Yıllık ücretli iznin devri talebi üzerine İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile çalışan arasındaki uyuşmazlık (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/260-S.20.361

BAŞVURU NO : 2019/12243

KARAR TARİHİ : 06/01/2020

RET KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, yıllık ücretli iznini devretme talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 09/07/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 22/12/2018 ve tarihli başvurularında özetle; İstanbul Büyükşehir

Belediyesi iştiraklerinden olan İstgüven İstanbul Güvenlik Anonim Şirketi bünyesinde çalışmakta olduğu, 2018 yılında hak kazanmış olduğu yıllık ücretli iznini ileri bir tarihte kullanmak istemesine rağmen 02/01/2019 – 13/01/2019 tarihlerinde şirket tarafından kendisine resen izin kullandırıldığından bahisle, gerekli incelemenin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun konuya ilişkin 23/07/2019 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının 07/08/2019 tarihli ve sayılı yazısı eki İstgüven İstanbul Güvenlik Anonim Şirketinin 31/07/2019 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;

2.1. Başvuranın 19/01/2009 tarihinde işbaşı yapmış olduğu ve ilk yıllık ücretli izin hakkının 19/01/2010 tarihinde doğduğu, başvuru tarihine dek tüm yıllık ücretli izin haklarının başvurana eksiksiz kullandırıldığı, başvuran 19/01/2017-19/01/2018 tarihleri arasındaki çalışması kaynaklı yıllık ücretli iznini bir sonraki döneme devretmek istediğinden uyuşmazlığın ortaya çıktığı,

2.2. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca başvuranın yıllık ücretli iznini devretme ya da işverenin yıllık ücretli izni takip eden sene içerisinde kullandırma hakkının bulunmadığı, Yıllık Ücretli

İzin Yönetmeliği uyarınca yıllık ücretli izni kullandırma dönemini belirleme yetkisinin de işverene ait olduğu, şirketlerince de bu doğrultuda iş yoğunluğu ve personel dengesini de gözeterek işlem yapıldığı, başvuranın yıllık ücretli iznini devretme ısrarı sonucunda şirketlerince başvuranın yıllık ücretli izne ayrıldığı, başvuranın yıllık ücretli izin evrakına imzadan imtina ettiği, bu hususta tutanak düzenlendiği,

2.3. Sayıştay Başkanlığının 2017 Yılı Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporunda yıllık ücretli izinlerin biriktirilmemesi gerektiği yönünde değerlendirmede bulunulduğu, ayrıca yıllık ücretli izinlerin kullandırılmasında talebin de dikkate alındığı, başvuranın talebi doğrultusunda 03/05/2019-06/05/2019 tarihleri arasında yıllık ücretli izin kullandırıldığı, kalan yıllık ücretli iznin de 19/02/2020 tarihine kadar kullandırılacağı,

Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;

3.1. “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

3.2. “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.

Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 4857 sayılı İş Kanununun;

5.1. “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.”,

5.2. “Yıllık ücretli izne hak kazanma ve izni kullanma dönemi” başlıklı 54 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “İşçi yukarıdaki fıkralar ve 55 inci madde hükümlerine göre hesaplanacak her hizmet yılına karşılık, yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır”,

5.3. “Yıllık ücretli iznin uygulanması” başlıklı 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu iznin 53 üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur.”,

5.4. “Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.”,

5.5. “İzinlere ilişkin düzenlemeler” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “Yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ve işverence tutulması zorunlu kayıtların şekli Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle gösterilir.”,

6. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinin;

6.1. “İzin Kullanma Dönemleri” başlıklı 5 nci maddesinde; “İşveren veya işveren vekilleri, bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde belirtilen izin kurulu veya 18 inci maddeye dayanılarak bunun yerine geçenlere danışmak suretiyle işyerinde yürütülen işlerin nitelik ve özelliklerine göre, yıllık ücretli izinlerin, her yılın belli bir döneminde veya dönemlerinde verileceğini tayin edebilir. Bunu işyerinde ilan eder.”,

6.2. “İzin İsteği ve Verilmesi” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Ancak, izin sıra ve nöbetleşmesini göstermek üzere söz konusu kurulca düzenlenecek çizelgeler işçinin talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanır.”,

Hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu

Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran, yukarıda 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; yıllık ücretli iznini, izne hak kazandığı hizmet yılını takip eden yıl içerisinde kullanmayıp ileri bir tarihte kullanmayı talep etmektedir.

9. Başvuranın beyanı ve İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgeler doğrultusunda; başvuranın 19/01/2009 tarihinde başvuruya konu İdare bünyesinde çalışmaya başladığı ve halen çalışmakta olduğu, dolayısıyla yıllık ücretli izne hak kazandığı tarihin 2010 ve sonrası yılların 19 Ocak günü olduğu anlaşılmaktadır.

10. Konuya ilişkin Anayasamız ile diğer mevzuat hükümleri incelendiğinde; dinlenme hakkı

Anayasa ile güvence altına alınmakla kalınmamış, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği, işverenin yıllık izin kullandırma konusunda yükümlülüğünün bulunduğu, işçinin yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanacağı ve iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin kendisine ödeneceği yönünde hükümlere yer verilmiştir.

11. Sayıştay Başkanlığı 2017 Yılı Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporunun “4857 sayılı

İş Kanunu’na Tabi Olarak Çalışan İşçilerin Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması Sonucu Kamu

İdarelerinin Toplu Ödeme Yapmak Zorunda Kalmaları” başlıklı 8.18. maddesinde; “4857 sayılı İş Kanunu’nun “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde, en az bir yıl çalışmış olan işçilere işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere yıllık ücretli izin verileceği belirtildikten sonra hizmet süresi dikkate alınarak işçilere verilecek yıllık asgari ücretli izin süreleri tespit edilmiş ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı Kanun’un 59’uncu maddesinde de iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun’un 60’ıncı maddesine istinaden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.

Yıllık ücretli izinlerin, 4857 sayılı Kanun’un “Yıllık ücretli izinlerin uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesi ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümlerine göre kullandırılması gerekmektedir. Nitekim Kanunun 103’üncü maddesinde de Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ne aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işverene bu durumda olan her işçi için idari para cezası verilmesi öngörülmüştür.

Denetimler sonucunda yıllık izin hakkının çalışanların dinlenmesi ve işyerindeki veriminde düşüş yaşanmaması için tanınan bir sosyal hak olmasına rağmen mali bir hak olarak görülmesi nedeniyle, işçilerin yıllık ücretli izinlerini kullanmayarak biriktirdiği, bunun sonucunda iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçilere önceki yıllarda kullanmadıkları yıllık izinler için sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden toplu olarak ödeme yapılmak zorunda kalındığı görülmüştür. Bu durumun, kamu idarelerinin nakit yönetimini olumsuz etkileyeceği ve ek maddi külfet oluşturabileceği değerlendirilmektedir.”

Tespitine yer verilmiştir.

12. Mahalli idareler nezdinde yapılan farklı denetimler sonucunda genellik arz etmesi nedeniyle anılan Raporun “Mahalli İdarelere İlişkin Konular” kısmında yer verilen bu tespitte; mali bir haktan ziyade sosyal bir hak olan yıllık izinin vazgeçilmez olmakla birlikte, çalışanlara yıllık ücretli izin kullandırılmamasının verimde düşüklüğün yanında İdarelere mali külfet de oluşturduğu belirtilmektedir.

13. Başvuru konusu “İlgili Mevzuat” kısmında yer verilen hükümler ile birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın 19/01/2018 tarihinde hak etmiş olduğu yıllık ücretli iznini 19/01/2019 tarihine kadar kullanması gerektiği, iznin bu süre içerisinde kullanılmaması halinde

İdarenin sorumluluğunun doğacağı, İş Kanununda izin devri gibi bir düzenlemeye yer verilmediği, başvuranın yıllık ücretli izninin bir kısmını kendi talebi doğrultusunda kullanmakla birlikte, kalan 10 günlük yıllık ücretli izninin İdarenin tek taraflı işlemi ile 02/01/201913/01/2019 tarihleri arasında kullandırıldığı, başvuranın hizmet yılı içerisinde bu iznini başka bir tarih aralığında kullanmak istediğine yönelik bir beyanı bulunmamakla birlikte, iznini hizmet yılı dışında ileri bir tarihte kullanmak istediğini beyan ettiği, İdare tarafından da hizmet yılının sona erdiği 19/01/2019 tarihine yakın bir tarihe kadar beklenerek kalan iznin kullandırıldığı tespit edilmiştir.

14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; hak edilen yıllık ücretli iznin gelecek hizmet yılı içerisinde kullandırılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII . KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURAN ve İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi