|
ÖZET: Başvuru, Burdur İli, Altınyayla İlçesi’nde bulunan maden işletme iznine ilişkin arazi izin bedellerinin peşin ödenmesi talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 2022 yılı bedelini peşin ödediğini, ancak daha sonra Orman Genel Müdürlüğü tarafından 2023 yılı için ek ödeme talep edildiğini belirtmiştir. İdare, 2022 yılı bedeli üzerinden yapılan ödemenin kabul edilmediğini ve 2023 yılı BAK oranı eklenerek yeni bir hesaplama yapılması gerektiğini ifade etmiştir. Başvuran, bu duruma itiraz ederek, yaptığı ödemenin peşin ödeme olarak kabul edilmesini ve ek ödeme talep edilmemesini istemiştir.
İdare, başvuranın talebini değerlendirirken, Orman Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde işlem yapıldığını belirtmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde, başvuranın peşin ödeme talebinin vade tarihinden sonra yapılmış olmasının, ek ödeme talep edilmesine gerekçe oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Orman Genel Müdürlüğü’nün talimatının, yönetmelik hükümlerine aykırı olduğu ve hukuki belirlilik ile güvenlik ilkelerine zarar verdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesi ve başvuranın ödediği bedelin izin bitimine kadar peşin ödeme olarak kabul edilmesi yönünde tavsiye kararı verilmiştir. Orman Genel Müdürlüğü’ne, bu karar doğrultusunda gerekli işlemleri yapması için 30 gün süre verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11947-S.23.18987
BAŞVURU NO : 2023/4965
KARAR TARİHİ : 19/09/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın tarafına tebliğ edilen arazi izin bedelini 2022 yılı bedeli
BAŞVURUNUN KONUSU :
üzerinden peşinen ödediğinden bahisle ek ödeme talep edilmesine itirazı hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 09/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Burdur İli, Altınyayla İlçesinde bulunan, adına kayıtlı IR: ruhsat numaralı saha içerisinde dosya numarası ile işlem gören
Maden İşletme, Tesis ve Altyapı Tesis iznine ait cari yıl dışında kalan 2023, 2024, 2025, 2026, 2027 ve
2028 yılı dahil olmak üzere arazi izin bedellerini peşin ödemek için 01/12/2022 tarihinde dilekçe ile Isparta
Orman Bölge Müdürlüğü’ne başvuruda bulunduğunu, dilekçesine cevaben 05/12/2022 tarihinde tahakkuk fişi ile hesaplanan miktarın ödenmesi yönünde tarafına resmi yazı tebliğ edildiğini, tebliğ edilen bedeli (KDV dahil 218,973.95 TL) 09/12/2022 tarihinde Ziraat Bankası Isparta Orman Bölge Müdürlüğü Özel
Bütçe hesabına ödediğini, daha sonra dilekçeyle gereğinin yapılarak tarafına bilgi verilmesini talep ettiğini, Isparta Orman Bölge Müdürlüğü’nün 28/12/2022 tarihli cevabi yazısında ‘yapmış olduğu ödemeye ek olarak 2023 yılı BAK oranı (ref. %122,93) eklenerek kalan farkın ödenmesi durumunda arazi izin bedellerinin izin bitimine kadar peşin ödemesinin kabul edileceği aksi takdirde istenilmesi halinde 2022 yılı cari bedeli üzerinden hesaplanarak yapılan ödemelerin iade edilebileceği’ hususunun tarafına bildirildiğini, 05/12/2022 tarihli yazı ekinde gönderilen tahakkuk fişinde tarafına bildirilen bedeli ödemiş olmasına rağmen kendisinden ek ödeme talep edildiğini ifade ederek fark bedel istenilmeksizin yaptığı ödemenin kabul edilmesini ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan 10/05/2023 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili idarenin 15/06/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın 01/12/2022 tarihli talebi üzerine Orman Kanunun 16. Maddesi Uygulama Yönetmeliğinin 20. maddesinin 6. fıkrasında “Sonraki yıl bedellerinin peşin ödenmesinin talep edilmesi halinde, ödenmesi talep edilen yıllara ait bedeller ödemenin yapıldığı yıl bedelin üzerinden defaten izin sahibi tarafından ödenir.” denilmekte olduğundan 2022 yılı bedeline göre sonraki yıl bedellerinin hesap edildiği, ancak Orman Genel Müdürlüğü’nün 14/12/2022 tarih, sayılı ve Sonraki Yıl Bedellerinin
Peşin Ödenmesi İle İlgili Talimat konulu yazılarında “2022 Yılı cari yıl bedeli vade tarihinden sonra yapılan peşin ödemelerle ilgili olarak 2023 Yılı BAK oranı (%122,93) artırılarak hesap edilen fark bedeline ilişkin tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin yapılması gerekmektedir.” denildiğinden söz konusu peşin ödeme ile ilgili olarak 16/12/2022 tarihinde sayılı yazı ile Gölhisar Orman İşletme
Müdürlüğüne 2023 yılı BAK oranına göre tekrar hesap edilmesi gerektiği talimatı verildiği, 2.2. Peşin ödeme ile ilgili olarak Gölhisar Orman İşletme Müdürlüğünce Orman Kanunun 16. Maddesi
Uygulama Yönetmeliğinin 20. maddesinin 6. fıkrasına göre 2022 Yılı bedeli üzerinden izin bitiş tarihine kadar olan süre dikkate alınarak tahakkuk fişi hazırlansa da Orman Genel Müdürlüğü’nün 14/12/2022 tarih, sayılı talimatı doğrultusunda bu tahakkuk fişinin onaylanmadığı, 2022 yılı cari yıl bedeli vade tarihi (15.03.2022) geçmiş olduğundan (Peşin ödeme talep tarihi 01.12.2022) 2023 Yılı BAK oranında (%122,93) artırılarak 2023 yılı arazi izin bedeline ait tahakkuk fişi hazırlandığı, arazi izin bedelinin ilk orman izni verildiği yıl hesaplandığı, sonraki yıllar ise BAK oranında artırılarak her yıl izin başlangıç tarihi olan vade gününde defaten tahsil edildiği, söz konusu iznin vade tarihinin her yıl Mart ayının 15. Günü olduğu, 2.3. Şikayet edilen konu ile ilgili olarak 17/03/2023 tarih ve sayılı yazı ile Hukuk Hizmetleri Genel
Müdürlüğüne İnceleme Raporu ve eklerinin gönderildiği, sonraki yıl arazi bedellerinin peşin ödenmesi taleplerinde Orman Kanununun 16, 17 ve 18. Madde uygulaması yönetmeliklerinin ilgili maddeleri ve
Orman Genel Müdürlüğünün 14/12/2022 tarih ve sayılı talimatı doğrultusunda işlem yapıldığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden
incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 6831 sayılı Orman Kanununun; 5.1. 16’ncı maddesinde; “Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak
Tarım ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, verimli orman alanları, orman parkları, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Tarım ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz.
Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.
(Ek fıkra: 26/5/2004-5177/34 md.) (Değişik üçüncü fıkra:23/3/2023-7442/10 md.) Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Tarım ve Orman
Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) (Değişik dördüncü fıkra:23/3/2023-7442/10 md.) Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir veya Bakanlıkça uygun görülmesi halinde ihale mevzuatına göre gerçek ve tüzel kişilere yaptırılabilir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” 6. 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Orman
Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği’nin; 6.1. “Tanım ve Kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinde;“Bu Yönetmelikte geçen;…
e) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini,(…)
h) Bedel Artış Katsayısı (BAK): Her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi
Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranını, (…) ifade eder.” 6.2. “Bedellerin tespiti ve tahsili” başlıklı 20’nci maddesinde; “ (1) Bu Yönetmeliğe göre verilecek izinlerde alınacak bedellerden; a) Ağaçlandırma bedeli: Genel müdürlükçe, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yılın ikinci yarısı için tespit edilen 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretlerinin 294 gün/hektar katsayısıyla çarpımı sonucu belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedelinin izin alanı ile çarpımı sonucu alınacak bedeldir.
b) Arazi izin bedeli: İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu
Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı Ek-1, ekolojik denge katsayısı Ek-2 ve il katsayısının Ek-3 çarpımlarının sonucu alınacak bedeldir.
c) Ön izin bedeli: İzin alanının metrekaresi ile cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedelinin 30 hektara kadar olan ön izinlerde 1/10’u, 30 hektar dâhil daha büyük olan ön izinlerde ise 1/5’i ile çarpımı sonucu bulunacak bedel olup bir defaya mahsus alınır. Süre uzatımlarında ayrıca bedel alınmaz.
(2) Ağaçlandırma bedeli izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten izin sahibi tarafından ödenir.
(3) Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödenir. Müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edilerek bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten izin sahibi tarafından ödenir. (Ek cümle:RG-6/7/2018-30470) Ancak, Bakanlıkça verilen izin süresinin veya son yıl izin süresinin bir yıldan az olması halinde arazi izin bedeli tespit ve tahsilinde kıstelyevm uygulanır.
(4) Ek Devlet hakkı, her yıl Haziran ayı son günü mesai bitimine kadar izin sahibi tarafından ödenir.
(5) Bedel hesaplarında Devlet ormanına isabet eden bölümler esas alınır.
(6) Sonraki yıl bedellerinin peşin ödenmesinin talep edilmesi halinde ödenmesi talep edilen yıllara ait bedeller ödemenin yapıldığı yıl bedeli üzerinden defaten izin sahibi tarafından ödenir.
(7) Bu Yönetmelik hükümlerine göre alınacak; tüm bedeller ve teminat Genel Müdürlüğün özel bütçe hesabına yatırılır…” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 8. Başvuran (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; Maden işletme tesisi için kalan yıllara ait arazi izin bedellerini peşin ödeme talebinde bulunması üzerine idare tarafından kendisine 218.973,93 TL borç çıkarıldığını, kredi çekerek söz konusu bedeli ödediğini ancak daha sonra arazi izin bedellerinin eksik hesaplandığından bahisle peşin ödeme yapılmış olması için kendisinden ek ödeme talep edildiğini ifade ederek yaptığı ödemenin peşin ödeme olarak kabul edilmesi ve kendisinden fark bedel istenilmemesi talebinde bulunmaktadır.
9. Başvuru dosyası kapsamında yapılan incelemede; 9.1. Başvuranın Isparta Orman Bölge Müdürlüğü yetki alanında kalan, Burdur İli, Altınyayla İlçesi sınırları 2 dahilinde İR: ruhsat numaralı kalker madeni saha içerisinde toplam 25.668,97 m ormanlık alanda
Tarım ve Orman Bakanlığınca 15/03/2019 tarih ve sayılı olur ve dosya numarası ile işlem gören Maden İşletme, Tesis ve Altyapı Tesis izni bulunduğu, 9.2. 01/12/2022 tarihinde tesis işletme iznine ilişkin olarak cari yıl dışında kalan dönemlere ilişkin (2023-
2028) arazi izin bedellerini peşin ödemek için Isparta Orman Bölge Müdürlüğüne dilekçe ile başvuruda
bulunduğu, 9.3. Isparta Orman Bölge Müdürlüğü’nün 05/12/2022 tarih ve sayılı cevabi yazısı ile hazırlanan tahakkuk fişinde belirtilen bedelin (218.973,93 TL) ödenmesi hususunda başvurana tebligat yapıldığı,
9.4. Başvuranın tahakkuk fişi ile tebliğ edilen 218.973,93 TL bedeli 09/12/2022 tarihinde Ziraat Bankası
Isparta Orman Bölge Müdürlüğü özel bütçe hesabına yatırdığı, 9.5. Isparta Orman Bölge Müdürlüğü’nün 28/12/2022 tarih ve sayılı yazısı ile “Yukarıda açıklanan bilgiler doğrultusunda nolu izninize ait tahakkuk tarihinin 15/03/2022 olduğu, cari yıl dışındaki bedellerin ödemesinin yapılması için vermiş olduğunuz dilekçenin 01/12/2022 tarihli olup tahakkuk tarihinden sonra verildiği görülmüştür. Bölge Müdürlüğümüz özel bütçe hesabına yapmış olduğunuz ödemeye ek olarak 2023 yılı BAK oranı eklenerek, kalan farkın ödenmesi durumunda arazi izin bedellerinin izin bitimine kadar peşin ödemesinin kabul edileceği veya istenildiği takdirde 2022 yılı cari yıl bedeli üzerinden hesaplanarak yapmış olduğunuz pelin ödemelerin tarafınıza iade edilebileceği…” hususunun başvurana bildirildiği, 9.6. Başvuranın cari yıl vade tarihi olan 15/03/2022 tarihinden sonra müracaat ve ödeme yapıldığı için
Orman Genel Müdürlüğü talimatı doğrultusunda 2023 yılı BAK oranı üzerinden yeniden hesaplama yapılarak, yani 2022 yılı arazi izin bedeline 2023 yılı için açıklanan BAK oranı eklenerek sonraki yıllar izin bedelinin ödenmesi talep edildiği, 9.7. Başvuranın söz konusu duruma itiraz ederek 2022 yılı bedeli üzerinden yaptığı ödemenin izin bitimine kadar peşin ödeme olarak kabul edilmesi, fark bedel talep edilmemesi talebi ile Kurumumuza başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
10. 6831 sayılı Orman Kanununun 16’ncı maddesinde Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Tarım ve Orman Bakanlığınca izin verileceği hüküm altına alınmış olup, maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esasların düzenlenmesinin yönetmelikle yapılacağı öngörülmüştür.
11. Bu kapsamda Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Yönetmeliğin ‘Bedellerin Tespiti ve Tahsili’ başlıklı 20’nci maddesinin altıncı fıkrasında sonraki yıl bedellerinin ödenmesinin talep edilmesi halinde, ödenmesi talep edilen yıllara ait bedellerin ödemenin yapıldığı yıl bedeli üzerinden defaten izin sahibi tarafından ödeneceği ifade edilmiştir.
12. Orman Genel Müdürlüğü’nün 14/12/2022 tarih, sayılı ve Sonraki Yıl Bedellerinin Peşin
Ödenmesi İle İlgili Talimat konulu yazısında; “…24.11.2022 tarih ve 32023 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 542 Sıra Nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nde 2022 yılı için Yeniden Değerleme Oranı
%122,93 (yüz yirmi iki virgül doksan üç) olarak tespit edilmiş olup Genel Müdürlüğümüzün ilgi (a)’da kayıtlı talimatı ile 2023 BAK oranı %122,93 olarak yayınlanmıştır.
Yukarıda belirtilen ilgili yönetmeliklerin adı geçen madde hükmü kapsamında ilgide kayıtlı talimat yayınlandıktan sonra izin sahiplerince sonraki yıl bedellerinin peşin ödenmesi ile ilgili olarak orman bölge müdürlüklerimize taleplerin geldiği, Kütahya Orman Bölge Müdürlüğünün ilgi (b)’ de kayıtlı yazısı ile görüş sorulduğu, bu kapsamda uygulamada birlikteliğin sağlanabilmesi için talimat yazılması gerektiği değerlendirilmiştir.
Buna göre; cari yıl bedeli vade tarihinden önce olmak üzere izin sahibi tarafından sonraki yıllara ait bedellerin bir kısmının veya tamamının cari yıl bedeli üzerinden peşin ödenmesinin talep edilmesi ve ödemenin yapılması halinde, ödemenin yapıldığı yıl bedeli üzerinden ilgili yönetmeliklerde belirtilen madde hükmü kapsamında tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin yapılması, İzin bitim tarihine kadar yıl bedellerinin tamamının peşin ödenmemesi halinde, kısmi peşin ödemenin yapıldığı yıllardan sonraki takip eden yıla ait bedel tespiti ile ilgili olarak, ödemenin yapıldığı cari yıl bedeli üzerinden yıllar itibariyle BAK oranında artış yapılarak arazi izin bedelinin hesap edilmesi, tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin yapılması,
Ayrıca; 2022 yılı cari yıl bedeli vade tarihinden sonra yapılan peşin ödemelerle ilgili olarak 2023 yılı BAK oranı (%122,93) artırılarak hesap edilen fark bedeline ilişkin tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin yapılması gerekmektedir.” yönünde talimat verilmiştir.
13. Anayasa’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık bir hukuk devleti olduğu ifade edilmiştir. Hukuk devletinin iki temel unsuru ‘hukuki belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’ ilkeleridir. Hukuki belirlilik ilkesi ile idarenin faaliyetlerinin belli ölçüde tayin edilebilir ve önceden öngörülebilir olması, idarenin sürekli uygulamaları ile hukuki istikrarı tesis etmesi gereği kastedilirken, hukuki güvenlik ilkesi ile bir hukuk devletinde bireylerin kendilerine uygulanacak hukuk kurallarının neler olduğunu önceden bilmesi ve kendi davranışlarını ona göre ayarlayabilme imkanına sahip olması ifade edilmektedir.
14. Anayasa Mahkemesi kararlarında hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkeleri; “Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir. Hukuki güvenlik ilkesi, hukuk kurallarının belirli, istikrarlı ve öngörülebilir olması, bireylerin bu kuralların kendilerine uygulanması sırasında idarece gerçekleştirilen tüm işlem ve eylemlerde devlete güven duymaları ve bu güvenin hukuk tarafından korunması olarak tanımlanabilir.” şeklinde ifade edilmiştir (AYM, E.2013/110, K.2014/8, T.16.01.2014, RG.09.05.2014/28995).
15. Diğer yandan normlar hiyerarşisi ilkesine göre, hukuk düzeni Anayasa, uluslararası sözleşmeler, cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normdan oluşmaktadır. Her bir norm geçerliliğini üstte bulunan başka bir normdan alır ve daha altta yer alan bir norm, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremez. Alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemler, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamaz veya kısıtlayamazlar.
16. Buradan hareketle Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği ile sonraki yıl arazi izin bedellerinin peşin ödenmesinin talep edilmesi halinde, ödenmesi talep edilen yıllara ait bedellerin, ödemenin yapıldığı yıl bedeli üzerinden ödeneceği yönünde hüküm getirilerek izin sahiplerine peşin ödeme hakkı verildiği, anılan madde hükmünde ödemenin vade tarihinden önce yahut sonra yapılması gibi bir ayrıma gidilmediği, diğer bir deyişle içinde bulunulan yıl bedeli üzerinden peşin ödeme yapılabilmesi için vade tarihinden önce ödeme yapılması gerektiği gibi kısıtlayıcı bir hüküm öngörülmediği, bu durumda
Orman Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan talimat yazısının Yönetmelik hükmünü kısıtlayıcı bir düzenleme getirerek normalar hiyerarşisi ilkesine aykırı hareket edildiği değerlendirilmiştir.
17. Diğer yandan Yönetmelik hükmünde herhangi bir kısıtlayıcı ibare bulunmadığı ve başvuran tarafından buna istinaden 2022 yılı içerisinde peşin ödeme talebinde bulunulduğu, idare tarafından 2022 yılı bedeli üzerinden hesaplama yapıldığı ve başvuranın kendisine tebliğ edilen bedeli ödediği, akabinde Genel
Müdürlüğün talimat yazısına istinaden yeniden hesaplama yapılarak ek ödeme talep edildiği dikkate alındığında hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkelerine aykırı hareket edildiği değerlendirilmiştir.
Nitekim söz konusu ilkeler ile idarenin işlemlerinde öngörülebilirlik, istikrar ve güven duygusunun geliştirilmesi hedeflenmiş iken idare tarafından hesaplanan bedel ödendikten sonra fark ödeme talep edilerek başvuranın güven duygusu zedelenmiş, hukuki öngörülebilirlik ve istikrar korunamamıştır.
18. Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin
Uygulama Yönetmeliğinde peşin ödemenin mutlaka vade tarihinden önce yapılması gerektiği yönünde kısıtlayıcı bir hükme yer verilmediği, dolayısıyla Orman Genel Müdürlüğü’nün talimat yazısı ile vade tarihinden önce yahut sonra ödeme yapılması yönünde ayrıma gidilerek kısıtlayıcı düzenleme getirilmesinin gerek hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkelerine gerekse normlar hiyerarşisine aykırı olduğu değerlendirildiğinden idarenin işlemlerinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükümlerine yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine
30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma
süresinden arta kalan sürede Isparta İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile; Başvuranın gelecek yıllara ait arazi izin bedelleri için yaptığı ödemenin izin bitimine kadar peşin ödeme olarak kabul edilmesi ve Orman Kanunun 16’ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliğine aykırı olduğu değerlendirilen talimat yazısının iptali hususunda gereğinin yapılmasını teminen ORMAN GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
Tavsiye Kararının BAŞVURANA ve ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi