|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yaptığı müracaatta, mahkeme kararıyla intibakının ve hak edişlerinin ödenmesine dair karar verilmesine rağmen SGK’nın bu işlemleri gerçekleştirmediğini belirtmiştir. 1997-2008 yılları arasındaki maaş farkının ödenmediğini ve intibakın maaşına yansıtılmadığını ifade ederek, bu duruma itiraz etmiştir. SGK’nın verdiği yanıtın tatmin edici olmadığını vurgulayan başvuran, Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın intibak işlemlerinin yasal çerçevede yapıldığını, ancak emekli aylığının alt sınırın altında kalması nedeniyle ek bir ödeme yapılmadığını belirtmiştir. İlgili mevzuat gereği, başvuranın intibakının 17/07/1997 tarihi esas alınarak düzeltilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, SGK tarafından yapılan hesaplamaların 01/10/2008 tarihinden itibaren geçerli olduğu belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın emekli ikramiyesi ve maaş hesaplamalarının emekliliğe hak kazandığı tarih olan 17/07/1997’e göre yeniden değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir. SGK’nın bu karara uygun olarak işlemlerini 30 gün içinde tamamlaması zorunludur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/985-S.20.1557
BAŞVURU NO : 2019/9813
KARAR TARİHİ : 17/01/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İntibak işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/05/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılmış olan başvuruda; başvuran, dilekçesinde özetle; açmış olduğu dava sonucunda mahkemece lehine karar verilerek intibakının ve hak edişlerinin ödenmesine karar verildiğini, ancak söz konusu işlemlerin SGK tarafından yapılmadığını ifade ederek, ivedilikle mahkeme kararına uyulmasını talep ettiği 16/01/2019 tarihli şikayet başvurusu hakkında
Kurumumuz tarafından verilen “Gönderme Kararı”na istinaden SGK tarafından verilen cevabın tatmin edici olmadığını ve 1997-2008 yılları arasındaki maaş farkının ödenmediğini ayrıca yapılan intibakın maaşına yansıtılmadığından bahisle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına gönderilen 17/07/2019 tarihli ve E sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen 09/08/2019 tarihli ve E sayılı cevabi yazıda;
2.1. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Ortak Hükümler” başlığı altındaki 36 ncı maddesinin A bendindeki tabloda, memurların göreve başlayış derece ve kademeleri ile azami yükselinecek derece ve kademelerin öğrenim durumlarına göre belirlendiği,
2.2. Memuriyette iken veya memuriyetten ayrıldıktan sonra bir üst öğrenimi bitirenlerin intibaklarının emsallerini aşmamak kaydıyla yapılacağının belirtildiği ve yapılan bu yeni intibak sonucunda ortaya çıkacak derece ve kademe aylığı üzerinden takip eden aybaşından itibaren aylık alınacağının düzenlendiği,
2.3. Ek gösterge gibi emekli aylığının unsurlarına ilişkin ödemelerin zamanaşımı süresi hesaplanırken, öncelikli olarak 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla 5434 sayılı
Kanunun 117 nci maddesinde belirtilen beş yıllık sürenin dolup dolmadığının belirlendiği, beş yıllık sürenin doldurulması halinde, 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihine kadar ödenmesi gereken aylık farkların zamanaşımına uğradığından ödenmediği, 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonraki aylık farkların ise ödendiği,
2.4. İlgilinin İskenderun Devlet Hastanesinde hemşire olarak görev yapmakta iken 17/07/1997 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edildiği ve tarafına 29/07/1997 tarihli ve sayılı işlem ile 4 üncü derecenin 2 inci kademesi intibakı ve (650) ek gösterge rakamı üzerinden, 18 yıl 3 ay 14 gün fiili hizmeti ve 2 yıl 3 ay 3 gün mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamındaki hizmeti olmak üzere toplam 20 yıl 6 ay 17 gün hizmetine karşılık 15/08/1997 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı ve (20) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi ödendiği,
2.5. 02/10/2006 tarihli yazı ile ilgiliye görevde iken intibakının değiştirilmesine yönelik herhangi bir başvuruda bulunmadığından, intibakının yapılmasına imkan bulunmadığının bildirildiği,
2.6. İlgilinin vekilinin 17/06/2015 tarihli dilekçesi ile ilgilinin intibakının yükseltilmesi talebi üzerine durumun yeniden incelendiği 18/06/2015 tarihli yazı ile talebin reddedildiği, ancak yapılan incelemede ilgilinin sağlık koleji mezunu olduğunun anlaşılması üzerine 15/08/2015 tarihli işlem ile ilgilinin intibakının 4 üncü derece 3 üncü kademeye yükseltildiği,
2.7. Ankara 5. İdare Mahkemesinde Kurumumuz aleyhine açılan dava sonucunda söz konusu
Mahkemenin 26/04/2017 tarihli ve E K sayılı kararında; “… Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline, … ” şeklinde karar verilmesi üzerine, 25/12/2017 tarihli ve sayılı işlemle zamanaşımı hükümleri dikkate alınarak 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihi olan 01/10/2008 tarihinden geçerli olmak üzere, ilgilinin intibakının 2 nci derecenin 2 nci kademesi +1600 ek gösterge rakamı ve 20 yıl 6 ay 17 gün hizmet süresi üzerinden düzeltildiği,
2.8. Ancak düzeltme işlemine rağmen ilgilinin aylıkları alt sınır aylık tutarının üzerine çıkmaması nedeniyle hâlihazırda alt sınır aylığı tutarı üzerinden ödenmekte olan emekli aylığı tutarlarında fark ödemesi yapılmasını gerektiren herhangi bir değişiklik oluşmadığı, diğer taraftan 5434 sayılı Kanunun 117 nci maddesi ile belirlenen beş yıllık zamanaşımı süresinin geçmesi nedeniyle de emekli ikramiyesi farkı tahakkuk ettirilmediği,
2.9. İlgilinin Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Sağlık Programları Ebelik Bölümü öğrenimi esas alınarak intibakının ve emekli aylığının 01/10/2008 tarihinden itibaren düzeltildiği, söz konusu tarihten itibaren mahkeme kararı uyarınca düzeltilen intibakı esas alınarak hesaplanan emekli aylıkları hali hazırda almış olduğu alt sınır aylığının altında kaldığından fark ödemesi yapılmasını gerektiren herhangi bir değişiklik oluşmadığı, konuya ilişkin olarak gerçekleştirilen işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …” denilmektedir.
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun
Görevi’ başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denilmektedir.
5. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun mülga ek 19 uncu maddesi; “Bu Kanuna göre bağlanacak emekli, adi mâlüllük ve vazife mâlüllüğii aylıklarının alt sınırı, bu Kanuna bağlı gösterge tablosunun 14 nci derecesinin 2 nci kademesi üzerinden 30 fiili hizmet yılı için hesaplanacak emekli aylığıdır. …” denilmektedir.
6. 5434 sayılı Kanunun Çeşitli Adlarla Ödenecek Paraların Zamanaşımı Süresini
Düzenleyen mülga 117 nci maddesinde; “Bu kanun gereğince çeşitli adlarla ödenecek paralardan; istihkak kesbedildiği tarihlerden itibaren 5 yıl sonuna kadar alınmayan veya yazı ile müracaat edilerek aranmayanlar Sandık lehine zamanaşımına uğrar. ” denilmektedir.
7. 5510 sayılı Kanunun “Zamanaşımı, Hakkın Düşmesi ve Avans” başlıklı 97 nci maddesinde; “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, iş kazası, meslek hastalığı, vazife malûllüğü ve ölüm hallerinde bağlanması gereken gelir ve aylıkların, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmı zamanaşımına uğrar. Kuruma müracaat etmemenin haklı bir sebebe dayandığını genel hükümlere göre ispat edenler hakkında, yukarıdaki hükümler uygulanmaz. Kısa vadeli sigorta kollarından ve ölüm sigortasından kazanılan diğer haklar, hakkın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse düşer.” denilmektedir.
8. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Ortak Hükümler” başlıklı 36. maddesinde; “Memuriyette iken veya memuriyetten ayrılarak (87 nci maddeye tâbi kurumlarda çalışanlar dahil) üst öğrenimi bitirenler, aynı üst öğrenimi tahsile ara vermeden başlayan ve normal süresi içinde bitirdikten sonra memuriyete giren emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla, bitirdikleri üst öğrenimin giriş derece ve kademesine memuriyette geçirdikleri başarılı hizmet sürelerinin tamamı her yıl bir kademe, her üç yıl bir derece hesabıyla ilave edilmek suretiyle bulunacak derece ve kademeye yükseltilirler.” denilmektedir.
9. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Derece Değişikliğinde Aylığa Hak Kazanma” başlıklı 167 nci maddesinde; “Derece yükselmesinde veya daha aşağı derecelere atamada memur, yükseldiği veya atandığı derecenin görevine başladığı tarihi takip eden aybaşından itibaren bu derecenin 161 inci maddeye göre kazandığı kademe aylığını alır” denilmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Tavsiye Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
11. Başvuranın intibakının ve hak edişlerinin ödenmesi talebiyle idareye başvurması ve taleplerinin idare tarafından karşılanmaması sonucu uyuşmazlığın çıktığı anlaşılmaktadır.
12. Başvuranın İskenderun Devlet Hastanesinde hemşire olarak görev yapmakta iken 17/07/1997 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edildiği ve 29/07/1997 tarihli ve sayılı işlem ile 4 üncü derecenin 2 nci kademesi intibakı ve 650 ek gösterge rakamı üzerinden, 18 yıl
3 ay 14 gün fiili hizmeti ve 2 yıl 3 ay 3 gün mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu
kapsamındaki hizmeti olmak üzere toplam 20 yıl 6 ay 17 gün hizmetine karşılık 15/08/1997 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı ve 20 tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi ödendiği görülmektedir
13. Ankara 5. İdare Mahkemesinde söz konusu intibak düzeltilmesinin yapılması için açılan dava sonucunda; Mahkemenin 26/04/2017 tarihli ve E K: sayılı kararı üzerine, idarenin 25/12/2017 tarihli ve sayılı işlemiyle, başvuranın intibakının 2 nci derecenin 2 nci kademesi +1600 ek gösterge rakamı ve toplam 20 yıl 6 ay 17 gün hizmet süresi üzerinden düzeltildiği, emekli ikramiye farkının zaman aşıma uğradığı gerekçesiyle ödenmediği, emekli aylık farklarının ise zaman aşımı hükümleri dikkate alınarak 5510 sayılı kanunun yürürlüğe girdiği 01/10/2008 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yeniden hesaplandığı anlaşılmaktadır.
14. Başvuranın intibakının düzeltilmesi işlemi sonrasında; başvuranın Anadolu Üniversitesi
Açık Öğretim Fakültesi Sağlık Programları Ebelik Bölümü öğrenimi esas alınarak intibakının ve emekli aylıklarının 01/10/2008 tarihinden itibaren düzeltildiği, ancak 01/01/2019 tarihi itibariyle 20 yıl 6 ay 17 gün hizmet süresi esas alınarak 4 üncü derece 3 üncü kademe +650 ek gösterge rakamı üzerinden hesaplanan emekli aylığının 2.075,21 TL, 2 nci derece 2 nci kademe
+1600 ek gösterge rakamı üzerinden hesaplanan emekli aylığının ise 2.183,52 TL olduğu, söz konusu tutarların alt sınır aylığı olan 2.287,81 TL’nin altında kalması nedeniyle zaten alt sınır aylığı esas alınarak aylık ödenen başvurana herhangi bir fark ödemesi yapılmadığı tespit edilmiştir.
15. Başvuranın intibakının düzeltilmesi işlemi sonrasında emekli ikramiyesi ve maaş ödenme hususu hakkında; başvuran, Ankara 5. İdare Mahkemesinin 26/04/2017 tarihli ve
E: K sayılı kararı ile 30/06/1997 tarihinde Anadolu Üniversitesi Açık
Öğretim Fakültesi Sağlık Programları Ebelik Bölümü Ön Lisans diploması alarak intibakının düzeltilmesine hak kazanmıştır. Böylece, başvuranın intibak düzeltme işleminin mezuniyet derecesinin yüksekokul temel alınarak belirlenmesi ve söz konusu intibak işleminin emeklilik tarihi olan 17/07/1997 tarihi esas alınarak yapılması gerekmektedir. Ancak, başvuran 17/07/1997 tarihinde emekli olmasına rağmen, idare tarafından intibak düzeltme işlemine bağlı hesaplamaların zaman aşımı gerekçe gösterilerek 01/10/2008 tarihinden itibaren yapıldığı tespit edilmiştir.
16.1. Bahse konu mahkeme kararından sonra, idarenin belli bir işlem ya da eylem tesis etmesi gerekli bulunan hallerde, idarenin mahkeme kararının gereklerine uygun davranışta bulunması beklenmektedir. Dava konusu işlemin hukuk düzeninde yarattığı etki ve değişiklikler, kendisinin bu düzene dâhil olmasından ibaret değildir. Dava konusu edilen işlemin, tıpkı domino taşları gibi, art arda, yeni idari işlemler tesisine veya başka hukuki durumların oluşumuna neden olması olasıdır. Ek olarak, bir yığın önlemin alınması, maddi ve/veya hukuki engellerin kaldırılması, yeni işlem ve eylemlerin yapılması gerekli olabilir. İdari Rejime göre, bu önlemlerin alınması ve işlem ve eylemlerin yapılması, idarenin yetki alanı içerisindedir.
16.2. Söz konusu somut olayda başvuranın intibak işleminin düzeltilmesi işleminin tek başına yeterli olmadığı, intibak işleminin doğal sonucu olarak emekli ikramiyesi ve emekli aylığı hakkının mahkeme kararı ile kazanıldığı ve söz konusu işlemlerin emekli olmaya hak kazanılan 17/07/1997 tarihi temel alınarak tekrar değerlendirilmesi ve hesaplanmasının gerektiği sabittir.
17. Başvuranın 30/06/1997 tarihinde Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Sağlık
Programları Ebelik Bölümü Ön Lisans diploması alarak intibakının düzeltilmesine hak kazandığı mahkeme kararıyla sabittir. Bu bağlamda, mahkeme kararı gereğince başvuranın emekli ikramiyesi ve emekli maaşının tekrar hesaplanması işlemlerinin 01/10/2008 yılından değil emekli olmaya hak kazandığı 17/07/1997 tarihinden itibaren yapılarak hüküm ve sonuç doğurması gerekmektedir.
18. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar neticesinde; idare tarafından başvuranın emekli maaşının hesaplanmasına ve emekli ikramiyesinin tahakkukuna yönelik olarak 01/10/2008 tarihi esas alınarak yapılan işlemlerde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
120. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 06/11/2019 tarihli ve E. sayılı yazı ile bildirilmiş olup, Hatay İdare
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın emekli ikramiyesi ve emekli maaşı hesaplamalarının emekliliğe hak kazandığı 17/07/1997 tarihi esas alınarak yapılması hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi