|
ÖZET: Başvuran, 4/c kapsamında çalıştığı süre boyunca maaşından emekli ikramiyesi için kesintiler yapıldığını ve bu kesintilerin kendisine iade edilmesini talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan değerlendirmede, emekli ikramiyesinin, emekli aylığı bağlanan kamu çalışanlarına yapılan bir ödeme olduğu ve bu ödemelerin, maaşlardan yapılan kesintilerle ilişkilendirilmediği belirtilmiştir. SGK, başvuranın talebine olumsuz yanıt vermiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını incelemiştir. Yapılan değerlendirmede, emekli ikramiyesinin ödenmesine ilişkin herhangi bir kesinti yapılmadığı ve dolayısıyla iade talebinin reddinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvuranın emeklilik hakkının doğması ve emeklilik aylığının bağlanması gibi şartların yerine getirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvuranın vekiline iletilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işlemlerinin hukuka uygunluğunu değerlendirmiş ve başvurana karşı şeffaflık ilkesine uyulması gerektiğini belirtmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/9167-S.14066
BAŞVURU NO : 2019/7400
KARAR TARİHİ : 26/09/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Emeklik ikramiyesine ilişkindir.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 02/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuran adına vekili tarafından yapılmış olan başvuruda, başvuran; müvekkilinin 4/c kapsamında 8025 gün çalıştığını, çalıştığı tüm bu dönemler boyunca her ay düzenli olarak maaşından emekli ikramiyesi için çeşitli kesintiler yapıldığını, müvekkilinin yaşadığı bir elim olay nedeniyle 4/c kapsamında çalışmaktan çıkarıldığını, müvekkilinin 4/c kapsamında çalıştığı tüm süreler boyunca kendisinden yapılan emekli ikramiyesi kesintilerinin kendisine ödenmesini talep ettiğini, fakat bu talebine olumsuz cevap verildiğini belirterek; müvekkilinden, emekli ikramiyesi için yapılan kesintilerin kendisine ödenmesine karar verilmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen 24/06/2019 tarihli ve … sayılı yazıda; 2.1. Başvurana 01/11/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 4/1-c kapsamında emekli aylığı bağlandığı, görevinin sona ermesine ilişkin tüm bilgi ve belgelerin de yer aldığı emekli sicil dosyasının bir örneğinin yazı ekinde bulunduğu; ayrıca vekili …’ın 20/02/2019 tarihli dilekçesi ile Kurumdan … adına 4/1-c kapsamında çalıştığı süreler için yapılan emekli ikramiyesi kesintilerini talep ettiği, Kurumun 11/03/2019 tarihli … sayılı yazısı ile cevap verildiği, 2.2. Emekli ikramiyesinin emekli, yaşlılık veya malullük aylığı bağlanan veya toptan ödeme yapılan kamu çalışanlarına, maaşlarından yapılan sigorta primi/emekli keseneği kesintilerinden bağımsız olarak, kıdem tazminatı gibi işverene bağlılığın karşılığı olarak, çalışmada istikrar ve devamlılığı sağlamak amacıyla ve sosyal devlet ilkesi gereğince ilgililerin kamuda geçirdikleri hizmet yılı esas alınarak tek seferde yapılan bir ödeme olduğu, gerek 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda, gerekse 5434 sayılı T.C Emekli Sadığı
Kanununun ilgili maddelerinde, 4/1-c kapsamında sigortalı sayılan memurlara, ilgili mevzuat esas alınarak Kurumca yapılan emekli ikramiyesi ödemelerine karşılık, ilgililerden veya kurumlarından herhangi bir kesinti yapılacağına dair bir hükme yer verilmediği, dolayısıyla
Kurumca başvuruda belirtildiği üzere emekli ikramiyesi ödemelerine esas olmak üzere
Kurumca yapılan herhangi bir kesinti söz konusu olmadığı, 2.3. Nitekim, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun 89 uncu maddesi ile aynı
Kanunun ek 82 nci maddesi uyarınca; Kurumca yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri için ilgililerden herhangi bir kesinti yapılmadığı, aylık bağlanan veya toptan ödeme yapılan sigortalılardan müstahak olanlara emekli ikramiyesinin ise Kurumca ödenerek daha sonra emekliye sevk onayını veren kurumdan veya Hazineden tahsil edildiği, bu kapsamda, ilgiliden emekli ikramiyesine ilişkin herhangi bir prim kesintisi yapılmadığından, ilgiliye yapılabilecek herhangi bir iade bulunmadığı, 2.4. Başvuran ile Kurum arasında başvuruya ilişkin yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına tâbi geçen çalışmalar için bağlanacak aylıkların hesabı” başlıklı Geçici 2 nci maddesinin son fıkrası;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır…” 5.2. “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları;
“Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır…
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır…” 6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 6.1. “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesi; “Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.”
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 1475 sayılı İş
Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
…
Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayım veren kurum tarafından karşılanır. Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu İdareleri tarafından karşılanması gereken emekli İkramiyesi tutarları
İse, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır.
Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak Ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay İçinde Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılmasa zorunludur.
…” 6.2. Ek 82 nci maddesi; “…
Bu madde gereğince Ödenen emekli ikramiyesi, emekliye sevk onayı veren kamu İdareleri (Danıştay Başkanları İçin Danıştay, Sayıştay Başkanları İçin Sayıştay) itirafından yazı İle istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından (6) numaralı fıkra uyarınca fazladan ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ile (7) numaralı fıkra gereğince ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ise yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Hazine tarafından Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır.
…”
Hükümlerini ihtiva etmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU
BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, 4/1-c kapsamında çalıştığı dönemler boyunca her ay düzenli olarak maaşından emekli ikramiyesi için çeşitli kesintiler yapıldığını, kendisinden yapılan emekli ikramiyesi kesintilerinin kendisine ödenmesini talep ettiğini, fakat bu talebine olumsuz cevap verildiğini belirterek; emekli ikramiyesi için yapılan kesintilerin kendisine ödenmesini talep etmektedir 9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; emekli ikramiyesinin emekli, yaşlılık veya malullük aylığı bağlanan veya toptan ödeme yapılan kamu çalışanlarına, maaşlarından yapılan sigorta primi/emekli keseneği kesintilerinden bağımsız olarak, kıdem tazminatı gibi işverene bağlılığın karşılığı olarak, çalışmada istikrar ve devamlılığı sağlamak amacıyla ve sosyal devlet ilkesi gereğince ilgililerin kamuda geçirdikleri hizmet yılı esas alınarak tek seferde yapılan bir ödeme olduğu, dolayısıyla emekli ikramiyesi ödemelerine esas olmak üzere Kurumca yapılan herhangi bir kesinti söz konusu olmadığı hususları bildirilmiştir.
10. Emekli ikramiyesine hak kazanılmasında hakkı doğuran ilk koşul iştirakçinin emeklilik hakkının doğması ve emeklilik aylığının bağlanması veya diğer tahsis işlemlerinin gerçekleşmesidir. Ancak Anayasa Mahkemesinin, E.2006/111, K.2006/112 sayılı ve 15/02/2006 tarihli Kararında 5510 sayılı Kanunun devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile ilgili yasa maddelerini iptal etmesi sonucu, 5510 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası hükmü uyarınca başvuran hakkında emekli ikramiyesinin hak edilip edilmediği yönünden incelenmesi gereken yasa öncelikle 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Emekli Sandığı Kanunun 89 uncu maddesidir.
11. Emekli ikramiyesinin emekli, yaşlılık veya malullük aylığı bağlanan veya toptan ödeme yapılan kamu çalışanlarına, maaşlarından yapılan sigorta primi/emekli keseneği kesintilerinden bağımsız olması hususu, gerek 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortasında, gerekse 5434 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde, 4/1-(c) kapsamında sigortalı sayılan memurlara ilgili mevzuat esas alınarak, müstahak olmaları şartıyla, Kurumca yapılan emekli ikramiyesi ödemelerine ilişkin olarak, ilgililerden veya kurumlardan bir kesinti yapılacağına dair herhangi bir hüküm olmamasından da anlaşılmaktadır. Kurumca ilgililerden ve işveren niteliğindeki kurumlardan alınan sigorta primi veya emekli keseneği ile kurum karşılığı tutarları, hak kazanılması halinde ödeme ya da kesenek iadesine esas hizmet süresinin karşılığı olarak yapılan kesintilerden ibarettir. Dolayısıyla, emekli ikramiyesi ödemelerine esas olmak üzere Kurumca yapılan herhangi bir kesinti söz konusu değildir.
Bu yönüyle başvuranın kendisinden emekli ikramiyesi için kesilmiş olan primlerin iadesi talebinin reddi işleminde, bu şekilde bir prim kesintisi yapılmaması nedeniyle hukuka aykırı bir durum tespit edilememiştir .
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; … Merkez Toplum Sağlığı
Verem Savaş Dispanseri ayniyat saymanı olarak görev yapmakta iken 15/02/2013 tarihinde
Devlet Memurluğundan çıkarılan başvuranın, emekli ikramiyesi ödemelerine esas olmak üzere Kurumca yapılan herhangi bir kesinti söz konusu olmadığından, başvuranın kendisinden emekli ikramiyesi için kesilmiş olan primlerin iadesi talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN vekiline ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi