|
ÖZET: Başvuran, 1 Ağustos 2008 tarihinde 17 yaşında Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulu’nda eğitim almaya başladığını ve 7 Kasım 2008’de 18 yaşını doldurduğunu belirtmiştir. Başvurusunda, 18 yaş altındaki öğrencilik sürelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından fiili hizmetten sayılmasını talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, 5510 sayılı Kanun’un yürürlükte olduğu tarihlerde, 18 yaş altında geçen sürelerin hizmetten sayılmadığını ifade etmiştir. İlgili mevzuat gereğince, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin 18 yaşını doldurduktan sonra geçen sürelerinin fiili hizmet olarak değerlendirilmesi mümkünken, 18 yaş altındaki süreler için herhangi bir kesenek veya karşılık tahsil edilmediği belirtilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 18 yaşından önceki sürelerinin fiili hizmetten sayılmaması yönündeki kararını hukuka uygun bulmuştur. Başvuranın, 18 yaşını doldurduğu tarihte 5510 sayılı Kanun’un yürürlükte olması nedeniyle, bu tarihten önceki sürelerin değerlendirilmesi mümkün olmamıştır. Ayrıca, başvuranın kaza-i rüşt kararı almadığı da dikkate alınarak, talebinin reddedilmesi yönünde karar verilmiştir. Bu durum, ilgili mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmiş ve başvurunun reddi uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5666-S.8520
BAŞVURU NO : 2019/1287
KARAR TARİHİ : 16/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Astsubay Sınıf Okulunda geçen 18 yaş altı sürelerin hizmetten sayılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, … … 1 Ağustos 2008 tarihinde 17 yaşındayken Deniz Kuvvetleri
Komutanlığı Karamürselbey Eğitim Merkezi Komutanlığı Deniz Astsubay Meslek Yüksek
Okulunda intibak eğitimine başladığını, bu süreçte Sosyal Güvenlik açısından 5434 sayılı
Kanun hükümlerinin yürürlükte olduğunu, 7 Kasım 2008 de ise 18 yaşını doldurmuş olduğunu ve bu tarihte de Sosyal Güvenlik açısından 5510 sayılı Kanun hükümlerinin yürürlükte olduğunu şahsının başarılı bir şekilde Astsubay okulunu bitirerek Astsubay olarak nasbedildiğini, ilgili mevzuat gereğince 18 yaş altında geçen başarılı öğrencilik sürelerinin hizmetten sayılması için Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunmasına rağmen talebinin reddedildiğini, 18 yaşın altında öğrencilikte geçen sürelerin fiili hizmetten sayılmasının Sosyal
Güvenlik açısından tabi olduğu mevzuatı etkilemekte olduğunu belirterek, 18 yaş altında geçen öğrencilik sürelerinin fiili hizmetten sayılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 02/05/2019 tarihli ve … … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 5510 sayılı Kanunun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası gereğince, mezkûr Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı
Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı, 2.2. 29/6/1978 tarihli ve 2168 sayılı Kanunla 5434 sayılı Kanunun 12, 15, 31 inci maddelerinde yapılan değişiklikle, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin 18 yaşını bitirmelerinden sonra astsubay sınıf okullarında geçen sürelerinin fiili hizmetlerine eklenmesinin kabul edildiği ve buna göre, söz konusu düzenlemelerin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren astsubay sınıf okulu öğrencileri için de diğer iştirakçilerde olduğu gibi, 5434 sayılı Kanunun 14 ve 15 inci maddelerinde belirlenen esaslar dâhilinde ve emekli kesenekleri kendilerince, kurum karşılıkları ise ilgili kamu idaresince karşılanmak suretiyle ilgili dönemlerde emeklilik kesenek ve karşılıkları yatırıldıktan sonra bu sürelerin fiili hizmet süresi olarak değerlendirildiği, 2.3. 5434 sayılı Kanuna 2168 sayılı Kanunla eklenen geçici 170 inci madde ile de, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği 11/7/1978 tarihinden önce ortaokul ve dengi okulu, astsubay
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
hazırlama okulu, lise ve dengi okulu mezunu olup da sınıf okullarını başarı ile bitirerek astsubay naspedilenlerin; astsubay sınıf okulunda 18 yaşını bitirdikten sonra geçen başarılı eğitim ve öğrenim sürelerine ait kesenek ve karşılık tutarının tamamının kendilerince ödenmesi halinde borçlandırılarak fiili hizmetten sayılmasına imkân sağlandığı, 2.4. Dolayısıyla, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin 18 yaşını dolduruncaya kadar iştirakçi sayılmadığı ve 18 yaşın altındaki öğrencilik süreleri için herhangi bir kesenek veya karşılık tahsilatı yapılmadığı, bu öğrencilerin 18 yaşını doldurdukları tarihten sonra iştirakçi sayıldığı ve ilgili dönemlerde emeklilik kesenek ve karşılık tutarlarının Kurum hesabına yatırıldığı, 11/7/1978 tarihinden önce ortaokul ve dengi okulu, astsubay hazırlama okulu, lise ve dengi okulu mezunu olup da astsubay sınıf okullarını başarı ile bitirerek astsubay nasbedilenlerin 18 yaşını bitirmelerinden itibaren geçen okul sürelerinin ise borçlandırılmak suretiyle (astsubay çavuş olarak naspedildikleri tarihteki emeklilik keseneklerine esas aylıkları esas alınmak suretiyle hesaplanacak borç tutarının tamamı kendilerince ödenmesi şeklinde) fiili hizmetlerine eklendiği, 2.5. 5434 sayılı Kanunun ek 21 inci maddesinin amacının; 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde öngörülen 18 yaşın doldurulmuş olması genel şartının istisnası olarak, Devlet memuru veya muvazzaf astsubay olarak atanmak için 657 veya 926 sayılı Kanunlar gereğince kazai rüşt kararı almak zorunda olan 18 yaş altı kişilerin, sadece atandıkları bu görevlerinde (Devlet memuru veya muvazzaf astsubay) geçen 18 yaş sürelerinin emeklilikte değerIendirilmesine yönelik olduğu, 2.6. Bu kapsamda Astsubay sınıf okulu öğrencilerinin ilk defa 11/07/1978 tarihinde iştirakçilik kapsamına alınmış ve 18 yaşını doldurduktan sonra geçen öğrenim süreleri emeklilikte değerlendirilen harp okullarında veya fakülte ve yüksekokullarda okuyan askeri öğrenciler ile nasp tarihleri aynı olan ancak fakülte veya yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay olarak naspedilenlerin emeklilik haklarının eşitlenmesi amacıyla, fakülte veya yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay olarak naspedilenlerin başarılı öğrenim sürelerinin de emeklilikte değerIendirilmesine imkan tanındığı, 2.7. Astsubay okullara başlama göreve atanma sayılmadığından dolayısıyla bir meslek veya sanat okulunu bitirmek ve müteakibinde kaza-i rüşt kararı alarak öğrenimle ilgili göreve başlama şartı tahakkuk etmediğinden, kaza-i rüşt kararı almış olsalar dahi öğrencilik sürelerinin sigortalılık süresinden sayılması mümkün olmadığı, yani astsubay meslek yüksek okulunda okumakta iken Türk Medeni Kanunun hükümlerine göre kaza-i rüşt almak suretiyle ergin kılınanlar astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren sigortalı sayılmakta olup, 18 yaşın altında geçen öğrencilik süreleri ise sigortalılık sürelerinin hizmetten sayılmadığı, 2.8. 5434 sayılı Kanunun ek 21 inci maddesiyle yapılan düzenlemenin esas olarak 657 sayılı
Kanunun 40 ncı maddesi kapsamında Devlet memuru olarak atananlar ile 926 sayılı Kanunun
68 inci maddesinin (a) bendi kapsamında astsubay olarak naspedilenlerin bu görevlerde geçen
18 yaş altı hizmet sürelerine yönelik olduğu ve böylelikle atama ve nasp tarihleri aynı olan kamu
görevlileri arasında emeklilik hakları yönünden eşitlik sağlanmasının amaçlandığı, 2.9. 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında hak sahipliğinin doğabilmesi için ilgililerin astsubay meslek yüksek okulunu ve ya astsubay sınıf okulunu bitirdikten sonra kazai rüşt kararı alması ve astsubay olarak atamasının zorunlu olduğu, bu durumunda, astsubay olarak naspedilmeden ve 4 üncü madde kapsamında hak sahipliği doğmadan sadece kazai rüşt kararı almış olması sebebiyle astsubay meslek yüksek okulunu veya astsubay sınıf okulu öğrenciliği döneminde 18 yaş dolmadan sigortalılık ilişkisinin kurulmasına imkan kazandırmayacağı,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.10. Sigortalılık İlişkisi kurulamadığından da 18 yaş dolmadan önceki astsubay meslek yüksek okulunu ve astsubay sınıf okulu döneminde aylık prime esas kazancına göre hesaplanan sigortalı ve İşveren hissesinin tahakkukunun yapılamayacağı, dikkate alındığında 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında askeri öğrencilik döneminde kurulacak sigortalılık ilişkisinin 18 yaşın bitiminden itibaren başlayacağı ve bu yaşın doldurulmasından sonra emeklilik haklarının başlayacağı, 2.11. 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında geçen
18 yaşını doldurmuş olma şartının tek istisnasının 6 ncı maddenin ikinci fıkrasının olduğu,
2.12. 5510 sayılı Kanunun 6 ncı madde hükmünün kaza-i rüşt kararı almak suretiyle astsubay olarak atananların aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yer alan öğrencilik sürelerinden 18 yaş altı süreleri içinde uygulanması gerektiği yönünde yapılacak bir yorumun; ilgililer açısından kaza-i rüşt kararı alıp, astsubay olarak atandıktan sonra bitirmiş olduğu astsubay meslek yüksekokulunu veya astsubay sınıf okulu öğrencilik döneminde geçen ve 18 yaş altı süreler için uygulama yapılması, başka bir deyişle, geriye doğru borçlanma uygulaması yapılması sonucunu doğuracağı, ancak 5510 sayılı Kanunda öngörülmediğinden bu şekilde bir uygulamanın yasal dayanağının bulunmadığı, 2.13. Astsubay olarak atananlar haklarında askeri öğrenci statüleri sona erdiği için 5510 sayılı
Kanunun 44 üncü maddesinin uygulanmayacağı, 2.14. Nasp tarihleri aynı olan kişiler arasında askeri öğrencilik döneminde kazai rüşt kararı alıp almadığı veya hangi tarihte almış olduğuna göre emekli olabileceği tarih, emekli aylığı ve emekli ikramiyesi yönünden farklılık oluşmasına, dolayısıyla da, söz konusu değişikliğe ilişkin olarak yukarıda yer verilen yasa koyucunun amaçları ile bağdaşmayacağı, değerlendirilmektedir 2.15. Bu nedenlerle, ilgililer kazai rüşt kararı almış olsalar dahi 18 yaşın dolmasından önce astsubay meslek yüksekokulunu veya astsubay sınıf okulu öğrencilikleri sırasında sigortalı olarak kabul edilmeleri mümkün olmadığı gibi 18 yaşın altında geçen öğrencilik sürelerinin hizmetten sayılması da mümkün olmayacağı, 2.16. Ayrıca, yukarıda da belirtildiği üzere 5510 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi uyarınca kazai rüşt kararı almak suretiyle gördükleri öğrenimleri ile ilgili göreve girenlerin 18 yaşının altında geçen sürelerinin hizmet olarak alınmasına imkan sağlanmış olup, bu okullara başlama bir atama kabul edilmediğinden dolayısıyla 6 ncı maddede öngörülen bir meslek veya sanat okulunu bitirmek ve müteakibinde kaza-i rüşt kararı alarak öğrenimle ilgili göreve atanma şartı tahakkuk etmediğinden kaza-i rüşt kararı alınmış olsa dahi 18 yaştan önce astsubay sınıf okulunda geçen öğrencilik sürelerinin hizmetten sayılması ve fiili hizmet sürelerine eklenmesinin mümkün olmayacağı, İfade edilmiştir.
3. Milli Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığının başvuru konusuna ilişkin 20/03/2019 tarihli ve …. sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Bahse konu personel ile ilgili yapılan inceleme neticesinde; 01 Eylül 2008 tarihinde
Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okuluna başladığı, 3.2. 30 Ağustos 2010 tarihinde mezun olduğu ve 07 Kasım 2008 tarihinde 18 yaşını doldurduğu, 3.3. Personelin Kaza-i-Rüşt kararının bulunmadığı, 3.4. 18 yaşının altında öğrencilikte geçen sürelerin fiili hizmetten sayılmasına ilişkin
Komutanlığımıza herhangi bir başvuruda bulunmadığı, 3.5. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanun gereğince: astsubay nasbedilenlerin 18 yaşın dolumundan sonra geçen başarılı eğitim ve öğrenim sürelerini borçlanmak suretiyle fiili
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
hizmetten sayılacağı hükme bağlanmıştır. Askeri öğrenci iken kaza-i rüşt kararı almış olanların
18 yaşın dolumundan önce astsubay olarak nasbedilmeleri halinde nasp tarihinden itibaren
geçen süreleri emeklilikte geçerli fiili hizmet süresine eklenecek olup, nasıp tarihinden önce geçen okul sürelerinin fiili hizmet süresine eklenmesine imkan bulunmadığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 31/05/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.” 7. 08/06/1949 tarihli ve 5434 sayılı mülga Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun; 7.1. “Sandıktan Faydalanacaklar” başlıklı 12 nci maddesinde; “Bu kanunla tanınan haklardan aşağıda (I) işaretli fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk uyruğunda olmak ve 18 yaşını bitirmiş bulunmak şartıyla, (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalanırlar.
I– Daire, kurum ve ortaklıklar:
a) Genel bütçeye giren daireler;
…
II– Faydalanacaklar:
…
j) Harp okulları, fakülte ve yüksek okullarda Türk Silâhlı Kuvvetleri hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulan adaylar” 7.2. “Emekli Keseneğine Esas Tutulacak Aylık, Ücret ve Ödenekler” başlıklı 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ile üçüncü fıkrasında; “Harp okulları, fakülte ve yüksek okullarda Türk Silâhlı Kuvvetleri hesabına okuyanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
tutulanların öğrenci harçlıkları ile teğmen veya astsubay çavuş aylıkları arasındaki farkın keseneği aynı esaslara göre öğrenciler adına kurumlarınca ödenir.
…
Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay veya astsubay naspedilen veya askerlik hizmetini takiben muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilen ve bir yıllık deneme süresini başarı ile tamamlayarak Türk Silâhlı
Kuvvetleri kadrolarına asil olarak atananların yüksek öğrenim süresinin fiilî hizmetlerinden sayılması nedeniyle doğacak borçlanmaya ait borç miktarı, göreve başladıkları tarihteki rütbeleri aylığının emekli keseneğine ait unsurları ve borçlanmanın yapıldığı tarihteki katsayı rakamı esas alınarak hesaplanır. Borç miktarına ait kesenek ilgilinin aylığından kesilerek, karşılığı da kurumlarınca verilmek suretiyle, tebliğ tarihinden itibaren üç yıl içinde Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığına ödenir.” 7.3. “Fiili Hizmet Müddeti” başlıklı 31 inci maddesinin birinci, altıncı ve yedinci fıkralarında; “Fiili hizmet müddeti, iştirakçinin 30 uncu madde gereğince bu kanunla tanınan haklardan faydalanmaya başladığı tarihten itibaren tam kesenek vermek suretiyle geçirdiği müddettir.
…
Harp okulları, fakülte ve yüksek okullar ile astsubay meslek yüksek okullarında sınıfını geçemeyen Türk Silâhlı Kuvvetleri mensubu askerî öğrencilerin, fazla öğrenim yılları fiilî hizmet müddetlerinden indirilir. Fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarında kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay veya astsubay naspedilen veya askerlik hizmetini takiben muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilenlerin, normal süreyi aşan öğrenim süreleri fiilî hizmet müddetinden sayılmaz.
Bu okulları tamamlayamayarak ayrılanların ve fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına okuduktan sonra astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulanlardan bu eğitimi tamamlayamayarak ayrılanların buralarda geçen öğrenim ve eğitim müddetleri fiilî hizmet müddeti sayılmaz.” 7.4. Ek 21 nci maddesinde; “Bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kazai rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi ve öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlar hakkında, 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.” 7.5. Geçici 170 inci maddesinde (29/06/1978 tarihli ve 2168 sayılı 5434 Sayılı T.C.
Emekli Sandığı Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve İki Geçici Madde
Eklenmesine İlişkin Kanunun 4 üncü maddesi); “Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce üniversitelerin çeşitli fakülteleri ile yüksekokullarda kendi hesabına öğrenim yaptıktan sonra muvazzaf subay naspedilenler ile yedek subaylık hizmetini takiben muvazzaf subaylığa geçirilenlerin bitirdikleri fakülte ve yüksekokulun öğrenim süresi, 31 inci maddenin 6 ncı fıkrası hükmü saklı kalmak kaydı ile fiili hizmet süresinden sayılır. Bundan doğacak borçlanma iştirakçiler tarafından muvazzaf subay naspedildikleri tarihteki teğmen aylığı üzerinden Emekli Sandığına dört yıl içinde ödenir.
Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce ortakokul ve dengi okulu, astsubay hazırlama okulu, lise ve dengi okulu mezunu olup da sınıf okullarını başarı ile bitirerek astsubay naspedilenlerin astsubay sınıf okullarında geçen başarılı eğitim ve öğrenim süreleri fiili hizmet müddetinden sayılır. Bundan doğacak borçlanma iştirakçiler tarafından astsubay naspedildikleri tarihteki
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
astsubay çavuş aylığı üzerinden Emekli Sandığına bir yıl içinde ödenir. Emekli durumunda bulunan astsubayların sınıf okullarında geçen başarılı eğitim ve öğrenim süreleri fiili hizmet sürelerine eklenerek kurumca gerekli işlemleri yapılır. Emekli Sandığınca bu hizmet müddetleri için çıkarılacak borç miktarları iştirakçiler tarafından bir yıl içinde eşit taksitlerle Emekli
Sandığına ödenir.” 8. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun “Memuriyete girişte yaş” başlıklı 40 ıncı maddesinde; “Genel olarak 18 yaşını tamamlıyanlar Devlet memuru olabilirler. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve Türk Medeni Kanununun 12 nci maddesine göre kaza-i rüşt kararı almak şartiyle Devlet memurluklarına atanabilirler.”
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, emsal yargı kararları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuranın 1 Ağustos 2008 tarihinde 17 yaşındayken Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
Karamürselbey Eğitim Merkezi Komutanlığı Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulunda intibak eğitimine başladığı, bu süreçte Sosyal Güvenlik açısından 5434 sayılı Kanun hükümlerinin yürürlükte olduğu, 7 Kasım 2008 de ise 18 yaşını doldurmuş olduğu ve bu tarihte de Sosyal
Güvenlik açısından 5510 sayılı Kanun hükümlerinin yürürlükte olduğu ve şahsının 5510 sayılı kanuna tabi edildiğini, bu bağlamda astsubay sınıf okulunda geçen, 18 yaşın altındaki sürelerinin fiili hizmet süresine eklenmesi suretiyle 5434 sayılı Kanun kapsamında iştirakçiliğinin sağlamasını talep etmektedir.
11. Başvuru konusu uyuşmazlık, başvurucunun 18 yaş altında astsubay sınıf okulunda geçen öğrencilik sürelerinin fiili hizmetten sayılıp sayılamayacağı ve ilgili mevzuat kapsamında bu dönemde alınan kaza-i rüşt kararının bu duruma etkisi noktasında düğümlenmektedir.
12. 5510 sayılı Kanunun 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca; Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılmaktadır. Ancak başvuranın 18 yaş altında geçen astsubay okulu öğrencilik sürelerinin ilgi idare olan Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından hizmet olarak değerlendirilmemesi sonucunda başvuranın tabi olduğu Sosyal Güvenlik mevzuatının da farklılaştığı anılan okul sürelerin hizmetten sayılması halinde hakkında 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre değerlendirme yapmak gerekmektedir.
13. 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde, işbu Kanunla tanınan haklardan; maddenin (I)
işaretli fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk vatandaşı olmak ve 18 yaşını bitirmiş bulunmak şartıyla (II) işaretli fıkrada gösterilenlerin faydalandırılacağı hüküm altına alınarak,
5434 sayılı Kanundan faydalanacakların; T.C. vatandaşı olması ve 18 yaşını bitirmiş olması
genel şart olarak belirlenmiştir.
14. Kararın 8 inci paragrafında belirtilen 657 sayılı Kanunun 1327 sayılı Kanunla değişik
40 ıncı maddesi hükmüne koşut olarak, bu hükme göre 18 yaş altında görev verilecek
personelin emeklilik ile ilgilenmelerini sağlamak amacıyla; 5434 sayılı Kanunun 08/07/1971 tarihli ve 1425 sayılı Kanunla eklenen Ek 21 inci maddesi ile, bir meslek veya sanat okulunu
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
bitirenlerden Türk Medeni Kanunu Hükümlerine göre kaza-i rüşt kararı almak suretiyle
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi kurumlarda öğrenimleriyle ilgili görevlere atananlar hakkında 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartının aranmayacağı hükme bağlanarak, bu hükme bir istisna getirilmiştir.
15. Daha sonra, 29/6/1978 tarihli ve 2168 sayılı Kanunla 5434 sayılı Kanunun 12, 15, 31 inci maddelerinde yapılan değişiklikle, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin astsubay sınıf okullarında geçen sürelerinin fiili hizmetlerine eklenmesi kabul edilmiştir.
16. Yine, 5434 sayılı Kanuna 2168 sayılı Kanunla eklenen geçici 170 inci madde ile de, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği 11/7/1978 tarihinden önce ortaokul ve dengi okulu, astsubay hazırlama okulu, lise ve dengi okulu mezunu olup da sınıf okullarını başarı ile bitirerek astsubay nasbedilenlerin astsubay sınıf okulunda geçen başarılı eğitim ve öğrenim sürelerinin borçlandırılmak suretiyle fiili hizmetten sayılması hükme bağlanmıştır.
17. İlgili idarenin cevaplarından, Kurum uygulamasında; her ne kadar astsubay sınıf okulu öğrencilerinin astsubay sınıf okullarında geçen sürelerinin fiili hizmetlerine eklenmesi kabul edilmiş ise de, bu durumdaki kişiler hakkında 12 nci maddede yer alan genel şart olan 18 yaşın doldurulması şartının da arandığı, 18 yaş altı öğrencilik sürelerinin değerlendirilmediği,
5434 sayılı Kanunun Ek 21 inci maddesinde yer alan ve 18 yaş şartının aranmayacağına
ilişkin hükmün ise; ancak bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden Türk Medeni Kanunu
Hükümlerine göre kaza-i rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi kurumlarda öğrenimleriyle ilgili görevlere atananlar hakkında geçerli olduğu, diğer bir deyişle, kaza-i rüşt kararı ve öğrenimiyle ilgili göreve atanma şartının birlikte gerçekleştiği tarihten sonra 5434 sayılı Kanunla ilişkilendirme yapıldığı anlaşılmaktadır.
18. 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yer alan 18 yaşını doldurma şartının
Kanunun geneline şamil, ortak bir şart olduğunun kabulü sistematik yorum mantığına uygundur. Bu kapsamda anılan Kanunun gerek 12 nci maddesinin ikinci fıkrasının (j) bendi, gerekse Geçici 170 inci maddesinin uygulanmasında, 18 yaş şartının aranması gerekmektedir.
Ancak 5434 sayılı Kanunun Ek 21 inci maddesi ile 18 yaş şartına bir istisna getirilmiş bulunmaktadır. Bu istisnaya göre, bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden Türk Medeni
Kanunu Hükümlerine göre kaza-i rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığına tabi kurumlarda öğrenimleriyle ilgili görevlere atananlar hakkında Kanunun 12 nci maddesinde yer alan 18 yaş şartının aranmayacağı açıkça hüküm altına alınmıştır.
19. Her ne kadar Ek 21 inci maddenin madde gerekçesinde; 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun 40 ıncı maddesi hükmüne göre bir meslek ve sanat okullunu bitirenlerden kaza-i rüşt kararı almış olanların, göreve atanmaları halinde sandıkla ilgilendirilmelerinin amaçlandığı belirtilmiş ise de; anılan değişikliğin 1971 tarihli olduğu, bu tarihte astsubay okulu öğrencilik sürelerinin fiili hizmetten sayılacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığı gözden kaçırılmamalıdır. Bu nedenle anılan hükmün sadece mesleğe atanmış kişilerin sandıkla ilişkilendirilmesi amacıyla ihdas edildiği yönünde yapılacak yorum, 1978 tarihinde yapılan ve anılan öğrencilik sürelerinin de fiili hizmetten sayılacağı yönündeki, sigortalıların öğrencilik sürelerinin de hizmetlerine eklenmesine olanak veren yasal değişikliği etkisiz hale getirecek ve sigortalılara verilen bu hakkı daraltıcı bir sonuç ortaya çıkaracaktır.
Zira Ek 21 inci madde genel olarak 12 nci maddenin tamamına şamil olmak üzere 18 yaş şartına bir istisna getirmekte olup, astsubay okulunda geçen öğrencilik süreleri de işbu 12 nci maddenin ikinci fıkrasının (j) bendinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Yani 1971 tarihinde yapılan yasal değişiklik ile 18 yaş koşuluna getirilen istisna hükmü 1978 tarihinde 12 nci maddenin ikinci fıkrasına eklenen (j) bendi ile genişletilmiş ve öğrencilik sürelerini de kapsar hale gelmiştir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
20. İlgili idare, Ek 21 inci maddede yer alan istisnayı kabul etmekle birlikte, bu istisnanın ne zaman uygulanacağı konusunda Kanun maddesini, kaza-i rüşt kararı alınması ve buna ek olarak öğrenimle ilgili göreve atanma şartlarının birlikte gerçekleşmesinden sonraki dönemde hüküm ifade edecek şekilde yorumlamakta, bu nedenle kişinin öğrencilik süresinde aldığı kazai rüşt kararına ek olarak öğrenimiyle ilgili göreve başlaması şartlarının birlikte yerine getirdiği tarihten sonra 18 yaşın altında geçen süreleri fiili hizmetten saymaktadır.
21. Ancak, Ek 21 inci maddede yer alan öğrenimiyle ilgili göreve başlama şartı, kişinin öğrenimiyle mesleği arasındaki bağın güçlendirilmesi amacıyla sonradan gerçekleşebilecek nitelikte geciktirici bir şart olarak değerlendirilmelidir. Zira Kanundaki zamana ilişkin şart, kaza-i rüşt karar tarihi olarak zaten belirlenmiştir. Benzer bir hüküm, 4721 sayılı Türk Medeni
Kanununun 28 inci maddesindeki, kişiliğin, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlayacağı ve çocuğun hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde edeceği düzenlemesinde karşımıza çıkmaktadır. Anılan hükümde, cenin sağ ve tam doğmak geciktirici şartıyla geçmişe etkili olarak hak ehliyetine sahip olabilmekte, örneğin mirasçılık vasfını, ana rahmine düştüğü andan itibaren haiz olabilmektedir. Ek 21 inci madde hükmünde de, bir meslek okul mezunu olup kaza-i rüşt kararı alan kişinin, sonradan öğrenimiyle ilgili göreve başlaması halinde, mesleğe başlamadan önce geçen sürelerinin fiili hizmetinden sayılması, mesleğe başlamanın geciktirici ve geçmişe etki eden bir şart olarak kabulü halinde mümkündür.
22. Konu ile ilgili olarak, Danıştay 11. Dairesinin 25/12/2009 tarihli ve E.: …, K.: … sayılı kararında; Kara Kuvvetleri Komutanlığında kıdemli başçavuş rütbesiyle görev yapmaktayken isteği üzerine istifa etmek suretiyle görevinden ayrılan davacının, astsubay sınıf okulunda geçen ve kaza-i rüşt kararıyla reşit kılındığı döneme ait sürelerin fiili hizmet süresinden sayılması yolundaki başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; “…Yukarıda aktarılan Yasa hükümlerinde, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin iştirakçi olarak 5434 s.
Kanunla ilgilendirileceği, astsubay sınıf okulunu başarıyla bitirerek astsubaylığa nasbedilenlerin astsubay sınıf okulunda geçen başarılı eğitim ve öğretim sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılacağı belirtilmiş olup, bu sürelerin fiili hizmet süresinden sayılması konusunda
18 yaşından sonraki sürelerin dikkate alınacağına ilişkin bir hükme de YER VERİLMEMİŞTİR.
Buna göre, astsubay sınıf okulu öğrencileri adına emekli keseneği yatırılmasını zorunlu kılan
Yasa hükmü de değerlendirildiğinde, astsubay sınıf okulunu bitirerek doğrudan astsubaylığa nasbedilenlerin, bu okulda geçen sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılması için 18 yaşını bitirmiş olmaları şartının ARANMAMASI GEREKMEKTEDİR. Dolayısıyla, astsubay sınıf okulunu bitirdikten sonra, astsubaylığa nasbedilen ve okulda iken kaza-i rüşt kararıyla reşit kılınan davacının, 18 yaşından önce astsubay sınıf okulunda geçen sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılması gerekirken, aksi yönde tesis edilen işlemde ve davanın reddi yolundaki
İdare Mahkemesi kararında hukuka UYARLIK GÖRÜLMEMİŞTİR.” gerekçesiyle yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
23. Benzer bir davada, Danıştay 11. Dairesinin 23/03/2016 tarihli ve E.: 2015/4642, K.:
2016/1234 sayılı kararında ise özetle; Kara Kuvvetleri Komutanlığında görev yapan davacı tarafından, astsubay sınıf okulunda 18 yaşın altındayken geçirdiği sürenin fiili hizmetinden sayılması isteğiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptali yolunda yerel mahkeme kararı onanmıştır.
24. Konu ile ilgili olan, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Üçüncü Daire Başkanlığının 15/01/2015 tarihli ve GENSEK No:…, E…, K…. sayılı kararında ise özetle; Başsavcılığın
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
düşüncesi olarak; 5434 sayılı Kanunun ek 21 inci maddesi ve geçici 170 inci maddesinin ikinci fıkrası değerlendirildiğinde, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin iştirakçi olarak 5434 sayılı
Kanun ile ilgilendirileceklerinin hüküm altına alındığı; astsubay sınıf okulunu başarıyla bitirerek astsubay nasbedilenlerin sınıf okulunda geçen başarılı eğitim ve öğretim sürelerinin filli hizmet süresinden sayılacağı hususlarının hüküm altına alındığı; ancak bu düzenleme yapılırken fiili hizmet süresinden sayılacak süre bakımından 18 yaş öncesi ve sonrası şeklinde bir ayrım yapılmadığı; astsubay sınıf okulu öğrencileri adına emekli keseneği yatırılmasını zorunlu kılan yasa hükmü de dikkate alındığında, bu düzenlemelerin sonucu olarak, astsubay sınıf okulunu bitirerek doğrudan astsubay nasbedilenlerin bu okulda geçen sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılması için 18 yaşını bitirmiş olmaları şartının aranmasının hukuki dayanağının bulunmadığı belirtilmiş; Kararda ise; 5434 sayılı Kanunun Ek 21 inci maddesinde öngörülen “18 yaşının bitirilmiş olması” koşulunun aranmayacağına ilişkin hükmün, gördükleri öğrenim ve branşları ile ilgili bir kamu görevine atanma halinde anılan 18 yaş koşulu aranmadan hizmette geçirilen sürelerin sayılmasına matuf olduğu, davacının astsubay sınıf okulunda öğrenci statüsünde geçirdiği sürenin 5434 saylı Kanunun Ek 21 inci maddesi kapsamına girmediği, davacının astsubay sınıf okulunda geçirdiği sürenin hizmetten sayılabilmesi için astsubay sınıf okulunda öğrenci olduğu sürede 18 yaşını doldurmuş olması gerektiği gerekçesiyle davacının 18 yaş altında astsubay sınıf okulunda öğrencilikte geçirdiği sürenin fiili hizmetten sayılmaması işleminin iptali talebini reddetmiştir.
25. Son olarak, Kastamonu İdare Mahkemesinin, 22/07/2016 tarihli ve E.: …/…, K.:
…sayılı ve kararında özetle; “…bu sürelerin fiili hizmet süresinden sayılması konusunda kazai rüşt kararı alınması durumunda 18 yaşın bitirilmiş olması şartının aranmayacağı hükmüne yer verilmiştir. Buna göre astsubay sınıf okulu öğrencileri adına emekli keseneği yatırılmasını zorunlu kılan Ysa hükmü de değerlendirildiğinde, astsubay sınıf okulunu bitirerek doğrudan astsubaylığa nasbedilenlerin, bu okulda geçen sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılması için
18 yaşın bitirilmiş olmaları veya okulda iken kaza-i rüşt kararı ile reşit kılınmaları
gerekmektedir.” gerekçesiyle kaza-i rüşt kararı ile reşit kılınmayan davacının 18 yaşından önce astsubay sınıf okulunda geçen sürelerinin fiili hizmetten sayılmamasına karar verilmiştir.
Kararın mefhumu muhalifinden çıkarılacak sonuç, talepçinin kaza-i rüşt kararı almış olması halinde 18 yaş altı sürelerinin fiili hizmetten sayılması gerektiğidir. Anılan kararın istinaf incelemesinde ise Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesinin E.:…/…, K.:…/… sayılı kararında; “…5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde 29/06/1978 tarih ve 2168 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile, fakülte ve yüksek okullarda kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay nasbedilen veya askerlik hizmetini takiben muvazzaf subay nasbedilenler ile astsubay sınıf okulu öğrencilerini zorunlu iştirakçi olmasını öngören düzenleme karşısında kaza-i rüşt kararının belirtilen iştirakçiler bakımından, 5434 sayılı Kanunun tanıdığı haklardan yararlanmak için bulunması gereken bir koşul olmaktan çıktığı sonucuna ulaşılmaktadır.
…astsubay sınıf okulunda kaza-i rüşt kararı olmaksızın 18 yaşın altında geçen öğrenim süresinin, fiili hizmet süresinden sayılmamasında hukuka uyarlık görülmemiştir.” gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile anılan idare mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vermiştir.
26. Görüldüğü üzere yargı kararlarının genelinde, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin iştirakçi olarak 5434 sayılı Kanunla ilgilendirileceğinin ve astsubay sınıf okulunu başarıyla bitirerek astsubaylığa nasbedilenlerin astsubay sınıf okulunda geçen başarılı eğitim ve öğretim sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılacağının hüküm altına alındığı; ancak bu sürelerin fiili
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
hizmet süresinden sayılması konusunda 18 yaşından sonraki sürelerin dikkate alınacağına ilişkin bir hükme yer verilmediği, astsubay sınıf okulu öğrencileri adına emekli keseneği yatırılmasının da Kanundan kaynaklı bir yükümlülük olduğu değerlendirilmiş ve astsubay sınıf okulunu bitirerek doğrudan astsubaylığa nasbedilenlerin, bu okulda geçen sürelerinin tamamının kaza-i rüşt kararı aranmaksızın fiili hizmet süresinden sayılması yönünde karar verilmiş ise de; yukarıdaki açıklamalarda belirtildiği üzere; 5434 sayılı Kanunun 12 ve Ek 21 inci maddeleri uyarınca ancak 18 yaşın bitirilmiş olması ya da kaza-i rüşt kararı alınması durumunda 5434 sayılı Kanundan faydalanılabileceğinden, Ek 21 inci madde uyarınca kaza-i rüşt kararı olmadan ve öğrenimiyle ilgili göreve başlama şartı gerçekleşmeden, 18 yaş altında astsubay sınıf okulunda geçen sürelerin tamamının fiili hizmetten sayılması 5434 sayılı
Kanunun 12 nci maddesine uygun düşmemektedir.
27. Ancak, astsubay sınıf okulunda iken kaza-i rüşt kararı alanların, mesleği ile ilgili olarak göreve de başlamaları halinde, öğrencilik süresinin kaza-i rüşt kararı aldığı tarihten sonraki bölümünün fiili hizmetinden sayılması hususunda, 5434 sayılı Kanunun Ek 21 inci maddesinde yer alan iki şart olan kaza-i rüşt kararı alma ve öğrenimiyle ilgili göreve atanma (sonradan da olsa) şartları birlikte sağlanmış olacağından, kişinin öğrencilik sürelerinin kaza-i rüşt kararından sonraki bölümünün fiili hizmetinden sayılması yönünde yapılacak yorum, 5434 sayılı Kanunda 29/6/1978 tarihli ve 2168 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin amacına ve ruhuna daha uygun düşmektedir.
28. Diğer yandan 657 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesi uyarınca bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve kaza-i rüşt kararı almak şartıyla Devlet memurluklarına atanabilirken, diğer bir deyişle kaza-i rüşt kararına böyle bir fonksiyon atfedilmişken, 5434 sayılı Kanunun Ek 21 inci maddesi kapsamında kaza-i rüşt kararı aldığı anda, mesleği ile ilgili göreve atanma şartını o an taşımayıp, sonradan bu şartı yerine getiren kişinin astsubay sınıf okulunda geçen sürelerinin fiili hizmetten sayılmaması hakkaniyet ilkesi ile de bağdaşmaz.
29. Ayrıca idare cevabında, Ek 21 inci madde uyarınca alınan kaza-i rüşt kararına göre astsubay nasbedildikleri tarihten önce 18 yaşın altında geçen öğrencilik sürelerinin hizmet olarak alınmasının mümkün olmadığı belirtilmiş ise de; öğrenim süresi içinde kaza-i rüşt kararı alıp, yine öğrenim süresi içerisinde 18 yaşını doldurduktan sonra mesleğe naspedilenlerin, mesleğe naspedilmesinden önce 18 yaş üzerinde öğrencilikte geçen sürelerinin hizmetten sayılması; Kanun uygulamasında meslek sahibi-öğrenci ayrımı yapılmadığını açıkça göstermektedir. Bu yönüyle de öğrencilik statüsünde geçen hizmetler arasında farklı sonuçlar doğurabilecek, hak daraltıcı yorumlar yapmanın, Kanunun amacıyla örtüşmeyeceği düşünülmektedir.
30. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde:
30/08/2008 – 07/11/2008 tarihleri arasında Astsubay Okulunda geçen 18 yaş altındaki sürelerinin fiili hizmetten sayılması yönündeki talebinin, başvuranın 18 yaşını 07/11/2008 tarihinde doldurduğu, bu yönüyle astsubay okulunda geçen sürede 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yer alan 18 yaş şartının başvuran tarafından sağlanamadığı ve anılan astsubay okulu eğitim süresi içerisinde herhangi bir kaza-i rüşt kararı almadığı dikkate alındığında idarece talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, aynı zamanda başvuranın
18 yaşına girdiği 07/11/2008 tarihinde 5510 sayılı Kanunun yürürlükte olduğu, bu kapsamda
5510 sayılı Kanun Hükümlerinin Sosyal Güvenlik Hukuku açısından yürürlükte olması ve söz
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
konusu 5510 sayılı Kanunun 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca başvuranın değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından başvurunun reddi yönünde karar vermek gerekmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 31. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir.
32. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa
Doğru İdari Davranış Yasası”nda da yer verilmiştir.
33. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Sosyal Güvenlik
Kurumundan istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; mezkûr idarelerin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
34. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun
Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın, 30/08/2008 – 07/11/2008 tarihleri arasında Astsubay Sınıf Okulunda geçen 18 yaş altında geçen sürelerinin fiili hizmetten sayılması yönündeki talebi hakkında, anılan süre içerisinde kanun tarafından aranan kaza-i rüşt kararı almadığının anlaşılmış olası sebebiyle söz konusu tarihler arasında geçen öğrencilik sürelerinin fiili hizmetten sayılması yönündeki talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.