|
ÖZET: Başvuran, 29/06/1998 tarihinde askerlik süresini borçlanmak için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Pendik Sosyal Güvenlik Merkezi’ne başvurmuş, ancak askerlik belgesini zamanında sunamadığı için başvurusunun takibini yapamamıştır. 06/06/2003 tarihinde tebligat alarak askerlik belgesini ibraz etmiş ve 180,19 TL borcunu süresinde ödemiştir. Ancak, 06/03/2017 tarihinde yaşlılık aylığı talebinde bulunduğunda, SGK’nın yaptığı inceleme sonucunda borçlanma talebinin iptal edilmesi gerektiği bildirilmiş ve emeklilik talebi reddedilmiştir. Başvuran, bu durumu keyfi bir uygulama olarak değerlendirerek, süresinde ödediği askerlik borçlanmasının geçerli sayılmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 1998 yılında yaptığı borçlanma talebinin geçerli olması için gerekli belgelerin zamanında sunulmadığını belirtmiştir. 2003 tarihli tebligatın, başvuranın belgelerinin eksik olması nedeniyle yapılmadığı ve dolayısıyla borçlanma talebinin geçersiz sayılması gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği yönünde bir öneride bulunmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iptal edilen askerlik borçlanması işleminin geçerli sayılması için Sosyal Güvenlik Kurumu’na tavsiyede bulunmuştur. Kurum, bu kararın ardından 30 gün içinde gerekli işlemleri bildirmekle yükümlüdür. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16555-16555 |sayi|53878609-101.07.04-E.53878609-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/8616 2017/ 8616
KARAR TARİHİ : 28/12/2017 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, iptal edilen askerlik borçlanmasının geçerli kabul edilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 04/07/2017 4.7.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, sigortalı olarak çalışmakta iken 29/ 06/ 1998 tarihinde askerlik süresini borçlanmak için
İstanbul Pendik SGM’ye başvurduğunu, başvuru esnasında henüz temin etmemiş olduğundan askerlik belgesini sunmadığını, işlerinin yoğunluğu sebebiyle başvurusunun takibini yapamadığını ve aradan geçen zamanda unuttuğunu, ancak ilgili SGM’nin 06/ 06/ 2003 tarihli ve 48366 sayılı tebligatına istinaden askerlik belgesini temin ederek ibraz ettiğini ve tarafına borç tebligatı yapıldığını, tebligatta belirtildiği şekilde 180,19 TL borcunu 2 yıl içerisinde ( 25/ 04/ 2005 ve 03/ 06/ 2005 tarihlerinde) ödediğini, söz konusu dönemde işlemler manuel olarak yürütüldüğünden
2015 yılında yazı ile kayıtlarının elektronik ortama da aktarılması için müracaat ettiğini, 06/ 03/ 2017
tarihinde Maltepe SGM’ye yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunduğunu, Maltepe SGM tarafından askerlik borçlanmasına ilişkin bilgi ve belgelerin Pendik SGM’den istendiği, Pendik
SGM’nin 10/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ile Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün konu ile ilgili görüşünün sorulduğu, Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 17/ 06/ 2017 tarihli ve sayılı cevabında Kurum hatası yapıldığının ve borçlanma talebinin iptal edilmesi gerektiğinin bildirildiği ve buna dayanarak 06/ 03/ 2017 tarihli emeklilik talebinin 29/ 06/ 2017 tarihinde reddedildiğini, kendi hatası olmamasına ve borçlanma tutarını süresinde ödemiş olmasına rağmen yapılan işlemin keyfi bir uygulama olduğunu belirterek süresinde ödediği askerlik borçlanmasının geçerli sayılmasını ve yaşlılık aylığının bağlanarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
1 / 8II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 14/ 08/ 2017 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
tarafından gönderilen 04/ 10/ 2017 tarihli ve sayılı yazıda :
2.1.Askerlik borçlanmasının 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 60 ıncı maddesinin (F) fıkrası hükmü ile düzenlendiği, 29/ 4/ 1986 tarih ve 3279 sayılı Kanunla askerlik borçlanmasının sigortalı lehine yeni esaslara bağlandığı, bu yeni düzenlemeye göre, askerlik borçlanması isteminin Sosyal
Sigortalar Kurumuna yazılı olarak yapılması ve bu başvuruya askerlikte geçirilen süreyi gösteren bir belgenin eklenmesi gerektiği, 2.2.Başvuranın borçlanma talebinde bulunduğu 1998 yılında yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre borçlanma talebinin geçerli olması için tescil edilmiş olma, diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına sigortalı veya iştirakçi olmama, yazılı başvuru (askerlikte geçirilen süreyi gösteren belge ile) ve prim ödemenin gerektiği, 2.3.Sigortalının, 29/ 6/ 1998 tarihli askerlik borçlanması talebini içeren dilekçesi ile askerlikte geçen süreleri gösteren belgeyi sonradan Kuruma getireceğini beyan ederek Kuruma (SSK) başvuruda bulunduğu, 3279 sayılı Kanunla getirilen düzenlemede askerlik borçlanması isteminin Sosyal
Sigortalar Kurumuna yazılı olarak yapılması ve bu başvuruya askerlikte geçirilen süreyi gösteren bir belgenin eklenmesi durumunda borçlanma talep tarihi belirlenebilecek iken sigortalının belgelerinin eksik olmasının yazılı başvurunun usulüne uygun yapılmadığı sonucunu doğurduğu, 2.4.Askerlik süresini gösteren belgenin Kuruma(SSK) sunulmamasının, hangi sürelerin borçlanma kapsamında olduğunun ve borçlanma kapsamında ödenecek tutarın tespit edilememesine ve sigortalıya borcun tebliğ edilememesine yol açtığı,
2.5.506 sayılı Kanunun mülga 60 ıncı maddesinin (F) fıkrasının 616 sayılı KHK ile değiştirilmeden
önceki hükmü gereğince ( 3279 sayılı Kanunla getirilen düzenleme ile) sigortalıların er olarak silahaltında geçen süreleri ile yedek subay okulunda geçen sürelerinin, yazılı talepte bulunmaları ve hesaplanacak prim borcunun iki yıl içerisinde ödenmesi şartıyla borçlandırıldığı, iki yıl içerisinde ödenmeyen borçlanma sürelerinin hizmetten sayılmadığı, 2.6.27/ 05/ 1986 tarih ve 3529 sayılı Genelge’de, 3279 sayılı Kanunla getirilen askerlik borçlanmasının usul ve esasları arasında, dilekçe ile askerlik borçlanması talebinde bulunan sigortalıların askerlik cüzdanının aslı veya bu cüzdanını terhis bölümünün tasdikli bir örneğini
Kuruma vermeleri gerektiğinin sayıldığı, 2.7.Sigortalı dosyasının incelenmesi sonucu sigortalıya belge eksikliği nedeniyle tebligat gönderilmediğinin tespit edildiği, ilk başvurusunun üzerinden 5 yıl geçtikten sonra reddedilmiş sayılan 29/ 6/ 1998 tarihli başvurusuna karşılık mevzuat bilgisi eksikliğinden dolayı tebligat gönderildiği, buna göre, 1998 yılında yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre askerlikte geçen süreleri gösteren belgenin yazılı başvuru sırasında Kuruma sunulmaması durumunda borçlanma talebinin yapılmamış sayılması gerektiği ve sigortalıya yapılmış olan 6/ 6/ 2003 tarihli tebligatın, asgari aylık kazanca bağlı olarak asgari günlük kazancın artışından dolayı Kurum zararının engellenmesi için yeni bir yazılı başvuruya istinaden yapılmış olması icab ettiği, ancak sigortalı dosyası muhteviyatında yeni bir borçlanma talebi dilekçesinin yer almadığının görüldüğü, 2.8.Ayrıca, 6/ 6/ 2003 tarihli tebligatta tebliğ edilen borçlanma tutarının 1/ 1/ 1998 tarihinde geçerli olan asgari günlük kazanç ( 1.668.400 TL) üzerinden hesaplandığının anlaşıldığı, söz konusu borçlanma tutarının asgari günlük kazanç ( 1.668.400) x MYÖ prim oranı(% 20) x askerlikte geçen süre ( 540)= 180.187.200 TL olduğu, aslında, 6/ 6/ 2003 tarihinde yeni bir talep alınarak yapılması
2 / 8gereken askerlik borçlanmasının tutarının 1/ 4/ 2003 tarihinde geçerli olan asgari günlük kazanç
( 13.103.332) x MYÖ prim oranı(% 20) x askerlikte geçen süre ( 540)= 1.415.159.856 TL olarak ilgili sigortalıya tebliğ edilmesi icap ettiği, belge eksikliği sebebiyle reddi gereken başvuru esas alınarak tebligat yapılmasının ve 6/ 6/ 2003 tarihinde 1998 yılındaki borçlanma tutarının tebliğ edilmiş olmasının mevzuata uygun olmadığı esas alındığında, söz konusu borçlanma işleminin iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 29/ 4/ 1986 tarih ve 3279 sayılı 506 sayılı Sosyal sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Ek Maddeler Eklenmesi Hakkında Kanun’un 2 nci maddesi;
“506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 60 ıncı maddesinin (F) fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir .
“F) Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların, er olarak silah altında veya Yedek
Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamı, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini 2 yıl içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır . 2 yıl içerisinde ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz .
Ancak kanunla kurulmuş bulunan diğer sosyal güvenlik kuruluşları mevzuatına göre sigortalı veya iştirakçi olanlar hakkında yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz .
Borçlandırılan surenin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme suresine katılır . Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür .””, 6. 24/ 8/ 2000 tarih ve 616 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığının Kurulması ve Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’nin 59 uncu maddesi; (Anayasa Mahkemesinin 31/ 10 / 2000 tarihli ve
E .2000/ 65, K.2000/ 38 sayılı kararı ile iptal) “ 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 60 ıncı maddesinin (F) fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir .
“F) Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların, er olarak silah altında veya Yedek
Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini talep tarihinden itibaren 3 ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır . 3 ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz .””,
3 / 87. 29/ 7/ 2003 tarih ve 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu’nun 34 üncü maddesi;
“506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun değişik 60 ıncı maddesinin (C) bendinin (a) ve (b) alt bentleri ile (F) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir .
…
F) Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların, er olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır, altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz…” 8. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun “Yaşlılık aylığından yararlanma şartları” başlıklı
60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının F bendi; “ Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş
bulunanların, er olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır, altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz .” 9. 27/ 5/ 1986 tarihli ve 3529 sayılı Genelge’nin A) Askerlik Borçlanmaları başlığının ikinci fıkrası; “…
1- 506 sayılı Kanuna göre tescil edilmiş bulunan (topluluk sigortası yolu ile Kurumla ilgilendirilmiş bulunanlar dahil) sigortalılar ile bunların haksahiplerinin müracaatı halinde, sigortalının er olarak silah altında veya Yedek Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamı borçlandırılacaktır .
…
3- Borçlanma için tahakkuk eden borcun ilgililere tebliği iadeli-taahhütlü mektupla sağlanacak ve tebliğ edilen borç, tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içinde taksitlerle veya bir defada ödenebilecektir .
Borcun tamamının iki yıl içinde ödenmemesi halinde, askerlik hizmetinin süresi içinde ödenen miktarla orantılı bölümü geçerli sayılacaktır …” hükmünü amirdir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, sigortalı olarak çalışmakta iken 29/ 06/ 1998 tarihinde askerlik süresini borçlanmak için İstanbul Pendik SGM’ye başvurduğunu, başvuru esnasında henüz temin etmemiş olduğundan takibini yapamadığını askerlik belgesini sunmadığını, işlerinin yoğunluğu sebebiyle başvurusunun ve aradan geçen zamanda unuttuğunu, ancak ilgili SGM’nin 06/ 06/ 2003 tarihli ve sayılı tebligatına istinaden askerlik belgesini temin ederek ibraz ettiğini ve tarafına tebliğ edilen borcu tebligatta belirtildiği şekilde 2 yıl içerisinde ( 25/ 04/ 2005 ve 03/ 06/ 2005 tarihlerinde) ödediğini, 06/ 03/ 2017 tarihinde yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunduğunu, ancak askerlik borçlanması
4 / 8işlemlerinde Kurum hatası yapıldığı gerekçesiyle emeklilik talebinin 29/ 06/ 2017 tarihinde
reddedildiğini, kendi hatası olmamasına ve borçlanma tutarını süresinde ödemiş olmasına rağmen yapılan işlemin keyfi bir uygulama olduğunu belirterek süresinde ödediği askerlik borçlanmasının geçerli sayılması ve yaşlılık aylığının bağlanarak mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur .
12. Sosyal Güvenlik Kurumu özetle; başvuranın borçlanma talebinde bulunduğu 1998 yılında yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre askerlik borçlanması isteminin Sosyal Sigortalar
Kurumuna yazılı olarak yapılması ve bu başvuruya askerlikte geçirilen süreyi gösteren bir belgenin eklenmesi gerektiğinden sigortalının belgelerinin eksik olmasının yazılı başvurunun usulüne uygun yapılmadığı sonucunu doğurduğunu, ilk başvurusunun üzerinden 5 yıl geçtikten sonra reddedilmiş sayılan 29/ 6/ 1998 tarihli başvurusuna karşılık mevzuat bilgisi eksikliğinden dolayı tebligat gönderildiğini, 6/ 6/ 2003 tarihli tebligatın, asgari aylık kazanca bağlı olarak asgari günlük kazancın artışından dolayı Kurum zararının engellenmesi için yeni bir yazılı başvuruya istinaden yapılmış olması icab ettiğini, ancak sigortalı dosyası muhteviyatında yeni bir borçlanma talebi dilekçesinin yer almadığının görüldüğünü, belge eksikliği sebebiyle reddi gereken başvuru esas alınarak tebligat yapılmasının ve 6/ 6/ 2003 tarihinde 1998 yılındaki borçlanma tutarının tebliğ edilmiş olmasının mevzuata uygun olmadığı esas alındığında, söz konusu borçlanma işleminin iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığını bildirmiştir .
13. Bu çerçevede uyuşmazlığın, başvuranın 29/ 06/ 1998 tarihli askerlik borçlanması talebi ile bu talebine bağlı olarak kendisine gönderilen 6/ 6/ 2003 tarihli tebligat ve yapılan ödemelerin geçerli kabul edilip edilmeyeceği noktasında düğümlendiği görülmektedir .
14. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; 14.1. Başvuranın, ekinde herhangi bir belgeyi ibraz etmediği 29/ 6/ 1998 tarihli dilekçesi ile SSK
Pendik Sigorta Müdürlüğü’ne başvurarak askerlikte geçen süresini borçlanmayı talep ettiği, söz konusu dönemde talebinin akıbetine ilişkin başvurana herhangi bir cevap verilmediği, idarenin 06/ 06/ 2003 tarihli ve 29/ 6/ 1998 tarihli dilekçenin ilgi tutulduğu tebligatında; başvurana, ilişikte gönderilen belgenin askerlik şubesine yaptırılarak mağduriyetinin önlenebilmesi için kuruma başvurmasının, aksi takdirde dilekçesinin işlemden kaldırılacağının bildirildiği, aynı zamanda tebligatta bir gün karşılığı için yatırılması gereken tutarın 333.680-TL olarak belirtildiği, askerlik belgesinin ibrazı üzerine başvurana Pendik Sosyal Güvenlik Merkezinin “İADELİ
TAAHHÜTLÜ” ile “ELDEN” kaydının birlikte yer aldığı bila tarihli ve sayılı yazısında açıkça; müracaat tarihinde geçerli olan günlük kazancın % 20,00’ si üzerinden hesaplanan askerlik borçlanma bedelinin tebligat tarihinden itibaren 2 yıl içerisinde ödenmesi gerektiğinin , ödemenin yasal süresinde yapılmaması halinde borçlanma işleminin geçersiz sayılacağının, bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen süreyle orantılı kısmının dikkate alınacağının bildirildiği, askerlik süresinin tamamına ilişkin borçlanma tutarının başvurucu tarafından 2 yıl içerisinde ( 25/ 4/ 2005 ve 3/ 6/ 2005 tarihlerinde) ödendiği , 14.2. Başvuranın 26/ 6/ 2015 tarihli dilekçesi ile ödeme makbuzlarını sunmak suretiyle askerlik borçlanmasının bilgisayar kayıtlarına işlenmesini talep ettiği, Pendik SGM’nin 2/ 7/ 2015 tarihli yazısı ile başvurana askerlik borçlanma dosyasının incelendiğinin, 6/ 6/ 2003 tarihli borçlanma işleminin son ödeme tarihinin 8/ 12/ 2003 olduğu, söz konusu süre içinde ödeme yapmadığı için talebinin yerine getirilmesinin mümkün olmadığının bildirildiği, 14.3. Bilahare, başvuranın, borçlanma başvuru tarihinde ödeme süresinin 2 yıl olduğu ve süresinde ödeme yaptığı itirazı ile 6/ 3/ 2017 tarihinde yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunması üzerine
İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne gönderdiği 10/ 4/ 2017 tarihli yazı ile; borçlanmaya müracaat tarihi dikkate alındığında 2 yıllık ödeme
5 / 8süresi, borçlanmanın tebliğ tarihi dikkate alındığında 6 ay ödeme süresi olması nedeniyle
tereddüt yaşandığı ve borçlanmanın geçerli sayılıp sayılmayacağı hususunun talimatlandırılmasının istendiği, cevaben gönderilen 17/ 6/ 2017 tarihli yazıda; 3529 sayılı
Genelge’de iki yıllık sürenin borcun tebliğ tarihinden itibaren başlatılacağının belirtildiği , ancak başvuranın 29/ 6/ 1998 tarihindeki müracaatının üzerinden yaklaşık beş yıl gibi süre geçtikten sonra işleme alınmasına bir anlam verilemediğinin, 1998 tarihindeki askerlik borçlanma talebine işlem yapılmamasının Kurum hatası olsa da söz konusu sürede sigortalının askerlik borçlanması talebi hakkında herhangi bir araştırma yapmadığının, bu itibarla, sigortalının aradan uzunca bir süre geçmesine rağmen borçlanma talebiyle ilgili herhangi bir müracaatının bulunmadığı ve ünite tarafından yaklaşık beş yıl geçtikten sonra işlem yapılması nedeniyle askerlik borçlanmasının iptal edilmesi gerektiğinin bildirildiği
Anlaşılmıştır .
15. Diğer taraftan, dosya içeriğindeki yazışmalardan, idare içinde konuya ilişkin tereddütün ilk olarak esasen talep tarihi itibarıyla başvurana borç tebliği yapılmamış olması ve ilk tebliğin 6/ 6/ 2003 tarihi itibarıyla yapılmış olması nedeniyle borcun ödenme süresinin ne olduğu hususunda çıktığı görülmüşse de idareden Kurumuza gelen yazıda bu hususa yer verilmediği görülmüştür .
16. 506 sayılı Kanunda askerlik borçlanması 60 ıncı maddenin F) fıkrası ile düzenlenmiştir . Söz konusu fıkranın, başvuranın askerlik borçlanması talebinde bulunduğu 26/ 9/ 1998 tarihinde yürürlükte olan 3279 sayılı Kanunla (§ 5) değişik hükmü ile; kanun kapsamında tescil edilmiş sigortalıların er olarak silah altında veya Yedek Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamının kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları koşuluyla prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak primlerini 2 yıl içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılmasına imkân tanınmış, 2 yıl içerisinde ödenmeyen borçlanma sürelerinin ise hizmetten sayılmayacağı düzenlenmiştir . Madde hükmünden, borçlanma talebinin yazılı başvuru şartına , borçlanılan sürelerin hizmet olarak kabul edilebilmesinin hesaplanan prim tutarının 2 yıl içerisinde ödenmesine bağlandığı, borçlanma tutarının ise talep tarihindeki prime esas kazancın alt sınırı üzerinden belirleneceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır .
17. 3279 sayılı Kanun uyarınca yapılacak işlemlerin düzenlendiği 3529 sayılı Genelge’nin (§ 9)
askerlik borçlanma işlemlerinin açıklandığı kısmında; sigortalılar ile bunların haksahiplerinin müracaatı halinde , sigortalının er olarak silah altında veya Yedek Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamı borçlandırılacağı, borçlanma için tahakkuk eden borcun ilgililere tebliği iadeli-taahhütlü mektupla sağlanacağı ve tebliğ edilen borcun, tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içinde taksitlerle veya bir defada ödenebileceği , borcun tamamının iki yıl içinde ödenmemesi halinde, askerlik hizmetinin süresi içinde ödenen miktarla orantılı bölümü geçerli sayılacağı belirtilmiştir . Genelgeden, askerlik borçlanması müracaatı sırasında ayrıca bir belge isteneceğine dair herhangi bir hükme yer verilmediği , borçlanma tutarının bildiriminin iadeli-taahhütlü mektupla yapılacağı ve borcun tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içinde ödenebileceği anlaşılmaktadır .
18. Diğer taraftan, başvurana, başvurusunun üzerinden beş yıl geçtikten sonra eksik belgesini göndermek suretiyle borçlanma işlemini tamamlaması için tebligat gönderilmesinin gerekçesi olarak mevzuat bilgisi eksikliği gösterilmişse de, 6/ 6/ 2003 tarihli tebligatın üzerinde biri Yetkili Memur diğeri Sigorta Mdr . Yrd . olmak üzere iki imzanın bulunduğu, bunun üstüne, başvurana, ödemesi gereken borç tutarını gösterir bir tebligatın daha yapıldığı anlaşıldığından idarenin borçlanma işlemini tesis ederken gerekli dikkat ve özeni göstermediği değerlendirilmektedir .
19. Anayasa’nın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve
6 / 8tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan devlet olarak
tanımlanmaktadır . Nitekim Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu ifade edilerek yukarıda belirtilen hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilmesi amaçlanmıştır .
20. Doktrinde, idarenin ifa ile mükellef olduğu herhangi bir kamu hizmetinin kuruluşunda, düzenlenmesinde veya teşkilatında, bünyesinde, personelinde yahut işleyişinde bir takım aksaklık, hukuka aykırılık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik, sakatlık veya ihmalin ortaya çıkması neticesinde hizmetin, eksik ve hatalı ifa edilmesi, zamanında ifa edilmemesi idarenin hizmet kusuru olarak tanımlanmakta ve hizmet kusurunun hem idarenin eylemlerinden hem de işlemlerinden doğabileceği değerlendirilmektedir .
21. Bu çerçevede, başvuranın 29/ 6/ 1998 tarihli borçlanma talebine yönelik olarak makul bir sürede işlem tesis edilmediği, başvuranın, kendisine idarece yazılı olarak bildirilen borçlanma tutarını tebligatta açıkça belirtilen 2 yıllık süre içinde ödediği halde, işlemin üzerinden 10 yıldan fazla bir süre geçtikten sonra mevzuat bilgisi eksikliğinin gerekçe göstererek başvuranın askerlik borçlanmasını iptal edilmesinin haklı beklentiye uygunluk , idari istikrar ve kamu idaresine güven ilkeleri ile de çelişeceği değerlendirilmektedir .
22. Buna göre, başvuranın askerlik borçlanması müracaatı sırasında ayrıca bir belge sunulmasına ilişkin mevzuatta herhangi bir şarta yer verilmediği, borçlanma işlemlerin tamamlanabilmesi için mevzuatta yer verilmeyen bir bilgi veya belgeye ihtiyaç duyulması durumunda söz konusu bilgi ve belgenin gerek sigortalıdan gerekse ilgili idareden talep etmenin idarenin yükümlülüğünde olduğu, idarenin 17/ 6/ 2017 tarihli iç yazışmasında sigortalının askerlik borçlanma talebine işlem yapılmamasında Kurum hatası olduğunu kabul ettiği (§ 13.3) göz önüne alındığında başvuranın 29/ 6/ 1998 tarihli müracaatının geçersiz sayılmasını gerektirecek herhangi bir husus ile 6/ 6/ 2003 tarihinde kendisine yapılan tebligatın yeni bir yazılı başvuruya istinaden yapılmış olması gerektiğinden geçersiz sayılmasını gerektirecek herhangi bir hususun bulunmadığı değerlendirildiğinden, başvuranın askerlik borçlanmasının iptaline yönelik tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye verilen cevaplarda gerekli dikkat ve özenin gösterilmediği, yine, işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş
Mahkemesine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre;
7 / 8Başvurunun KABULÜNE,
Başvuranın iptal edilen askerlik borçlanması işleminin geçerli sayılması yönünde bir işlem tesis edilmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA ,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi