|
ÖZET: Başvuran, 1999 yılından beri Tarım BAĞ-KUR kaydı olduğunu ve 2011 yılında çıkan torba yasadan faydalandığını belirterek, 1994-1999 yılları arasında yapılan prim tevkifatına dayanarak geçmişe dönük sigorta tescili talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan incelemede, başvuranın 1994-1998 yıllarına ait prim ödemelerinin Kurum hesaplarına intikal etmediği tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın sigortalılık süresinin geçerli sayılmamasına neden olmuştur. Başvuran, SGK’ya sunduğu belgelerle bu durumu düzeltmeye çalışmış, ancak talebi reddedilmiştir.
SGK, 2926 sayılı Kanun çerçevesinde, prim tevkifatının Kurum hesaplarına geçmesi gerektiğini ve bu şartların sağlanmadığı için başvuranın sigortalılık tescilinin yapılamayacağını ifade etmiştir. Ancak, başvuranın prim tevkifatının yapıldığına dair belgeleri sunduğu ve bu nedenle sorumluluğunun olmadığı belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabul edilmesi gerektiğini ve başvuranın sigortalılık başlangıç tarihinin 12/04/1995 olarak belirlenmesi gerektiğini tavsiye etmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için SGK’ya tavsiyede bulunmuş ve bu kararın 30 gün içinde uygulanmasını istemiştir. Başvuranın hak kaybına uğramaması için gerekli adımların atılması önem arz etmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 17854-17854 |sayi|53878609-101.07.04-E.53878609-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/5138 2018/ 5138
KARAR TARİHİ : 24/10/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, adına yapılan prim tevkifatına istinaden geçmişe dönük olarak sigorta tescilinin yapılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 26/04/2018 26.4.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 1/ 12/ 1999 tarihinden bu yana Tarım BAĞ-KUR kaydı olduğunu, 2011 yılında çıkan torba yasadan yararlandığını ve adına yapılan tevkifata istinaden 1994 ile 1999 yılları arası primlerini ödemek suretiyle anılan süreyi sigortalılık süresi olarak işlettiğini, ancak Şubat 2017 tarihinde aldığı hizmet dökümünde söz konusu sürenin silindiğini gördüğünü, bunun üzerine
SGK’ya başvurduğunu ve kendisine 2011 yılındaki ödemelerin kontrolsüz (sanal) yükleme ile yapıldığı, tevkifata istinaden sigortalılığının geçerli olabilmesi için 1994, 1995, 1996, 1997 ve 1998 yıllarına ait makbuz getirmesinin gerektiğinin ifade edildiğini, Bunun üzerine, 1994 yılı için firmasınca, 1995 yılı için Tarım Ür . firmasınca düzenlenmiş makbuz ve listeleri temin ederek Kuruma sunduğunu, isminin olması nedeniyle çevresinde kendisine bazen bazen olarak hitap edildiğini, genelde iki isminin aynı anda kullanılmadığını, adının firmasının makbuzlarında , firmasının listesinde ise olarak yazıldığını, bunun üzerine mahalle muhtarından ve Akhisar Nüfus
Müdürlüğü’nden bu kişilerin ikisinin de kendisi olduğunu belirten yazı alıp Kuruma sunduğunu
1 / 10fakat 1994 yılına ait firmasının makbuzundaki ’in kendisi olmadığı
nedeniyle, 1995 yılına ait firmasının listesindeki ’in kendisi olduğu ancak anılan listenin Kurumunuza verilmediği nedeniyle talebinin reddedildiğini, Manisa Sosyal Güvenlik
İl Müdürlüğü’nden gelen yazıda firmasının tevkifat listelerini Kuruma vermediği, Akhisar Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğü’nden gelen yazıda ise firmasına ait tevkifat kesintilerinin olmadığının yazdığını, iki yazı arasında çelişki olduğunu, Kurumdan aldığı dokümanlarda anılan firmanın stopajlarını ödediği, Akhisar Vergi Dairesi’ne defterlerini verdiğinin görüldüğünü, anılan listelerin Kuruma verilmemesinden kendisinin sorumlu tutulamayacağını, listeleri temin etmesi gerekenin İl Müdürlüğü olduğunu, Akhisar Ticaret Borsası’ndan aldığı firmasına ait listede adına tevkifat yapıldığının açıkça görüldüğünü belirterek 12/ 4/ 1995 tarihli tevkifata istinaden BAĞ-KUR tescil kaydının yapılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 11/ 05/ 2018 tarihli ve . sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 39/ 06/ 2018 tarihli ve . sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle ; 2.1.Kurumları tarafından yayımlanan 08/ 04/ 2011 tarihli ve 6964782 sayılı “Tevkifata İstinaden
İstenen Tescil” konulu Genel Talimatta; ” 2926 sayılı Kanun kapsamında bulundukları halde
Kuruma kayıt ve tescilini yaptırmayan, Kurumca da re’sen tescil edilmeyen ve sattıkları ürün bedellerinden tevkifat yapılanların sigortalılıkları 22/ 05/ 2007 tarihli ve 7 seri Seri Numaralı Tebliğ hükümlerine göre hazırlanan 13/ 06/ 2007 tarihli ve 2007/ 44 numaralı Genelge gereğince, tevkifat yapılan çiftçilerin tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, tevkifat tutarlarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıkları başlatılmaktadır .
Ancak, tevkifata istinaden tescillerin yapılabilmesi için, tevkifat tutarlarının Kurum hesaplarına geçip geçmediğinin kontrol edilmesi ile tevkifatçı listelerinde tespit edilerek tek tek sigortalı hesaplarına aktarılması sonucunda sigortalılık başlatılacağından, 6111 sayılı Kanun gereği yapılandırma işlemlerinden faydalanmak isteyen sigortalıların yoğun talebi nedeniyle özellikle yoğun alım yapılan ve bir çok çevre il müdürlüğü tevkifatlarını da yükleme zorunluluğu olan, bu işlemin prim borçlarının yapılandırılması için gereken başvuru süresi içinde yapılması mümkün olmayacağı anlaşılan ve belirtilen sıkışıklığı yaşayan il müdürlüklerimizin bu haktan faydalanmak isteyen sigortalılarımıza imkan verebilmesi için daha önce 04/ 07/ 2008 tarihli ve 69094 sayılı Genel
Talimatımızda da belirtildiği gibi 02/ 05/ 2011 tarihine kadar tevkifata ilişkin tescillerinin yapılması için il müdürlüklerimize müracaat eden çiftçilerin ellerindeki belgelere göre tescillerinin yapılarak kendilerinden taahhüt alınması ve yapılan inceleme ve araştırma sonucunda 7 Seri Numaralı Tebliğ hükümlerine uygun olmadığı tespit edilenlerin sigortalılıklarının iptal edilerek varsa ödedikleri primlerin yersiz ödeme olarak iade edilmesi, 02/ 05/ 2011 tarihinden sonra bu durumda olanların öncelikle sigortalılıklarının güncellenerek mağduriyetlerine neden olunmaması gerekmektedir .” hükümlerinin yer aldığı,
2 / 102.2.Başvuranın tevkifat kesintisine istinaden yapılmış olan geriye dönük tescili sonucu oluşan prim
borçlarının, 6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun” kapsamında yapılandırmasını sağlamak ve sigortalı mağduriyetinin önüne geçmek amacıyla bahse konu tevkifat kesintilerinin Kurum hesaplarına intikal edip edilmediğinin tespiti yapılmadan sigortalılığının geçmişe yönelik tescili yapıldığı ve oluşan prim borçlarının yapılandırıldığı, 2.3.İlk tescil tarihi 01/ 12/ 1999 olan sigortalının ibraz etmiş olduğu firma tevkifat listelerine dayanarak tescilinin 20/ 05/ 2011 tarihi itibariyle 01/ 10/ 1994 (sanal tescil) tarihine çekildiği, sonraki aşamada yapılan araştırmada sigortalının müstahsil makbuzu ibraz etmemiş olması ve Akhisar
Ticaret Borsasından almış olduğu kesinti listelerinin ise Kurum karşılığının bulunamaması nedeniyle ilk tescil tarihinin 02/ 03/ 2017 tarihinde tekrar 01/ 12/ 1999 tarihine çekildiği, 2.4.Başvuranın 20/ 05/ 2011 tarihli ve sayılı tevkifata ilişkin tescil talep dilekçesi ile müracaat etmiş olup, müracaat dilekçesi ekinde Akhisar Ticaret Borsası müşterek alım satım beyannamesi Tarım Ürünleri çiğitli pamuk alış döküm bordrosu sunulduğu, bunun dışında tevkifata dair herhangi bir müstahsil makbuzu beyan edilmediği, anılan tevkifat bildirimindeki kesintilerin Kurum hesaplarına intikal etmediğinin tespit edildiği, 2.5.26/ 3/ 1994 tarihli ve 21886 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “2926 sayılı Tarımda Kendi
Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu 4 Seri Numaralı Uygulama Tebliği”nin mülga (I) bendi, 22/ 5/ 2007 tarihli ve 26529 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “2926 Sayılı
Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliğinde değişiklik yapılmasına dair 7 Seri Numaralı Tebliğ” ile yeniden düzenlenmiş olup, anılan (ı)
bendinde ise :
“I- Prim Tevkifatı Nedeniyle Tescil ve Sigortalılığın Başlangıcı :
2926 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayıldıkları halde, Kanunun 7 nci maddesinde
öngörülen üç aylık süre içinde Kuruma kayıt ve tescilini yaptırmayan sigortalıların tescil işlemleri, Kanunun 9 uncu maddesine göre Kurumca re’sen yapılmakta ve sigortalıların hak ve yükümlülükleri de kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlamaktadır .
Ancak, Kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve bu Tebliğ uyarınca sattıkları ürün bedellerinden 1/ 4/ 1994 tarihinden itibaren prim tevkifatı yapılan çiftçilerin, tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıkları başlatılır . Sigortalılıkları bu şekilde başlatılan çiftçilerin tarımsal faaliyetlerini devam ettirmeleri koşuluyla, sigortalılıkları devam ettirilir . Tarımsal faaliyetin tespitinde ziraat odası kayıtları esas alınır . Ziraat odası kaydı olmaması halinde, tevkifata esas ürüne ilişkin kamu kurum ve kuruluşlarının, meslek kuruluşlarının, kooperatif veya birliklerin, kayıtları esas alınır .
Sigortalının Kurumca re’sen tescili yapılmış ise, sigortalılık tevkifatın yapıldığı tarihi takip eden
3 / 10aybaşından itibaren başlatılır .” hükmü yer aldığı,
2.6.1994- 1999 yıllarına ilişkin yapılmış olan tevkifat kesintilerinin Kurum kayıtlarında yapılan inceleme sonucu Kurum hesaplarına intikal etmediğinin tespit edilmesinden dolayı sigortalının söz konusu süreler için Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin dört numaralı alt bendi kapsamında tescilinin gerçekleştirilemediği,
2.7.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunun “Primlerin
Ödenmesi” Başlıklı 36 ncı maddesinde “Sigortalı, 31 inci maddede belirtilen prim borcunu ait olduğu yıl içinde Bakanlar Kurulunca tespit edilen dönemlerde ödemek zorundadır Kurumun prim alacakları; Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebilir .” hükmü yer aldığı, 2.8.Bahse konu Kanuna tabi sigortalıların prim borçlarının ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsil edilmesini öngören 03/ 04/ 1993 tarihli ve 93/ 4384 sayılı Kararnamenin uygulanmasının; 08/ 07/ 1993 tarihli ve 93/ 4608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla 01/ 07/ 1993 tarihinden geçerli olmak üzere 60 gün süreyle, 27/ 08/ 1993 tarihli ve 93/ 4777 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla 30/ 08/ 1993 tarihinden geçerli olmak üzere 01/ 01/ 1994 tarihine kadar, 08/ 01/ 1994 tarihli ve 94/ 5173 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla ise 01/ 01/ 1994 tarihinden geçerli olmak üzere 01/ 04/ 1994 tarihine kadar ertelendiği ve yine bu Kararname ile 93/ 4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesinde yer alan % 3 tevkifat oranı %1’e indirildiği, 2.9.Buna göre, 01/ 04/ 1994 tarihinden itibaren tarım sigortalılarının prim borçlarının ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsili ve yersiz olarak alınan tutarların ilgililere iadesine ilişkin usul ve esasların ise 2926 Sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu
4 Nolu Uygulama Tebliğinde düzenlendiği,
2.10.Bahse konu Tebliğin “Tevkifat Yapacak Olanlar” başlıklı B bölümünde ” 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanunu hükümleri uyarınca çiftçilerden satın aldıkları ürün bedelleri üzerinden vergi tevkifatı yapmak zorunda olan ve aşağıda belirtilen gerçek ve tüzel kişiler, çiftçilerden ürün alımlarında yaptıkları vergi tevkifatının yanısıra, ürün bedelleri üzerinden bu Tebliğ’deki esaslar dahilinde % 1 oranında prim tevkifatı yapacaklardır .
Tevkifat yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişiler şunlardır : kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar ( kooperatifler ve diğer kurumlar), ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı .” hükmü yer aldığı, 2.11. Tebliğin “Çiftçi Primlerinin Ürün Bedellerinden Tevkif Suretiyle Tahsiline İlişkin Usul ve
Esaslar” başlıklı C bölümünde ise ” 03/ 04/ 1993 tarihli ve 93/ 4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının
1 inci maddesi ile bu maddede değişiklik yapan 94/ 5173 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre;
yukarıda (B) bölümünde sayılan gerçek ve tüzel kişilerin, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedellerinden, çiftçilerin prim borçlarına mahsuben %1 oranında tevkifat yaparak düzenledikleri belgelerde göstermeleri ve bir ay içerisinde tevkif ettikleri tutarları ertesi ayın 20 nci günü
4 / 10akşamına kadar Kurum hesaplarına intikal ettirmeleri gerekmektedir .
Buna göre, yukarıda (B) bölümünde sayılan gerçek ve tüzel kişiler, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedelleri karşılığında 01/ 04/ 1994 tarihinden itibaren yapacakları ödemelerde, anılan çiftçilerin prim borçlarına mahsuben %1 oranında tevkifat yapacaklardır .” hükmü yer aldığı, 2.12.Bu itibarla tevkifat bildiriminin yapılmasından ve Kurum hesaplarına yatırılmasından 2926
Sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu 4 Nolu Uygulama
Tebliğinin “Tevkifat Yapacak Olanlar” başlıklı B bölümünde sayılan kurum ve kuruluşların sorumlu olduğu, tevkifat kesintisi yapılan sigortalıların, tevkifat bildiriminin yapılmasından ve tevkifat tutarlarının Kurumumuz hesaplarına yatırılmasına ilişkin sorumluluklarının bulunmadığı belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. Mülga 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanununun; 5.1.“Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi; “Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyetlerde bulunanlar, bu
Kanuna göre sigortalı sayılırlar…”, 5.2.“Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5’inci maddesi; “2 nci madde kapsamına girenler, onsekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar .
Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar . Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz . Sigortalıların tescili ile ilgili işlemler, başvurma ve uymak zorunda oldukları usul ve esaslar yönetmelikle tespit edilir .”, 5.3.“Sigortalıların kayıt ve tescil yaptırma zorunluluğu” başlıklı 7’nci maddesi; “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar .” 5.4.“Tescilde esas alınacak kayıtlar” başlıklı 10’uncu maddesi; “Sigortalıların kayıt ve tescil
5 / 10işlemlerinde valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye muhtarlık ve nüfus idareleri kayıtları ile
diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, 21/ 10/ 1935 tarih ve
2834 sayılı Kanuna göre kurulan tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin, 18/ 4/ 1972 tarih ve 1581
sayılı Kanuna göre kurulan tarım kredi kooperatifleri ve birliklerinin, 24/ 4/ 1969 tarih ve 1163 sayılı
Kooperatifler Kanununa göre kurulan Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifleri ile Birliği (Pankobirlik), Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtları esas alınır . Belirtilen bu merci, kurum, kuruluş, kooperatifler ve birlikleri ile şirket ve bankalar, Kurumun isteği üzerine her türlü bilgiyi ve belgeyi vermekle yükümlüdürler .” 5.5.“Primlerin Ödenmesi” başlıklı 36 ncı maddesi; “Sigortalı, 31 inci maddede belirtilen prim borcunu ait olduğu yıl içinde Bakanlar Kurulunca tespit edilen dönemlerde ödemek zorundadır
Kurumun prim alacakları; Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebilir .” 6. 26.03.1994 tarihli ve 21886 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2926 Sayılı Tarımda Kendi
Adına Ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliği’nin (Seri No: 4); 6.1.“B- Tevkifat Yapacak Olanlar” bölümü; “193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümleri uyarınca çiftçilerden satın aldıkları ürün bedelleri üzerinden vergi tevkifatı yapmak zorunda olan ve aşağıda belirtilen gerçek ve tüzel kişiler, çiftçilerden ürün alımlarında yaptıkları vergi tevkifatının yanısıra, ürün bedelleri üzerinden bu Tebliğ’deki esaslar dahilinde % 1 oranında prim tevkifatı yapacaklardır .
Tevkifat yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişiler şunlardır .
– Kamu idare ve müesseseleri, – İktisadi kamu müesseseleri, – Sair kurumlar ( kooperatifler ve diğer kurumlar), – Ticaret şirketleri, – İş ortaklıkları, – Dernekler, – Vakıflar, – Dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, – Zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler, – Gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı .”, 6.2.“C- Çiftçi Primlerinin Ürün Bedellerinden Tevkif Suretiyle Tahsiline İlişkin Usul ve
Esaslar” bölümü; “3.4.1993 tarihli ve 93/ 4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesi ile bu maddede değişiklik yapan 94/ 5173 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre; yukarıda (B)
6 / 10bölümünde sayılan gerçek ve tüzel kişilerin, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedellerinden,
çiftçilerin prim borçlarına mahsuben %1 oranında tevkifat yaparak düzenledikleri belgelerde göstermeleri ve bir ay içerisinde tevkif ettikleri tutarları ertesi ayın 20 nci günü akşamına kadar
Kurum hesaplarına intikal ettirmeleri gerekmektedir . Buna göre, yukarıda (B) bölümünde sayılan gerçek ve tüzel kişiler, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedelleri karşılığında 1.4.1994 tarihinden itibaren yapacakları ödemelerde, anılan çiftçilerin prim borçlarına mahsuben %1 oranında tevkifat yapacaklardır…” 7. 22.05.2007 tarihli ve 26529 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2926 Sayılı Tarımda Kendi
Adına Ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliği’nde Değişiklik
Yapılmasına Dair Tebliğ’in (Seri No: 7) 1’inci maddesi; “2926 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayıldıkları halde, Kanunun 7 nci maddesinde öngörülen üç aylık süre içinde Kuruma kayıt ve tescilini yaptırmayan sigortalıların tescil işlemleri, Kanunun 9 uncu maddesine göre
Kurumca re’sen yapılmakta ve sigortalıların hak ve yükümlülükleri de kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlamaktadır . Ancak, Kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve bu Tebliğ uyarınca sattıkları ürün bedellerinden 1/ 4/ 1994 tarihinden itibaren prim tevkifatı yapılan çiftçilerin, tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıkları başlatılır . Sigortalılıkları bu şekilde başlatılan çiftçilerin tarımsal faaliyetlerini devam ettirmeleri koşuluyla, sigortalılıkları devam ettirilir . Tarımsal faaliyetin tespitinde ziraat odası kayıtları esas alınır . Ziraat odası kaydı olmaması halinde, tevkifata esas ürüne ilişkin kamu kurum ve kuruluşlarının, meslek kuruluşlarının, kooperatif veya birliklerin, kayıtları esas alınır . Sigortalının Kurumca re’sen tescili yapılmış ise, sigortalılık tevkifatın yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılır .” hükmünü amirdir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafından özetle, 2926 sayılı Kanun kapsamındaki Tarım BAĞ-KUR tescilinin 12/ 4/ 1995 tarihinde sattığı ürün bedeli üzerinden adına yapılan tevkifata istinaden anılan tarihten itibaren başlatılması talep edilmektedir .
10. Sosyal Güvenlik Kurumu’nca özetle, prim tevkifatı yapılan çiftçilerin tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıklarının başlatılabilmesi için mevzuatta belirlenmiş diğer şartların yanında tevkifat tutarlarının da Kurum hesaplarına intikal etmesi şartının arandığı, Kurum kayıtlarında yapılan inceleme sonucu başvuran adına yapılmış olan tevkifat kesintilerinin Kurum
7 / 10hesaplarına intikal etmediğinin tespit edildiği, bu nedenle başvuranın anılan tarihe ilişkin tescilinin
yapılamadığı bildirmiştir .
11. Bu çerçevede uyuşmazlığın, adına prim tevkifatı yapılmış başvuranın Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin dört numaralı alt bendi kapsamında sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesi noktasında düğümlendiği görülmektedir .
12. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, 6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” kapsamında yürütülen yapılandırma işlemleri sırasında ortaya çıkan iş yoğunluğu ve iş yüküne bağlı olarak sigortalı mağduriyetinin önüne geçmek amacıyla tevkifat kesintilerinin Kurum hesaplarına intikal edip edilmediğinin tespiti yapılmadan sigortalıların geçmişe yönelik tescilinin yapıldığı ve oluşan prim borçlarının yapılandırıldığı, bu çerçevede, ilk tescil tarihi 01/ 12/ 1999 olan başvuranın ibraz etmiş olduğu firma tevkifat listelerine dayanarak tescilinin 20/ 05/ 2011 tarihi itibariyle 01/ 10/ 1994 (sanal tescil) tarihine çekildiği, sonraki aşamada yapılan araştırmada sigortalının müstahsil makbuzu ibraz etmemiş olması ve Akhisar Ticaret Borsasından almış olduğu kesinti listelerinin Kurum karşılığının bulunamaması nedeniyle ilk tescil tarihinin 02/ 03/ 2017 tarihinde tekrar 01/ 12/ 1999 tarihine çekildiği görülmektedir .
13. 2926 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde Kurum prim alacaklarının Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebileceği düzenlenmiştir . Bu çerçevede, 03/ 04/ 1993 tarihli ve 93/ 4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kurumun prim alacaklarının ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsil edilebileceğine karar verildiği, Kararın 01/ 04/ 1994 tarihinden itibaren ürün bedelleri üzerinden % 1 oranında prim tevkifatı yapılması suretiyle uygulanmaya başlandığı anlaşılmaktadır .
14. Tevkifat uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlendiği ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca çıkarılan 4 Seri numaralı 2926 Sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliğinin 7 Seri Numaralı Tebliğ ile yeniden düzenlenen (ı)
bendinde, prim tevkifatı yapılan çiftçilerin tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıklarının başlatılabilmesi için tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri Kuruma sunarak yazılı talepte bulunmalarının yanında tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartının da aranacağı düzenlenmiştir .
15. Diğer taraftan, 4 Seri Numaralı Tebliğin “B” bölümünde tevkifat yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişiler sayılmış, “C” bölümünde ise tevkifat yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişilerin yaptıkları tevkifatı düzenledikleri belgelerde göstermeleri gerektiği hususu ile bir ay içerisinde tevkif ettikleri tutarları ertesi ayın 20 nci günü akşamına kadar Kurum hesaplarına intikal ettirmeleri gerektiği düzenlenmiştir . Tebliğ’de tevkifat bildirimin yapılmasına ya da tevkif edilen tutarın ödenmesine ilişkin sigortalıların sorumluluğu bulunduğuna dair herhangi bir hükme ise yer verilmemiştir .
16. Başvuranın ürününün, yukarıda belirtilen esaslar çerçevesinde prim tevkifatı yapma yetkisi ve yükümlülüğü bulunan tüzel kişiye satıldığı ve 12/ 4/ 1995 tarihli ve no’lu Alış
.
8 / 10Döküm Bordrosundan başvurandan prim tevkifatı yapıldığı anlaşıldığından, adına prim tevkifatı
yapılan başvuranın prim ödeme yükümlülüğünün yerine getirildiği değerlendirilmektedir . Bu durumda, ilgili mevzuatı gereği tevkifat tutarının Kuruma yatırılmasında herhangi bir sorumluluğundan söz edilemeyeceği açık olan başvuranın, tevkifat karşılıklarının Kurum hesabına intikal etmemesi nedeniyle hak kaybına uğradığı değerlendirilmektedir .
17. Nitekim Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 20.09.2010 tarihli ve sayılı kararında No.lu Tebliğe göre ürün bedellerinden %1 oranında tevkifat yapmakla yükümlü gerçek ve tüzel kişilerin bu tevkifatı yaparak Kurum hesabına intikal ettirmek zorunda oldukları, kesinti yaptığı halde Kurum hesabına yatırmayan gerçek veya tüzel kişilerin Kuruma karşı sorumlu oldukları, bu kesintilerin yasal faiziyle birlikte kendilerinden tahsil olunacağı, davacının sattığı ürün bedelinden kesinti yapıldığının tespitinin sigortalılığın kabulü için yeterli olduğu, kesintiyi yapan gerçek ve tüzel kişiler Kuruma karşı sorumlu olduğundan kesinti yapıldıktan sonra Kurum hesabına yatırılmamış olmasının dahi sonuca etki etmediği yönünde değerlendirmeler yapıldığı görüldüğü gibi aynı mahiyetteki başka bir başvuruya ilişkin olarak Kurumuzca verilmiş 18/ 05/ 2018 tarihli ve
/ Başvuru no’lu Tavsiye Kararı bulunduğu da görülmektedir .
18. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; mevzuatta yetkili kılınmış tüzel kişiye sattığı ürün bedeli üzerinden prim tevkifatı yapıldığı anlaşılan başvuranın 2926 sayılı Kanun kapsamındaki ilk tescil tarihinin, kendi sorumluluğunda olmadığı halde tevkifat tutarının Kurum hesabına intikal etmemesi nedeniyle tevkifatın yapıldığı tarih olarak belirlenmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Manisa İş
Mahkemesine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun KABULÜNE,
9 / 10Başvuranın 2926 sayılı Kanun kapsamındaki ilk tescilinin, 12/ 4/ 1995 tarihli prim tevkifatı esas
alınarak belirlenmesi yönünde işlem tesis edilmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA ,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi