|
ÖZET: Başvuran, Balıkesir Mahallesi’nde ikamet ederken, çevre kirliliği nedeniyle yaşadığı mağduriyetleri dile getirmiştir. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’ne aykırı bir şekilde kullanılan hafriyat alanının, hem kendisi hem de çevresindeki TOKİ konutları üzerinde olumsuz etkiler yarattığını belirtmiştir. Bandırma ve Balıkesir Büyükşehir Belediyeleri arasında sorumlulukların karşılıklı olarak birbirlerine yüklendiğini ifade eden başvuran, bu durumu çözmek için idarenin gerekli önlemleri almasını talep etmiştir.
İlgili idareler, başvuranın şikayetini değerlendirerek, çevre kirliliğinin kaynağını ve mevcut durumu açıklamışlardır. Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, şikayete konu alanda denetim yapıldığını ve Bandırma Belediyesi’nin sorumluluğunda olan alanın temizlenmesi gerektiğini bildirmiştir. Bandırma Belediyesi ise, hafriyat döküm alanının kapatıldığını ve atıkların temizlendiğini belirtmiştir. Ancak, kaçak dökümlerin devam etmesi nedeniyle denetimlerin artırılması gerektiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, Bandırma Belediyesi’ne temizlik işlemlerini tamamlaması ve alanın ağaçlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Ayrıca, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’ne denetimlerin artırılması ve idari yaptırımların uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Bu karar, çevre koşullarının iyileştirilmesi ve sağlıklı bir yaşam alanı sağlanması amacıyla alınmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16529-S.21.26493
BAŞVURU NO : 2021/9885
KARAR TARİHİ : 23/11/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BALIKESİR VALİLİĞİ
BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BANDIRMA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın çevre kirliliği şikayeti hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24/05/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Balıkesir Mahallesi Cad. Evlerinde ikamet ettiğini, buranın hemen yanındaki hakim rüzgar yönü hesaplanmadan, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı
Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğine aykırı olarak kullanılan hafriyat alanından kaynaklanan çevre kirliliği sebebiyle sağlıklı bir çevrede yaşama haklarının ihlal edildiğini, bulunduğu blok ile birlikte 838 daireden oluşan TOKİ Konutlarını ve nihayetinde ilçenin tamamını etkileyen mağduriyetlere yönelik hem Bandırma
Belediyesine hem de Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’ne yaptığı başvurularda sorumluluğun iki belediye tarafından karşılıklı olarak birbirlerine yüklendiğini, adı geçen Belediyeler tarafından bu alanda ilgili yönetmelikler kapsamında hiçbir önlem alınmadığını ifadeyle, sorumlu idarenin tespit edilerek bahse konu alanın ilgili mevzuata uygun hale getirilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuran aynı şikayetle 22/09/2020 tarihinde de Kurumumuza başvurmuş, 22/10/2020 tarihli ve 2020/97068 başvuru sayılı Gönderme Kararı ile “ilgili mevzuatı uyarınca kontrol ve denetim faaliyetlerini yürütmekle görevli idarelere başvuruda bulunulmadığı tespit edildiğinden, gerekli idari başvuru yolunun tüketilmediği anlaşılan başvuru ve eklerinin gereği için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Balıkesir
Valiliği’ne; ayrıca Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Bandırma Belediye Başkanlığı’na gönderilmesine” karar verilmiştir.
3. 22.10.2020 tarihli Gönderme Kararına cevaben; 3.1. Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 13/11/2020 tarihli yazısında özetle;
“ETİ Maden Bandırma Bor ve Asit Fabrikaları İşletme Müdürlüğü’nün arıtma çamurlarının depolandığı
Ağıldere Atık Barajı ve Balıkesir’in büyükşehir belediye statüsü kazanmadan önce Bandırma Belediye
Başkanlığı’nca hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları döküntü alanı olarak kullanıldığı anlaşılan şikayete konu alandaki atıkların tozumasını önlemek amacıyla natürel toprakla kaplanması ve mevsim durumuna göre arazözle sulanması gerektiğinin 13/11/2020 tarihli ve sayılı yazıyla bildirildiği, Şikâyete konu alanda Bandırma Belediyesi Zabıta Birimi ile yapılan denetim neticesinde; alanın daha önce
Bandırma Belediye Başkanlığı’nca hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları döküntü alanı olarak kullanıldığı, kaçak dökümleri önlemek amacıyla etrafının çevrili bulunmadığı, muhtelif atıklarının alana rastgele atılmış olduğu, bölgedeki hâkim rüzgârın yaşam alanları yönünde olduğunun tespit edildiği, Mera statüsündeki bu alanın 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi kapsamında Bandırma Belediyesi’nin sorumluluk alanında olduğu, Bu sebeple yapılması gerekenlerin 12/11/2020 tarihli ve sayılı yazıyla Bandırma Belediyesine bildirildiği,
2872 sayılı Kanun çerçevesinde İl Müdürlüğünce yapılan denetimlerin devam etmekte olduğu” hususları
bildirilmiştir.
3.2. Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 27/11/2020 tarihli ve E sayılı yazısında özetle; “Balıkesir Bandırma İlçesi Mahallesi Ada ve Parsellerde çevre kirliliği meydana geldiği ve söz konusu alanın temizlenerek gerekli tedbirlerin alınması hususunun Bandırma Belediye Başkanlığı’na bildirildiği” hususları belirtilmiştir.
3.3. Bandırma Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü’nün 23/11/2020 tarihli ve sayılı yazısında ise özetle; “Şikâyete konu alanın çok eski yıllardan beri hafriyat döküm yeri olarak kullanıldığı, yakınına yapılan
TOKİ konutlarında oturanların şikâyetleri sonrasında Belediyece hafriyat dökümüne son verildiği, 2014 yerel seçimlerinden sonra Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’nin kurulması ile birlikte hafriyat toprağı, inşaat, yıkıntı alanları ile ilgili iş ve işlemlerin Büyükşehir Belediyesi’nin sorumluluğuna geçtiği, 2014-
2019 yılları arasında resmi hafriyat döküm yeri belirlenmediği için şikâyete konu alana şahıs ve firmalar
tarafından hafriyat dökülmeye devam edildiği, Büyükşehir Belediyesi tarafından resmi hafriyat döküm yerinin 15/10/2019 yılında Belediyeye bildirildiği, Hafriyat Toprağı ve İnşaat Yıkıntı Atıklarının Kontrol Yönetmeliğinin 8. Maddesi ve Balıkesir Büyükşehir
Belediyesi Zabıta Çalışma Yönetmeliğinin 8/11 maddesi uyarınca bu konunun büyükşehir belediyesi olan yerlerde büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkisinde bulunduğu, Söz konusu bölgeden geçen Dutliman Köyü yolu olarak anılan yol büyükşehir belediyesinin sorumluluk alanında olduğundan hafriyat vs. atılmamasını sağlamak sorumluluğunun Balıkesir Büyükşehir
Belediyesi’ne ait olduğu, Görev ve yetki alanları olmamasına rağmen bölgenin Belediyece temizlendiği, ancak denetimlerin yetersiz kalması sebebiyle bölgeye kontrol dışı atık atılmasına devam edildiği, Bu nedenle, söz konusu hafriyat alanı ile alana giden yolda çevre ve denetim ile ilgili gerekli önlemlerin alınması gerektiği, Belediyenin bir sorumluluğunun bulunmadığı” bildirilmiştir.
4. Gönderme Kararı üzerine sorunun çözülmemesi sebebiyle, başvuran tarafından tarihli işbu başvuru yapılmıştır. Bu kapsamda, 07/07/2021 tarihli ve S.21. sayılı yazımızla öncelikle Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’ndan; akabinde 24/09/2021 tarihli yazımızla ilgili diğer idarelerden bilgi-belge talep edilmiştir.
5. Balıkesir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 10/08/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; 5.1. Kurumumuzun 07/07/2021 tarihli yazısına istinaden şikâyete konu alanda denetim yapıldığı, 5.2. Alanın Bandırma Belediye Başkanlığınca hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları alanı olarak kullanılmış olduğu, sahaya kaçak dökümleri önlemek ve sahanın güvenliği amacıyla etrafının çevrili bulunmadığı, alanın girişinde herhangi bir kontrol ve kapı bulunmadığından bölgede ikamet eden vatandaşlar tarafından bahçe atıkları, organik atıklar, inşaat atıkları ve kaba ev atıkları (koltuk-sandalyeyatak vs.) ayrıca ticari işletmeler tarafından tadilat atıklarının alanın girişinden üst bölüme kadar rastgele dökülmüş olduğu, bölgedeki hakim rüzgar sosyal yaşam alanları yönüne olduğundan alandan uçan toz, naylon, vb. atıkların konutlara gittiğinin tespit edildiği ve (Kurumumuza gönderilmek üzere) fotoğraf çekimi yapıldığı, 5.3. 2014 yılı öncesinde (Balıkesir Büyükşehir Belediyesi olmadan önce) şikayete konu alanın Bandırma
Belediye Başkanlığınca hafriyat ve yıkıntı atıkları depolama alanı olarak kullanıldığı, ilgili mevzuatı uyarınca sorumluluğun Bandırma Belediye Başkanlığı’nda olduğu, 5.4. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesinin (j) bendinde “Kanunda ve yönetmelikte öngörülen yasaklara veya standartlara aykırı olarak veya önlemleri almadan atıkları toprağa verenlere 24.000 Türk
Lirası (96.561 TL) idari para cezası verilir” hükmü bulunduğu, 5.5. Şikâyete konu alanda 2020 Kasım ve 2021 Temmuz aylarında denetim yapıldığı, alana dökülen kaçak dökümlerle ilgili bilgi/belge İl Müdürlüğüne ulaşmadığından dolayı idari yaptırım uygulanmadığı, 5.6. Bandırma Belediye Başkanlığı yetkililerince yapılan açıklamada evsel atıkların aktarma istasyonu aracılığıyla Balıkesir Merkez Altıeylül İlçesindeki düzenli depolama sahasına, hafriyat ve yıkıntı atıklarının
Bandırma İlçesi Erikli Mahallesindeki alana yönlendirildiği, 5.7. Bandırma Belediyesi ile yapılan görüşmede alanın girişinin kapatıldığı, kaba atıkların temizlendiği, iş makinesi ile düzeltilip üzerinin natürel toprakla örtüldüğü, alanın ağaçlandırılmasının istendiği, 5.8. Bölgede tarım ve hayvancılığın yoğun olarak yapılması, kentsel dönüşüm faaliyetinin bir yandan devam etmesi nedeniyle hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıkları depolama yeri bulunmasında sıkıntıların olduğu, bu nedenle çıkacak hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıklarının Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair
Yönetmeliğin 2. maddesi kapsamında Balıkesir Büyükşehir Belediyesince alt yapı malzemesi olarak değerlendirilebileceği, bu sayede atığın kaynağında azaltılmasının sağlanabileceği, bildirilmiştir.
6. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Bandırma Bor ve Asit Fabrikaları İşletme
Müdürlüğü’nden alınan 05/10/2021 tarihli ve E-22364785-659- sayılı yazıda özetle; 6.1. Atıkların tozumasını önlemek amacıyla araçların geçiş yollarının İşletmeden çıkan kömür külüyle kaplandığı, ayrıca İşletmeye ait itfaiye aracı ile günlük sulama yapıldığı, 6.2. Tozumanın önüne geçmek için depolama sahasına fıskiye sistemi kurulmuş olup sürekli sulama yapıldığı,
6.3. Belediyenin hafriyat döküm sahasının ve İşletmeye ait Katı Atık Depolama Sahasının çevresine (atık depolama sahası sınırları dışına) yapılan kaçak dökümlerin taraflarınca da görülmekte olduğu, bu kaçak hafriyat dökülen alanların işletmenin sorumluluk ve yetki sahası dışında bulunduğu, konuyla ilgili birimlerin hafriyat atıklarının bertarafına dair mevzuata göre önlem alması gerektiği kanaati olup, kaçak dökümlerin önüne geçilmesi gerektiği ifade edilmiş, alana ait fotoğraflar ile fıskiye sistemine ait fotoğraflar gönderilmiştir.
7. Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 25/10/2021 tarihli ve E39009846730. sayılı cevabi yazısında özetle; 7.1. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 7. Maddesinin (i) bendinde yer alan “… katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek …” hükmü gereği
Bandırma İlçesi Mahallesi parsel nolu taşınmazların Büyükşehir
Belediyesi 18.07.2019 tarih ve sayılı Meclis Kararıyla Hafriyat Toprağı Dolgu ve Rehabilitasyon
Sahası olarak faaliyete alındığı, Bandırma İlçesinde Büyükşehir Belediyesi zabıta ekiplerince rutin denetimler gerçekleştirildiği, kaçak dökümlerin önüne geçilmesi amacıyla hafriyat taşıyan araçlara takip cihazı taktırılarak Belediyemiz Hafriyat Yönetim Sistemine dahil edildiği, 7.2. İlgi yazıda bahsedilen alanın, Mahallesinde bulunan Hafriyat Toprağı Dolgu ve Rehabilitasyon
Sahası faaliyete alınmadan önce Bandırma Belediyesi ve vatandaşlar tarafından hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının dökülmesi amacıyla kullanıldığı, mevcut durumda alanın girişinin kapalı olduğu, söz konusu bölgeden geçen Dutlimanı Mahallesi Yoluna hafriyat atığı döküldüğü belirtilen yerin ise; .
Sokak olduğu ve bu alanda karışık atıkların bulunduğunun denetim ekipleri tarafından tespit edildiği, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun Belediyelerin Görev ve Sorumlulukları başlığı altındaki 14. madde (a)
bendinde yer alan “… çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık, … hizmetlerini yapar veya yaptırır” hükmü gereği bahse konu alanın temizlik çalışmalarının Bandırma Belediyesince değerlendirilmesi gerektiği, bildirilmiştir.
8. Bandırma Belediyesi’nden alınan 09/11/2021 tarihli ve 72394036. sayılı cevabi yazıda özetle; 8.1. Söz konusu alanın hafriyat döküm yeri olarak çok eski yıllardan beri kullanıldığı, ancak TOKİ
İnşaatlarının yapılması ile birlikte konutlarda oturan vatandaşlardan gelen şikayetler sonucunda söz konusu alana Belediye tarafından hafriyat dökülmemeye başlandığı, 8.2. 30/03/2014 yerel seçimleri ile Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin kurulması nedeniyle Hafriyat
Toprağı ve İnşaat/Yıkıntı Atıkları ile ilgili tüm iş ve işlemlerin Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğuna geçtiği, 2014 ile 2019 yılları arasında mevzuat gereğince Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından resmi hafriyat döküm yeri belirlenmediği için şahıs ve firmalar tarafından hafriyat, moloz vb.
malzemeler dökülmeye devam edildiği, 8.3. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından resmi hafriyat döküm yeri olarak Bandırma mahallesinde bir alan belirlenerek 15/10/2019 tarihinde Belediyeye bildirildiği, 8.4. Döküm yapılmış olan sahanın girişinin Belediye Fen İşleri Müdürlüğü ekipleri tarafından beton bariyer konularak kapatıldığı, bu sayede sahaya araç girişinin önlendiği, ayrıca sahanın içerisinde bulunan, gelişigüzel atılmış hafriyat ve yıkıntı atıklarının temizlendiği,
8.5. Sahaya kontrol dışı atık atılmasının engellenmesi için denetim yapılması ve idari yaptırım uygulanmasının mümkün olduğu; ancak, yapılan dökümün takibi, tespiti, cezai işlem uygulanması ve benzeri hususların sorumluluğunun 5216 sayılı Büyükşehir yasasının 7 nci maddesinin (i) bendi gereği
Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’ne ait olduğu, 8.6. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Çevre ve Koruma Daire Başkanlığı Görev ve Çalışma
Yönetmeliğinin 45 maddesi ile Zabıta Çalışma Yönetmeliğinin “Faaliyet, Görev ve sorumluluklar başlıklı
8 inci maddesinin onbirinci fıkrası gereği hafriyat toprağı inşaat ve yıkıntı atıklarının taşınmasında çevre
kirliliğine meydan vermeyecek şekilde önlem almak görevinin Büyükşehir Belediyesi’nde olduğu, 8.7. Yine Hafriyat Toprağı ve İnşaat/Yıkıntı Atıklarının Kontrol Yönetmeliği’nin “Belediyelerin Görev ve
Yetkileri” başlıklı 8. Maddesi ile hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları ile ilgili tüm yetkinin “İl belediye mücavir alanı içerisinde il ve ilçe belediyelerine, büyük şehirlerde büyükşehir belediyelerine, büyükşehir belediyeleri dışında ise ilçe belediyelerine” yetki verildiği, Balıkesir’de tüm yetkinin Büyükşehir
Belediyesi’nde olduğu, 8.8. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarını, ilgili idareden izin almadan taşıyanlara ve taşıtanlara cezai işlem uygulaması, inşaat atıklarının, geri dönüşüm merkezleri dışına götürülmesi ve istenmeyen yerlere dökülmesinin sıkı tedbirlerle önlenmesi gerektiği, 8.9. Sahada bulunan hafriyat ve yıkıntı atıklarının temel malzemesi olarak kullanılmasının uygun olmadığı, 8.10. Hafriyat alanında fiziki müdahalenin önlenmesi ve hizmetin ivedi olarak gerçeklemesinin istenmesi durumunda sorumluluğun Büyükşehir Belediyesi’ne ait olmak kaydıyla iş makinesi ve kamyon takviyesinin belediyeden sağlanabileceği, 8.11. Büyükşehir Belediyesi tarafından resmi hafriyat alanı olarak ilçeye yaklaşık 25 km uzaklıktaki köyünde belirlenen alanın uygun bulunduğu, ancak, mesafenin uzak olması sebebiyle önlem alınsa bile bazı vatandaşlar tarafından şikâyet konusu bölgeye ve başka yerlere kaçak hafriyat atığı dökülmeye devam edildiği, ilçeye daha yakın ve ulaşılabilir takviye yeni bir hafriyat döküm sahasının belirlenmesi ile denetimlerin arttırılması için Büyükşehir Belediyesi’nden talepte bulunulduğu, 8.12. Bu nedenle Büyükşehir Belediyesince söz konusu hafriyat alanı ve bu alana giden yolda gerekli çevre ve denetim ile ilgili önlemlerin alınması gerektiği, bu konuda Belediyenin herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı, belirtilmiş alana ilişkin fotoğraflar gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
9. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.1. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesi “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir…” 9.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 10. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri
ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 11. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyelerin Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesi “(a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı … çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık… hizmetlerini yapar veya yaptırır…” 12. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 7 nci maddesinin (i) bendi “…inşaat malzemeleri, hurda depolama alanları ve satış yerlerini, hafriyat toprağı, moloz, kum ve depolama alanlarını, …
belirlemek, bunların taşınmasında çevre kirliliğine meydan vermeyecek tedbirler almak; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak.” 13. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesinin (j) bendi “Kanunda ve yönetmelikte öngörülen yasaklara veya standartlara aykırı olarak veya önlemleri almadan atıkları toprağa verenlere 24.000 Türk
Lirası (96.561 TL) idari para cezası verilir” 14. 18.03.2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı
Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin; 14.1. “Bakanlığın Görev ve Yetkileri” başlıklı 6 ncı maddesi
“Bakanlık; a) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan atıkların yönetimine ilişkin program ve politikaları saptamak, Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik işbirliği ve koordinasyonu sağlamak ve gerekli idari tedbirleri almakla, b) Geri kazanılmış ürünlerin kullanımını özendirmekle, c) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan bütün faaliyetlerin kontrolünü ve denetimini yapmakla, yükümlüdür.” 14.2. “Mülki Amirlerin Görev ve Yetkileri” başlıklı 7 nci maddesi; “Mahallin en büyük mülki amiri, a) Belediye mücavir alan sınırları dışındaki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri sahaları ile depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle, b) Belediye mücavir alan sınırları dışındaki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri ile depolama sahalarına izin vermek ve gerektiğinde bu izni iptal etmekle, c) Belediye mücavir alan sınırları dışındaki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, taşınması ve bertaraf bedelini belirlemekle, …
e) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan bütün faaliyetlerin kontrolünü ve denetimini yapmakla, f) Toplanan inşaat/yıkıntı atıklarını öncelikle altyapı çalışmalarında kullanmak/kullandırmakla…
yükümlüdürler.” 14.3. “Belediyelerin Görev ve Yetkileri” başlıklı 8 inci maddesi; “İl belediye mücavir alanı içerisinde il ve ilçe belediyeleri, büyük şehirlerde büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyeleri dışında ise ilçe belediyeleri, a) Hafriyat toprağı, inşaat/yıkıntı atıkları ile doğal afet atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması ve bertarafı ile ilgili yönetim planı hazırlamakla, b) Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri sahaları ile depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle, c) Depolama sahası yerinin seçimi, inşaatı veya işletilmesi sırasında çevre ve insan sağlığını olumsuz etkilemeyecek şekilde gerekli tedbirleri almak veya aldırtmakla, d) Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, taşınması ve bertaraf bedelini belirlemekle, e) Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları için toplama, taşıma hizmeti verecek firmaların adresleri ve telefon numaraları ile nakliye bedellerini halkın bilgileneceği şekilde ilan etmekle, f) Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetlemekle, g) Belediye sınırları içindeki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri ile depolama sahalarına izin vermek ve gerektiğinde bu izni iptal etmekle, h) Toplanan inşaat/yıkıntı atıklarını öncelikle altyapı çalışmalarında kullanmak/kullandırmakla, ı) Belediye sınırları içinde oluşan, toplanan, geri kazanılan ve bertaraf edilen hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarına ilişkin istatistiki bilgileri valilikler aracılığı ile yıl sonunda Bakanlığa bildirmekle, j) Doğal afet atıklarının yönetimi konusunda valilik koordinasyonunda oluşturulan Kriz Merkezi kararlarını uygulamakla yükümlüdürler.” 15. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Çevre ve Koruma Daire Başkanlığı Görev ve Çalışma
Yönetmeliğinin 45 inci maddesinde “hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atık Planını uygulamak depolama ve yeniden değerleme sahalarını, taşıma ve bertaraf bedellerini belirlemek, ilan etmek İnşaat ve Yıkıntı atıklarının taşınmasmda çevre kirliliğine meydan vermeyecek şekilde önlem almak” ile Zabıta Çalışma
Yönetmeliğinin “Faaliyet, Görev ve sorumluluklar başlıklı 8 maddesinin 11 inci fıkrasında
“Büyükşehir, hafriyat toprağı İnşaat ve Yıkıntı ve Atık Planını yapmak ve uygulamak depolama ve yeniden değerlendirme sahalarını taşsıma ve bertaraf bedellerini belirlemek ve ilan etmek, hafriyat toprağı İnşaat ve
Yıkıntı atıklarının taşınmasında çevre kirliliğine meydan vermeyecek şekilde önlem almak”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16. İlgili mevzuat, içtihat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelendiğinde, ilgili idarelere tavsiyede bulunulmasına ilişkin hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 17. Başvuran (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, Balıkesir Kayacık Mahallesi Çanakkale
Şehitleri Cad. Küme Evleri yanındaki Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliğine aykırı olarak kullanılan alandan kaynaklanan çevre kirliliğinin engellenmesini alanın ilgili mevzuata uygun hale getirilmesini talep etmiştir.
18. 3 ve 5 sayılı paragraflarda ayrıntılı olarak yer verilen idarenin yanıtlarının incelenmesinden; şikayete konu alanın 2014 yılına kadar Bandırma Belediyesi tarafından hafriyat döküm yeri olarak kullanıldığı, Büyükşehir Belediyesi tarafından resmi hafriyat döküm yerinin 15/10/2019 yılında Belediyeye bildirildiği, 2014-2019 yılları arasında Büyükşehir Belediyesince resmi hafriyat döküm yeri belirlenmediği için şikâyete konu alana şahıs ve firmalar tarafından hafriyat dökülmeye devam edildiği, mevcut durumdaki çevre kirliliğinin bu dönemde ve sonrasında kaçak olarak alana dökülen inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıklarından kaynaklandığı tespit edilmiştir.
19. Başvuranın Kurumumuza yapmış olduğu ilk başvurusu üzerine verilen Gönderme Kararına istinaden, Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce yapılan denetim sonrasında, sahaya kaçak dökümleri önlemek ve sahanın güvenliği amacıyla etrafının çevrili bulunmadığı, alanın girişinde herhangi bir kontrol ve kapı bulunmadığı tespit edilmiştir. İl Müdürlüğünden Bandırma Belediyesine gönderilen yazı üzerine
Bandırma Belediyesi tarafından alanın girişinin beton bariyer konularak kapatıldığı, kaba atıkların temizlendiği, iş makinesi ile düzeltilip üzerinin natürel toprakla örtüldüğü belirtilmiş, Belediyeden alanın ağaçlandırılması talep edilmiştir. Bandırma Belediyesinden alınan yazıda ise ayrıca sahaya hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıklarının atılmaması için gerekli uyarı levhalarının yerleştirildiği bildirilmiş, buna ilişkin görseller Kurumumuza da gönderilmiş, kontrol dışı atık dökülmesinin engellenmesi için Büyükşehir
Belediyesince gerekli tedbirlerin alınması istenmiştir.
20. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından alanın temizlik işlerinin Bandırma Belediyesinin görev ve sorumluluğunda olduğu, kaçak dökümlerin önüne geçilmesi amacıyla hafriyat taşıyan araçlara takip cihazı taktırılarak Belediye Hafriyat Yönetim Sistemine dahil edildiği bildirilmiştir.
21. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Bandırma Bor ve Asit Fabrikaları İşletme Müdürlüğü şikayet konusu hakkında, atıkların tozumasını önlemek amacıyla araçların geçiş yollarının İşletmeden çıkan kömür külüyle kaplandığını, ayrıca İşletmeye ait itfaiye aracı ile günlük sulama yapıldığını, tozumanın önüne geçmek için depolama sahasına fıskiye sistemi kurulduğunu ve sürekli sulama yapıldığı, şikayete konu alana yapılan kaçak dökümlerin taraflarınca da görülmekte olduğu, konuyla ilgili birimlerin önlem alması gerektiği bildirmiştir.
22. İdarelerden ve başvurandan temin edilen fotoğrafların incelenmesinden; Bandırma Belediyesi tarafından yapılan çalışmalar neticesinde alanının önemli ölçüde temizlendiği görülebilmekte ise de belirlenen resmi hafriyat döküm alanının ilçe merkezine uzak olması sebebiyle kaçak dökümlerin tamamen engellenmesinin ancak sıkı denetim ve idari yaptırımların uygulanması ile sağlanabileceği anlaşılmaktadır.
23. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi ve 5216 sayılı
Büyükşehir yasasının 7 nci maddesinin (i) bendi uyarınca Büyükşehir Belediyesince sahaya kontrol dışı atık atılmasının engellenmesi için denetimlerin artırılması, idari yaptırımların ve gerekirse 2872 sayılı
Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesi uyarınca cezai işlemlerin uygulanması gerektiği tesit edilmektedir. Öte yandan, İl Müdürlüğünce öngörüldüğü üzere hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıklarının Atıkların Düzenli
Depolanmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi kapsamında alt yapı malzemesi olarak kullanılması hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
24. Yine İl Müdürlüğünce kaçak dökümlerin yapıldığı şikayete konu sahanın Bandırma Belediyesince ağaçlandırılması öngörülmüş olup, alanın ağaçlandırılması ya da doğal bitki örtüsüne (mera) uygun olarak tozumayı engelleyici bitki ekimi yapılması hususunda Belediye tarafından gerekli çalışmaların yapılması gerektiği değerlendirilmiştir. Ayrıca halen fotoğraflardan tespiti mümkün olan büyük parçalar halindeki atıkların resmi hafriyat döküm alanına taşınması ya da bunların da diğer atıklar gibi küçültülerek üzerlerinin natürel toprakla kaplanmasının çevre kirliliğinin tamamen ortadan kaldırılmasında etkili olacağı değerlendirilmiştir.
25. Şikayete konu alanda Çevre ve Şehircilik il Müdürlüğü tarafından yapılan denetimlerin, Kurumumuzun resmi yazıları neticesinde, Temmuz ve Kasım ayları ile sınırlı kaldığı anlaşıldığından, sahada İl Müdürlüğü ve Valilik tarafından gerçekleştirilecek rutin denetimlerin artırılarak Belediyelerce yapılacak çalışmaların etkilerinin izlenmesinin Anayasa’da yer alan o bölgede yaşayanların sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkının gerçekleştirilmesine hizmet edeceği değerlendirilmiştir.
26. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; şikayete konu Balıkesir ili
Bandırma İlçesi Dutliman Mahallesi/Köyü yolu olarak tanımlanan alanın temizlik işlerinin 5393 sayılı
Belediye Kanunu’nun 14. maddesinin (a) bendi uyarınca Bandırma Belediyesi’nde; sahaya kontrol dışı atık atılmasının engellenmesi ve gerekli idari ve cezai yaptırımlarının uygulanmasının Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi ve 5216 sayılı Büyükşehir Kanunu’nun 7 nci maddesi uyarınca Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin görev ve sorumluluğunda olduğu tespit edilmiş olup; 26.1. Şikayet başvurusu üzerine yapılan iş ve işlemlere ilaveten alandaki temizlik işlemlerinin tamamlanıp, ağaçlandırılması ya da doğal bitki örtüsüne (mera) uygun olarak bitki ekimi yapılması hususunda Bandırma
Belediyesi’ne, 26.2. Sahaya kontrol dışı atık atılmasının engellenmesi için denetimlerin artırılması, idari yaptırımların ve cezai işlemlerin uygulanması ayrıca alandaki hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıklarının alt yapı malzemesi olarak kullanılıp kullanılamayacağının değerlendirilmesi hususunda Balıkesir Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’na, 26.3. Belediyelerce koordineli olarak yürütülmesi gereken iş ve işlemlere ilişkin gerekli denetimlerin çevre koşullarının dengeli ve sağlıklı hale gelinceye dek daha sık yapılması hususunda Balıkesir Valiliği’ne tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket edildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ İLE; Şikayete konu alandaki temizlik işlemlerinin tamamlanarak, ağaçlandırılması ya da doğal bitki örtüsüne (mera) uygun olarak bitki ekimi yapılması hususunda BANDIRMA BELEDİYESİ BAŞKANLIĞI’NA, Sahaya kontrol dışı atık atılmasının engellenmesi için denetimlerin artırılması, idari yaptırımların ve cezai işlemlerin uygulanması ayrıca alandaki hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıklarının alt yapı malzemesi olarak kullanılıp kullanılamayacağının değerlendirilmesi hususunda BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA,
Belediyelerce koordineli olarak yürütülmesi gereken iş ve işlemlere ilişkin gerekli denetimlerin çevre koşullarının dengeli ve sağlıklı hale gelinceye dek daha sık yapılması hususunda BALIKESİR
VALİLİĞİ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, Başvurana, Balıkesir Valiliği’ne, Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na ve Bandırma
Belediye Başkanlığı’na tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi