|
ÖZET: Başvuru sahibi Mehmet Güven, 2013 yılında emeklilik talebinde bulunduğunu ancak bu talebinin kabul edilmediğini belirtmiş, 2016 yılında ise 01.01.2016 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığını ifade etmiştir. 2013-2015 yılları arasında geriye dönük yaşlılık aylığı talep eden Güven’in başvurusu, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile yapılan yazışmalar sonucunda, başvuru sahibinin 2013-2015 yılları arasında emeklilik talebine ilişkin herhangi bir kayıt bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, başvuru sahibinin maluliyet durumu nedeniyle emeklilik hakkı kazanamadığı belirtilmiştir.
SGK’nın açıklamalarına göre, başvuru sahibi, 2015 yılı itibarıyla gerekli prim gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamlamış olsa da, 2013-2015 yılları arasında emeklilik başvurusu yapmadığı için geriye dönük bir ödeme yapılması mümkün olmamıştır. Başvuru sahibinin 2015 yılında yaptığı tahsis talebi, gerekli şartları sağladığı için kabul edilerek 01.01.2016 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine yönelik kararını, hukuka ve hakkaniyete uygunluk açısından değerlendirmiştir. Sonuç olarak, başvuru sahibinin talebi, SGK’nın kayıtları ve mevzuat çerçevesinde incelenmiş, gerekli şartların sağlanmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuru sahibinin, bu karara itiraz etme hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 5161-5161 53878609- 101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2016/4884 2016/ 4884
KARAR TARİHİ : 25/05/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)
BAŞVURUNUN KONUSU : Zamanında emekli işlemlerinin yapılmaması, geriye yönelik maaşlarının iadesi hakkında .
BAŞVURU TARİHİ : 14/11/2016 14.11.2016
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyet başvurusu dilekçesinde Mehmet Güven, 01.01.2016 tarihinden itibaren 4/ 1- (b)
kapsamında tahsis no ile yaşlılık aylığı bağlandığını, ancak 2013 yılında emekli olmak için başvuruda bulunduğunu, kabul edilmediğini, 2013- 2015 yılları arasında mahrum kaldığı geriye dönük yaşlılık aylığını talep etmektedir .
1-a) Başvuru sahibi aynı konuyla ilgili olarak Kurumumuza 28/ 03/ 2016 tarihinde başvuruda bulunduğu, bununla ilgili olarak Kurumumuzca 22/ 04/ 2016 tarih ve sayılı SGK’ya “Gönderme
Kararı”, tekrar yaptığı 31/ 08/ 2016 tarihli şikayet başvurusuna da Kurumumuzca 31/ 10/ 2016 tarih ve sayılı “İncelenemezlik Kararı” verilmiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 26/ 01/ 2017 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazısına isti naden, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından (SGK) alınan 28/ 03/ 2017 tarih ve sayılı yazıda; 2-a) Şikayete konu 2013 ila 2015 yılları için Kurumumuz kayıtlarında başvuru sahibine ait tahsis talebinin olmadığı, 2-b) Sigortalı ’in sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarih olan 01/ 01/ 1996 tarihinden önce 5510 Sayılı Kanunun 25’inci maddesinin ikinci fıkrasına göre malul sayılmayı
1 / 5gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliğinin bulunduğu 30/ 07/ 1991 tarihli raporla tespit
edilmiş olduğundan tarafına malullük aylığı bağlanması imkânı bulunmamaktadır . 5510 Sayılı
Kanunun 28’inci maddesi gereğince başvuru sahibinin “on beş yıl sigortalı bulunmak” şartını 01/ 01/ 2011 tarihinde; “ 3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak” şartını ise 22/ 07/ 2015 tarihinde yerine getirmiş olmakla birlikte 22/ 07/ 2015 tarihi itibariyle 1037,22
TL prim borcu bulunduğu, 2-c) Prim borcunun 22/ 12/ 2015 tarihinde ödenmiş olup 23/ 12/ 2015 tarihli talebine istinaden 01/ 01/ 2016 tarihinden itibaren tarafına yaşlılık aylığı bağlandığı, aylığa hak kazanma şartlarını 22/ 12/ 2015 tarihinden itibaren yerine getirdiğinden geriye yönelik bir ödeme yapılabilme imkanı olmadığı, 2-d) Şikayetçi tarafından Kurumumuz SGK aleyhine Ankara 15’inci İş Mahkemesinde açılan
/ Esas numaralı maluliyet tespit davası SGK lehine sonuçlanmış olup dosya temyiz aşamasındadır, Açıklamaları yapılmıştır .
III.İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü
maddesinin üçüncü fıkrasında ; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükümlerine yer verilmiştir .
5) 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Malûl sayılma” başlıklı
25’inci maddesinin ikinci fıkrasında; Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün % 60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malûllük aylığından yararlanamaz .
6) Kanunun “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28’inci
maddesinin dördüncü fıkrasında; Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır .
6-a) Onuncu fıkrasında; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması
2 / 5zorunludur .
7) Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin ‘Yaşlılık aylığı başvurusu ve istenecek belgeler ’
başlıklı 56’ncı maddesinde ; “Yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için, sigortalının Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; (a) bendi kapsamında bulunması halinde, çalıştığı işten ayrıldıktan sonra, örneği Kurumca hazırlanacak tahsis talep dilekçesi ile Kuruma başvurması şarttır .” hükümleri düzenlenmiştir .
IV. Kamu Denetçisi Celile Özlem TUNÇAK’ın Kamu Başdenetçisi’ne Önerisi
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
9) Şikayet başvurucusu 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere; 01.01.2016 tarihinden itibaren yaşlılık
aylığı bağlandığını, ancak 2013 yılında emekli olmak için başvuruda bulunduğunu, kabul edilmediğini öne sürerek 2013- 2015 yılları arasında mahrum kaldığı geriye dönük yaşlılık aylığı talebiyle şikayet başvurusunda bulunmuştur .
10) Çalışan sigortalıların emeklilik talebinde bulunmaları için prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve
yaş şartını sağlamaları gerekmektedir . Söz konusu şartları sağlamak emekli olmak için yeterli olmayıp İdareye emeklilik dilekçesi vermeyi de gerektirmektedir .
11) Emekli maaşı sigortalının talebi doğrultusunda işlem gören bir uygulamadır . Emekli olacak
kişinin “Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi” adlı matbu dilekçe ile SGK’ ya başvuru yapması gerektiği, bu matbu dilekçe dışında başka bir belge ile yapılan emeklilik talebi kabul edilemeyeceği, “Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi” ile başvuru yapıldığı ayı takip eden aybaşından itibaren sigortalıya maaş bağlanacağı yasada belirtilmektedir .
12) Somut olayda, başvuru sahibinin Maluliyet ve Sağlık Daire Başkanlığının 14.09.2009 tarih ve
sayılı kararında “sigortalının raporunda belirtilen hastalık veya arızanın Kurumumuza sigortalı oluş tarihinden önce de maluliyetini gerektirecek düzeyde mevcut olduğu tespit edildiğinden maluliyetinin red edildiğine” kararının verildiği, bu karar aleyhine de Ankara 15’inci İş
Mahkemesinde açılan maluliyet tespit davasının temyizde olduğu,
13) 5510 Sayılı Kanunun 28’inci maddesi kapsamında başvuru sahibine yaşlılık aylığı bağlanması
için en az on beş yıl sigortalı olması, en az 396 gün prim ödemesi ayrıca prime ilişkin her türlü borcunun olmaması gerekmektedir . Buna göre, SGK tarafından yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere, 01/ 01/ 2011 tarihinde 3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak” şartını ise 22/ 07/ 2015 tarihinde yerine getirmiş olmakla birlikte 31/ 12/ 2015 tarihi itibariyle 8.247, 41
TL prim borcu bulunduğu,
14) Başvuru sahibi tarafından söz konusu prim borçları ödendikten sonra 23/ 12/ 2015 tarihinde tahsis
talep dilekçesi ile SGK’ya başvurduğu, akabinde 01/ 01/ 2016 tarihinden itibaren de tahsis no ile yaşlılık aylığı bağlandığı anlaşılmaktadır .
3 / 515) Öte yandan başvuru sahibinin 2013 yılında Kanunun belirttiği şartları yerine getirdiği ve
emekliğe hak ettiği ve SGK’ya da emeklilik başvuru yaptığı iddialarıyla ilgili olarak SGK tarafından sunulan bilgi belgelerden 2013 ve 2014 yılı için “tahsis talep dilekçesine” rastlanılmadığı, dolayısıyla söz konusu yıllarda tahsis talebinde bulunulmadığı görülmektedir . Ayrıca, SGK’ya yapılan başvuruların BİMER kanalıyla emeklilik işlemleri hakkında bilgi almak niteliğinde olduğundan anılan yönetmelikte belirtilen tahsis talep dilekçesi olarak değerlendirilemeyeceği, sigortalının Kurumdan yaşlılık aylığı koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda açıkça bilgi istediği bir dilekçenin yazılı tahsis talebi olarak nitelendirilmesi olanağı bulunmamaktadır .
16) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde şikayet başvurucusunun ilk yaşlılık aylığı tahsis
talebinde bulunduğu 23/ 12/ 2015 tarihinde yaşlılık aylığını sağlama koşullarını taşıdığı, akabinde 01/ 01/ 2016 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı, 5510 Sayılı Kanunun 28’inci maddesi belirtilen yaşlılık aylığı bağlanma kriterlerini tahsis talep dilekçe tarihi itibariyle sağladığı, dolayısıyla 2013 ila 2015 yılları için kanunda belirtilen yaşlılık aylığı şartlarını taşıdığına ilişkin bir değerlendirmenin yapılamayacağı, söz konusu yıllar için talep edilen emekli maaşlarının reddinde hukuka aykırılık hukuka aykırı bir durum görülmemiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) Anayasa Mahkemesinin 31/ 01/ 2013 tarih ve E . 2011/ 45 K. 2013/ 24 sayılı kararında; “Hukuk
devleti ilkesi idarenin “belirlilik”, “istikrar”, “öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” ilkelerine uygun davranmasını içermektedir . Buna göre, idarenin vatandaşların güvenini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması gerekir . Hukuk devletinde idareden beklenen açık ve güvenilir olma yükümlülüğüne uygun davranmasıdır .” denilmektedir . İdare tarafından başvuru sahibinin bilgi edinme talebine verdiği cevapta sigortalının 16 yıl sigortalılık şartını yerine getirdiği takdirde 20/ 04/ 2019 tarihinden sonra emekli olmak için müracaat etmesi gerektiği bildirildiği, ancak bu durumun sonradan düzeltilerek emekliliğe engel sadece prim borcu olduğu belirtilerek sigortalıya bildirim yapılmıştır .
18) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusu kapsamında idarenin başvuranla ilgili işlemleriyle ilgili bilgi ve belgelerin, süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve
“makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket edildiği görülmüştür .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Zonguldak İş Mahkemesine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
4 / 5Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi