|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yapılan bir şikayetle ilgilidir. Başvuran, 2009 yılında emekli olduğunu ancak 2017 yılında yapılan bir denetim sonucunda emekliliğinin iptal edildiğini ve bu nedenle yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 2009 yılında belirli bir süre için çalışmadığını tespit etmiş ve bu nedenle emekli aylıklarının yersiz ödendiğini belirtmiştir. Başvuran, 2019 yılında bu durumu Kamu Denetçiliği Kurumu’na taşımıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun açıklamalarını değerlendirerek, başvuranın 10/06/2009 ile 30/06/2009 tarihleri arasındaki çalışmalarının fiili olmadığını ve bu nedenle emekli aylıklarının yersiz ödeme kapsamında talep edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığını belirtmiştir. Bu çerçevede, başvurunun reddine yönelik bir öneri sunulmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın yersiz ödeme borcunun kaldırılması yönünde bir tavsiyede bulunmuş, ancak başvuranın 2009 yılındaki çalışmalarıyla ilgili yapılan iptalin hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bu tavsiyeye uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10273-S.15797
BAŞVURU NO : 2019/8250
KARAR TARİHİ : 16/10/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın sigorta primlerinin iptal edilmesi nedeniyle yaşadığı mağduriyet hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; SSK’ya ve BAĞKUR’a tabi çalışmalarının bulunduğunu, 2009 yılında
4/1(a) kapsamında emekli olduğunu, 2017 yılında yapılan bir inceleme sonucunda emekliliğinin iptal edildiğini ve almış olduğu emekli aylıklarının yersiz ödeme kapsamında talep edildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 29/04/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 19/06/2019 tarihli ve … sayılı yazıda özetle;
2.1) Başvuranın 06/10/2009 tarihinde tahsisi talep ve beyan taahhüt belgesiyle yaşlılık aylığı
talebinde bulunduğu, 50 yaş 31 yıl ve 7457 prim ödeme gün sayısı üzerinden ve 506 sayılı
Kanunun geçici 81 inci maddesinin (B) bendinin (a) fıkrası gereğince 2105126089 tahsis numarasıyla ve 01/11/2009 itibariyle 4/1-(a) kapsamında emekli aylığı bağlandığı,
2.2) Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından, … sicil numaralı …
Ticaret Limited Şirketi ünvanlı işyerinde yapılan denetim sonucu düzenlenen 11/12/2017 tarihli ve … sayılı denetim raporunda, söz konusu işyerinde geçen 4/1-(a) kapsamındaki 10/06/200930/06/2009 süresi 21 günlük çalışmalarının fiili olmadığı tespit edildiğinden anılan sürelerin iptal edildiği,
2.3) Bahsi geçen denetim raporuna istinaden, 21 günlük 4/1-(a) kapsamındaki hizmetlerin
iptal edilmesi sonucunda, 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre son yedi yıllık fiili hizmet süresi içindeki fiili hizmet süresinin fazla olduğu statünün 4/1-(b) kapsamında geçmesi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
nedeniyle, 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlama koşulunu yitirdiği, bu itibarla Şubat/2019 ödeme dönemine işlem yapılarak, aylıklarının başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiği,
2.4) Yapılan Kurum işlemi hakkında, sigortalıya 03/01/2019 tarihli ve … sayılı yazı ile
gerekli bilginin verilerek, yeniden tahsis talebinde bulunması halinde, 09/01/2017-31/01/2017 ve 03/04/2018-08/08/2018 süresi sosyal güvenlik destek primine tabi geçen sürelerinin tüm sigorta kollarına çevrilerek yeniden aylık bağlanabileceği yönünden bilgilendirildiği, başvuranın 14/01/2019 tarihli gelir/aylık ödenek talep belgesine istinaden sosyal güvenlik destek primine tabi çalışma sürelerinin tüm sigorta kollarına çevrilmek suretiyle, 2829 sayılı
Kanunun 8 inci maddesine göre son yedi yıllık fiili hizmet süresi içerisindeki en fazla olan statünün yeniden 4/1-(a) kapsamına geçirilerek, tahsis talep tarihini takip eden aybaşı olan 01/02/2019 itibariyle söz konusu aylıklarının yeniden bağlandığı, ancak başvuranın 01/11/2009-16/01/2019 süresince yersiz ödendiği tespit edilen yaşlılık aylıkları için 5510 sayılı
Kanunun 96 ncı maddesinin (a) fıkrası gereğince yersiz ödeme borç kaydı oluşturulduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe,
bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5
inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi; “a)
Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, ….sigortalı sayılırlar.”
5.2) “Sigortalılığın başlangıcı” başlıklı 7 nci maddesi; “Sigorta hak ve yükümlülükleri 4
üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten,… itibaren başlar.”
5.3) “İşyeri, işyerinin bildirilmesi, devri, intikali ve nakli” başlıklı 11 inci maddesinin 1
inci ve 2 nci fıkralarında; “İşyeri, sigortalı sayılanların maddi olan ve olmayan unsurlar ile birlikte işlerini yaptıkları yerlerdir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
İşyerinde üretilen mal veya verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler, dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya meslek eğitimi yerleri, avlu ve büro gibi diğer eklentiler ile araçlar da işyerinden sayılır.”
5.4) “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesi; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının
(a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir. a)
Prime esas kazançların hesabında; 1) Hak edilen ücretlerin, 2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların, 3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.” 5.5.) “Prim belgeleri ve işyeri kayıtları” başlıklı 86 ncı maddesinin yedinci fıkrası
“Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri
Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir.
İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde, 88 inci ve 89 uncu maddelerin prim borcuna ilişkin hükümleri uygulanır.” 5.6.) “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96 ncı maddesinin son fıkrası; “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
6) 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8 inci maddesinin
1 inci fıkrasında “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili
hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.”
7) 12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin
7.1) “Sosyal sigorta kayıtlarının tutulması ve düzeltilmesine ilişkin esaslar” başlıklı 7 nci
maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen sosyal sigorta kayıtlarının, bu
Yönetmelikte belirtilen ve usulüne göre düzenlenmiş belgelere dayandırılması zorunludur. (2)
Usulüne göre düzenlenmiş belgeye dayandırılarak oluşturulan sosyal sigorta kayıtları; a)
Dayanak belgesinde bulunduğu hâlde kayıtlara hatalı veya eksik olarak tescil edilen ya da hiç yazılmayan bilgilerin veya mükerrer kayıtların bulunduğunun Kurumca tespitine, b) Kamu idareleri denetim elemanları ile Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından yapılan inceleme ve soruşturma raporlarına, c) Mahkeme kararlarına, ç) Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, 5411 sayılı Kanun kapsamındaki kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan temin edilen bilgi ve belgelere istinaden Kurumca yapılacak incelemeye, göre düzeltilir, silinir veya yeni kayıt eklenir.”
7.2) “Sigortalılığın sona ermesi ve bildirim yükümlülüğü” başlıklı 14 üncü maddesi; “1)
Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olanların sigortalılıkları hizmet akdinin sona erdiği tarihte sona erer ve bu tarih işverenleri tarafından, …
on gün içinde Kuruma (Ek ibare:RG-25/8/2016-29812) e-sigorta yoluyla bildirilir. (Ek cümleler:RG-5/12/2017-30261) Ayrıca Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamındaki sigortalılar için aylık prim ve hizmet belgesi verilmemesi veya tutukluluk ve gözaltı hali, yol izni ve diğer ücretsiz izinler, devamsızlık, puantaj, kısmi istihdam, yarım çalışma, fesih, tarihinde çalışmama ve diğer nedenlerle aylık prim ve hizmet belgesinde gün ve kazanç bildiriminde bulunulmaması halinde en son primin ilişkin olduğu tarih itibariyle
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sigortalılığı durdurulur. Ancak ilgili kanununda belirtilen ücretsiz izin halinde ise iznin sona erdiği tarih itibarıyla sigortalılığı durdurulur.”
7.3) “Sigortalıların yersiz tescili” başlıklı 19 uncu maddesi; “(1) Kanuna göre sigortalılık
niteliği taşımadığı hâlde, gerçeğe aykırı olarak bildirim yapıldığı tespit edilen tescil kayıtları iptal edilir.”
7.4) “Hizmet kayıtlarının düzeltilmesi” başlıklı 24 üncü maddesinin birinci fıkrası; “(1)
Kurumca hizmet kayıtları; a) Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca veya kamu idarelerinin denetim elemanlarınca düzenlenen raporlarda gerçeğe aykırı hizmet kazandırıldığının veya hatalı ve eksik kayıt bulunduğunun tespit edilmesi, b) Sigortalının prime esas kazançları, gün sayıları ve prim tahsilatına ilişkin bilgilerin hatalı veya eksik aktarıldığının tespit edilmesi, c) Kesinleşen yargı kararları ile sigortalıya hizmet kazandırılması veya Kurum kayıtlarında var olan hizmet veya prime esas kazançların yeniden belirlenmesi, hallerinde düzeltilir, iptal edilir veya yeni kayıt oluşturulur.” ikinci fıkrası “(2)
Birinci fıkra gereğince, hizmet kayıtlarında yapılacak güncelleme, iptal ve yeni kayıt oluşturma işlemleri, ünite amirinden alınacak olur üzerine, konu ile ilgili bilgisayara giriş yetkisi verilen ünite personelince yerine getirilir. Bu şekilde güncellenen bilgisayar kayıtları, her gün alınacak çalışma listeleri ile karşılaştırılarak mutabakatı sağlandıktan sonra, eski ve yeni kayıtlara ait hizmet dökümlerinin onaylı birer örneği sigortalıların dosyalarında muhafaza edilir. Ancak birinci fıkra (b) bendi gereğince hizmet kayıtlarında yapılacak iptal ve yeni kayıt oluşturma işlemleri, üyeleri Kurumca belirlenecek komisyon kararına göre yapılır. (Ek
)
cümle:RG25/8/2016-29812 Sigortalı ve hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanmadan önce hizmet kayıtları güncellenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın 10/06/2009 ile 30/06/2009 tarihleri arasındaki çalışmalarının fiili olmadığı hususunun soruşturma raporu doğrultusunda tespiti ve hizmetlerinin iptal edilerek ödenen yaşlılık aylıklarının ve sağlık yardımlarının yersiz ödeme kapsamında başvurandan talep edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, talebin reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuranın, 4/1-(a) ve 4/1-(b) kapsamında geçen hizmetleri ile ilgili olarak hizmet
birleştirmesi yaptığı ve 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre son yedi yıldaki hizmetlerinin fazla olduğu, 4/1-(a) kapsamında 01/11/2009 tarihinden itibaren emekli aylığı aldığı, 11/12/2017 tarihinde düzenlenen denetim raporu sonucunda başvuranın 10/06/2009-
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
30/06/2009 tarihleri arasındaki hizmetlerinin fiili çalışma olmaması nedeniyle iptal edildiği ve bu sebeple emekli olma koşullarını kaybetmesi nedeniyle almış olduğu emekli aylıklarının yersiz ödeme kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvurandan talep edildiği anlaşılmaktadır.
10) Bu çerçevede uyuşmazlığın; başvuranın, 11/12/2017 tarihli ve … sayılı denetim
raporuna istinaden, … sicil nolu işyerinde 10/06/2009 ila 30/06/2009 tarihleri arasında geçen hizmetlerinin fiili hizmet süresinden sayılıp sayılmayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.
11) Endüstri devrimi sonrasında iş gücünün korunması ve emek sömürüsünün engellemesi
amacıyla gelişmeye başlayan sosyal güvenlik hakkı işçiyi gerek çalışmış olduğu dönemlerde gerekse de çalışma gücünü kaybetmiş olduğu dönemlerde koruma amacı gütmektedir.
Ülkemizde kısa vadeli ve uzun vadeli sigorta bakımından korunmakta olan işgücü kısa vadeli sigorta kolları bakımından; iş kazası, hastalık v.b durumlar için korunmakta iken uzun vadeli sigorta kolları ile çalışma gücünün kaybedildiği yaşlılık halinde korunmaktadır. Sosyal hukuk devletinin bir gereği olan olarak aktif çalışma hayatında sigorta primleri ödeyerek sosyal güvenlik sistemine dahil olan iş gücü, duruma göre ödemiş olduğu prim miktarından daha yüksek oranda sosyal sigorta güvenliği ve geliri elde etmektedir. Bu durum bazen sosyal güvenlik sisteminin istismar edilmesine neden olmaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumunun denetim kontrolle yetkilendirilen memurları bu istismarların engellenerek, herkes için daha güçlü hizmet veren ve güçlü aktüeryal dengesi olan bir sosyal güvenlik kurumunun oluşması için görev yapmaktadırlar.
12) 2017/44 E. ve 2017/118 K. sayılı Anayasa Mahkemesi kararında Mahkeme Bakırköy 2.
İş Mahkemesinin itiraz yoluyla önüne getirdiği 5510 sayılı Kanunun Sosyal Güvenlik
Kurumunca tahsil edilecek yersiz ve fazla ödemelere ilişkin 96 ncı maddesinin sigortalının kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanan yersiz ödemelere ilişkin (a) bendinin
Anayasa’nın Sosyal Güvenlik Hakkını düzenleyen 60 ıncı maddesine aykırılığını incelemiş, ilgili maddenin düzenlemesinin kanun koyucunun takdir hakkı içerisinde kaldığını ve bu şekilde yapılan düzenlemenin Sosyal Güvenlik Hakkına engel teşkil etmediği sonucuna varmıştır. Mahkeme, kararında aynı zamanda “Kural, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uğradığı kamusal zararın giderilmesi amacıyla sebepsiz zenginleşmede geri verme konusuna ilişkin özel bir düzenleme niteliğinde olup, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışları nedeniyle kendilerine yapılan fazla veya yersiz ödemeye bağlanan sonuçları öngörmektedir. Kuralın, ilgililerin kusurlu veya kasıtlı hareketleriyle Kurum tarafından Kanun’a aykırı şekilde yapılan ödemelerin geri alınmasıyla Kurum’un gider kaybının önlenmesini ve Kurum’un aleyhine sebepsiz zenginleşmeye engel olunmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Böyle bir düzenlemenin anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde olduğu da açıktır.” ifadelerine yer verilmiştir.
13) Anayasa Mahkemesinin 2013/673 Başvuru numaralı 20/04/2016 tarihli kararında
geçmişte yapılan usulsüz prim girişleri nedeniyle başvuranın yaşlılık aylığının kesilmesi ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kendisine ödenen yaşlılık aylıklarının faiziyle birlikte geri ödenmesi noktasında faizle geri ödemenin mülkiyet hakkı ihlali olduğu yönündeki başvuru kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük gibi kriterler esas alarak değerlendirmiş ve başvuruya konu olayda mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar vermiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi; “Bu durumda somut olayda idarece hatalı olarak ödendiği tespit edilen yaşlılık aylıkları anapara tutarının başvurucudan iadesinin talep edilebileceği hususunda kuşku bulunmamaktadır. Aksi durumun belirtildiği üzere başvurucunun sebepsiz zenginleşmesine yol açabileceği ve sosyal adaletle bağdaşmayacağı açıktır. Öyleyse bu noktada ortaya konması gereken, usulsüz prim girişlerine istinaden yersiz ödenen söz konusu meblağın üzerine yasal faiz ilave edilerek tahsilinin istenmesinin başvurucuya -kamu yararı dikkate alındığında- aşırı bir yük yükleyip yüklemeyeceği hususudur. …Anayasa Mahkemesince bu çerçevede başvurucunun emekli olduğu tarih itibarıyla SGK müfettişlerince de tespit edildiği üzere sosyal güvenlik prim hesabında on dört aylık usulsüz prim girişi olduğu bu çerçevede başvurucunun hileli bir hizmet süresinden yararlandırıldığı ortaya konmuş bu durumda somut olayın özelliklerine göre yapılan değerlendirmede, başvurucunun kendisine kazandırılan on dört aylık hileli hizmet süresinden haberdar olması gerektiği ve toplam hizmet süresine söz konusu hileli hizmet süresi de eklenerek gerçekte hak kazanmadığı tam yaşlılık aylığı ödemelerinden yararlandığı anlaşılmış, eksik kalan hizmet süresi üzerinden usulsüz olarak aldığı aylıkların kendisinden daha sonra 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesinin (a) bendi uyarınca kanuni faizi ile birlikte iadesinin isteneceğini bilebileceği (§59-60).” ifadelerine yer vererek ihlal bulunmadığına hükmetmiştir.
14) Dosya kapsamındaki 11/12/2017 tarih ve … sayılı müfettiş raporunun; 4.1.34 nolu
bölümünde, başvuranın sigorta bildirimi yapılan Ankara Siteler Sosyal Güvenlik Merkez
Müdürlüğünde … sicil sayılı dosyada işlem gören …. Ltd. Şti.’nin Siteler … Cad. … Sok.
No:… Altındağ/ANKARA adresinde “mobilya imalatı” işi yapmak üzere 05/12/2008 tarihinde kanun kapsamına alındığı, işyerinde 66 farklı dönemde toplamda 56 farklı kişinin sigortalı olarak bildirildiği, 2012/Mart ayından sonra herhangi bir prim ödemesi yapmadığı ve 2017 yılı
Ekim ayı itibariyle 128.784,07 TL prim aslı, 75.736,49 TL gecikme zammı olarak toplam 2014.520,56 TL prim borcunun olduğunun Kurum intra sisteminden tespit edildiği, başvuran
…’nun anılan işyerinde çalışıp çalışmadığını hatırlamadığı yönünde ifade verdiği belirtilmiştir.
15) Ayrıca başvuran 02/01/2017 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve Teftiş
Başkanlığındaki ifadesinde çalışmadığını ve emekli olduğunu, emekli olmadan önce bir ara kendi işyerini işlettiğini ve özel sektörde mobilya boyacılığı alanında çalıştığını, En son 2009 yılında iş yerlerinde kısa dönemli çalışmalarının olduğunu ve kısa sürdüğünü, …. Ltd. Şti.’de çalışıp çalışmadığını hatırlamadığını, … ve …isimlerini hatırlamadığını, çalışmalarının üzerinden bir süre geçtiğini, kısa sürelerde çalıştığı için tam bilgi veremediğini; Ankara
Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen … Soruşturma No.lu kamu kurumu zararına nitelikli dolandırıcılık fiili hakkında yürütülen soruşturma kapsamında düzenlenen “Şüpheli
İfade Tutanağı”nda başvuran böyle bir işyerini hatırlamadığını, ama piyasada parçalı olarak kısa dönemlerde bir çok işyerinde çalıştığını, bu yerlerden bir tanesinin kendisini sigortalı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
göstermiş olabileceğini, …. Ltd. Şti. isimli işyerinin adresini bilmediğini, hangi alanda faaliyet gösterdiğimi, sahiplerinin kimler olduğunu bilmediğini, bu işyerinden sigortalı gösterilmesinin sebebini bilmediğini, çalıştığı işyerlerinde sigorta işlemleri için kimlik fotokopisi verdiğini, ancak başka bir yere sigorta ya da başka bir şey için kimseye herhangi bir şey vermediğini belirtmiştir.
16) Somut olay kapsamında yapılan inceleme neticesinde, Türkiye Ticaret Sicili
Gazetesi’nin 31 Aralık 1996 tarihli ve … sayılı kaydına göre … Ltd. Şti.’nin … ve …
tarafından kurulduğu ve ortaklarının … ve … olduğu; 25 Aralık 1998 tarihli ve 4699 sayılı kaydına göre şirketin sermaye artırımına gittiği; 2 Ağustos 2004 tarihli ve 6105 sayılı kaydına göre görev süresi sona eren şirket müdürü …’nin görev süresinin 31/12/2015 tarihine kadar uzatılmasına karar verildiği; 4 Şubat 2008 tarihli ve 6991 sayılı kaydına göre şirketin merkez adresinin 15/1/2008 tarihinde …Cad. … Sokak No: … Siteler/Ankara adresine taşındığı, şirket hisselerinin … ve …’ye devredildiği; 2 Şubat 2010 tarihli ve …sayılı kaydına göre şirketin merkez adresinin 28/1/2010 tarihinde …cad. No:…Bodrum Kat Siteler/Ankara adresine taşındığı; 1 Haziran 2012 tarihli ve … sayılı kaydına göre şirketin … ve …’e devredildiği, şirketin merkez adresinin 11/5/2012 tarihinde …. No: … Siteler/Altındağ
Ankara adresine taşındığı görülmüştür.
17) Ayrıca, başvuranın Kurumumuza yaptığı başvurusuna ek olarak sunduğu
beyanlarda, SGK tarafından alınan ifade sırasında kendisine … ve … isimlerinin sorulduğunu, ancak kendisinin 2009 yılında … ve … döneminde çalıştığını belirttiği anlaşılmıştır.
18) Başvuranın 21 günlük çalışmasının iptaline dayanak gösterilen müfettiş raporunun
eklerinde yer alan bilgilerden, sigortalılık süreleri iptal edilen …’nun çalışma tarihlerinin 10/6/2009 ile 30/6/2009 tarihleri arasında, …’un çalışma tarihlerinin 1/4/2009 ile 5/4/2009 tarihleri arasında gerçekleştiği, isimleri belirtilen diğer sigortalılarının çalışmalarının ise şirketin … ve …’e devredildiği tarihten sonrasına tekabül ettiği; 25/4/2011 tarihinde işyerine yapılan yoklama neticesinde işyerinin faal olduğunun tespit edildiği görülmüştür. Ancak müfettiş raporunda işyerinin sahibi, yeri ve çalışan diğer kişiler hakkında bilgiler verebildikleri için ifadesi alınan sigortalılardan … ve … ile …’nin eski eşi …’ın bildirimlerinin fiili hizmete dayandığı sonucuna ulaşılmıştır.
19) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından yayımlanan 2013/5 sayılı genelge ile
Sosyal Güvenlik Kurumu Denetmenlerinin standartları belirlenmiş ve bu çerçevede yapacakları denetimlerde kullanacakları belgelere genelge ekinde yer verilmiştir. 11/12/2017 tarihli müfettiş raporu incelendiğinde, denetmen raporunun şirketin sahte olduğu ihbarı üzerine hazırlandığı, ancak şirketin sahteliği üzerinden değil, bazı çalışanların çalışmalarının fiilen gerçekleşmemiş olması üzerinden sigortalılıklarının iptal edildiği, başvuranın çalıştığı işyerinin 2012 yılında … ve …’e devredildiği ve bu tarihte şirketin merkez adresinin …sok. No: … Siteler/Altındağ Ankara adresine taşındığı, dolayısıyla başvuranın … ile …’i tanımamasının olağan olduğu, başvurana çalıştığı işyerinin ortaklarını tanıyıp tanımadığına yönelik yanlış sorular yöneltilmesi nedeniyle
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
“hatırlamadığı” şeklinde beyanda bulunduğu, keza yaklaşık sekiz yıllık bir süre geçtikten sonra somut bir bulgu bulunmadan sigortalılıkta geçen sürelerin iptal edilmesinin ölçüsüz bir uygulama olduğu, bu kadar süre geçtikten sonra işyeri sahibinin ismini hatırlamasının başvurandan beklenemeyeceği, başvuranın 21 günlük çalışmasının nerede geçtiğini hatırlamamasının idare tarafından fiilen çalışmanın bulunmadığı şeklinde yorumlanmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaati oluşmuştur.
20) Somut olayda, anılan rapor ve alınan ifadeler kapsamında, başvurana 21 günlük fiili
çalışmayı tespite yönelik olarak çalıştığı dönemde işyerinin ortakları olan … ve … yerine … ile
… isimlerini hatırlayıp hatırlamadığının sorulması, sigortalı olarak maiyetinde çalıştığı işverenin ifadesine başvurulmamış olması, … ve … döneminde çalışan diğer personelin ifadesinin bulunmuyor oluşu birlikte dikkate alındığında fiili hizmetin bulunup bulunmadığı yönünde yapılan denetim ve araştırmanın eksik ve hatalı bir incelemeye dayanılarak yapıldığı kanaatine varılmıştır.
21) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, mevzuat hükümleri ve somut
olay bir arada değerlendirildiğinde; başvuranın 10/06/2009 ila 30/06/2009 tarihleri arasındaki çalışmalarının fiili olmadığının müfettiş raporu doğrultusunda iptal edilmesi neticesinde 4/1-(a) statüsünde almış olduğu emekli aylıkları tutarı olan faizi ile birlikte 178.338,73 TL.’nin yersiz ödeme kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvurandan talep edilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘makul sürede karar verme’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın 10/06/2009 ile 30/06/2009 tarihleri arasındaki fiili çalışmaya dayanmadığı gerekçesiyle iptal edilen çalışmasının sigortalılıkta dikkate alınması ve yersiz ödeme kapsamında talep edilen borcun kaldırılması hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.