|
ÖZET: Veri paylaşımıyla ilgili protokoller, kurumlar arası veri alışverişinin koşullarını belirlemekte ve ücretlendirme ile log kayıtlarının yönetimini düzenlemektedir. Protokoller, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) tarafından tutulan log kayıtlarının geçerliliğini vurgulamakta ve veri kullanımına ilişkin yazılım ve donanım sağlama yükümlülüklerini içermektedir. Kurumlar, Tapu ve Kadastro Paylaşım Sistemi (TAKPAS) veya MEGSİS üzerinden gerçekleştirdikleri sorgulamalar için belirlenen tarifelere göre ücret ödemekle yükümlüdür. TKGM, bu ücretlerin tahsilatında herhangi bir indirim veya muafiyet uygulama yetkisine sahip değildir.
Turkish Bank ile TKGM arasında yapılan protokol çerçevesinde, bankanın sorgulama işlemleri sırasında log kayıtlarının doğruluğu konusunda herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır. Banka, sorgulama işlemlerinin teknik bir hata olmadığını ve log kayıtlarının sistemde mevcut olduğunu belirtmiştir. Ancak, bankanın yaptığı sorgulamanın toplu veri sorgulama olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Protokolün ilgili maddeleri, bankanın yetkileri dışında işlem yapmasını engellemektedir. Dolayısıyla, bankanın sorgulama yetkisi ve protokol kapsamındaki yükümlülükleri konusunda belirsizlikler mevcuttur. Sonuç olarak, şikayet konusu faturanın iptali talebi reddedilmiş, ancak protokolün içeriğinin daha açık bir şekilde düzenlenmesi gerektiği yönünde TKGM’ye öneride bulunulmuştur. İyi yönetim ilkeleri çerçevesinde, kurumun karar verme süreçlerinde daha dikkatli olması gerektiği vurgulanmıştır. |
(2.4) Veri paylaşımına ilişkin olarak düzenlenen protokollerle, verilerin kurum ve kuruluşlarla hangi koşullarda ve nasıl paylaşılacağı, ücretlendirilmenin hangi bölümden yapılacağı, Log kayıtlarının belirli bir süre tutulacağı, Log kayıtlarında ihtilafa düşülmesi halinde Tapu ve
Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) tarafından tutulan Log kayıtlarının geçerli sayılacağı vb.
yükümlülükler ayrıntılı olarak düzenlendiği, (2.5) TURKISH Bankla yapılan protokolün 5.4′ üncü fıkrasında Log kayıtlarının nasıl tutulacağı, 5.6’ıncı fıkrasında ihtilaf halinde TKGM tarafından tutulan Log kayıtlarının geçerli sayılacağı, 6.1’inci fıkrasında Bankanın, verilerin kullanılması için gerekli yazılım ve donanımı sağlamakla yükümlü olduğu 10’uncu maddesi ve protokol eki formlarda ücretlendirmenin nasıl yapılacağı hüküm altına alındığı, (2.6) Kurum veya kuruluşlar (yazımıza konu Banka) Tapu ve Kadastro Paylaşım Sistemi (TAKPAS) veya MEGSİS üzerinden sorgulamayı yaptıkları anda aldıkları bu hizmet karşılığında Tarife Cetvelinde belirlenen ücret tahakkuk etmiş bulunmaktadır. Bu nedenle dostane çözüm yoluna gitmek için sitemde kayıtlı bulunan sorgu sayısını düşürmeye veya mer’i mevzuat çerçevesinde tahakkuk eden bu ücretin tahsilinden vazgeçmeye TKGM’nin yetkisi bulunmamakta olup çözüm yoluna gitmek mümkün görülmediği, (2.7) Anılan Bankayla yapılan protokol çerçevesinde her ay olduğu gibi, veri paylaşımı kapsamında 2019 Mayıs ayı Log kayıtlarından hesaplanan sorgu bedellerine ait fatura düzenlenerek tahsili için APS ile Bankaya gönderildiği, Banka Kurumlarına müracaat ederek sorgulama ve faturanın kurumları ölçeğinde çok yüksek olduğu gerekçesiyle teknik bir hata olup olmadığı konusunda bilgi talep ettiği, talebin Bilgi Teknolojileri Dairesi
Başkanlığına iletildiği, anılan Başkanlıkça yapılan değerlendirme neticesinde, herhangi bir hatanın bulunmadığı bildirildiği, teknik rapor (Log kayıtları) anılan Bankaya iletildiği, Banka;
17.07.2019 tarihli ve 414 sayılı yazısıyla kendi sitemlerinde inceleme yaptıklarını inceleme
için kendilerine süre verilmesini, inceleme sonucuna kadar tahsil işlemlerinin durdurulmasını talep ettiği, bu talep tarafımızca uygun görülmüş olup tahsil işlemleri ertelendiği, tekraren Banka 31.10.2019 tarihli ve 606 sayılı yazısıyla, Kamu Denetçiliği
Kurumu’na başvuruda bulunduğundan bahisle, alacağın yasal yoldan tahsiline yönelik işlem başlatılmadan Kurum’un konuyla ilgili değerlendirmesinin ve kararının beklenmesini talep ettiği, bu talebe istinaden alacağın yasal yoldan tahsiline gidilmediği, (2.8) Bilgi Teknolojileri Dairesi Başkanlığımızdan alınan yazıda, kurumlarının sistemlerinde ve log kayıtlarında herhangi bir hatanın olmadığı belirtildiği, bahsi geçen itiraz ve yeniden incelemeye konu işlemin, veri paylaşım protokolünün 6.1′ inci fıkrası gereği bankanın kendi temin ettiği yazılımın program arayüzünden yaklaşık olarak aynı seçili bölge içindeki taşınmazların 4 dakika içerisinde mükerrer defa sorgulanmasından kaynaklandığı düşünüldüğü, nitekim 1000’in üzerinde kurum veya kuruluşla veri paylaşım protokolleri imzalandığı, bunlardan sadece üç tanesi benzer sorunlar yaşadığını belirterek itirazda bulunduğu, (2.9) Taşınmaz ve kişi bilgileri; satış, intikal, ipotek, haciz, ayırma, birleştirme, imar uygulamaları, toplulaştırma, yenileme, sayısallaştırma gibi pek çok taşınmazın geometrik ve hukuki verileri içermekte ve anlık olarak değişebildiği, örnek olarak; sorgulanan taşınmazın maliki taşınmazını satabilir, taşınmaz üzerine ipotek koydurabilir, taşınmaz üzerine haciz konulabilir vb. örnekleri çoğaltabilmenin mümkün olduğu, bu nedenle, hizmeti kesintisiz olarak vermek zorunda olan veri tabanının, kurum veya kuruluşlarla yapılan paylaşımlarda, herhangi bir sınırlamaya gidilemediği, hangi kurum veya kuruluşun ne zaman ve ne kadar sorgulama yapmak isteyebileceğini öngörmeleri, ona göre sınırlama getirmeleri teknik olarak mümkün görülmediği, veri tabanına gelen taleplerin karşılanması esas olduğu, talebin, hatalı veya mükerrer olup olmayacağının, sorgulaması teknik olarak mümkün olmadığı, Kurumları tarafından sınırlandırma yapılamamakla beraber, hizmet alan kurumların kendilerinin kullandıkları yazılımlarda, güncel veriye olan ihtiyaçları çerçevesinde belirleyecekleri zaman aralığında, hatalı veya mükerrer sorgulamalara engel olabilecek düzenlemeler yapabileceği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
(3) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi, herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu güvence altına almıştır.
(4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun, şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.
(5) 4736 sayılı Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal Ve Hizmet Tarifeleri İle
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.” Hükmü yer almaktadır.
(6) 1915/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 487 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Genel
Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.” hükmüne, beşinci fıkrasında; “Birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirler bu Bölüme ekli (I) sayılı Tarife Cetvelinde gösterilmiştir.” hükmüne yer verilmiştir.
(7) Tapu ve Kadastro Verilerinin Paylaşımı Hakkında Yönetmeliğinin; (7.1) “Başvuru, sözleşme ve protokol” başlıklı 7 inci maddesinde;… “TAKPAS’tan yararlanmak isteyen kurumlar ve kişiler, Genel Müdürlüğe başvururlar. Yapılan başvurularda, talep edilen bilgilerin kullanım amacının ve varsa yasal dayanağının bildirilmesi gerekir. Genel
Müdürlük, TAKPAS’ta bulunan verileri, bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar uyarınca
Genel Müdürlük ile kurumlar ve kişiler arasında yapılacak ve Genel Müdürlükçe belirlenecek tip protokol veya sözleşme çerçevesinde paylaşıma açabilir.”, (7.2) “Sözleşme veya protokolde bulunması gereken hususlar” başlıklı 8 inci maddesinde, “Sözleşme veya protokollerde aşağıda belirtilen hususlara yer verilir: a) Kurumların veya kişilerin yetkileri, yetki alanı ve paylaşıma sunulacak veriler. b) Kayıtlara erişimin şekli, kontrolü ve güvenliği. c) Sözleşme/protokol süresi. ç) Kurumların veya kişilerin TAKPAS’ı kullanma amacı ve varsa yasal dayanağı. d) Sorumluluk. e) Sınırlamalar. f) Eğitim. g)
Ücretlendirme. ğ) Genel Müdürlükçe uygun görülecek diğer hususlar.” (7.3) “Verilerin paylaşımı” başlıklı 9 uncu maddesinde, “Kurumlar ve kişilerin TAKPAS’ta hangi sorgulamaları yapabilecekleri ve hangi bilgileri alabilecekleri sözleşme veya protokoller çerçevesinde belirlenir. Kurumlar ve kişiler için her bir sorgulama, sorgu sonucu gönderilecek internet servisleri ve internet sayfaları için yetkilendirme yapılır. Kurum ve kişilerin, günlük en fazla kaç kez sorgulama yapabileceği, süreleri, yaptığı işlemler için ne düzeyde izleme bilgisi tutulacağı gibi bilgi ve kısıtlamalar ile diğer hususlar sözleşme veya protokoller çerçevesinde belirlenir.”, (7.4) “Paylaşım yöntem ve ilkeleri” başlıklı 11 inci maddesinde, “Ülke düzeyinde veri talebi veya sorgulama yapılabilmesi için Genel Müdürlük ile protokol veya sözleşme yapılması zorunludur… TAKPAS’tan hizmet alanların yapabileceği sorgulamalar, sorgulama sonucu olarak gönderilen bilgiler ve erişilebilecek internet sayfaları kurum veya kullanıcı bazında
Genel Müdürlükçe belirlenir. Hizmet alanların kendilerine verilen yetkiler dışında işlem yapması ve bilgi alması engellenir.” düzenlemeleri ver almaktadır.
(8) Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile Turkishbank A.Ş. Arasında Tapu ve Kadastro
Verilerinin “TAKPAS” Üzerinden Paylaşılmasına İlişkin Protokolün; (8.1) “Tarafların yetki ve yükümlülükleri” başlıklı 5.4 üncü maddesinde, “TAKPAS’tan hizmet alanların yapabileceği sorgulamalar, sorgulama sonucu olarak gönderilen bilgiler ve erişilebilecek internet sayfaları kurum veya kullanıcı bazında TKGM tarafından belirlenir.
Hizmet alanların kendilerine verilen yetkiler dışında işlem yapması ve bilgi alması engellenir.”
5.6 ncı maddesinde, “TAKPAS üzerinden veri paylaşımı ile ilgili TKGM tarafından da yeterli
düzeyde LOG kayıtları tutulacak olup, ihtilaf halinde TKGM tarafından tutulan LOG kayıtları geçerli sayılacak.”, (8.2) “TAKPAS veri sunum şekli ve bağlantı kontrol sistemi” başlıklı 6.1 inci maddesinde, “Banka, TKGM tarafından belirlenen web servisleri üzerinden TKGM’nin belirleyeceği metotlar ile sunulan verilerin kullanılması için gerekli yazılım ve donanımı sağlamakla yükümlüdür.”, (8.3) “Sorgulama kriterleri” başlıklı 7.2 nci maddesinde, “TKGM, yapılan sorgulama sayılarını kontrol ederek günlük sorgulama sayılarında anormal derecede artış olması durumunda, gerekli engellemeleri re’sen belirleyerek tek taraflı olarak TAKPAS’a erişimi kısıtlayabilir. Bu gibi durumlarda protokol yapılan tarafa yeterli düzeyde bilgilendirme yapılır.”, (8.4) “Ücretlendirme” başlıklı 10.1 inci maddesinde, “Protokol kapsamında alınacak hizmetler 08/01/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal Ve
Hizmet Tarifeleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca döner sermaye hizmet bedeline tabidir.” 10.4 üncü maddesinde, Ücretlendirmeye esas log kayıtlarında ihtilaf olması halinde TKGM tarafından tutulan log kayıtları esas alınır.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
(9) Şikayet konusunun teknik bilgi gerektirmesi nedeniyle Ankara Bilirkişilik Bölge Kurulu
Listesinde yer alan Elektrik Elektronik Mühendisi Dicle Eroğul bilirkişi olarak görevlendirmiştir. Görevlendirilen bilirkişinin hazırlamış olduğu raporun “Değerlendirmeler ve
Yasal Yükümlülükler” ile “Sonuç ve Kanaat” bölümlerine aşağıda yer verilmiştir;
IV. DEĞERLENDİRMELER VE YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER
1. İhtilaf konusu olayın dosya içeriğinde, ihtilafa konu olan faturaya esas tahakkuk bilgisini içeren Log kayıtlarının doğruluğu konusunda, iki Taraf ta aynı görüştedir. Zaten, III. TESPİT
EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 25’inci madde (e) fıkrasında belirtildiği gibi; dosya konusu hizmete esas Protokolün 5.4’üncü fıkrasında Log kayıtlarının nasıl tutulacağı, 5.6’ıncı fıkrasında ihtilaf halinde TKGM tarafından tutulan Log kayıtlarının geçerli sayılacağı hükmü tartışmasızdır. Banka da yapacağını bildirdiği inceleme sonucunda, farklı bir sonuca ulaştığını belirtmemiştir. Dolayısıyla Log kayıtları konusunda bir ihtilaf söz konusu değildir.
2. Banka, şikayete konu faturaya ait tahakkuk bilgisini; III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR
Bölümü 9. maddede belirtildiği gibi, TAKPAS sistemini kullanma yetkisi bulunan personel tarafından yaklaşık 4 dakikalık süre zarfında MEGSİS üzerinden aynı yerin üst üste 44 kez sorgulandığı ve her bir sorgulamada seçilen alanda 1000 adet kayıt bulunması nedeniyle toplam 43959 parsel sorgulaması yapıldığı şeklinde değerlendirmiştir. Kurum tarafından da;
III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 26. madde (d) fıkrasında belirtildiği gibi, bahsi
geçen itiraz ve yeniden incelemeye konu işlemin, veri paylaşım Protokolünün 6.1’inci fıkrası gereği Bankanın kendi temin ettiği yazılımın program arayüzünden yaklaşık olarak aynı seçili bölge içindeki taşınmazların 4 dakika içerisinde mükerrer defa sorgulanmasından kaynaklandığının düşünüldüğü belirtilmiştir.
Ancak şikayet konusu faturaya esas tahakkuk bilgisinin dayandığı Log kayıtları incelendiğinde; a) Banka tarafından yapılan 44 adet sorgulamanın mükerrer olmadığı; b) Log kayıtlarında “turkishbank” adlı kullanıcı tarafından aynı IP adresinden, yaklaşık 4 dakika içerisinde peşpeşe verilen 44 adet komutun hepsinde istek tipinin “WFS”, servis tipinin
“GETFEATURE” olduğu görülmüş, aslında yapılan işlemin tek bir sorgu paketinin yanıtı olduğu sonucuna varılmıştır. “WFS” istekleri sorgu sonuçlarında maksimim 1000 kayıt geri göndermektedir. Diğer kayıtlara ulaşmak için “startIndex” ve “maxFeatures” parametreleri kullanılarak sayfalama yapılabilir. İncelenen Log kayıtlarında da bu yapıya rastlanmıştır.
Atılan 44 ayrı sorgunun, 1 kod parçasından çıkmış olduğu, sonuçların 1000’erlik bloklar halinde istendiği, istenen 43.959 cevap olduğu için sonucun 1000’erlik cevaplar halinde 44 sorguda alındığı değerlendirmesi yapılmıştır. Yani Bankanın değerlendirdiği gibi mükerrer atılan bir sorgu söz konusu değil. Kod parçası, sonuçlar bitene kadar kaldığı yerden sonrakileri talep ediyor. Komutların “istek” bölümü incelendiğinde birinci sıradaki
“776447643” id nolu komutun istek bölümünde “startindex=0” olarak görülüyor ve
“startindex” değerleri her satırda 1000’er, 1000’er artarak 44. satırda “startindex=43000” rakamına ulaşıyor. Komutların tümünde “maxFeatures=1000” parametresi var.
Zaten komutların sıra nosunu gösteren “id”leri ve “istek” bölümündeki “startindex” değerleri dışında yapıları birbirinin tamamıyla aynı. Komut sonucunda gelen detay sayısı, her seferinde 1000 olarak alınamamış ama 1000’e çok yakın (en fazla 1-2 parsel eksik), birkaç parsel bilgisi silinmiş olduğundan veya başka bir nedenle eksik çıkmış olabilir. En son satırda, 44. komutta ise, toplamda istenen 43.959 cevaptan arda kalan 979 parsel alınmış.
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü web sitesinde “WFS” istek tipi, ve “GETFEATURE” servis tipi hakkında bilgi araştırılmış ve http://cbs.tkgm.gov.tr/dokumanlar/haritaservisdokuman.pdf adresindeki TAPU VE
KADASTRO BİLGİ SİSTEMİ MEKÂNSAL GAYRİMENKUL SİSTEMİ (MEGSİS) HARİTA
SERVİSLERİ DOKÜMANI incelenmiştir. Söz konusu Dökümanın 32. sayfasında “4. Harita
Servisi (Web Feature Service – WFS)” bölümü incelendiğinde yukarıdaki değerlendirmelerin doğrulanmakta olduğu görülecektir. Dökümanda dosya konusu Log’daki komutların
anlatıldığı paragraflar aşağıya kopyalanmıştır:
Sayfa 32
Sorgu kriterleri 50.000 m2 den daha büyük geometri parametresi içeriyor ise, geometri daha küçük alanlara bölünerek sorgulama yapılmalıdır.
WFS servisleri sorgu sonuçlarında maksimim 1000 kayıt geri göndermektedir. Diğer kayıtlara ulaşmak için startIndex ve maxFeatures parametreleri kullanılarak sayfalama yapılabilir.
Sayfa 36 4.5.GetFeature GetFeature detayların geometri ve nitelik bilgisini almak için kullanılır.
GetFeature servisi sorgu sonucunu gml olarak döndürülmektedir.
Sayfa 48
WFS servisi GetFeature Sorgusu Hazırlama Yapılan sorgularda sorgu sonucunun sınırlandırılması sağlanabilir. Özellikle sonucun tek gelmesi beklenen (parsel.tapukimlikno,parsel.tapuzeminref) sorgu sonuçlarında kullanılabilir.
Sayfa 52 4.10.1. Geometriye göre 1000’den fazla detayın çekilmesi
(Burada dosya konusu Log’daki komutlarla aynı yapıda, yani sadece “startindex=” değerinin 1000’lik basamak halinde değiştiği, onun dışında birbirinin aynı iki komut veriliyor ve aşağıdaki değerlendirme yapılıyor)
Burada iki sorgu arka arkaya çalıştırılırsa ilk sorgunun ilk 1000 kaydı aldığı ikinci sorgunun ikinci 1000 kaydı getirdiği görülecektir.
MEGSİS’e ait kullanıcı dökümanından çıkan sonuca göre; dosya konusu Log kayıtlarında peş peşe 44 sorgunun arka arkaya çalıştırıldığı ve ilk sorgunun ilk 1000 kaydı aldığı, ikinci sorgunun ikinci 1000 kaydı getirdiği ve bunun böyle devam ederek kırkdördüncü sorgunun kırkdördüncü 1000 kaydı getirdiği anlaşılmaktadır. Arada birkaç kayıt bilgisi eksik olduğundan toplamda 43.959 kayda ulaşılmış. Dolayısıyla bu sorgulamanın 4 dakika içerisinde yapılmış olması mantıklı ve hayatın olağan akışına uygun bulunmuştur.
3. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 26. madde (g) fıkrasında belirtildiği gibi, “….tarafımızdan verilen hizmette herhangi bir hata mevcut değildir. Banka MEGSİS üzerinden sorgulama yapmış, yapmış olduğu sorgulamaların Log kayıtları sistemde mevcuttur. Mevcut kayıtlar üzerinden tahakkuk ettirilen faturalar düzenlenerek tahsili için Bankaya gönderilmiştir.” değerlendirmesinde bulunmuştur.
Ayrıca, III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 5. maddede belirtildiği üzere; şikayet konusu fatura ile “MEGSİS Harita Servisleri üzerinden 2019 Mayıs ayı parsel sorgulama bedeli” olarak 813.241,50-TL talep edildiği; Diğer yandan, III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 2. maddede belirtildiği üzere; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından sunulan hizmet kapsamında Tapu ve Kadastro Bilgi
Sistemi (TAKBİS) ile Mekansal Gayrimenkul Sistemi (MEGSİS) sorgulamaları yapılabildiği, ancak her iki sorgu yönteminin farklı ücretlere tabi tutulduğu;
III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 3. maddede belirtildiği gibi; şikayet konusu
faturada baz alınan “2019 yılı (I) sayılı tarife cetveli” uyarınca TAKBİS üzerinden yapılan sorgulamalarda her bir sorgunun hizmet bedeli 0,50-TL iken, MEGSİS üzerinden yapılan her bir sorgunun 18,50-TL olarak ücretlendirildiği;
III. TESPİT EDİLEN HUSUSLAR Bölümü 9. maddede belirtildiği gibi Bankanın yaptığı
incelemede de “MEGSİS üzerinden” sorgu yapıldığından bahsettiği; Son altı ay içerisinde Bankanın ödemesi için düzenlenen faturalar incelendiğinde “TAKBİS
Sistemi”’nden ya da “TAKPAS Web Servisi üzerinden” yapılan sorgu bedeli tanımı bulunduğu; görülmekte ve bütün bu açıklamalardan TAKBİS ile MEGSİS’in ayrı hizmetler olduğu anlaşılmaktadır.
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün web sitesi incelendiğinde; TAKBİS’in tapu ve kadastro çalışmalarının ve bilgilerinin “Çok Amaçlı Arazi Bilgi Sistemine” dönüştürülmesinin amaçlandığı, diğer kurum ve kuruluşlarla entegreli olarak çoklu kullanıma sunulduğu stratejik bir “e-devlet” projesi, MEGSİS’in, sayısal olarak kadastro müdürlüklerinin yerel bilgisayarlarında yer alan .cad tabanlı verilerin merkezi bir sistem üzerinde toplanarak tapu bilgileri ile eşleştirilmesi ve bu bilgilere ihtiyaç duyan paydaş kurum, kuruluş ve belediyeler ile uluslararası standartlarda harita servisleri ile paylaşılması amacıyla Tapu ve Kadastro Müdürlüğü tarafından projelendirilerek kurum imkanları ile hazırlanmış açık kaynaklı bir uygulama olduğu görülmüştür.
Bu açıklamalardan da TAKBİS ve MEGSİS kullanımının ayrı hizmetler olduğu anlaşılmaktadır.
Ancak, şikayet konusu faturaya esas hizmet için Kurum ile Banka arasında 01.10.2018 tarihinde imzalanmış olan Protokol incelendiğinde; hem Kurumun, hem de Bankanın yaptığı değerlendirmeler ile Protokol içeriği arasında çelişki olduğu sonucuna varılmıştır. Şöyle ki
Protokolün; a) KISALTMALAR başlıklı 4. maddesinde TAKBİS ve TAKPAS’ın tanımı yapıldığı halde
MEGSİS’ten bahis dahi yoktur.
b) SORGULAMA KRİTERLERİ başlıklı 7. maddesinde TAKBİS’ten nasıl sorgulama yapılacağı ayrıntısı ile anlatılmış, ancak MEGSİS uygulamasından nasıl sorgulama yapılacağına değinilmemiştir.
4. Şikayet konusu faturaya esas Protokolün TARAFLARIN YETKİ VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ başlıklı 5. maddenin 2. fıkrası; “Bu Protokol kapsamında temin edilecek bilgi ve belgeler ekte yer alan TAKPAS formları kapsamında paylaşılacaktır.” denmiştir.
Protokol eki TAKPAS FORM-1 “TAPU VERİ PAYLAŞIMI BİLGİLENDİRME FORMU” incelendiğinde; 4. “Toplu Veri Sorgulama Yapılacak mı? Nedeni?” maddesinde “Hayır” ibaresi yer almaktadır.
Protokol eki TAKPAS FORM-2 “KADASTRO VERİ PAYLAŞIMI BİLGİLENDİRME
FORMU” incelendiğinde; 4. “Toplu Veri Sorgulama Yapılacak mı? Nedeni?” maddesinde “Hayır” ibaresi yer almaktadır.
5. “Veri Sunuş Yöntemi” maddesinde aşağıdaki yöntemlerin hepsi işaretlenmiştir:
WMS web Map service
WFS web Feature service
Orso Foto service görülmüştür.
Buna göre; Birinci husus; Banka tarafından toplu veri sorgulama yapılmaması; Kurum tarafından da, Bankanın toplu sorgulama yapmasının engellenmesi gerekmektedir. IV.
DEĞERLENDİRMELER VE YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER bölümü 2. maddede açıklandığı gibi şikayete konu faturaya esas Log bilgisindeki sorgulamanın “toplu veri sorgulama” olduğu değerlendirilmektedir. Bu durumda Banka, Protokol kapsamında almadığı bir hizmetten yararlanmış; Kurum da buna engel olmamıştır.
İkinci husus; Kadastro Veri Paylaşımı ile ilgili olan TAKPAS-2 formundaki 5. maddeye göre
Banka, MEGSİS komutları olan WMS (Web Map Service) ve WFS (Web Feature Service) veri sunuş yöntemlerini kullanma yetkisine haizdir. Protokolün ana bölümünde MEGSİS’ten bahsedilmemekle birlikte; Protokol kapsamında temin edilecek bilgi ve belgelerin hangi kapsamda paylaşılacağını gösteren ek forumda MEGSİS komutlarının yer alıyor olması, Bankaya MEGSİS hizmetinin sunuluyor olduğunu göstermektedir.
5. Protokolün HUKUKİ DAYANAK başlıklı 3. maddesine göre Protokolün yasal dayanaklarından biri de Tapu ve Kadastro Verilerinin Paylaşımı Hakkında Yönetmelik’tir. 7
Mart 2015 gün ve 29288 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olan söz konusu Yönetmelik incelendiğinde; Verilerin paylaşımı
MADDE 9- (1) Kurumlar ve kişilerin TAKPAS’ta hangi sorgulamaları yapabilecekleri ve hangi bilgileri alabilecekleri sözleşme veya protokoller çerçevesinde Genel Müdürlükçe belirlenir.
(2) Kurumlar ve kişiler için her bir sorgulama, sorgu sonucu gönderilecek internet servisleri ve internet sayfaları için yetkilendirme yapılır. Kurum ve kişilerin, günlük en fazla kaç kez sorgulama yapabileceği, süreleri, yaptığı işlemler için ne düzeyde izleme bilgisi tutulacağı gibi bilgi ve kısıtlamalar ile diğer hususlar Genel Müdürlükçe belirlenir.
ve Protokolün 5.4. maddesinde de yer alan; Paylaşım yöntem ve ilkeleri
MADDE 11- (2) TAKPAS’tan hizmet alanların yapabileceği sorgulamalar, sorgulama sonucu olarak gönderilen bilgiler ve erişilebilecek internet sayfaları kurum veya kullanıcı bazında
Genel Müdürlükçe belirlenir. Hizmet alanların kendilerine verilen yetkiler dışında işlem yapması ve bilgi alması engellenir.
Yönetmelik maddelerine göre Bankanın hangi sorgulamaları yapabileceğinin ve hangi bilgileri alabileceğinin Protokol çerçevesinde net olarak belirlenmiş olması ve yetkisi dışında kullanımın da Kurum tarafından engelleniyor olması gerekmektedir.
6. Bankanın nolu şikayet başvurusuna ilişkin dilekçesindeki iddiaların değerlendirilmesi aşağıda verilmiştir.
a) Dilekçenin 5. maddesinde “Faturada belirtilen sorgulama tür ve adedinin sistemsel bir hatadan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Zira tek bir seferde ve yaklaşık 4 dakika gibi kısa bir zaman içerisinde aynı yerin üst üste 44 kez sorgulanmasının hiçbir mantıklı izahı bulunmamaktadır. Bu durum hayatın olağan akışına da aykırıdır.” iddiası maddi gerçeklikle uyuşmamaktadır çünkü yukarıda IV. DEĞERLENDİRMELER VE YASAL
YÜKÜMLÜLÜKLER bölümü 2. maddede açıkladığı üzere yapılan sorgulama mükerrer sorgulama değildir; tek bir kod parçasından çıkan 44 ayrı sorguyla 1000’erlik bloklar halinde
43.959 parsel bilgisinin istendiği ve 4 dakikalık süre içerisinde cevapların gelmesinin normal
olduğu değerlendirilmektedir. Dolayısıyla bu durum, hayatın olağan akışına uygundur. Özetle faturada belirtilen sorgulama tür ve adedi, sistemsel bir hatadan kaynaklanmamaktadır.
b) Dilekçenin 6. maddesinde şikayet konusu olan kullanıcı tarafı sistemin kurulumu ve eğitimi konusunda Kurum’un hiçbir sorumluluğu bulunmamaktadır. Protokolün 6.1 maddeine göre; “Banka TKGM tarafından belirlenen web servisleri üzerinden TKGM’nin belirleyeceği metotlar ile sunulan verilerin kullanılması için gerekli yazılım ve donanımı sağlamakla yükümlüdür.” Protokolde, kullanıcı tarafı sistem konusunda Kurum hiçbir yükümlülük altına girmemiştir.
Bankanın “TAKPAS sistemi kullanımının mevcut haliyle hataya son derece açık olduğu” iddiası muğlak kalmaktadır. Şikayet konusu faturaya esas sorgulamada teknik olarak bir hata yoktur. Kullanım sırasında ücretlendirme veya seçilen alanın büyüklüğü konusunda uyarı gelmesi talebinin yasal bir dayanağı yoktur. Protokolde ve Protokolün dayandığı Yönetmelikte de bu hususta herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Örnek olarak gösterilen banka uygulamalarında Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun (BDDK) yasal mevzuatına uyulması zorunluluğu vardır. TAKBİS, bir e-devlet projesidir; bankacılıkla bir ilişkisi yoktur.
Bu açıdan aşağıda ayrıntısı verilen ilgili mevzuat tarandığında da bu hususta açık bir hükme rastlanmamıştır.
3 Eylül 2016 gün ve 29820 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olan E-DEVLET
HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA
YÖNETMELİK’in Kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve sorumlulukları başlıklı aşağıya alıntılanan 7. maddesi, sadece kullanım kolaylığı ve kullanıcı memnuniyetinden genel olarak bahsetmektedir.
d) Kamu kurum ve kuruluşları, e-Devlet hizmetlerini kullanım kolaylığı ve kullanıcı memnuniyetini sağlayacak şekilde; ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak, işlevsel, güvenli, talebe cevap verebilir ve kesintisiz şekilde sunar.
e) Kamu kurum ve kuruluşları e-Devlet hizmetlerinin izlenip ölçülmesi amacıyla kullanıcılardan gelecek talep, öneri ve şikâyetlerin değerlendirilmesine yönelik mekanizmalar oluşturur.
E-devlet projeleri ile ilgili DPT Bilgi Toplumu Dairesi tarafından üretilmiş olan “Birlikte
Çalışabilirlik Esasları Rehberi”nde de kullanıcıların ücretlendirme veya seçilen alan konusunda uyarılmasına ilişkin bir hükme rastlanmamıştır.
c) Dilekçenin 8. maddesinde şikayet konusu olan Kurumun “TAKPAS sistemine yönelik hizmetin verilmesinde kusurlu olduğu” iddiasının teknik dayanağı bulunmamaktadır; ancak
Kurumun TAKPAS sisteminin kullanılmasına ilişkin gereken bilgilendirme ve uyarıları zamanında yapmadığı iddiasında Banka haklıdır. Kurum, gelen şikayetler üzerine bu eksiğini
09.08.2019 tarihli yazıyla kapamaya çalışmıştır. Ayrıca Kurum tarafından hazırlanmış olan
standart Protokol, yeterli açıklıkta hazırlanmamıştır. Oysa 6098 sayılı Türk Borçlar
Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre sözleşmelerin, hizmetin kullanımı hakkında yeterli bilgilendirmeyi içeriyor olması gerekmektedir. Protokolde MEGSİS’in adı bile geçmemekte, MEGSİS sorgulama kriterleri bulunmamaktadır.
Yukarıdaki fıkrada bahsi geçen E-devlet Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Yönetmelikte de belirtildiği gibi Kurum, e-Devlet hizmetlerini kullanım kolaylığı ve kullanıcı memnuniyetini sağlayacak şekilde yürütmekle mükelleftir.
Ancak Kurumun, Protokol 7.2. maddesine göre “yapılan sorgulama sayılarını kontrol etmesi”, karşı tarafa karşı bir yükümlülük aldığı sonucunu doğurmaz. Bu madda, Kurumun kendi sistemini aşırı yükten korumak için önlem almak üzere koymuş olduğu bir hususustur.
Kurumun 7.2. madde ile kastı olan işlem ile şikayet konusu faturaya esas sorgulamayı engellemesini veya kısıtlamasını beklemek teknik olarak doğru değildir.
d) Dilekçenin 9. maddesindeki iddiaların, teknik olarak hiçbir dayanağı bulunmamaktadır.
Bankanın, Protokulü imzalarken ekli Tarife Cetveli’nde yer alan parsel başına sorgulama ücretinin yüksekliğinden şikayet etmesinin haklı bir nedeni bulunmamaktadır çünkü bu konuda gerekli bilgilendirme zamanında yapılmış bulunmaktadır.
V. SONUÇ VE KANAAT
Şikayet konusu dosyada yer alan mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi ve değerlendirmesi sonucunda, takdir Kurumunuzun olmak üzere, raporun III. ve IV. Bölümünde yapılan tespit ve değerlendirmeler neticesinde, Şikayet konusu faturaya esas tahakkuk bilgisini içeren Log kayıtlarında görülen sorgulamanın teknik olarak hatalı bir sorgulama olmadığı, Banka veya Kurum tarafındaki herhangi bir sistem hatasından kaynaklanmadığı, dolayısıyla da hayatın normal akışına uygun olduğu, Ancak bu sorgulamanın Banka tarafından bilinçli olarak yapılıp yapılmadığının muğlak olduğu, Şikayet konusu faturanın dayandığı Protokole göre Bankanın bu sorgulamayı yapma yetkisi olup olmadığının da tartışılır olduğu ve Protokol eki TAKPAS-2 Formunda “Toplu Veri
Sorgulama” bölümü “Hayır” olarak işaretli olduğu için Bankanın bu yetkiye sahip olmadığı, Kendi tarafındaki sistemin bütünüyle Bankanın sorumluğunda olduğu, bu sistem aracılığıyla hatalı kullanımı engelleyebileceği, ancak şikayet konusu olan faturaya esas işlemde teknik olarak hatalı kullanım olmadığı, yetkisiz kullanım olabileceği, Protokolün 5.4. maddesindeki “Hizmet alanların kendilerine verilen yetkiler dışında işlem yapması ve bilgi alması engellenir.” hükmüne göre Kurumun, Bankanın “toplu veri sorgulama”sına engel olması gerektiği, Kurumun, gerek e-devlet projelerine ilişkin yönetmeliklerde geçen kullanıcı kolaylığı ve memnuniyetini sağlama yükümlülüğü, gerekse de Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca Bankayı, önceden bilgilendirme yükümlülüğünü tam olarak yerine getirmediği, standart Protokol içeriğini yeterli açıklıkta hazırlamamış olduğu, görüş ve kanaatinde olunduğunu, raporda yer verilen mevzuat maddelerinin hukuki yorum niteliğinde olmayıp teknik değerlendirmeye yardımcı kriter olarak kullanıldığını belirtir, işbu
Bilirkişi raporu üç suret olarak tanzim edilmiş olup saygıyla arz olunur.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
değerlendirme yapılarak şikayet konusu faturaya esas sorgulamanın engellemesini veya kısıtlamasını beklemenin teknik olarak doğru olmayacağı ifade edilmiştir.
(16) Bankanın TAKPİS üzerinden yapılan sorgulama ücreti ile MEGSİS üzerinden yapılan sorgulama ücreti arasında büyük fark olduğu, bu durumun hakkaniyete uygun olmadığı iddiasının hem teknik açıdan hem de hukuki açıdan dayanaktan yoksun olduğu, Protokolün ekli
Tarife Cetveli’nde parsel başına sorgulama ücretinin açık şekilde yer aldığı, Bankanın Protokolü imzalarken ücret tarifesi hakkında gerekli bilgiye sahip olduğu veya olması gerektiği değerlendirilmektedir.
(17) Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin dışında bilirkişi raporunda; şikayet konusu faturanın dayandığı Protokole göre Bankanın bu sorgulamayı yapma yetkisi olup olmadığının tartışılır olduğu ve Protokol eki TAKPAS-2 Formunda “Toplu Veri Sorgulama” bölümü
“Hayır” olarak işaretli olduğu için Bankanın bu yetkiye sahip olmadığı, Protokolün 5.4.
maddesindeki “Hizmet alanların kendilerine verilen yetkiler dışında işlem yapması ve bilgi alması engellenir.” hükmüne göre TKGM, Bankanın “toplu veri sorgulama”sına engel olması gerektiği değerlendirmesine yer verilmiştir.
(18) Başvurunun içeriği, idareden gelen bilgi ve belgeler, bilirkişi raporu ile tüm dosya içeriği birlikte incelenerek Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; şikayet konusu faturaya esas tahakkuk bilgisini içeren Log kayıtlarında görülen sorgulamanın teknik olarak hatalı bir sorgulama olmaması nedeniyle TKGM’nin seri nolu, nolu,
12.06.2019 tarihli, 813.241,50-TL tutarlı faturayı iptal etmemesi işleminin yukarıda açıklanan
sebeplerle hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, ancak Banka ile TKGM arasında yapılan
Protokolün bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere içerik olarak MEGSİS üzerinden sorgulama yapma yetkisini tam olarak açıklanmaması gibi bir takım eksikliklerin olduğu sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme (19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak “makul sürede karar verme” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
(20) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup başvuru konusu işleme karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle ŞİKAYETİN KISMEN TAVSİYE, KISMEN REDDİYLE; (1) Başvuran tarafından seri nolu, nolu, 12.06.2019 tarihli faturanın iptal edilmesi talebinin açıklanan gerekçelerle REDDİNE, (2) Tapu ve kadastro verilerinin TAKPAS üzerinden paylaşılmasına ilişkin yapılan protokollerin içeriklerinin daha açık şekilde hazırlanması hususunda Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğüne TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi