|
ÖZET: Başvuran, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne yaptığı işsizlik ödeneği başvurusunun eksik ödendiğini belirterek, 10 ay alması gereken ödeneğin sadece 9 ay ve yarım olarak verildiğini ifade etmiştir. Başvurusu sırasında %39 engelli olduğunu ve iş bulma konusunda zorluk yaşadığını da dile getiren başvuran, eksik ödemelerin tamamlanmasını talep etmiştir. İlgili idare, başvuranın işten çıkış kodunun hatalı olduğunu tespit etmiş ve başvuruyu yeniden değerlendirerek 240 gün hak sahipliği oluşturmuştur. Ancak, başvuranın toplam prim gün sayısının 1079 olduğu ve bu nedenle 300 gün yerine 240 gün üzerinden işsizlik ödeneği alabileceği belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirirken, idarenin verdiği kararların hukuka uygun olduğunu ve başvuranın işsizlik ödeneği alma koşullarını sağlamadığını tespit etmiştir. Başvuranın iş akdinin feshedilmesinden önceki üç yıl içinde yeterli prim ödemesi yapmadığı için talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın işsizlik ödeneğinden yararlanma hakkının 240 gün üzerinden belirlenmesi, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvurana ve Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/8043-S.12275
BAŞVURU NO : 2019/6020
KARAR TARİHİ : 05/09/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : İşsizlik ödeneğine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 13/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 11/09/2018 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumuna işsizlik ödeneği ile ilgili başvuru yaptığını, sorununun çözüldüğünü; fakat bütün şartları taşımasına rağmen 10 ay alması gereken ödeneğini 2 ay yarım verilmek üzere 9 ay olarak aldığını, İŞKUR şubesine gittiğinde kendisiyle ilgilenilmediğini, %39 engelli olduğunu, iş de bulamadığını belirterek yarım olan aylıklarıyla beraber eksik yapılan ödemelerin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 28/05/2019 tarihli ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. … …’ın 31/03/2018 tarihli feshiyle Kuruma 12/04/2018 tarihinde başvurduğu, fesih nedeninin 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 51 inci maddesi kapsamında olmaması sebebiyle 25/04/2018 tarihinde başvurusunun reddedildiğini, ilgilinin 11/09/2018 tarihinde işsizlik ödeneği ile ilgili Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı başvuruya istinaden yapılan incelemede ilgili kişinin çalıştığı … Belediye Başkanlığı tarafından işten ayrılış kodunun hatalı verildiğinin tespit edildiğini, anılan idarenin 08/10/2018 tarihli ve
… sayılı yazısı üzerine başvurunun yeniden değerlendirildiğini, bu kapsamda … … adına 15/11/2018 tarihinde 240 gün hak sahipliği oluşturulduğunu ve toplam 9.259,44 TL ödeme yapıldığını, ödeme dönemine rastlayan işe giriş ve işten çıkışlar doğrultusunda ödeme planının güncellendiğini, … Hizmet Merkezi tarafından 04/04/2019 tarihinde son 3 yıl prim gün sayısının sehven 1.080 gün olarak güncellenmesi sonucu ödeme gün sayısının 300 gün olarak revize edildiğini ve 38 gün karşılığı 1.466,08 TL işsizlik ödeneği ödendiğini, 10/05/2019 tarihinde son 3 yıl prim gün sayısının tekrar düzeltilmesi nedeniyle hak sahipliğinin tekrar 240 gün olarak düzeltildiğini, yapılan fazla ödemenin tahsili için süreç başlatıldığını, 2.2. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmü ile işsizlik ödeneği başvuru esaslarının belirlendiği, aynı Kanunun 50 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü ile de işsizlik ödeneği hak sahipliği sürelerinin belirlendiği, 2.3. Anılan Kanunun 51 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü ile işsizlik ödeneği hak sahipliği koşullarının belirlendiği ve kendi istek veya kusuru dışında işten çıkanların hak sahipliği kapsamına alındığı, 2.4. Konuyla ilgili olarak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun
“Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin 14 üncü bendinde “ay” kavramının; “Ücretleri; her ayın 15’inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, ayın 15 inden ertesi ayın 15 ine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise ayın 1 i ilâ sonu arasında geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi ifade eder.” şeklinde tanımlandığı, bu doğrultuda işsizlik ödeneği başvuru sahiplerinin hizmet akdinin feshedildiği tarihten önceki son 3 yıl içerisinde yatırdıkları prim gün sayısının tespitinde bir ay için ödenebilecek gün sayısı en fazla 30 gün olarak kabul edildiği, 2.5. Müşavirlik kayıtlarında yapılan inceleme neticesinde … … ile Kurum arasında görülmekte olan yahut karara bağlanmış herhangi bir davaya rastlanılamadığı, 2.6. Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda başvuru sahibi … … adına 31/03/2018 tarihli feshinden önceki 3 yıl içerisinde bulunan 2017 Kasım ayında, “15-Devamsızlık” gerekçesiyle yapılan 1 günlük eksik gün bildirimi sebebiyle ilgili ay için 29 gün prim yatırıldığı, toplamda ise prim yatırılan gün sayısının 1.079 olduğu tespit edildiği, bu doğrultuda ilgilinin 31/03/2018 tarihli feshi için işsizlik ödeneği hak sahipliği gün sayısının 240 gün olarak belirlendiği, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının ‘‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’’ başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun ‘‘İşsizlik sigortası ile ilgili tanımlar’’ başlıklı 47 nci maddesinin; “…
c) bendinde “İşsizlik sigortası: Bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen, herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalılara işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren zorunlu sigortayı, …
e) bendinde “Sigortalı işsiz: Bu Kanun kapsamına giren bir işyerinde bir hizmet akdine dayalı ve sigortalı olarak çalışırken bu Kanunun ilgili maddelerinde belirtilen nedenlerle işini kaybeden ve Kuruma başvurarak çalışmaya hazır olduğunu bildiren kimseyi,”
…
h) bendinde “İşsizlik ödeneği: Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen süre ve miktarda yapılan parasal ödemeyi, …İfade eder.” 6. 4447 sayılı Kanunun ‘‘İşsizlik sigortasına ilişkin genel hükümler’’ başlıklı 48 inci maddesinde; “İşsizlik sigortası zorunludur. Bu Kanun kapsamına giren ve halen çalışmakta olanlar bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yeni girenler ise işe başladıkları tarihten itibaren sigortalı olurlar.
…
İşveren, hizmet akdi 51 inci maddede belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona ermiş olan sigortalılar hakkında; örneği Kurumca hazırlanacak üç nüsha işten ayrılma bildirgesi düzenleyip, 15 gün içinde bir nüshasını Kuruma göndermek, bir nüshasını sigortalı işsize vermek ve bir nüshasını da işyerinde saklamakla yükümlüdür. Kurumca bu Kanuna göre yapılacak işlemlere ilişkin elektronik ortamda bilgi ve belge istenebilir veya bilgi ve belge verilebilir.
Sigortalı işsizin, bu maddede belirtilen ödeme ve hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesi ile birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurması gerekir. Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür.
Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, Kurumca aşağıda belirtilen ödemeler yapılır ve hizmetler sağlanır; a) İşsizlik ödeneği, b) 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primleri, c) Yeni bir iş bulma, d)Aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar.
…” 7. 4447 sayılı Kanunun ‘‘İşsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri’’ başlıklı 50 nci maddesinde; “Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.
Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere
180 gün,
b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere
240 gün,
c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, Süre ile işsizlik ödeneği verilir.
İşsizlik ödeneği başvuruları izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırılır. İşsizlik ödeneği, her ayın beşinde aylık olarak işsizin kendisine ödenir. Ödeme tarihini öne çekmeye Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanı yetkilidir. İşsizlik ödeneği damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz. İşsizlik ödeneği, nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez. Sigortalının kusurundan kaynaklandığı belirlenen fazla ödemeler yasal faizi ile birlikte geri alınır.” 8. 4447 sayılı Kanunun ‘‘İşsizlik ödeneğine hak kazanmanın şartları’’ başlıklı 51 inci maddesinde; “Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar.
a) 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 13 üncü maddesi veya 20/4/1967 tarihli ve
854 sayılı Deniz İş Kanununun 16 ncı maddesi ya da 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın
Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunun
6 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen bildirim önellerine uygun olarak hizmet akdi
işveren tarafından sona erdirilmiş olmak, b) Hizmet akdi, süresi belli olsun veya olmasın sürenin bitiminden önce veya bildirim önelini beklemeksizin 1475 sayılı İş Kanununun 16 ncı maddesinin (I), (II) ve (III) numaralı bentlerine veya 854 sayılı Deniz İş Kanununun 14 üncü maddesinin (II) ve (III) numaralı bentlerine veya
5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi
Hakkında Kanunun 7 nci maddesi ile 11 inci maddesinin birinci fıkrasına göre sigortalı tarafından feshedilmiş olmak, c) Hizmet akdi, süresi belli olsun veya olmasın süresinin bitiminden önce veya bildirim önelini beklemeksizin 1475 sayılı İş Kanununun 17 nci maddesinin (I) ve (III) numaralı bentlerine veya
854 sayılı Deniz İş Kanununun 14 üncü maddesinin (III) numaralı bendine veya 5953 sayılı
Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında
Kanunun 12 inci maddesinin birinci fıkrasına göre işveren tarafından feshedilmiş olmak, …’’ 9. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin 14 üncü bendinde; “Ay: Ücretleri; her ayın 15’inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, ayın 15’inden ertesi ayın 15’ine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise ayın 1’i ilâ sonu arasında geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi,”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında Türkiye
İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, özetle; bütün şartları taşımasına rağmen tarafına 10 ay süre ile ödenmesi gereken işsizlik ödeneğinin 2 ay yarım verilmek üzere 9 ay süre ile ödendiğini belirterek eksik yatırılan ödemelerin tamamlanmasını ve yaşadığı mağduriyetin giderilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.
12. İdare ise vermiş olduğu yanıtlarda ilgilinin işten çıkış bilgileri incelendiğinde 31/03/2018 tarihli feshinden önceki 3 yıl içerisinde prim yatırılan gün sayısının 1079 gün olduğunun tespit edildiğini, bu doğrultuda ilgilinin hak sahipliği gün sayısının 240 gün olduğunu ve ödemenin de bu kapsamda yapılması gerektiğini belirtmektedir.
13. Başvuranın Kurumumuza 11/09/2018 tarihinde yaptığı başvuruda, 01/04/2018 tarihinde
21 yıldır çalıştığı … Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğünden güvenlik ve arşiv araştırması
gerekçesiyle işten çıkarıldığını, bu tarihten itibaren işsizlik ödeneği için İŞKUR’a başvurduğunda çıkış kodu gerekçesiyle işsizlik ödeneği başvurusunun reddedildiğini, bu 6 aylık süreçte 3 evladıyla yasadığı mağduriyetin had safhada olduğunu belirterek Nisan ayından itibaren işsizlik ödeneğinin kendisine ödenmesi talep etmiştir. Kurumumuzca gerçekleştirilen dostane çözüm girişimleri neticesinde, İŞKUR Genel Müdürlüğü İşsizlik
Sigortası Dairesi Başkanlığı yetkililerinin hızlı bir şekilde başvuranın durumunu incelemesi ve işlemlerin tamamlanmasını sağlaması neticesinde; başvuru dostane çözüm ile sonuçlandırılmıştır.
14. 4447 sayılı Kanun uyarınca işsizlik ödeneğinden yararlanmak için, sözleşmenin feshedilmesinden üç yıl önce belirli sürelerde prim ödemesinin yapılması gerekmektedir. 1080 gün prim ödemesi yapanlara 300 gün, 900 gün prim ödemesi yapanlara ise 240 gün işsizlik ödeneğinden yararlanma hakkı verilmektedir. Başvuranın iş akdi 31/03/2018 tarihinde feshedilmiş olup, 31/03/2015-31/03/2018 tarihleri arasında ödediği primler incelendiğinde,
2017 yılı Kasım ayı hariç tüm aylarda 30 gün prim ödendiği Kasım ayında ise 29 gün prim
ödemesi yapıldığı, toplamda ise 1079 gün prim ödemesinin yapıldığı anlaşılmıştır.
15. Somut olayda, kararın 2 numaralı maddesinde yer alan idarenin cevabından, başvuranın işsizlik ödeneği başvurusunun öncelikle 25/04/2018 tarihinde reddedildiği, Türkiye Büyük
Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı başvuruya istinaden yapılan inceleme sonucunda … Belediye Başkanlığı tarafından işten ayrılış kodunun hatalı verildiğinin tespit edildiği, bu kapsamda 15/11/2018 tarihinde 240 gün hak sahipliği oluşturulduğu ve toplam 9.259,44 TL ödeme yapıldığı, ödeme dönemine rastlayan işe giriş ve işten çıkışlar doğrultusunda ödeme planının güncellendiği, … Hizmet Merkezi tarafından 04/04/2019 tarihinde son 3 yıl prim gün sayısının sehven 1.080 gün olarak güncellenmesi sonucu ödeme gün sayısının 300 gün olarak revize edildiği ve 38 gün karşılığı 1.466,08 TL işsizlik ödeneği ödendiği, 10/05/2019 tarihinde son 3 yıl prim gün sayısının tekrar düzeltilmesi nedeniyle hak sahipliğinin tekrar 240 gün olarak düzeltildiği ve yapılan fazla ödemenin tahsili için süreç başlatıldığı anlaşılmaktadır. Başka bir deyişle başvuran hakkında yapılan işlemlerde idarenin 2 defa hata yaptığı, en sonunda yasaya uygun işlem tesis ettiği görülmektedir. Bu yönüyle iyi yönetim ilkelerinden biri olan “kazanılmış hakların korunması ve haklı beklentiye uygunluk” ilkesi kapsamında idarenin hukuken kabul edilebilir meşru bir amaç dışında geçmişe etkili işlem yapmaması ve sonradan yaptığı değişikliklerle kazanılmış haklara müdahale etmemesi gerekir. Zira hukuki belirliliği sağlamak adına süregelen uygulamaların veya düzenlemelerin kaldırılması veya değiştirilmesi durumunda bireylerin haklı beklentilerinin korunması asıldır.
Ancak somut olayda 4447 sayılı Kanunun işsizlik ödeneğinden yararlanma koşullarını düzenleyen açık hükmünün hukuken kabul edilebilir olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı kuşkusuzdur. İşsizlik ödeneği fonunun devamlılığı ve aktüeryal dengesinin bozulmaması bireysel menfaatler ile kamusal menfaat arasındaki dengenin korunması için gerekli olan standart normların düzenlenmesini ve bunlara sıkı sıkıya bağlı kalınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu anlamda başvurana, 1 gün eksik prim hesabı nedeniyle bir alt dilim üzerinden işsizlik ödeneği ödenmesi (300 gün yerine 240 gün) işleminde bu yönüyle hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın ödediği primlerin toplamının 1079 gün olması sebebiyle işsizlik sigortası priminden 300 gün yararlanmasının mümkün olmadığı, bir alt basamak olan 240 gün üzerinden işsizlik sigortasından yararlanabileceği bu itibarla başvuranın işsizlik ödeneğinden yararlandırma işleminde idarenin hukuka aykırı bir işlemi bulunmadığı, başvurunun reddi yönünde karar verilmesi sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Somut olayda, başvuran hakkında yapılan idari işlemlerde “kazanılmış hakların korunması ve haklı beklentiye uygunluk” ilkesine uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun
Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İş
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi