|
ÖZET: Başvuru, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na yönelik olarak, Bank Asya’nın faaliyet izninin iptal edilmesinin ardından 6306 sayılı Kanun kapsamında alınan kar payı desteğinin durdurulmasıyla ilgilidir. Başvuran, 4 Kasım 2013 tarihinde Bank Asya’dan 300.000 TL kredi kullanmış ve 31 ay boyunca kar payı desteği almıştır. Ancak, bankanın faaliyet izninin kaldırılmasının ardından bu desteğin kesildiğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
İlgili idare, başvuranın şikâyetinin incelenmesi için gerekli adımları atmış, ancak başvurunun idari yollardan geçmeden yapıldığı tespit edilmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, başvuranın talebine ilişkin gerekli belgeleri ilgili birimlere iletmiş, ancak konu hakkında net bir yanıt verilmemiştir. Banka, 2016 tarihli kararlarla faaliyet izninin kaldırıldığını ve bu nedenle kar payı desteği ödemelerinin durdurulduğunu ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na yeni bir çalışma yapılması önerisinde bulunmuştur. Bu öneri, başvuranın durumu ve benzer mağduriyetler yaşayan diğer hak sahipleri için önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7031-S.20.11143
BAŞVURU NO : 2019/21969
KARAR TARİHİ : 07/05/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Bank Asya’nın faaliyet izninin kaldırılmasından sonra, başvuranın 6306 sayılı Kanun kapsamında Bankadan kullandığı krediye ilişkin verilen kar payı desteği ödemesinin durdurulması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında kar payı desteğinden yararlanmak için 4.11.2013 tarihinde Bank Asya’dan 120 ay vadeli 300.000 (üçyüzbin) Türk lirası kredi kullandığını, 17.6.2016 tarihine kadar 31 ay kar payı desteğini aldığını, söz konusu Bankanın faaliyet izninin kaldırılmasından sonra kar payı desteğinden yararlanamadığını iddia ve ifade ederek, konuyla ilgili gerekli incelemenin yapılmasını ve mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuran, 1 numaralı paragrafta yer verilen iddia ve şikâyetine ilişkin 30.11.2018 tarihinde
Kurumumuza başvuruda bulunmuş olup idari başvuru yolu tüketilmeksizin yapıldığı tespit edilen 2018/15901 sayılı ve 30.11.2018 tarihli başvuru hakkında 20.12.2018 tarihinde Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’na “Gönderme Kararı” verilmiştir. Bakanlık Rehberlik ve Teftiş
Başkanlığı’nın 21.12.2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısında, başvurunun gereği için
Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne gönderildiği belirtilmiş, ancak
Kurumumuza konuya ilişkin bir değerlendirme iletilmemiştir.
3. Başvuran aynı taleple 2.5.2019 tarihinde Kurumumuza bir kez daha başvuruda bulunmuş olup, 2019/9275 sayılı başvuru hakkında yapılan ön inceleme kapsamında, 23.07.2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun
22.07.2016 tarihli ve 6947 sayılı kararı ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’nun 21.07.2016
tarih ve 9029 sayılı yazısında yer alan talebi üzerine, 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 107 nci maddesinin son fıkrası hükmü çerçevesinde Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin faaliyet izninin kaldırıldığı, bu bağlamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nca Asya Katılım Bankası A.Ş.’ye yapılan kar payı desteği ödemelerinin de durdurulduğu; başvuranın bu süreçte CİMER’e müteaddit defalar başvuruda bulunduğu, başvurana verilen cevabi yazıda “Banka’nın TMSF’ye ait olan Birleşik Fon Bankası A.Ş’ye devredildiği, kar payı desteği ödemeleri sürecinin nasıl devam edeceği hususunun, Birleşik Fon Bankası A.Ş’nin Bakanlıklarına vereceği yanıt sonrasında belli olacağı” yönünde bilgilendirmede bulunulduğu tespit edildiğinden, başvuru bu defa gereği yapılmak üzere 14.6.2019 tarihinde Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu
Başkanlığı’na ve Birleşik Fon Bankası A.Ş’ye gönderilmiştir.
4. İlgili İdarelerin Gönderme Kararına ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, 4.1. Birleşik Fon Bankası A.Ş’nin 20.6.2019 tarihli ve sayılı cevabi yazısında, “Bilindiği üzere, 29.05.2015 tarihinden itibaren Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’nun (TMSF)
yönetim ve denetimi altında faaliyetlerini sürdüren Asya Katılım Bankası A.Ş. hakkında alınan
BDDK’nın 22.07.2016 tarih ve 6947 sayılı kararı ile 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 107’nci maddesinin son fıkrası kapsamında Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin faaliyet izni kaldırılmıştır.
Başvuranın iddiasının aksine Asya Katılım Bankası A.Ş. Bankamıza devredilmemiştir. Birleşik
Fon Bankası AŞ. ‘nin Asya Katılım Bankası AŞ’ye ilişkin olarak yürüttüğü faaliyet yalnızca Asya
Katılım Bankası A.Ş.’nin müşterilerinden olan kredi kartı, bireysel ve kurumsal kredi alacaklarının tahsiline aracılık etmekten ibarettir. Bu kapsamda, Asya Katılım Bankası A.Ş.
tarafından verilmiş kredi ve yapılmış işlemler ile ilgili olarak Birleşik Fon Bankası A.Ş.’nin hiçbir hukuki ve mali yükümlülüğü bulunmamaktadır. Bu nedenlerle; Bankamız tarafından Asya Katılım Bankası A.Ş. tarafından müşterilerine kullandırılan krediler ve 6306 sayılı Kanun kapsamında kar payı desteği verilmesi istemi doğrultusunda işlem tesis edilmesi hukuken ve fiilen mümkün bulunmamaktadır.”, açıklamalarına yer verilmiştir.
4.2. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Başkanlığı’nın 12.7.2019 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ekinde sunulan Müflis Asya Katılım Bankası A.Ş. İflas Dairesi’nin 10.7.2019 tarihli cevabi yazısı ve ekinde sunulan belgelerde özetle, “6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında
Müflis Asya Katılım Bankası AŞ. ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Bakanlık) arasında kullanılacak krediler için sağlanacak kar payı desteğine ilişkin 30.01.2013 tarihinde protokol imzalanmıştır. Protokol düzenlemeleri gereğince Bakanlık, kar oranı desteğini kredi kapanana kadar ödemekle yükümlüdür.
Konu ile ilgili ve bu kapsamda diğer tüm müşteriler için ödenmeyen destek bedellerine ilişkin bilgilendirme yapmak ve müşterilerin devam eden taksit ödemelerini zamanında yapmalarını sağlamak adına 13.12.2016 tarihinde noter kanalı ile ihtarname keşide edilmiştir.
Müflis Banka tarafından bu süreçte her ay yapılan kar payı destek taleplerine ilaveten ödenmeyen destek talepleri ve sürecin nasıl devam edeceğine ilişkin Bakanlığa değişik tarihlerde 3 adet yazı (8.8.2016 tarih ve 99 sayılı, 26.4.2018 tarih ve 118 sayılı ve 12.10.2018 tarih ve 122 sayılı yazılar) yazılarak ödemenin yapılıp yapılmayacağı, yapılacaksa nasıl yapılacağı hususlarında bilgi talep edilmiştir. Söz konusu yazılara ilişkin tarafımıza henüz bir cevap verilmemiştir.
Bu kapsamda benzer durum Ekonomi Bakanlığı ile de yaşanmış olup Yatırımlarda Devlet
Yardımları gereğince ticari firmaların Bankadan kullanmış olduğu kredilere ilişkin ödenen kar payı destekleri bir süre ödenmemiş, Bakanlıkça yapılan incelemelerin tamamlanmasını müteakip ödemeler Bankanın da durumu dikkate alınarak firmaların çalıştığı diğer banka hesaplarına yapılmıştır.”
Açıklamalarına yer verildiği, destek bedellerinin ödenmesi hususunda müşteri taleplerini yerine getirebilmek adına konunun Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görüş ve değerlendirmelerine sunulduğu ancak hiçbir yanıt alınamadığı belirtilmiştir.
5. Yukarıda özetlenen süreç ve bugün gelinen aşamada, konu hakkında başvuranın iddia ve taleplerinin araştırılmasına ve incelenmesine Kurumumuzca karar verilmiş olup Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’ndan 31.1.2020 tarihli ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
6. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’nün 13.2.2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 6.1. Asya Katılım Bankası A.Ş Genel Müdürlüğünce şikâyetçi ait 04/09/2013 tarih ve 34 sayılı talep yazısına istinaden Bakanlıkları tarafından 09/09/2013 tarih ve 5679 sayılı yazı ile kar payı desteğinin verilmesinin uygun görüldüğü, Bakanlıkları tarafından Aralık 2013 tarihinde ilk taksitinin ödenmeye başlandığı ve Mayıs 2016 tarihinde 31 taksit olmak üzere toplamda 28.401,69TL ödeme yapıldığı; 6.2. 6306 Sayılı Kanun kapsamında kar payı almaya hak kazanan ve kar payı talebi
Bakanlıklarına intikal ettirilen hak sahipleri listesinin ekte sunulduğu, buna göre başvuranın da aralarında yer aldığı toplam 28 kişinin 6306 Sayılı Kanun kapsamında kar payı desteğinden yararlandırıldığı; 6.3. Bugüne kadar Genel Müdürlüklerine benzer şekilde yapılan başvuruların incelenmesi neticesinde, 15 Temmuz FETÖ darbe girişiminden sonra Bakanlıkları Hukuk Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’nün 26/10/2017 tarihli ve 24003 sayılı yazısında, “…Olağanüstü hal kapsamında yayımlanan KHK’ların ekli listelerinde isimleri geçen kişi ve kuruluşların 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan hibe, destek, yardım, kaynak, muafiyet vb. yardımlardan yararlanamayacakları, Keza, 21/07/2016 tarihinde yürürlüğe giren olağanüstü hal kapsamında haklarında adli merciler tarafından soruşturma ve kovuşturma yapılanlara 6306 sayılı Kanuna göre yapılması gereken yardımlara ilişkin işlemlerin soruşturma ve kovuşturma sonuçlanıncaya kadar durdurulmasının uygun olacağı düşünülmektedir.”
Şeklinde görüş bildirmesi üzerine, FETÖ darbe girişimi sonrasında faiz desteği almaya hak kazanmış olup faiz desteği talebi Bakanlıklarına intikal ettirilen Ek-3’te bulunan, Asya Katılım
Bankası A.Ş’den kredi kullanan hak sahipleri listesinin, FETÖ/PDY, DEAŞ, DHKP-C, PKK/KCK, KONGRAGEL vb. herhangi bir terör örgütü ile irtibatı, iltisakı veya bağlantısı bulunan kişiler açısından incelenerek Bakanlıklarına bildirilmesi hususunda 13/02/2017 tarih ve 2293 sayılı yazıları ile Emniyet Genel Müdürlüğü’ne yazı yazıldığı; 6.4. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün 16.7.2018 tarihli ve sayılı yazısında, Genel
Müdürlüğün 16.5.2018 tarihli ve sayılı yazısı ilgi tutularak, “Asya Katılım Bankası AŞ.’den kredi kullanan hak sahipleri listesinin incelenerek FETÖ/PDY, DEAŞ; DHKP-C, PKK/KCK, KONGRAGEL vb. herhangi bir terör örgütleriyle irtibatlarının olup olmadığının bildirilmesi ilgi yazınız ile talep edilmektedir.
Yapılan incelemede; bahse konu talep ile ilgili 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan
Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 3’üncü maddesi: ‘hakkında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ilişkin olarak yetkili kurul, komisyon ve diğer mercilerce ihtiyaç duyulan, her türlü bilgi ve belge, kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca vakit geçirilmeksizin verilir .’ hükmünü haizdir.
Bu kapsamda, yukarıda belirtilen hüküm çerçevesinde bilgi talep edilen şahıslar hakkında yürütülen herhangi bir adli/idari soruşturma veya inceleme konusu olmadığı anlaşıldığından cevap verilememiştir.”, şeklinde cevap verildiği; 6.5. Şikâyetçi ve benzer kişiler nezdinde yapılan işlemlerin bunlardan ibaret olduğu; Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 7.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde (Değişik: 3/10/20014709/2 md.), “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
7.2. “Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması” başlıklı 15. maddesinde, “Savaş, seferberlik (…) veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir. Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler (…)dışında, kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.” 7.3. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”; 7.4. “Konut hakkı” başlıklı 57. maddesinde, “Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır, ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler.” 7.5. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. …Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 8. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5. maddesinde, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”; 9. 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi
Hakkında Kanun’un 9.1. “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “(1) Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir.”; 9.2. “Tahliye ve yıktırma” başlıklı 5. maddesinde, “…(2) (Değişik:29/11/2018-7153/22 md.)
Uygulamanın gerektirmesi hâlinde, birinci fıkrada belirtilenler dışında olup Kanun kapsamındaki yapıları kullanmakta olan kişilere de geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir. Bu kişiler ile yapılacak olan anlaşmanın, bunlara yardım yapılmasının, enkaz bedeli ödenmesinin ve bankalardan kullanacakları kredilere dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere faiz desteği verilmesinin usul ve esasları Cumhurbaşkanınca belirlenir….”
Değişiklik öncesi: “(2) Uygulamanın gerektirmesi hâlinde, birinci fıkrada belirtilenler dışında olup riskli yapıyı kullanmakta olan kişilere de birinci fıkra hükümleri uygulanabilir. Bu kişiler ile yapılacak olan anlaşmanın, bunlara yardım yapılmasının ve enkaz bedeli ödenmesinin usul ve esasları Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenir.” 9.3. “Dönüşüm gelirleri” başlıklı 7. maddesinde, “ …(6) (Değişik:29/11/2018-7153/24 md.)
Bu Kanun kapsamında sağlanması öngörülen krediler ile dönüşüm faaliyetleri kapsamında yapılacak veya edinilecek konut ve işyerlerine ilişkin olarak, hak sahiplerince bankalardan kullanılacak krediler ile Kanun kapsamındaki uygulamalarda kullanılmak üzere İdarece İller
Bankası Anonim Şirketinden veya bankalardan kullanılacak kredilere, dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere faiz desteği verilebilir. Bu işlemlere ve verilecek desteğe ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca belirlenir. …”
Değişiklik öncesi: “(6) Bu Kanun kapsamında sağlanması öngörülen krediler ile dönüşüm faaliyetleri kapsamında yapılacak konutlara ilişkin, hak sahiplerince bankalardan kullanılacak kredilere dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere faiz desteği verilebilir. Bu işlemlere ve verilecek desteğe ilişkin usul ve esaslar Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu
Bakanın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenir.” 10. 15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken
Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin “Kişisel verilerin paylaşımı” başlıklı 3. maddesinde, “… (2) Kamu kurum ve kuruluşlarının personeline ve bunların eş ve çocuklarına ait olup Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen ve faaliyet izni kaldırılan
Asya Katılım Bankası A.Ş.’de veya bu Bankayla ilgili olarak Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonunda, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunda ya da Malî Suçları Araştırma
Kurulu Başkanlığında bulunan her türlü bilgi, bu personelin çalıştığı kurum ve kuruluşlarca talepte bulunulması durumunda gecikmeksizin verilir. Bu işlemlere ilişkin olarak 5411 sayılı
Kanunun 73 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan sınırlama uygulanmaz.”; 11. 8.10.2012 tarihli ve 2012/3803 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kararlaştırılan
13.10.2012 tarihli ve 28440 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “6306 Sayılı Kanun
Kapsamında Hak Sahiplerince Bankalardan Kullanılacak Kredilere Sağlanacak Faiz
Desteğine İlişkin Karar”ın 11.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde, “(1) Bu Kararın amacı, 16/5/2012 tarihli ve
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin
altıncı fıkrası kapsamında hak sahiplerince bankalardan kullanılacak kredilere sağlanacak faiz desteğine ilişkin esasların belirlenmesidir.”;
11.2. “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde, “(1) Bu Kararın uygulanmasında; ç) Faiz desteği:
Bu Karar kapsamında bankalardan sağlanacak kredilere tahakkuk edecek faiz ödemelerinin, bu Kararda yer alan oranlar çerçevesinde dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanacak tutarını,.. ifade eder.” 11.3. “Genel esaslar” başlıklı 3. maddesinde, “… (3) Bakanlık; hak sahiplerine, destekten yararlanacak kredilere ilişkin koşullara, başvuruların değerlendirilmesi ve kabulüne dair hususlar ile istenilecek belgelere, temerrüt, tazmin, kanuni takip, tahsilat ve diğer hususlara ilişkin prensip ve uygulamaları bu Karar ve temel bankacılık uygulamaları ile uyumlu olmak kaydıyla belirlemeye yetkilidir. …(5) Bakanlık tarafından hesaptan kullandırılacak kredilere ilişkin hususlar Bakanlık tarafından belirlenir.
11.4. “Faiz desteği sağlanmasına ilişkin esaslar” başlıklı 4. maddesinde, “(1) Bakanlık kendisine başvuran bankalarla protokol imzalar. (2) Faiz desteğinin bu Kararda yer almayan kullandırmaya ilişkin usul ve esasları, Bakanlık ve bankalar arasında gerçekleştirilecek protokoller ile belirlenir. (3) Bu Karar kapsamında bankalar tarafından sağlanacak kredilere verilecek faiz desteği ödemeleri, bankanın kullandırılan kredilere ilişkin taksit vadesi sonuna kadar hesaplanan ve her ay kendi kayıtlarına göre kesinleşmiş aylık faiz desteği tutarlarını
Bakanlığa bildirmesini takiben Bakanlıkça hesaptan gerçekleştirilir….(8) Hak sahipleri tarafından geri ödemesi gerçekleştirilmeyen krediler için faiz desteği ödemeleri durdurulur….” 12. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Asya Katılım Bankası A.Ş. Arasında 6306 Sayılı Afet
Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Kapsamında Bankalardan
Kullanılacak Kredilere Sağlanacak Kar Oranı Desteğine İlişkin Protokol’ün 12.1. “Amaç” başlıklı 2. maddesinde, “İşbu Protokol; İlgili Mevzuat, kapsamında “riskli alan”da yer alan veya riskli alan içinde yer almamakla birlikte “riskli yapı” olduğu teknik raporla tespit edilmiş olan yapıların yeniden inşası, güçlendirilmesi ve riskli yapı yerine yeni konut edinilmesi maksatlarıyla, hak sahiplerine uygun şartlarda finansal destek sağlanması amacıyla hazırlanmıştır.
12.2. “Konu” başlıklı 3. maddesinde, “(1) İşbu Protokol’de, 6306 sayılı Kanun kapsamına giren ve Banka tarafından kendi mevzuatına göre kredi kullandırılması uygun görülen hak sahiplerinin Bakanlığa yazılı veya elektronik ortamda bildirilmesi üzerine, Bakanlık tarafından hangi şartlarda Kar Oranı Desteği sağlanacağına ve ödemenin ne şekilde yapılacağına dair usûl ve esaslar belirlenmektedir…” 12. 3. “Tarafların yetki ve görevleri” başlıklı 5. maddesinde, “… (13) Bakanlık, yazılı veya elektronik ortamda Banka’ya ödeyeceğini bildirmiş olduğu Kar Oranı Desteği’ni kredi kapanana kadar ödeyecektir. (14) Bakanlık Banka’dan kullandığı krediler sebebiyle hakkında yasal takip başlatılan Hak Sahipleri’ne tahsis edilen kredilere ilişkin Kar Oranı Desteği’ni durdurur…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile (Müflis) Asya Katılım Bankası A.Ş. arasında imzalanan Protokol kapsamında, başvuran ve diğer hak sahipleri yönünden 6306 sayılı Kanun kapsamında kullandırılan kredinin durdurulan kar payı desteği ödemelerine ilişkin yeni bir çalışma yürütülerek, mağduriyetlerin giderilmesi hususunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmasını önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran özetle, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile (Müflis) Asya Katılım Bankası A.Ş.
arasında imzalanan Protokol kapsamında, 4.11.2013 tarihinde Bank Asya’dan 120 ay vadeli
300.000 (üçyüzbin) Türk lirası kredi kullandığını, 17.6.2016 tarihine kadar 31 ay boyunca 6306
sayılı Kanun kapsamında kar payı desteği aldığını, ancak Bankanın faaliyet izninin kaldırılmasından sonra ödemelerin durdurulduğunu iddia ve şikâyet etmekle, mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğini talep etmiştir.
15. 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında
Kanun ile afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasların belirlenmesi amaçlanmış olup Kanunun 7. maddesinin altıncı fıkrası ile de bu Kanun kapsamında sağlanması öngörülen krediler ile dönüşüm faaliyetleri kapsamında yapılacak konutlara ilişkin, hak sahiplerince bankalardan kullanılacak kredilere dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere faiz desteği verilebileceği, bu işlemlere ve verilecek desteğe ilişkin usul ve esasların
Bakanlar Kurulunca (değişiklik öncesi) belirleneceği öngörülmüştür.
16. Söz konusu düzenleme çerçevesinde, 8.10.2012 tarihli ve 2012/3803 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Hak Sahiplerince Bankalardan Kullanılacak
Kredilere Sağlanacak Faiz Desteğine İlişkin Esaslar belirlenerek 13.10.2012 tarihli ve 28440 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Buna göre Bakanlık, kendisine başvuran bankalarla protokol imzalayacak, faiz desteğinin bu Kararda yer almayan kullandırmaya ilişkin usul ve esasları ise, Bakanlık ve bankalar arasında gerçekleştirilecek protokoller ile belirlenecektir.
İlgili kararda ayrıca, hak sahipleri tarafından geri ödemesi gerçekleştirilmeyen krediler için faiz desteği ödemelerinin durdurulacağı hüküm altına alınmıştır.
17. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Asya Katılım Bankası A.Ş. arasında 6306 sayılı Afet Riski
Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Kapsamında Bankalardan Kullanılacak
Kredilere Sağlanacak Kar Oranı Desteğine ilişkin 30.01.2013 tarihinde bir Protokol imzalanmış olup Protokolün “Tarafların yetki ve görevleri” başlıklı 5. maddesinde, “Bakanlığın yazılı veya elektronik ortamda Banka’ya ödeyeceğini bildirmiş olduğu Kar Oranı Desteği’ni kredi kapanana kadar ödeyeceği”, Bakanlığın Banka’dan kullandığı krediler sebebiyle hakkında yasal takip başlatılan Hak Sahipleri’ne tahsis edilen kredilere ilişkin Kar Oranı Desteği’ni durduracağı, hüküm altına alınmıştır.
18. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri kapsamında Asya Katılım Bankası A.Ş Genel
Müdürlüğü’nce başvurana ait 04.09.2013 tarih ve sayılı talep yazısına istinaden, Bakanlık tarafından 09.09.2013 tarih ve 5679 sayılı yazı ile kar payı desteğinin verilmesi uygun görülmüş, Bakanlık tarafından Aralık 2013 tarihinde ilk taksiti ödenen kar payı desteğinden başvurana Mayıs 2016 tarihine kadar 31 taksit olmak üzere toplamda 28.401,69-TL ödeme yapılmıştır.
19. Bilindiği üzere, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamında Asya Katılım Bankası A.Ş. ile ilgili olarak yapılan denetimler neticesinde, Banka’nın mali bünyesi, ortaklık ve yönetim yapısı ile faaliyetlerinde yaşanan sorunların katılım fonu sahiplerinin hakları ve mali sistemin güven ve istikrarı bakımından tehlike arz ettiğinin ortaya çıkması nedeniyle, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun 29.05.2015 tarih ve 6318 sayılı Kararı ile Banka’nın temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin, zararın mevcut ortakların sermayesinden indirilmesi kaydıyla, kısmen veya tamamen devri, satışı veya birleştirilmesi amacıyla Kanunun
71 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hükmü gereğince Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu’na devredilmesine karar verilmiştir.
20. Sonrasında ise BDDK’nın 22.07.2016 gün, 6947 sayılı kararı ile de Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonu’nun 21.07.2016 tarih ve sayılı yazısında yer alan talebi üzerine, 5411 sayılı
Bankacılık Kanununun 107 nci maddesinin son fıkrası hükmü çerçevesinde Asya Katılım
Bankası A.Ş.’nin faaliyet izninin kaldırılmasına karar verilmiş, bu karar 23.07.2016 tarihli
29779 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
21. Bu süreçte başvuran müteaddit defalar CİMER üzerinden bundan sonra sürecin nasıl işleyeceğine ilişkin bilgi almak maksadıyla başvuru yapmış, Bakanlıkça başvurana, Banka’nın
TMSF’ye ait olan Birleşik Fon Bankası A.Ş’ye devredildiğinden bahisle kar payı desteği ödemeleri sürecinin nasıl devam edeceği hususunun Birleşik Fon Bankası A.Ş’nin
Bakanlıklarına vereceği yanıt sonrasında belli olacağı yönünde bilgi verilmiştir.
22. Kurumumuzun TMSF ve Birleşik Fon Bankası A.Ş. ile yaptığı yazışmalar neticesinde ise, Birleşik Fon Bankası A.Ş.’nin Asya Katılım Bankası AŞ’ye ilişkin olarak yürüttüğü faaliyetin yalnızca Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin müşterilerinden olan kredi kartı, bireysel ve kurumsal kredi alacaklarının tahsiline aracılık etmekten ibaret olduğu; Müflis Banka tarafından bu süreçte, ‘her ay yapılan kar payı destek taleplerine ilaveten ödenmeyen destek talepleri ve sürecin nasıl devam edeceğine’ ilişkin Bakanlığa 8.8.2016 tarih ve sayılı, 26.4.2018 tarih ve sayılı ve 12.10.2018 tarih ve sayılı yazıların yazıldığı, ödemenin yapılıp yapılmayacağı, yapılacaksa nasıl yapılacağı hususlarında bilgi talep edildiği, ancak söz konusu yazılara ilişkin cevap alınamadığı hususları tespit edilmiştir.
23. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Kurumumuza gönderdiği bilgi ve belgelerin incelenmesinden ise, 15 Temmuz FETÖ darbe girişiminden sonra Bakanlıkları Hukuk
Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün “26.10.2017 tarihli ve 24003 sayılı yazısında, OHAL kapsamında yayımlanan KHK’ların ekli listelerinde isimleri geçen kişi ve kuruluşların 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan hibe, destek, yardım, kaynak, muafiyet vb. yardımlardan yararlanamayacakları, 21.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren OHAL kapsamında haklarında adli merciler tarafından soruşturma ve kovuşturma yapılanlara 6306 sayılı Kanuna göre yapılması gereken yardımlara ilişkin işlemlerin soruşturma ve kovuşturma sonuçlanıncaya kadar durdurulmasının uygun olacağı” yönünde görüş bildirilmesi üzerine, FETÖ darbe girişimi sonrasında faiz desteği almaya hak kazanmış olup faiz desteği talebi Bakanlıklarına intikal ettirilen Asya Katılım Bankası A.Ş’den kredi kullanan hak sahipleri listesinin, FETÖ/PDY, DEAŞ, DHKP-C, PKK/KCK, KONGRAGEL vb. herhangi bir terör örgütü ile irtibatı, iltisakı veya bağlantısı bulunan kişiler açısından incelenerek Bakanlıklarına bildirilmesi hususunda
13.02.2017 tarih ve sayılı yazıları ile Emniyet Genel Müdürlüğü’ne yazı yazıldığı,
Emniyet Genel Müdürlüğü’nün 16.7.2018 tarihli ve sayılı yazısında, bilgi talep edilen şahıslar hakkında yürütülen herhangi bir adli/idari soruşturma veya inceleme konusu olmadığı hususunun bildirildiği, ilgili Bakanlıkça yapılan işlemlerin bundan ibaret olduğu tespit edilmiştir.
24. Bilindiği üzere, 15.7.2016 günü başlatılan darbe girişimi üzerine; kamu düzeni ve güvenliği açısından Anayasa’nın 120. maddesi ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu çerçevesinde; Milli
Güvenlik Kurulunun Hükümete olağanüstü hâl ilan edilmesi yönündeki 20.7.2016 tarihli ve
498 sayılı tavsiye kararı üzerine, toplanan Bakanlar Kurulu’nca ülke genelinde olağanüstü hâl
ilan edilmesine karar verilmiş, bu karar Türkiye Büyük Millet Meclisinde onaylanarak
21.7.2016 tarihli ve 29777 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
23.07.2016 tarihinde de Türkiye Cumhuriyeti tarafından Avrupa Konseyi Genel Sekreterliği ve
Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine, Türkiye’de 21.07.2016 tarihinde olağanüstü hâlin yürürlüğe girmesiyle birlikte başlayan süreçte, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)’nin 15. maddesinde görüldüğü şekliyle Sözleşme’den doğan yükümlülükler bağlamında daha az güvence sağlanabileceği belirtilerek derogasyon bildiriminde bulunulmuştur. Olağanüstü hâl, daha sonrasında üçer aylık dönemler hâlinde Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar
Kurulu tarafından uzatılmış ve 18.07.2018 tarihinde kaldırılmıştır (Danıştay 5. Dairesi, K.T:
17.6.2019,E:2016/58016, K:2019/4157).
25. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 15. maddesi, Taraf Devletlerin hükümetlerine, istisnai koşullarda, Sözleşme kapsamındaki belirli hak ve özgürlükleri koruma yükümlülüklerini geçici, kısıtlı ve denetimli bir şekilde askıya alma imkânı sunmaktadır. Anayasasının 15. maddesinde de olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabileceği veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabileceği düzenlenmiştir. Bir başka anlatımla, böyle bir durum gerçekleştiği takdirde, Anayasanın 13. maddesinde, bir temel hak ve özgürlüğe kamusal makamlar tarafından müdahale edilebilme şartlarını ortaya koyan güvencelere aykırı tedbirlerin alınması ya da bu güvencelerin daha düşük standartta sağlanabilmesi söz konusu olabilecektir.
26. Bu bağlamda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nca 21.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren
OHAL kapsamında, 6306 sayılı Kanuna göre hak sahipliği tanımlanan kişilerden, hakkında adli merciler tarafından FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibatı, iltisakı veya bağlantısı yönünden soruşturma ve kovuşturma olanlara yapılacak kar payı desteği ödemelerinin, soruşturma ve kovuşturma sonuçlanıncaya kadar durdurulması yönünde tedbir alınması için Emniyet Genel
Müdürlüğü’ne yazı yazılarak Asya Katılım Bankası A.Ş’den kredi kullanan hak sahipleri listesinin, FETÖ/PDY, DEAŞ, DHKP-C, PKK/KCK, KONGRAGEL vb. herhangi bir terör örgütü ile irtibatı, iltisakı veya bağlantısı bulunan kişiler açısından incelenmesi işleminin
OHAL dönemi koşullarının gereği olduğu değerlendirilmiştir.
27. Bununla birlikte, gerek Emniyet Genel Müdürlüğü’nün 16.7.2018 tarihli ve sayılı yazısında; “bilgi talep edilen şahıslar hakkında yürütülen herhangi bir adli/idari soruşturma veya inceleme konusu olmadığı” hususunun bildirilmiş olması, gerekse de
18.07.2018 tarihinde Olağanüstü Hal Uygulamasının kaldırılmış olmasına karşın, idarenin
bugüne dek konuya özel ayrı bir çalışma yürütmeyerek sessiz kalmasının, başvuran ve diğer hak sahiplerinin mağduriyetlerine sebep olduğu kanaati ve sonucuna varılmıştır.
28. Bu doğrultuda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile (Müflis) Asya Katılım Bankası A.Ş.
arasında imzalanan Protokol kapsamında, başvuran ve diğer hak sahipleri yönünden 6306 sayılı
Kanun kapsamında kullandırılan kredinin durdurulan kar payı desteği ödemelerine ilişkin yeni bir çalışma yürütülerek, mağduriyetlerin giderilmesi hususunda idareye tavsiyede bulunmak gerekmiştir.
B. İyi Yönetim İlkelerine Yönünden Değerlendirme 29. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup, idarenin bilgi ve belge talebimize ilişkin cevabi yazılarının iyi yönetim ilkelerinden “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun olduğu ancak başvuruya konu şikâyet konusuna ilişkin olarak, “haklı beklentiye uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “kararların gerekçeli olması”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” yönünden iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmediği tespit edilmekle, idarenin bundan böyle bu ilkelere de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile (Müflis) Asya Katılım Bankası A.Ş. arasında imzalanan
Protokol kapsamında, başvuran ve diğer hak sahipleri yönünden 6306 sayılı Kanun kapsamında kullandırılan kredinin durdurulan kar payı desteği ödemelerine ilişkin yeni bir çalışma yürütülerek, mağduriyetlerin giderilmesi hususunda ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK
BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, Başvurana ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi