|
ÖZET: Emekli ikramiyesi ödemeleri, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 89. maddesi çerçevesinde düzenlenmektedir. Bu maddeye göre, emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için bir aylık emekli ikramiyesi ödenmektedir. Ancak, tam yılı tamamlamayan gün ve aylara ilişkin ikramiye tahakkuku yapılmamaktadır. Örneğin, 38 yıl 10 ay 14 gün hizmet süresine sahip bir birey, yalnızca 38 tam hizmet yılı için emekli ikramiyesi alabilmekte, 10 ay 14 günlük süre için herhangi bir ödeme yapılmamaktadır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, bu durumun hukuka ve hakkaniyete uygunluğunu incelemiştir. Başvuranın 10 ay 14 günlük hizmet süresine karşılık ikramiye talebi, SGK tarafından reddedilmiştir. Kurum, benzer hukuki durumdaki bireylerin eşit muamele görmesi gerektiği ilkesini vurgulayarak, 5434 sayılı Kanun’un uygulanmasının adaletsiz sonuçlar doğurabileceğini belirtmiştir. Bu bağlamda, emekli ikramiyesi hesaplamasında 30 yıl sınırının kaldırılmasının ve düzenlemenin yeniden gözden geçirilmesinin gerekliliği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Sosyal Güvenlik Kurumu’na, mevcut düzenlemenin eşitlik ilkesine aykırı olduğu ve başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için gerekli adımların atılması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu tavsiye, hukukun üstünlüğü ve adalet anlayışı çerçevesinde, benzer mağduriyetlerin önlenmesi amacı taşımaktadır. |
ikramiyesi ödendiği,
2.2) İlgilinin 4/ 1-(c) kapsamında 38 yıl 10 ay 14 gün hizmetinin bulunduğu,
2.3) 5434 sayılı Kanunun “Emekli İkramiyesi ” başlıklı 89 uncu maddesi; “Hizmet sürelerinin
tamamı bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici
4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malûllük veya vazife malûllüğü aylığı bağlanan
veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir .” hükmünün amir olduğu, madde metninde de açık bir biçimde belirtildiği üzere, aylık bağlanan veya toptan ödeme yapılan sigortalıların sadece tam fiili hizmet yıllarına karşılık emekli ikramiyesi ödenebildiği, tam yılına tamamlanmayan gün ve aylara ise Kanun gereği ikramiye tahakkuku yapılamadığı,
2.4) Yukarıdaki hüküm ve açıklamalar çerçevesinde emeklilik sicil dosyasının tetkikinde;
26/ 09/ 1978 tarihinde hemşire yardımcısı olarak göreve başlayan ilgilinin, 17/ 07/ 2017 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edilmesi üzerine, 38 yıl 10 ay 14 gün 4-/l(c) kapsamında fiili hizmet süresi üzerinden 15/ 08/ 2017 tarihinden itibaren aylıklarının bağlandığı ve ( 38) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi ödendiği,
2.5) Bu itibarla, emekli ikramiyesi her tam fiili hizmet yılı karşılığında yapılan bir ödeme
olduğundan, 38 tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilen ilgilinin, ( 1) tam yıldan az olan 10 ay 14 gün hizmet süresine karşılık ikramiye ödenmesine Kanunen imkan bulunmadığı, ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1) “Cumhuriyetin nitelikleri ” başlıklı 2 nci maddesinde ; “ Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir .”
3.2) “Kanun önünde eşitlik ” başlıklı 10 uncu maddesinde; “ Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi
düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir .
…Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde ( …) kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar .”
3.3) “Sosyal güvenlik hakkı ” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “ Herkes, sosyal güvenlik hakkına
sahiptir . Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar .”
3.4) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ” başlıklı 74 üncü maddesinde,
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
4) 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi “
.
2 / 10başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine,
idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
5) 16/ 06/ 2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; “Önceki mevzuat hükümlerinin uygulanması” başlıklı
Geçici 4 üncü maddesinin 4 üncü fıkrası; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı
Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu
Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır . …” 5 inci fıkrası; “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır .”
6) 17/ 6/ 1949 tarihli ve 7235 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Emekli Sandığı Kanunu ’nun; “İkramiye ” başlıklı 89 uncu maddesi; “ Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/ 5/ 2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir .”
7) 01/ 09/ 1971 tarihli ve 13943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1475 sayılı İş Kanunu ’nun;
“Kıdem Tazminatı ” başlıklı 14 üncü maddesi; “ Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir . Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır .” hükümlerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Tavsiye Karar Önerisi ” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
.
3 / 109) İzmir Bornova Türkan Özilhan Devlet Hastanesinde hemşire olarak görev yapmakta iken
15/ 08/ 2017 tarihinde 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanunun mülga hükümleri dikkate alınarak emekli aylığı bağlanan başvuranın, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununun 4/ 1-(c) maddesi kapsamında 38 yıl 10 ay 14 gün hizmetinin bulunduğu, söz konusu hizmet sürelerine ilişkin 38 tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi ödendiği, ancak 10 ay 14 günlük hizmet süresine ikramiye tahakkuk ettirilmediği gerekçesiyle söz konusu süreye ilişkin ikramiye talep ettiği, buna karşın SGK tarafından, 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi hükmü gerekçe gösterilerek, iştirakçilerin tam fiili hizmet yıllarına karşılık emekli ikramiyesi ödenebildiği, tam yılına tamamlanmayan gün ve aylara ilişkin ikramiye tahakkuku yapılamadığı gerekçesiyle talebin reddedildiği, bunun üzerine başvuranın 10 ay 14 günlük hizmetine karşılık ikramiye ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir .
10) Gerek şikâyetçi tarafından sunulan gerekse SGK tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden,
başvuranın tam hizmet yıllarına yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri hususunun uyuşmazlık dışı olduğu; uyuşmazlığın, başvuranın tam yıla tamamlanmayan hizmet süresine emekli ikramiyesi ödenip ödenmeyeceği noktasında toplandığı görülmektedir .
11) 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ne göre iştirakçilere her tam fiili hizmet yılı için aylık
bağlamaya esas tutarın bir aylığının emekli ikramiyesi olarak verileceği Kanunun açık hükmüdür .
Kanuna uygun işlem tesis etmekle mükellef olan idareden Kanunun açık hükmü karşısında başvuranın bir tam yıla tamamlanmayan çalışma sürelerine ikramiye ödenmesi beklenemez .
Dolayısıyla başvuranın bu konudaki talebinin idare tarafından reddedilmesi işleminin Kanuna uygun olduğu değerlendirilmektedir .
12) Buna karşılık başvuranın 10 ay 14 günlük çalışma sürelerine ikramiye ödenmemesi hususunun
hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden ve bu noktada Kamu Denetçiliği Kurumu’nun görev alanına ilişkin bir değerlendirme yapılması gerekmektedir .
13) Şöyle ki; 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasında
Kurumun, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu belirtilmiştir .
Söz konusu maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde ise, yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemlerin Kurumun görev alanı dışında olduğu düzenlenmiştir . Bu husus Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde de tekrar edilmiştir .
14) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in 32 nci maddesinde, yürütülen inceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olduğu kanaatine varılması hâlinde, ilgili idareye mevzuat değişikliği yapılmasının da tavsiye edilebileceği düzenlenmiştir . Bu durum, ilgili mevzuat hükmünün hukuka ve/veya hakkaniyete aykırı devam eden etkileri tespit edildiğinde, bu etkilerin giderilmesi için idareye tavsiyelerde bulunulması ile ilgilidir .
.
4 / 1015) Bu sebeple, SGK tarafından tesis edilen ret işlemi Kanuna uygun bulunmakla birlikte söz konusu
kanunun uygulanmasının adaletsiz sonuçlara sebep olup olmadığının yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca incelenmesi gereklidir .
16) Hiç şüphesiz yasamanın genelliği ilkesi uyarınca, kanun koyucunun Anayasa’da düzenlenmeyen
bir konuyu öngörülebilir ve uygulanabilir şekilde kanunla düzenlemesi ve bunu ne şekilde yapacağı konusunda tercihte bulunması kanun koyucunun kendi takdirinde olan bir husustur . Anayasa
Mahkemesi kararlarında da Kanun koyucunun, kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde kullanarak, adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak çeşitli düzenlemeler yapabileceği ve keyfi davranamayacağı ifade edilmektedir .
17) Diğer yandan Anayasamızın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti, birçok Anayasa
Mahkemesi kararında da ifade edildiği üzere, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan devlet olarak tanımlanmaktadır . Nitekim Anayasa’nın 11 inci maddesinde Anayasa hükümlerinin yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu belirtildikten sonra kanunların Anayasaya aykırı olamayacağı ifade edilerek yukarıda belirtilen hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilmesi amaçlanmıştır .
18) Yine Anayasamızın 10 uncu maddesinde herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtildikten sonra, Devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda olduğu vurgulanmıştır .
19) Literatürde eşitlik kavramı, biri mutlak diğeri nispi olmak üzere iki değişik anlamda
şekillenmiştir . Mutlak eşitlik kavramı ile kanunların herkese eşit uygulanması, kişilerin kişisel ve özel durumlarına bakılmaması kastedilmekte; bu kapsamda Anayasa’nın 10 uncu maddesinde sayılan dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle hiç kimsenin ayrım gözetilmeksizin eşit muamele göreceği kabul edilmektedir .
20) Buna karşılık nispi eşitlik kavramı ile aynı durumda bulunan kişilerin aynı işleme, farklı
durumda bulunan kişilerin ise farklı işleme tabi tutulması kastedilmektedir . Nitekim Anayasa
Mahkemesi de birçok kararında Anayasa’da yer alan eşitlik ilkesinin eylemli değil hukuksal eşitliği ifade ettiğini, diğer bir ifade ile söz konusu ilkenin tüm yurttaşların mutlaka her yönden, her zaman aynı kurallara bağlı tutulmaları zorunluluğunu içermediğini, bu ilke ile aynı hukuksal durumda bulunan kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamanın ve yasalarla kişiler arasında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemenin amaçlandığını, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesinin yasaklandığını ifade etmiştir .
21) 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinde; iştirakçilere, 30 yıldan fazla çalışma sürelerine ilişkin
emekli ikramiyesi ödenmeyeceği hükme bağlandığından, 30 yıldan fazla çalışma sürelerine ilişkin emekli ikramiyesi ödenmemekteydi .
.
5 / 1022) Emeklik ikramiyesi hesabında 30 yılı aşan sürelerin dikkate alınmaması hususu 19/ 07/ 2013
tarihinde Anayasa Mahkemesinde itiraza konu edilmek suretiyle : 08/ 06/ 1949 günlü, 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun, 17/ 01/ 2012 günlü, 6270 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1 inci maddesiyle değiştirilen 89 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan
“… verilecek emekli ikramiyesinin hesabında 30 fiili hizmet yılından fazla süreler… dikkate alınmaz .” ibarelerinin Anayasa’nın 2 nci ve 10 uncu maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istenmiştir . Söz konusu inceleme neticesinde Yüksek Mahkemenin E . 2013/ 111 K. 2014/ 195 sayılı kararı 07.01.2015 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmış ve 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin ilgili hükmü iptal edilmiştir . Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin değerlendirmeleri ise;
22.1) “… Devletin desteğine bağlı olan sosyal hakların en önemlisi sosyal GÜVENLİK HAKKIDIR .
Emekli ikramiyesi, emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı almaya hak kazanan kamu çalışanlarına çalışma hayatında istikrar ve devamlılığı sağlamak amacıyla ve sosyal devlet ilkesi gereğince yapılan bir ödeme türü olup Anayasa’nın 60. maddesinde öngörülen sosyal güvenlik hakkının
KAPSAMI İÇERİSİNDEDİR . Kanun koyucunun, emekli ikramiyesinin miktarını ve ödenme koşullarını belirleme konusunda, anayasal ilkelere aykırı olmamak, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma YETKİSİ BULUNMAKTADIR . Ancak kanun koyucu, Anayasa’nın 60. maddesi uyarınca sosyal güvenliği sağlama görevini yerine getirirken, anılan yetkiye dayanarak emekli ikramiyesiyle ilgili keyfi ya da bu haktan yararlananlar arasında eşitsizliğe neden olacak düzenlemeler yapamaz .
22.2) İtiraz konusu ibareyle 5434 s. Kanun’un 89 uncu maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkralarına göre verilecek emekli ikramiyesinin hesaplanmasında 30 fiili hizmet yılından fazla sürelerin dikkate ALINMAYACAĞI ÖNGÖRÜLMÜŞTÜR . İtiraz konusu ibareye tabi olan iştirakçilerin hukuki durum ve STATÜLERİ AYNIDIR . Aralarındaki yegane fark 30 yıldan fazla çalışıp ÇALIŞMAMA BAKIMINDANDIR . Durumlarındaki özdeşlik nedeniyle her iki grubun kanunun öngördüğü haklardan aynı esaslara göre YARARLANMALARI GEREKMEKTEDİR . Buna rağmen, 30 yıl ve daha az çalışanların emekli ikramiyesinin hesabında çalıştıkları süre kadar yararlanmalarına olanak tanındığı halde 30 yıldan fazla çalışan iştirakçilerin belirtilen süreden fazla olan fiili hizmet süreleri için emekli ikramiyesinden yararlandırılmadığı, ikramiye hesabının 30 yıl ile SINIRLANDIRILDIĞI GÖRÜLMEKTEDİR . Oysa nitelikleri ve durumları özdeş olan iştirakçiler aynı konumdadırlar . Ancak itiraz konusu ibareyle, 30 yıl ve daha az çalışanlarla fazla çalışanlar arasında anlaşılabilir, amaçla ilgili ya da makul, adil ve haklı bir nedene dayanmayan bir
AYRIM ÖNGÖRÜLMÜŞTÜR . Bu durum Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesini İHLAL ETMEKTEDİR .
22.3) Öte yandan, emeklilik için gerekli yaş sınırı yükseltilmesi nedeniyle iştirakçiler emekli
olabilmek için daha fazla çalışmak zorunda kalmaktadırlar . 30 yıldan fazla çalışmalarına rağmen bu süreler için emekli ikramiyesi ödenmemesi belirtilen iştirakçiler yönünden hak kaybına NEDEN
OLMAKTADIR . Dolayısıyla iştirakçilerin çalıştığı halde bu sürelere ilişkin emekli ikramiyesi ödenmemesi adalet ve hakkaniyete uygun olmadığından itiraz konusu ibare, sosyal güvenlik hakkına ve hukuk devleti ilkesine de aykırılık oluşturmaktadır .”
.
6 / 10şeklindedir .
23) Bahsi geçen davada: 5434 sayılı Kanunun itiraza konu edilen hükmünün itiraz gerekçesinde her
ne kadar; işçiler bakımından, kıdem tazminatını düzenleyen 1475 s. Kanun’un 14 üncü maddesinde, işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceğinin kurala bağlandığı, ancak, anılan maddede işçiler için ödenecek kıdem tazminatının hesaplanmasında süre bakımından herhangi bir sınırlama bulunmadığı, iş sözleşmesi uyarınca 35 yıl boyunca hizmet görmüş bir işçiye, çalışmış olduğu her yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği, kıdem tazminatının hesaplanmasında herhangi bir süre sınırlamasının bulunmamasına karşılık, 5434 s. Kanuna tabi görev yapmış kişilerin emekli ikramiyesinin hesaplanmasında 30 yıllık süre sınırlamasına gidilmiş olmasının, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerinde yer alan hukuk devletiyle eşitlik ilkesine aykırılık arz ettiğine vurgu yapılsa da, Anayasa Mahkemesi; konuya ilişkin değerlendirmeyi hukuki durum ve statüleri aynı olan iştirakçiler yönünden yapmış, 30 yıl çalışan iştirakçi ile 30 yıldan fazla çalışan iştirakçiler yönünden hakkaniyetsiz bir durumun ortaya çıktığı tespitinde bulunmuştur . Bu kapsamda yapılan incelemede ise Yüksek Mahkemenin Kararlarında sıkça vurgulandığı üzere; Anayasa’nın 10. Maddesinin ‘kanun önünde eşitlik’ ilkesi kapsamında yaptığı “ Bu ilke, hukuki durumları aynı olanlar için söz konusu olup eylemli değil hukuksal eşitliği ifade eder . Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir . Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır . Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez . Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir . Aynı hukuksal durumların aynı, ayrı hukuksal durumların farklı kurallara bağlı tutulması tek başına Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesini zedelemez . …” yorumuna aykırı bir değerlendirmeden kaçındığı gözlenmektedir .
Bununla birlikte; Anayasa Mahkemesinin E .2012/ 33 K.2012/ 174 sayılı kararında emekli ikramiyesinin; çalışma hayatında istikrar ve devamlılığı sağlamak amacıyla ve sosyal devlet ilkesi gereğince yapılan bir ödeme türü olduğu ve kıdem tazminatıyla benzer hukuki niteliğe haiz olduğu vurgusu yapılmıştır . Benzer yorumun Yargıtay Kararlarında “… Ancak bir çalışanın çalışma yaşamının sonunda elde ettiği hak yalnızca yaşlılık aylığı olmayıp çalışma süresine ilişkin olmak üzere tazminat türünden toplu bir paranın da son işverenince ödenmesidir . Bu toplu paranın adı iş hukukunda kıdem tazminatı olup, devlet memuriyetinde ise emekli ikramiyesidir . Bunlardan birisinin eksikliği, şahsı yaşlılık hayatında beklentilerinin gerçekleşmemesi veya eksilmesi nedeniyle son derece olumsuz etkileyecek, mağduriyetine sebebiyet verecektir .”(E .2007/ 23503 K.2009/ 1639, E .2007/ 33997 K.2009/ 3032) denilmek suretiyle yer aldığı görülmektedir .
24) Bu bilgiler ışığında; çalışanın, çalışma yaşamı sonunda hak ettiği toplu paranın benzer hukuki
niteliği kapsamında yapılan değerlendirmede;
24.1) Uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
7 / 10Kanunu’nun 89 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında kamu görevlilerine emekli ikramiyesinin her tam
fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı olarak verileceğinin hükme bağlandığı, bir yıldan artan süreler için ise herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği,
24.2) İşçiler bakımından, kıdem tazminatını düzenleyen 1475 s. Kanun’un 14 üncü maddesinde ise,
işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği, bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılacağı kurala bağlanmıştır . Anılan maddede işçiler için ödenecek kıdem tazminatının hesaplanmasında tam fiili hizmet yılı dikkate alınmaksızın bir yıldan arta kalan süreler için de ödeme yapılmaktadır .
24.3) Kıdem tazminatının hesaplanmasında tam fiili hizmet yılı ile sınırlı tutulmamasına karşılık
5434 s. Kanuna tabi görev yapmış kişilerin emekli ikramiyesinin hesaplanmasında tam filli hizmet
yılı üzerinden ödeme yapılmasının Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerinde yer alan hukuk devleti ve eşitlik ilkesine aykırılık arz ettiği değerlendirilmektedir .
25) Diğer yandan; Anayasa Mahkemesinin yukarıda yer verilen E . 2013/ 111 K.2014/ 195 sayılı
Kararında yaptığı değerlendirmenin somut olay ile örtüştüğü görülmektedir . Şöyle ki;
25.1) Yüksek Mahkemenin 30 yıl üzeri emekli ikramiyesinin ödenmesi hususunda yaptığı
değerlendirmenin 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi kapsamında olan iştirakçilere yönelik olduğu, bahsi geçen iştirakçilerin hukuki durum ve statülerinin aynı olduğu, aralarındaki tek farkın ise 30 yıldan fazla çalışıp çalışmama bakımından olduğu, durumlarındaki özdeşlik nedeniyle her iki grubun kanunun öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlanmaları gerektiği, ancak 30 yıl ve daha az çalışanların emekli ikramiyesi hesabında çalıştıkları süre kadar yararlanmalarına olanak tanındığı halde 30 yıldan fazla çalışan iştirakçilerin belirtilen süreden fazla olan fiili hizmet süreleri için emekli ikramiyesinden yararlandırılmadığı, oysa nitelikleri ve durumları özdeş olan iştirakçilerin aynı konumda olduğu, ancak 30 yıllık çalışma süresi ile 30 yıldan fazla çalışanlar arasında anlaşılabilir, amaçla ilgili ya da makul adil ve haklı bir nedene dayanmayan bir ayrım öngörüldüğü, bu durumun Anayasa’nın 10 uncu maddesinde öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesini ihlal ettiği, dolayısıyla aynı Kanuna tabi olan iştirakçiler bakımından çalışma süreleriyle orantılı olarak ikramiye ödenmesi gerektiğine vurgu yapıldığı, görülmektedir .
25.2) Somut olay kapsamında yapılan değerlendirmede ise; 5434 sayılı Kanun kapsamında emekli
aylığı bağlanan başvuranın 38 yıl 10 ay 14 gün hizmetinin bulunduğu, bunun 38 tam yılına ikramiye ödendiği ancak 10 ay 14 gün hizmetine ikramiye tahakkuk ettirilmediği, tam yıllara ilişkin çalışma sürelerine ikramiye ödenirken kıst yıla ilişkin çalışma sürelerine ikramiye ödenmemesinde anlaşılabilir, amaçla ilgili ya da makul adil ve haklı bir nedene dayanmayan bir ayrım öngörüldüğü ve aynı Kanuna tabi olan iştirakçiler bakımından çalışma süreleriyle orantılı olarak ikramiye ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir .
26) Bununla birlikte söz konusu düzenlemenin; emekli ikramiyelerini tam yıl hesabı üzerinden alan
iştirakçilerin kıst yılı tam yıla tamamlama çabasına ve kaygısına girmelerine, neticesinde de bu kişilerin daha fazla çalışmak zorunda kalmalarına neden olduğu değerlendirilmektedir .
.
8 / 1027) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıdaki söz konusu düzenlemenin
uygulanmasına devam edilmesinin, gerek kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesi arasında nitelik itibariyle özdeş olmaları yönünden eşitlik ilkesine aykırılık boyutunda gerekse Kurumumuzun başvuruları hakkaniyet boyutuyla irdelemesi yönünden değerlendirmeleri kapsamında, hukuki durumları aynı olan kişilerin herhangi bir haklı neden olmaksızın farklı işlemlere tabi tutulması sonucunu yarattığı, bu yönüyle eşitliğe ve hakkaniyete aykırı olduğu, söz konusu hukuki düzenlemenin ve uygulamanın adaletsiz sonuçlara yol açtığı, dolayısıyla 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin yukarıda yer verilen eşitliği zedeleyici yönünün giderilerek “ adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütleri ” dikkate alınarak, yeniden düzenlenmesi konusunda çalışma yapılması için ilgili idareye tavsiyede bulunulması gerektiği, bunun her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmak ve geliştirmek ile yükümlü olan hukuk devleti olmanın bir gereği olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
28) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İzmir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvuranın talebi doğrultusunda tesis edilen işlemin Kanuna uygun olmakla birlikte hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu; bu yönüyle söz konusu işlemin eşitliği zedeleyici yönünün giderilmesi, hukuka ve hakkaniyete uygun hale getirilmesi, başvuranın mağduriyetini ve benzer mağduriyetleri giderecek biçimde çalışma yapılması hususunda, SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurum Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA VE SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA, .
9 / 10Bilgileri için TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA ve AİLE, ÇALIŞMA
VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.