|
ÖZET: Başvuran, Makina Mühendisleri Odası’na üye olduğunu ve şantiye şefliği eğitimi aldıktan sonra özel bir firmada çalıştığını belirtmiştir. Ancak, mesleğini icra etmediği iddiasıyla oda üyeliğinin sonlandırılmasını talep etmiş, bu talep ise oda tarafından reddedilmiştir. Oda, başvuranın aidat borcunun bulunduğunu ve üyelikten ayrılma koşullarını sağlamadığını ifade etmiştir. Üyelikten ayrılma için belirlenen şartlar arasında mesleki etkinliğin sürdürülmemesi veya kamu kurumlarında asli görevde bulunma gerekliliği yer almaktadır.
Makina Mühendisleri Odası, başvuranın kalite kontrol alanında çalıştığını ve bu durumun mühendislik mesleği kapsamında değerlendirildiğini belirtmiştir. Dolayısıyla, başvuranın mesleki etkinliğini sürdürdüğü ve üyelikten ayrılma talebinin ilgili mevzuat çerçevesinde kabul edilemeyeceği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, ret kararının hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, hem başvurana hem de Makina Mühendisleri Odası Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5623-S.22.8566
BAŞVURU NO : 2021/21584
KARAR TARİHİ : 25/04/2022
RET KARARI
Adres:
L
BAŞVURUYA KONU İDARE : MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
Başvuran, Makina Mühendisleri Odası oda üyeliğinin
BAŞVURUNUN KONUSU :
sonlandırılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 21/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan (T.C. başvurusunda özetle; Makina Mühendisleri Odası’na sicil numarası ile üye olduğunu, şantiye şefliği yapabilmek için odaya üye olup şantiye şefliği eğitimi aldığını ve özel bir firmada şantiye şefi olarak çalıştığını, bir süre bu işi yaptıktan sonra bıraktığını ve özel bir firmada (7543.05 meslek koduyla) standart kalite kontrolcü olarak çalışmaya devam ettiğini, odaya aidat borcunun tamamını ödediğini, oda üyeliğinden ayrılmak için
Makina Mühendisleri Odası’na başvurduğunu, ancak talebinin reddedildiğini iddia ederek, söz konusu oda üyeliğinin sonlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz 07/03/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Makine Mühendisleri Odası Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Makine Mühendisleri Odası Başkanlığı tarafından gönderilen 29/03/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Oda üyelik işlemlerinin Anayasa’ nın 135. maddesi hükmü ile anılan anayasal hüküm doğrultusunda
çıkarılan 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’ nu ve İkincil mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütüldüğü, anılan hükümlerde ise meslek odasına üyeliğin esas olarak meslek mensuplarının takdir ve iradelerine bırakılmadığı gibi meslek odasının da takdir ve iradesine de bırakılmadığını, somut olayda da ilgili mevzuat hükümlerinin öngördüğü usul ve esaslar doğrultusunda işlem tesis edildiği, ilgili mevzuat hükümleri gereğince Oda üyelik işlemlerinde odanın herhangi bir yönde takdir yetkisinin söz konusu olmadığı,
2.2 Başvuranın odaya180 TL aidat borcunun bulunduğu,
2.3 6235 sayılı TMMOB Kanunu da, meslek kuruluşlarının çerçevesinin Anayasa’ da belirlenen yetki ve
görevleri ile işleyişlerine, meslek kuruluşu üyeliğinin gerektirdiği hak ve yükümlülüklere dair düzenlemeler içerdiği, anılan Kanun’ un 33. maddesinde“Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için
ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. (Ek:
19/4/1983 – KHK – 66/10 md.) Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu
İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan
İşleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.
”hususlarının belirtildiği,
2.4 Bu amir hüküm uyarınca, ülkemizde mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının mesleklerinin
icrasını gerektiren İşlerle uğraşabilmelerinin en temel koşulunun ilgili meslek odasına üyelik kaydı yaptırmak olduğu, meslek odası üyeliğinin, kişilerin meslek odasına bir lütfu olarak keyfiyete bırakılmış bir husus olmadığı, meslek mensuplarına ülkede mesleklerinin icrasını gerektiren işlerde çalışabilme olanağı sağlayan ve bu hakkın elde edilmesi için yerine getirilmesi zorunlu olan bir yükümlülük olduğu, yani anayasal ve yasal olarak ülkede mesleki faaliyet yürütülebilmesinin en temel koşulunun, meslek odasıyla aidiyet ilişkisinin kurulmuş olması olduğu, meslek odasıyla kurulan aidiyet ilişkisinin; mesleki faaliyet yürütme olanağı sağlamasının yanında, meslek ve meslek mensuplarının genel menfaatlerine dair meslek odası korumasından yararlanmayı da beraberinde getirdiği,
2.5 Meslek odasıyla kurulan aidiyet ilişkisinin kazandırdığı haklar yanında, hukuki ve doğal olarak meslek
mensuplarına yüklediği birtakım sorumluluk ve yükümlülüklerin de söz konusu olduğu,
2.6 Meslek odası üyelik ödentisinin, meslek odasıyla kurulan aidiyet ilişkisinin gerektirdiği bu
yükümlülüklerden olup, Anayasa ve Yasa gereği genel bütçeden pay almayan odanın hayatiyetini devam ettirebilmesi için gerekli olan ve 6235 sayılı TMMOB Kanunu’ mın 32. maddesinde sayılan gelir kalemlerinden de biri olduğu, bu doğrultuda, başvuranın iddiasının aksine, yıllık Oda üyelik ödentisinin
Yasayla belirlenen bir üyelik yükümlülüğü olduğu,
2.7 6235 sayılı TMMOB Kanunu’ na dayanılarak çıkarılan ve 15/03/2002 tarih ve 24696 sayılı R.G,’ de
yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Makina Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin “Üyelikten
Ayrılma” başlıklı 10. maddesinde ise; “Herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek İstemeyen, kamu kurum ve kuruluşları İle İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu İktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kurulu’na yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilirler” hükmünün mevcut olduğu,
2.8 Anılan Yasa ve Yönetmelik hükümlerine göre; ülkemizde mühendislik ve mimarlık mesleklerinin
icrasını gerektiren işlerde çalışılabilmesi için ihtisasa uygun Oda’ ya kaydolmak zorunlu olup; Oda üyesi olup da üyelikten ayrılmak için ise herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmeyecek olmak (yani mesleğini İcra etmeyecek olmak) ya da kamu kurum ve kuruluşları, İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu İktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevlerde çalışıyor olmak ve gerektiğinde bu durumu belgeleyerek Oda Yönetim Kurulu’na yazılı olarak başvurmak gerektiği, Oda üyeliğinden ayrılma koşullarının sağlanarak usulüne uygun olarak başvuruda bulunulması sonucunda ise oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla üyelikten ayrılmanın mümkün olduğu,
2.9 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve İlgili Yönetmelik hükümlerinde belirlenen bu usul ve esaslar göz
önüne alındığında ise, kayıtlı olunan meslek odası üyeliğinden ayrılmanın ilgili üyenin tek taraflı irade
beyanına bağlı olmadığı; belirtilen koşulların sağlanması halinde, belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ancak Oda Yönetim Kurulu kararıyla tesis edilebilecek bir işlem olduğu, başvuranın mesleğinin icrasını gerektiren bir işte çalışması halinde tek taraflı irade beyanıyla Oda üyeliğinden ayrılma hakkı şeklinde bir hakkın ilgili mevzuat hükümlerinde düzenlenmediği,
2.10 Somut olayda, başvuran mesleğini yapmadığı gerekçesiyle üyelikten ayrılmak için
ilk olarak 20/05/2021 tarihli dilekçesiyle başvuruda bulunduğu, durumunu belgelemek için sunduğu belgeler incelendiğinde ise halen mesleğinin icrasını gerektiren bir işle iştigal ettiği anlaşıldığından ilgili mevzuat hükümleri gereğince Oda üyeliğinden ayrılma koşullarını sağlamadığı hususu 14/07/2021 tarihli ve sayılı yazı ile kendisine bildirildiği,
2.11 Buna karşın başvuran farklı bir gerekçe ve durumunu belgeleyen herhangi yeni bir
belge sunmaksızın, aynı gerekçeyle 13/10.2021 tarihli dilekçesiyle İkinci kez başvuruda bulunmuş; başvurunun İncelenmesi sonucunda mevcut somut durumunda herhangi bir değişiklik olmadığı anlaşılmış ve üyelikten ayrılmaya İlişkin İlgili Yasa ve Yönetmelik hükümlerinde belirtilen koşullara sahip olmadığı gerekçesiyle üyelikten ayrılma İşleminin gerçekleştirilemeyeceği 20.12.2021 tarihli ve sayılı yazımızla tekraren kendisine bildirildiği,
2.12 Başvuran üyelikten ayrılma başvurusunda her ne kadar mesleğiyle ilgili bir işle iştigal
etmediği gerekçesini öne sürmüş ise de bu durumu belgelemek için sunduğu ve işvereni Yılmaz Makine
San. ve Tic. AŞ. firmasından aldığı çalışma belgesi incelendiğinde yaptığı işin niteliğinin “Kalite
Kontrol Personeli (Meslek Kodu: 7543,05) olarak” belirtildiği görüldüğü,
2.13 Kalite kontrolün, sadece makine mühendisliğinin değil, ürünün ve/veya hizmetin niteliğine göre diğer
tüm mühendislik disiplinlerinin en temel iştigal alanlarından olan mesleki faaliyetlerden olduğu, mühendislik bilgisi olmadan ve kullanılmadan herhangi bir organizasyonun kalite kontrol yapmasının olanaksız olduğu, başvuran çalıştığı firmanın kalite kontrol bölümünde her ne ad altında çalışıyor olursa olsun mevcut mühendislik bilgisini kullandığı,
2.14 Mühendislik mesleğinin icra edilip edilmediğinin, meslek mensubunun ve/veya işverenin
tanımlamalarına veya sosyal güvenlik beyanlarına göre belirlenecek bir husus olmadığı, aksi taktirde, hemen hemen hiçbir işverenin zaten meslek mensubunu mühendis olarak beyan etmeyeceği ve çalışma yaşamında da mühendislik faaliyetinin yürütüldüğünden söz edilemeyeceği,
2.15 Somut olayda da başvuran makine mühendisi bir meslek mensubu olarak iştigal
alanı makine olan bir firmanın kalite kontrol departmanında çalışmakta olduğu, kalite kontrolün de mühendislik mesleğinin en temel iştigal alanlarından biri olduğu, mevcut somut durumu itibariyle, ilgili
Yasa hükümlerinde üyelikten ayrılmak için öngörülen “Herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek İstememek” veya “kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu İktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak İstemek” koşullarından herhangi birini sağlamadığı, yasa’ da öngörülen koşulları sağlamadığı için de üyelikten ayrılma işleminin gerçekleştirilemediği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Dernek kurma hürriyeti” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Herkes, önceden izin almaksızın dernek
kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.”,
3.2 “Sendika kurma hakkı” başlıklı 51 inci maddesinde; “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma
ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın
/
sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.”,
3.3 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ” ,
3.4 “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir. Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.)
Bu meslek kuruluşları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. (Değişik fıkra: 23/7/19954121/13 md.) Bu meslek kuruluşları ve üst kuruluşları organlarının seçimlerinde siyasi partiler aday gösteremezler. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Bu meslek kuruluşları üzerinde Devletin idari ve mali denetimine ilişkin kurallar kanunla düzenlenir. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Amaçları dışında faaliyet gösteren meslek kuruluşlarının sorumlu organlarının görevine, kanunun belirlediği merciin veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkeme kararıyla son verilir ve yerlerine yenileri seçtirilir.
(Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Ancak, milli güvenliğin, kamu düzeninin, suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca varsa, kanunla bir merci, meslek kuruluşlarını veya üst kuruluşlarını faaliyetten men ile yetkilendirilebilir. Bu merciin kararı, yirmidört saat içerisinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, bu idari karar kendiliğinden yürürlükten kalkar”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 5.1. 30 uncu maddesinde; “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 6.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2) Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. (3) Her türlü ödenti ile öteki para
cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 6.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 6.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 6.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 7. 15/03/2002 tarih ve 24696 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Makina Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 7.1. “Üyelik” başlıklı 7 inci maddesinde; “Odaya asıl üye olabilmek için Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olmak ve Türkiye sınırları içinde Makina, Endüstri, Sanayi, İşletme, Uçak, Havacılık ve Uzay mühendislikleri ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Genel Kurul ve Yönetim Kurulu kararlarıyla
TMMOB Makina Mühendisleri Odasına girmeleri kabul edilen diğer mühendislik disiplinlerinde öğretim yapan üniversitelerce verilen lisans diplomasına ya da fakülte yönetim kurulu kararına istinaden verilen mezuniyet belgesine, yurt dışındaki üniversitelerin yukarıda tanımlanan mühendislik disiplinlerinden mezun olanlar için ise Türkiyedeki yetkili mercilerce onaylanmış denklik belgesine sahip olup, mühendislik hizmetlerini yüksek mühendis veya mühendis unvanı ile yapmaya yasal olarak yetkili bulunmak gereklidir.
Ayrıca Türkiyede çalışmasına yasalar gereğince izin verilmiş yabancı uyruklu yüksek mühendis ve mühendisler ile Türkiyede oturan yabancı uyruklu Türk soylu yüksek mühendis ve mühendisler Odaya geçici üye olabilirler.” 7.2. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen nitelikleri yitirenler, üyelikten çıkarılırlar. Herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kurulu’na yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilirler. Bundan sonra 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Kanunu, bu Yönetmelik hükümleri ve diğer yönetmelikler bu kişiler için uygulanmaz. İlgili yasalar ve bu Yönetmelik’deki istisnai hükümler saklıdır. Ayrılma isteği kabul edilmeyen üyenin, Oda Genel
Kurulu’na itiraz hakkı vardır. Üyelikten çıkarılan veya ayrılan üyeler, Oda süreli yayınları ile duyurulur.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; odaya aidat borcunun tamamını ödediğini belirterek; oda üyeliğinin sonlandırılmasını talep etmektedir.
10. Anayasanın 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” hükmü düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca meslek kuruluşları ancak kanunla kurulabilmektedir.
11. Bu çerçevede, mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunması amacıyla 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile bir kamu tüzel kişisi olan Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur.
12. 6235 sayılı Kanunun 33. maddesinde; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler” hususlarına yer verilerek, ülkemizde mühendislik ve mimarlık mesleklerinin icrasını gerektiren işlerde çalışılabilmesi için ihtisasa uygun Oda’ ya kaydolma zorunluluğu getirilmiştir.
13. Kanun kapsamında mühendislik ve mimarlık mesleğini icra eden kişiler bakımından Oda üyeliğinin zorunlu tutulmakta ve TMMOB Odalarının mesleki denetim, disiplin ve diğer bazı konularda kamusal yetkilerle donatıldıkları, üyelere yönelik faaliyet ve hizmetlere ilave olarak bu kuruluşlara kamusal nitelikteki bazı görev, yetki ve sorumluluklar yüklendiği, üyelerinden ve hizmet sundukları diğer kesimlerden gelir tahsil etme yetkilerinin olduğu anlaşılmaktadır.
14. O halde; dernek ve sendika kurma hürriyetini düzenleyen Anayasanın 33 ve 51 inci maddeleri ile ilgili mevzuat ışığında sendika ve dernekler önceden izin almaksızın, bir araya gelen meslek mensuplarının tek taraflı irade beyanıyla kurulmakta, varlık kazanmaları için özel bir kanun çıkarılmasına gerek olmamakta ve üyelik gönüllülük esasına dayandığı görüldüğünde; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının dernek ve sendikalara göre ayrıcalıklı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(Türkiye’de Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları ile İlgili Temel Tartışmalar ve İngiltere’deki
Tıp Mesleği İle İlgili Uygulama, Türk İdare Dergisi, sayı 478, s. 328)
15. Anayasanın 33 üncü ve 51 nci maddeleri uyarınca; kimsenin dernek ve sendikalara üye olmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı düzenlenmiştir. Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerine üyeliği düzenleyen 135 inci maddesinde ise bu yönde bir düzenleme yer almamakla birlikte yalnızca “Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde
/
çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” hükmü ile kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı belirtilmiştir.
16. 6235 sayılı Kanunda üyelikten ayrılmaya ilişkin hiçbir düzenleme bulunmamaktadır. Üyelikten ayrılmaya yönelik usul ve esaslar Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makina Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
17. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
17.1 Başvuranın Karabük Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Makine Mühendisliği mezunu
olduğu 109316 sicil numarası ile Türkiye Makine Mühendisleri Odasına kayıtlı bulunduğu,
17.2 Mesleğini yapmadığı gerekçesiyle üyelikten ayrılmak için 20/05/2021 ve 13/10/2021 tarihli
dilekçeleri ile şikayete konu Odaya başvuruda bulunduğu,
17.3 Yılmaz Makine San. ve Tic. AŞ. Firmasında “Kalite Kontrol Personeli (Meslek Kodu: 7543,05)
olarak” çalıştığı, kalite kontrolün, sadece makine mühendisliğinin değil, ürünün ve/veya hizmetin niteliğine göre diğer tüm mühendislik disiplinlerinin en temel iştigal alanlarından olan mesleki faaliyetlerden olduğu, halen mesleğinin icrasını gerektiren bir işle iştigal ettiği ve Oda üyeliğinden ayrılma koşullarını sağlamadığı gerekçesiyle ret işlemi tesis edildiği anlaşılmıştır.
18. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Anayasanın 135 inci maddesinde mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunması amacıyla 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Kanunu ile bir kamu tüzel kişisi olan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulduğu,
6235 sayılı Kanunun 33. maddesinde ülkemizde mühendislik ve mimarlık mesleklerinin icrasını
gerektiren işlerde çalışılabilmesi için ihtisasa uygun Oda’ ya kaydolma zorunluluğu getirildiği, üyelikten ayrılmaya yönelik usul ve esasların Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana
Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makina Mühendisleri
Odası Ana Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabileceklerinin düzenlendiği, başvuranın
Karabük Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Makine Mühendisliği mezunu olduğu sicil numarası ile Türkiye Makine Mühendisleri Odasına kayıtlı bulunduğu ve “Kalite Kontrol
Personeli (Meslek Kodu: 7543,05) olarak” halen mesleğinin icrasını gerektiren bir işle iştigal ettiği anlaşıldığından idare tarafından tesis edilen ret işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup ilgili İdarenin işlemine karşı
Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi