Emekli aylığının belirlenmesinde 3. dereceli istisnai memuriyet kadrosunun dikkate alınıp alınamayacağı (KDK)

kadrosuna atananlar hakkında bu kanunun kademe ilerlemesi ve derece yükselmesine dair hükümlerinin uygulandığı, 2.2.Bu çerçevede başvuranın Etibank Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirliği’nde 6 ncı derecenin 3 üncü kademesinde sözleşmeli takip memuru olarak görev yapmakta iken 18/ 2/ 1994 tarihinde 3 üncü dereceli Başbakanlık Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği kadrosuna atandığı, 16/ 3/ 1994 tarihinde isteği ile emekliye sevk edildiği ve kendisine 6 ncı derecenin 3 üncü kademesi intibakı 3 üncü derece Başbakanlık Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri için öngörülen + 750 ek gösterge rakamı üzerinden 18 yıl 3 ay 14 gün 5434 sayılı Kanun kapsamındaki fiili hizmeti, 2 yıl askerlik borçlanması ve 4 yıl 11 ay 28 gün 506 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalı hizmeti olmak üzere 25 yıl 3 ay 12 gün hizmetine karşılık 15/ 4/ 1994 tarihinden itibaren emekli aylığı ödendiği ve 20 tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.3.Başvuranın sonraki tarihlerde emekli aylığının 3 üncü derece üzerinden ödenmesi talebiyle yaptığı başvurulara cevap verildiği, 2.4.Buna göre, 657 sayılı Kanun hükümleri gereği istisnai memurlukta geçirilen süreler, ilgililerin derece ve kademe ilerlemesinde dikkate alınmasına rağmen bu görevlerin sahip oldukları kadro dereceleri ilgililer açısından bir kazanılmış hak yaratmayacağından Kurumlarınca yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı

İfade edilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır .

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” denmektedir .

5. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’nun; 5.1.Mülga 41 inci maddesi; a) Emekli, adi malullük ve vazife malullüğü aylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 43 üncü maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek göstergeler esas alınır…” 5.2.Mülga Ek 18 inci maddesi; “Sosyal Sigortalar Kanununa tabi görevlerde bulunduktan sonra iştirakçi olanların, emeklilik keseneklerine, personel kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine, sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin, her yılı bir kademe ilerlemesine ve tahsil durumlarına göre her 2, 3, 4 veya 5 yılı bir derece yükselmesine esas olacak şekilde eklenerek bulunacak derece ve kademe aylığı esas alınır .( 1)

2 / 7Bunların, personel kanunlarına göre kazanılmış hak olarak aldıkları kademelerin ilerletildiği veya

derecelerin yükseltildiği sürece, emeklilik keseneğine esas kademeleri ilerletilir ve dereceleri yükseltilir .

Ancak, bunların emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükseltilebilmesi için, tahsil durumları itibariyle personel kanunları hükümlerine göre, en son yükselebilecekleri dereceleri geçmemeleri ve bir derecede en az geçirilmiş gereken yıl sayısı kadar kademeden emeklilik keseneği ödemiş olmaları şarttır…” 6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun; 6.1.“Tesis edilen sınıflar” başlıklı 36 ncı maddesinin “Ortak hükümler” başlığı altında; “A)

Sınıfların öğrenim durumlarına göre giriş ve yükselebilecek derece ve kademeleri aşağıda gösterilmiştir .

Giriş Yükselinebilecek

Öğrenim Durumu Derece Kademe Derece Kademe

İlkokulu bitirenler 15 1 7 Son 6.2.“Yükselinebilecek derecenin üstünde bir dereceye yükselme” başlıklı 37 nci maddesi; (Yeniden düzenleme 29/ 11/ 1984 – KHK- 243/ 2 md.) Bu kanun hükümlerine göre öğrenim durumları, hizmet sınıfları ve görev unvanları itibariyle azami yükselebilecekleri derecelerin dördüncü kademesinden aylık almaya hak kazanan ve son sekiz yıllık süre içinde herhangi bir disiplin cezası almayanların kazanılmış hak aylıkları kadro şartı aranmaksızın bir üst dereceye yükseltilir .” 6.3.“Göstergeler” başlıklı 43 üncü maddesi; “Bu Kanuna tabi kurumların kadrolarında bulunan

personelin aylık ve ek göstergeleri aşağıda gösterildiği şekilde tespit edilir :

A) Aylık Göstergesi : Bütün sınıflar itibariyle her derece ve kademenin aylıklarının hesaplanmasına esas teşkil edecek Aylık Gösterge Tablosu aşağıdaki I Numaralı Cetvelde gösterilmiştir…

B) Ek Gösterge : Bu Kanuna tabi kurumların kadrolarında bulunan personelin aylıkları; hizmet sınıfları, görev türleri ve aylık alınan dereceler dikkate alınarak bu kanuna ekli I ve II sayılı cetvellerde gösterilen ek gösterge rakamlarının eklenmesi suretiyle hesaplanır . II sayılı cetvelde yer alan unvanlarda değişiklik yapmaya ve yeni unvanlar ilave etmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir .

Bu ek göstergeler, ilgililerin belirtilen sınıf ve görevlerde bulundukları sürece ödemelere esas alınıp, terfi bakımından kazanılmış hak sayılmaz…” 6.4.“İstisnai memurluklar” başlıklı 59 uncu maddesi; “… Başbakanlık ve Bakanlık

Müşavirlikleriyle Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliklerine, … bu Kanunun atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve dereceye yükselmesine ilişkin hükümleriyle bağlı olmaksızın tahsis edilmiş derece aylığı ile memur atanabilir…

Birinci fıkrada sayılan memurların bulundukları bu kadrolar emeklilik aylığının hesabında ve diğer memurluklara naklen atanmalarında herhangi bir sınıf için kazanılmış hak sayılmaz . Bu görevlerde bulunan memurların emeklilik kıdemleri yürümekte devam eder .”

3 / 76.5.“İstisnai memurluklara atananlara bu Kanunun uygulanacak hükümleri” başlıklı 61 inci

maddesi; “60 ıncı madde gereğince istisnai memurluklara atananlar hakkında bu Kanunun atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi dışında kalan bütün hükümleri uygulanır .

Ancak istisnai bir memuriyet kadrosuna atananlar, atandıkları kadronun derece aylığının ilk kademesini kazanılmış hak olarak elde ettikleri tarihten itibaren, haklarında bu kanunun kademe ilerlemesi ve derece yükselmesine dair hükümleri uygulanır .

Şu kadar ki, Başbakanlık ve Bakanlıklar özel kalem müdürlüklerine, valiliklere, büyükelçiliklere, elçiliklere, daimi temsilciliklere atananların, atandıkları derecelerde geçirdikleri süreler, kazanılmış hak sayılmamak şartiyle, kademe ilerlemesinde (üst dereceye atanmaları halinde 161 inci maddenin

A bendi uyarınca) değerlendirilir .” 6.6.“Kademe ve kademe ilerlemesi” başlıklı 64 üncü maddesi; “Kademe; derece içinde, görevin önemi veya sorumluluğu artmadan, memurun aylığındaki ilerlemedir .

Memurun kademe ilerlemesinin yapılabilmesi için bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması ve bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması şartları aranır . …”, 6.7.“Derece yükselmesinin usul ve şartları” başlıklı 68 inci maddesi; “A) Derece yükselmesi

yapılabilmesi için :

a) Üst dereceden boş bir kadronun bulunması, b) Derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3 üncü kademesinde 1 yıl bulunmuş, c) Kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş, …”, hükmünü amirdir .

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, 3 üncü dereceli Başbakanlık Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri kadrosundan emekli olduğunu belirterek 6 ncı dereceden ödenen emekli aylığının 3 üncü dereceden ödenmesini talep etmektedir .

9. Sosyal Güvenlik Kurumu’nca özetle; başvuranın 3 üncü dereceli Başbakanlık Basın ve Halkla

İlişkiler Müşaviri kadrosuna istisnai memurluk kapsamında atandığı, istisnai memuriyette geçen sürelerin derce ve kademe ilerlemesinde dikkate alınmasına rağmen bu kadrolara ait kadro

4 / 7derecelerinin ilgililer açısından herhangi bir kazanılmış hak yaratmadığı belirtilerek Kurumlarınca

yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı ifade edilmiştir .

10. Bu çerçevede uyuşmazlığın, 3 üncü dereceli istisnai memuriyet kadrosunda iken emekliye ayrılan başvuranın emekli aylık derecesinin istisnai memuriyetinin kadro derecesi esas alınarak belirlenip belirlenemeyeceği noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır .

11. 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde memurların öğrenim durumlarına göre memuriyete hangi derece ve kademeden başlayacakları, 43 üncü maddesinde gösterge ve ek göstergelerinin maddede gösterildiği şekilde tespit edileceği, 64 üncü ve 68 inci maddelerinde ise maddelerde yazılı diğer şartları da taşımaları halinde memuriyet kariyerlerinde her yıl bir kademe ilerleyecekleri, her üç yılda bir derece yükselecekleri, yine Kanunun 37 nci maddesinde azami yükselebilecekleri derecelerin dördüncü kademesinden aylık almaya hak kazanan memurların kazanılmış hak aylıklarının kadro şartı aranmaksızın bir üst dereceye yükseltileceği belirlenmiştir . Yine, Kanunun

84 üncü maddesinde askerlikte geçen sürelerin derece yükseltilmesinde değerlendirileceği

düzenlenmiştir .

11.1.Bununla beraber 657 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinde istisnai memurlukların neler olduğu sayılmak suretiyle belirlenmiş ve bu memurluklara Kanunun atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve dereceye yükselmesine ilişkin hükümleriyle bağlı olmaksızın tahsis edilmiş derece aylığı ile atama yapılabileceği, atanılan bu kadroların, emeklilik aylığının hesabında kazanılmış hak sayılmayacağı ancak bu görevlerde bulunan memurların emeklilik kıdemlerinin yürümeye devam edeceği belirlenmiştir .

11.2.Yine Kanunun 61 inci maddesinde istisnai memurluklara atananlar hakkında Kanunun atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi dışında kalan bütün hükümlerinin uygulanacağı, istisnai bir memuriyet kadrosuna atananların atandıkları kadronun derece aylığının ilk kademesini kazanılmış hak olarak da elde etmeleri halinde haklarında kanunun kademe ilerlemesi ve derece yükselmesine dair hükümlerinin uygulanacağı belirlenmiştir .

11.3.Buna göre, kazanılmış hak aylığı derecesinden daha yüksek kadro dereceli bir istisnai memurluğa atanan memurların kazanılmış hak aylığı derecesi otomatik olarak istisnai memurluğun derecesine yükselmemekte, bunların kazanılmış hak aylığı derecesi istisnai memuriyet kadrosunda bulundukları sürece ilerlemeye devam etmektedir . Ancak ilerlemeye devam eden kazanılmış hak aylık derecelerinin istisnai memuriyetteki derecelerine ulaşması ve geçmesi durumunda kazanılmış hak aylık derecelerine bağlı haklardan yararlanmaktadırlar .

11.4.Bu çerçevede, memuriyet aylığı atandığı 3 üncü derece kadrolu istisnai memuriyet derecesi üzerinden ödenmekle beraber, emekliye ayrıldığı tarih itibarıyla 2 yıl askerlik süresi dahil edilmek suretiyle toplam 20 yıl 3 ay 14 gün 657 sayılı Kanun kapsamında intibaka esas hizmet süresi olan başvuranın kazanılmış hak aylığı intibakının, ilkokul mezuniyetine bağlı öğrenim giriş derecesi olan

15 inci derecenin 1 nci kademesinden başlatılması, başarılı geçen her üç yılına bir derece, artan her

tam yılına bir kademe, 2182 sayılı Kanuna göre ayrıca 1 derece ve 657 sayılı Kanunun 64 üncü maddesine göre 1 kademe ilerlemesinden yararlandırılması sonucu ancak 7 nci derecenin 1 inci kademesine ulaşabileceği anlaşılmaktadır .

5 / 712. Öte yandan 5434 sayılı Kanunun mülga 41 inci maddesinde emekli aylıklarının hesaplanmasında

657 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek

göstergelerin esas alınacağı, mülga ek 18 inci maddesinde sosyal sigortalar kurumu kapsamında geçen çalışma sürelerinin de usulüne göre emekli keseneğine esas aylık hesabında değerlendirileceği düzenlenmiştir .

12.1.Bu çerçevede, başvuranın emekliliğe esas ek göstergesinin 3 üncü dereceli Başbakanlık Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri kadrosunun karşılığı + 750 ( 1/ 1/ 1995 tarihinden itibaren + 800) rakamı olarak belirlenmesi gerektiği, toplam 25 yıl 3 ay 12 gün hizmeti olan başvuranın emekli keseneğine esas aylık intibakının ise ilkokul mezuniyetine bağlı öğrenim giriş derecesi olan 15 inci derecenin 1 nci kademesinden başlatılması, başarılı geçen her üç yılına bir derece, artan her tam yılına bir kademe, 2182 sayılı Kanuna göre ayrıca 1 derece ve 657 sayılı Kanunun 64 üncü maddesine göre 1 kademe ilerlemesinden yararlandırılması sonucu 6 ncı derecenin 3 üncü kademesine ulaşması gerektiği anlaşılmaktadır . Nitekim dosya kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde de idare tarafından bu doğrultuda işlem tesis edildiği görülmektedir .

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 3 üncü dereceli Başbakanlık Basın ve

Halkla İlişkiler Müşaviri kadrosunda iken emekliye ayrılan ve emekli keseneğine esas aylık intibakı

6 ncı derecenin 3 üncü kademesine ulaştığı anlaşılan başvurana 6 ncı derece emekli keseneğine esas

aylık intibakı esas alınarak emekli aylığı bağlanmasına yönelik işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı , yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .

6 / 7Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi