|
ÖZET: Başvuran, geçirdiği iş kazası nedeniyle daha önce bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin iptal edilmesi sonucu yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın iş kazası geçirdiği tarih itibarıyla yapılan incelemelerde, sigortalının bağımsız çalıştığı ve bu nedenle sürekli iş göremezlik gelirinin bağlanmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. İlgili kurum, başvurana yapılan ödemelerin yersiz olduğunu ve bu nedenle geri alınması gerektiğini ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını değerlendirerek, idarenin başvuranın talebini reddetmesinin hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. Başvuranın, iş kazası nedeniyle sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, yapılan ödemelerin yersiz olduğu ve bu ödemelerin geri alınmasının gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve SGK’ya tebliğ edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun davrandığını ancak kararlarına karşı başvuru yollarının daha net belirtilmesi gerektiğini önermiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 5833-5833 |sayi|53878609-101.07.05-E.53878609-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/15041 2017/ 15041
KARAR TARİHİ : 03/04/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurana daha önce bağlanması olan sürekli iş göremezlik gelirinin yeniden bağlanması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 04/12/2017 4.12.2017
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran , geçirdiği iş kazası sonucu bağlanan malulen emeklilik maşının müfettiş raporu ile iş kazası olmadığı gerekçesi ile iptal edildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir . Başvuranın aynı konu ile ilgili olarak 07/ 09/ 2017 tarihinde yapmış olduğu ve 27/ 09/ 2017 tarihinde gönderme kararı ile sonuçlanan başvurusuna ilgili idare 31/ 10/ 2017 tarihinde ret cevabı vermiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 26/ 12/ 2017 tarih ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen 10/ 01/ 2018 tarihli sayılı yazıda ve eklerinde özetle ; 2.1. 03/ 01/ 2008 tarihli tahsis talebine istinaden başvurana 01/ 02/ 2008 tarihi itibariyle tahsis numarasıyla yaşlılık aylığı bağlandığı, sigortalının 01/ 08/ 2008- 31/ 08/ 2008, 10/ 09/ 2008- 01/ 10/ 2008, 17/ 10/ 2008- 15/ 04/ 2009 tarihleri arasında sosyal güvenlik destek pimine tabi çalışmalarının bulunduğu, 2.2. Avcılar Sosyal Güvenlik Merkezinin 04/ 04/ 2016 tarihli ve numaralı komisyon kararıyla
1 / 619/ 05/ 2011 tarihinde geçirilen kazanın iş kazası olduğuna karar verilmiş olduğu, Kurum Sağlık
Kurulunun 19/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı kararıyla adı geçenin sürekli iş göremezlik derecesi %53 olarak tespit edildiği . Sigortalıya tahsis numarasıyla 01/ 08/ 2011 tarihinden itibaren 4/ 1-(a)
kapsamında “sehven” sürekli iş göremezlik geliri bağlandığı ve 26/ 05/ 2017 tarihine kadar tarafına toplam 17.032,37 TL ödeme yapıldığı, 2.3. Başvuranın kaza anında Yapı Elektronik San . Ve Tic . A.Ş. ile arasındaki hukuki ilişkinin hizmet akdi olmaması ve vergi mükellefi olarak kendi nam ve hesabına 4/ 1-(b) kapsamında çalışıyor olması nedeniyle tarafına 4/ 1-(a) kapsamında sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasının mümkün olmadığının Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca düzenlenen 26/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı inceleme raporunda yer alması nedeniyle bağlanan iş göremezlik ödeneğinin başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiği .
2.4. Yapılan yersiz ödemelerin 5510 Sayılı Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirildiği belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “(…) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler(…)” hükmü yer almaktadır .
4. 6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinde “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir (…)” hükmü yer almaktadır .
5. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun’nun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesin 4 ve 5 inci fıkralarında “ Kısa vadeli sigorta kolları : İş
kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını, Uzun vadeli sigorta kolları :
Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını,” tanımladığı, 5.2. “Sigortalı Sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında “Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise; 1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, 2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar, 3) Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları, 4) Tarımsal faaliyette bulunanlar,…………… .”, 5.3. “Hizmet Akdiyle veya Kendi Adına ve Hesabına Bağımsız Çalışan Sigortalıların Tabi
Olduğu Kısa Vadeli Sigorta Hükümleri” başlıklı Üçüncü bölümünün “İş kazasının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması” alt başlıklı 13 üncü maddesinde “iş kazası; a) Sigortalının
2 / 6işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi
adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır .
( 2) İş kazasının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi ile 5 inci madde kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren tarafından, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde, b) (b) bendi kapsamında bulunan sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde, c) iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi zorunludur . Bu fıkranın (a) bendinde belirtilen süre, iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar . Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerektiğinde, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir . Bu soruşturma sonunda yazılı olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa, Kurumca bu olay için yersiz olarak yapılmış bulunan ödemeler, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan, 96 ncı madde hükmüne göre tahsil edilir . İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesinin şekli ve içeriği, verilme usulü ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir”, 5.4. “ İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortasından sağlanan haklar” başlıklı 16 nci maddesinde “İş kazası veya meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar şunlardır : a)
Sigortalıya, geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi . b)
Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması . c) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine, gelir bağlanması . d) Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi . e) İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi………”, 5.5. “ Sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanma, hesaplanması, başlangıcı ve birden çok iş kazası ve meslek hastalığı hali” başlıklı 19 uncu maddesinde birinci fıkrasında “İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır . ” dördüncü fıkrasında “İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır .”, 5.6. “Uzun Vadeli Sigorta Hükümleri” başlıklı Dördüncü bölümünün “Malul Sayılma” alt başlıklı 25 inci maddesinde “Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı
3 / 6tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri
kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60’ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az % 60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık
Kurulunca tespit edilen sigortalı, malûl sayılır .”, 5.7. “Malullük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 26 ncı maddesinde “ Malullük sigortasından sigortalılara sağlanan hak, malullük aylığı bağlanmasıdır .
Sigortalıya malullük aylığı bağlanabilmesi için sigortalının; a) 25 inci maddeye göre malûl sayılması, b) En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın
1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması, c) Malûliyeti nedeniyle
sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması, halinde malullük aylığı bağlanır . Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanların kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur .”, 5.8. 5754 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 18 inci maddesi ile 5510
Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 30 uncu maddesinde değişiklik yapılmış olup “ ..4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin ( 4) numaralı alt bendi hariç olmak üzere diğer alt bentlerine tabi çalışmaya başlayanlardan aylıklarının kesilmemesi için yazılı istekte bulunanların yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam edilir . Bunlardan, almakta oldukları aylıklarının
% 15’i oranında sosyal güvenlik destek primi kesilir . Ancak kesilecek olan bu tutar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine tabi sigortalılara ilgili yılın Ocak ayında ödenen en yüksek yaşlılık aylığından alınabilecek sosyal güvenlik destek priminden fazla olamaz . Bu sigortalılardan ayrıca kısa vadeli sigorta kolları primi alınmaz . Sosyal güvenlik destek primine tabi olanların primleri, aylıklarından kesilmek suretiyle tahsil edilir . Sosyal güvenlik destek primi ödenmiş veya bildirilmiş süreler bu Kanuna göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim ödeme gün sayısına ilâve edilmez,
31 inci ve 36 ncı madde hükümlerine göre toptan ödeme yapılmaz .” .
5.9. “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96 ncı maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendine göre; “Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin
Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır .” hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, somut olayda başvuranın talebini yerine getirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu tespit edildiğinden, talebin reddi yönünde hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
4 / 6A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran 19/ 05/ 2011 tarihinde geçirmiş olduğu iş kazası nedeniyle tahsis numarasıyla 01/ 08/ 2011 tarihinde itibaren 4/ 1-(a) kapsamında bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin müfettiş raporu ile iş kazası olmadığı gerekçesi ile iptal edilmesi işleminin geri alınmasını, SGK tarafından 26/ 05/ 2017 tarihine kadar ödenen 17.032,37 TL’ sının geri ödenmesini talep eden işlemin iptal edilmesini talep etmektedir .
8. Dosya kapsamında yer alan tüm bilgi ve belgeler incelendiğinde başvuranın Sosyal Güvenlik
Kurumundan yaşlılık aylığı aldığı, İnşaat ve Montaj isimli işyerinin sahibi olması nedeniyle ilgili kuruma 4/ 1-(b) kapsamında sosyal güvenlik destek primi ödediği tespit edilmiştir .
9. Başvuran Yapı ve Elektronik San . Ve Tic . A.Ş. adına hizmet akdi olmadan yürütülen işin ifası esnasında iş kazası geçirmiş olup, sürekli iş göremezlik derecesi %53 olarak tespit edilmiştir .
Avcılar Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından 04/ 04/ 2016 tarihli ve numaralı komisyon kararınca geçirilen kazanın iş kazası olduğu tespiti yapılmış ve 4/ 1-(a) kapsamında sürekli iş göremezlik aylığı bağlanmıştır . Başvuranın ilgili kuruma ödemiş olduğu sosyal güvenlik destekleme primleri 4/ 1-(b)
kapsamında iken ilgili müdürlüğün kararı doğrultusunda 4/ 1-(a) kapsamında bağlanan sürekli iş göremezlik aylığının yanlış bağlandığı aşikârdır . 5.8. nolu paragrafta belirtildiği üzere 4/ 1-(b)
kapsamında sosyal güvenlik destekleme primi ödeyenlerden kısa vadeli sigorta kolları primi tahsil edilmemekte olup, ödenen sosyal güvenlik destekleme primleri İş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını kapsamamaktadır . Ayrıca başvurana yapılan ödemeler şikayet başvurusunda belirttiği gibi malul aylığı olarak değil sürekli iş göremezlik geliri olarak bağlanmıştır, bunun yanı sıra başvuranın 4/ 1-(b) kapsamında yapmış olduğu ödemelerin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim ödeme gün sayısına ilâve edilmeyeceği ilgili kanun hükmünde belirtildiği gibi, başvuran malullük şartlarına da haiz değildir .
10. İlgili idarenin başvurana ödemiş olduğu sürekli iş göremezlik aylığının yersiz olduğu tespit edilmiştir, ilgili idare bu yersiz ödemenin kurumun hatalı işleminden kaynaklanması nedeniyle başvurandan aylıkların bağlandığı 01/ 08/ 2011 tarihinden 26/ 05/ 2017 tarihine kadar olan toplam 17.032,37 TL ’sının geri ödenmesinde her hangi bir faiz talep etmemektedir .
11. Başvuranın İddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin gerçekleştirdiği işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediğinden kurumumuza yapılan başvurunun reddi yönünde karar verilmesi sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun davrandığı fakat kararlarına karşı başvuru yollarının gösterilmesi
5 / 6ilkesine uygun davranmadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması
önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi