İsteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi nedeniyle prim borçlarının ihya edilmesi talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, 1996 yılında isteğe bağlı sigortalılık için Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvurmuş ve bu başvuru kabul edilmiştir. Ancak, primlerini düzenli ödemediği için sigortalılığı durdurulmuştur. Başvuran, 7143 sayılı Kanun kapsamında, 01/08/1996 tarihinden itibaren ödenmeyen prim dönemlerinin ihya edilmesini talep etmiştir. Başvurusunun sonuçsuz kalması üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur.

Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının sona erdiğini ve 7143 sayılı Kanun’un kapsamına girmediğini belirtmiştir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 85’inci maddesi gereğince, art arda üç ay prim ödemeyenlerin sigortalılıklarının sona ereceği ve başvuranın 01/12/1997 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigortalılığının sona erdiği ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın 4958 sayılı Kanun kapsamında yapılandırma talebinde bulunmadığı ve bu nedenle de 7143 sayılı Kanun’dan yararlanma hakkının bulunmadığı vurgulanmıştır.

Kamu Denetçisi, başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığını belirterek ret kararı verilmesini önermiştir. Başvuranın, 31/12/1997 tarihinden sonra isteğe bağlı sigortalılığı bulunmadığı ve dolayısıyla yapılandırma hükümlerinden yararlanma imkânının olmadığı sonucuna varılmıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/3500-S.20.5571

BAŞVURU NO : 2019/15308

KARAR TARİHİ : 04/03/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın primlerini düzenli ödememesi nedeniyle durdurulan isteğe bağlı sigortalılığın 7143 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde ihya edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 06/09/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, konaklama ve eğlence yerlerinde ses sanatçısı olarak çalışmakta olduğunu, Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası (MÜZİK-SEN) üyesi olduğunu, çalıştığı işyerlerinin özelliği ve özgün çalışma koşulları, mevcut yasal düzenlemelerin yetersizliği gibi nedenlerle ilgili işverenlerce çoğunlukla Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılmadığını ve çalışmalarının kayıtsız kaldığını, isteğe bağlı sigortalılık için Kuruma 1996 yılında başvurduğunu ve başvurusunun kabul edildiğini, ancak primlerinin düzenli ödememesi nedeniyle isteğe bağlı sigortalılığının durdurulduğunu, 7143 sayılı Kanun hükümleri gereğince 01/08/1996 tarihinden itibaren başlayan 4A kapsamındaki sigortalılığının primleri ödenmeyen dönemlerine ilişkin hizmetlerinin ihya edilmesi için Kuruma başvurduğunu, başvurusunun sonuçsuz kaldığını belirterek 01/08/1996 yılından itibaren SSK 4A kapsamındaki primi ödenmeyen dönemlere ilişkin hizmetlerinin ihyasının sağlanmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 12/09/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal

Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 28/10/2019 tarihli ve … sayılı yazı ve eklerinde mevzuat hükümlerine yer verilerek

özetle:

2.1. 506 sayılı Kanun’un isteğe bağlı sigortayı düzenleyen mülga 85’inci maddesi, 4842 sayılı

Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 01/05/2003 tarihinden geçerli olmak üzere değiştirilmiş ve söz konusu düzenlemeyle, isteğe bağlı sigortaya devam edenlerin sigortalılıklarının sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak çalışmaya başlama, sona erdirme talebinde bulunma, sigorta primini art arda 3 ay ödememe, tahsis talebinde bulunma ve sigortalının ölümü hallerinde sona erdirileceğinin hüküm altına alındığı,

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

2.2. 4842 sayılı Kanun’la 506 sayılı Kanun’a eklenen geçici 85’inci madde ile 01/05/2003 tarihinden önce isteğe bağlı sigortalı olanlardan Kuruma prim borcu bulunanların, bu tarihten itibaren 6ay içerisinde yani 01/11/2003 tarihine kadar prim borçlarını gecikme zammıyla birlikte ödemeleri halinde sigortalılıklarının devam edeceği, 01/05/2003 tarihinden önceki sürelere ait prim borçlarının tamamını gecikme zammı ile birlikte 01/11/2003 tarihine kadar ödemeyenlerin isteğe bağlı sigortalılıklarının ise sona erdirileceği ancak bu süre içinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde ödenen kısma ait sürelerin hizmetten sayılacağının öngörüldüğü, 2.3. 01/05/2003 tarihinden önce isteğe bağlı sigortalı olanların borçlarının tamamını 01/11/2003 tarihine kadar ödemeyenlerin sigortalılıkları sona erdirildiği gibi bu durumda olan sigortalıların 01/05/2003 tarihinden sonra art arda 3 ay prim ödememeleri halinde de sigortalılıklarının primi ödenmiş son ay itibariyle sona erdirileceği, 2.4. Diğer taraftan, 4958 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin (K) bendi ile 30/06/2003 tarihi itibariyle isteğe bağlı sigorta prim ve gecikme zammı borcu bulunanlardan, 06/08/2003 tarihini izleyen 30 gün (05/09/2003 tarihine kadar) içinde müracaatta bulunan sigortalıların prim ödedikleri kazanç tutarının %15 inden az olmayacak şekilde prim borçlarının yeniden yapılandırıldığı, 2.5. Başvuranın 4958 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin (K) bendi kapsamında yapılandırma başvurusu bulunmadığı gibi 01/11/2003 tarihine kadar da prim borçlarını ödemediğinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 85’inci maddesi kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılığı primi ödenmiş son ay olan 31/12/1997 tarihi itibariyle sona erdirileceği, 2.6. 7143 sayılı Kanun uyarınca Kurum Alacaklarının Yapılandırılması konulu 2018/19 sayılı genelgenin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, 01/05/2003 ile 30/09/2008 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalılığı devam edenlerden, sigortalılığı 01/05/2003 tarihinden sonra sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak çalışmaya başlama, taleple ya da cari ay primlerinin art arda üç ay ödenmemesi nedeniyle sona erenlerin 30/09/2008 tarihine kadar ödenebilir nitelikte olan hizmet sürelerine ilişkin prim borçlarını 7143 sayılı Kanun’a göre yapılandırabileceklerinin öngörüldüğünü, 2.7. 7143 sayılı Kanun’un 01/05/2003 ile 30/09/2008 tarihleri arasındaki ödenebilir nitelikteki prim borçlarını kapsamakta olup başvuranın isteğe bağlı sigortalılığı 31/12/1997 tarihinde sona erdiğinden 7143 sayılı Kanun’la yapılandırılacak prim borcu ve buna ilişkin hizmet süresinin bulunmadığı, 2.8. Başvuran tarafından şikayet konusu yapılan işlemlere ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış bir uyuşmazlık bulunmadığı, 2.9. Başvuranın devam eden isteğe bağlı sigortalılığı bulunmaması nedeniyle talep edilen sürelerin 7143 sayılı Kanun kapsamında tahsil edilmesinin hukuken mümkün olmadığı, hususları bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes,

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.

5. 29/07/1964 tarih ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun; 5.1. Başvuranın isteğe bağlı sigortalı olduğu tarihte 85’inci maddesinde; “Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına isteğe bağlı olarak devam edilebilmesi için: A) – a) İsteğe bağlı olarak devam edeceğini belirtilen bir yazı ile Kuruma müracaatta bulunmak, b) Müracaat tarihinden önce 506 sayılı Kanuna göre tescil edilmiş olmak, c) Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmamak ve buralardan kendi çalışmalarından dolayı aylık bağlanmamış olmak, d) İsteğe bağlı olarak sigortaya devam edeceğini belirten müracaatının

Kurumca alındığı tarihi takip eden aybaşından başlayarak, her yıl için 360 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek, şarttır. B) a) İsteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenler gösterge tablolarındaki derece ve kademelerden hangisi üzerinden prim ödeyeceklerini tespit ederek Kuruma bildirirler. b) Bulunduğu derece ve kademe üzerinden en az 360 günlük prim ödeyenler yazılı talepte bulunmak şartıyla, talep tarihini takip eden yılbaşından itibaren prim hesabına esas derece ve kademesini en çok bir derece yükseltebilir.

c) İsteğe bağlı sigorta primlerinin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar Kuruma ödenmesi gerekir. Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmeyen primler için bu tarihten başlanarak 80 inci madde hükmüne göre gecikme zammı uygulanır.” hükmü, 5.2. “Şartlar” başlıklı Mülga 85’inci maddesinde; “Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına isteğe bağlı olarak devam edilebilmesi için; A – a) En az 1080 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, b) Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna zorunlu ya da isteğe bağlı sigortalı olmamak ve buralardan kendi sigortalılığından dolayı aylık bağlanmamış olmak, c) İsteğe bağlı olarak her ay kesintisiz otuz gün üzerinden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek, d) Örneği Kurumca hazırlanacak isteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kuruma müracaatta bulunmak, şarttır. B – İsteğe bağlı sigortalılık, müracaatın

Kurumca alındığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar. Şu kadar ki, isteğe bağlı sigortanın başladığı tarihte, sosyal güvenlik kuruluşları ile ilgileri kesilmediği tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları başladığı tarih itibariyle iptal edilerek, ödedikleri primler faiz uygulanmaksızın ilgililere iade edilir. C – a) İsteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenler, ödeyecekleri sigorta primlerini bu Kanunun 78 inci maddesine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında olmak şartıyla kendileri belirlerler. İsteğe bağlı sigorta primi oranı %25 olarak uygulanır. b) İsteğe bağlı sigorta primlerinin, en geç ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi zorunludur. Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmeyen primler için, bu tarihten başlanarak 80 inci madde hükmüne göre gecikme zammı uygulanır. D – İsteğe bağlı sigortalılık; a) Sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

çalışmaya başlayanların, çalışmaya başladıkları günden, b) İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların, buna ait dilekçelerinin Kurumca alındığı tarihten önceki primi ödenmiş son ayın bitiminden, c) İsteğe bağlı sigorta primini art arda üç ay ödemeyenlerin primi ödenmiş son ayın bitiminden, d) Tahsis talebinde bulunanların, aylığa hak kazanmış veya toptan ödeme yapılmış olmak koşulu ile tahsis talep tarihinden, e) Ölen sigortalının ölüm tarihinden, itibaren sona erer.” hükmü, 5.3. Mülga Geçici 85’inci maddesinde; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce; a)

İsteğe bağlı sigortalı olanların sigortalılıklarının devamında, b) İsteğe bağlı sigortaya müracaatta bulunanların sigortalılıklarının kabulünde, 85 inci maddenin birinci fıkrasının (A)

bendinin (a) alt bendi hükümleri uygulanmaz. c) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce isteğe bağlı sigortalı olup, Kuruma prim borcu bulunanlar bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde prim borçlarını gecikme zammı ile birlikte ödemeleri halinde sigortalılıkları devam eder, ancak bu süre içinde borcun ödenmeyen kısmına ait süreler hizmetten sayılmaz.” hükmü yer almaktadır.

6. 06/08/2003 tarih ve 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu’nun Geçici 1’inci maddesinin (K) bendi ve devamında; “K – 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre; sigorta primi, idari para cezası, sosyal yardım zammı ve bunlara bağlı gecikme zammı ve faiz borcu ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu kapsamına giren işsizlik sigortası primi ve buna bağlı gecikme zammı ve faiz borcu bulunan işverenlerin, 30/06/2003 tarihine kadar tahakkuk etmiş olan borçları, bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen otuz gün içinde, Kuruma yazılı müracaat edilmesi halinde aşağıdaki şartlar dahilinde yeniden yapılandırılır.

Yeniden yapılandırılan borçların ödeme süresi içinde her ay için bir önceki aya ait Hazine

Müsteşarlığınca açıklanacak Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanır.

Yeniden yapılandırılan borçların ödenmesinde; iş yeri, kurum ve kuruluşlar itibariyle ve borçluların ödeme kapasiteleri dikkate alınarak işverenlerin aylık taksit tutarları, Kuruma verdikleri asıl ve ek aylık prim belgelerinde kayıtlı prime esas kazançlar toplamının % 15’inden az olmayacak şekilde Kurum Yönetim Kurulunca belirlenecek oranlar esas alınarak tespit edilir.

Taksitlendirme anlaşması yapılan borçlular, tahakkuk edecek cari ay borçlarını veya taksitlendirilmiş borçlarıyla ilgili ödeme yükümlülüklerini bir takvim yılı içinde ard arda üç defa yerine getirmemeleri halinde bu Kanun hükümlerinden yararlanma hakkını kaybederler.

Bu halde, kalan tutar için 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 80 inci maddesi hükmü uygulanır.

Bu fıkra hükümlerine göre yapılacak başvuru süresini otuz güne kadar uzatmaya, taksite bağlanan borçların ödeme süresini, taksit tutarlarının hesabında hangi aylara ait prim belgelerinin esas alınacağını, alınacak teminat tutarı ile bunların durumlarını değerlendirmeye ve uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye Kurum Yönetim Kurulu yetkilidir.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 85 inci maddesine göre isteğe bağlı olarak devam eden

sigortalıların, 30/06/2003 tarihi itibariyle prim ve gecikme zammı borçlarını bu Kanunun

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

yayımlandığı tarihi izleyen otuz gün içinde Kuruma yazılı müracaat etmeleri halinde, isteğe bağlı sigorta primi ödedikleri kazanç tutarının % 15’inden az olmayacak şekilde yeniden yapılandırılan borçların ödeme süresi içinde her ay için bir önceki aya ait Hazine

Müsteşarlığınca açıklanacak Türk Lirası üzerinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanmak suretiyle Kurum Yönetim Kurulunca belirlenecek oranlar esas alınarak tespit edilir. Bu fıkra uyarınca borçlarını yeniden yapılandırma talebinde bulunan dördüncü paragraftaki yükümlülükleri yerine getiren isteğe bağlı sigortalılar hakkında 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun değişik geçici 85 inci maddesinin (c) bendi hükümleri uygulanmaz. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içerisinde 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun değişik 85 inci maddesinin (D) bendinin (c)

alt bendine göre isteğe bağlı sigortalılığı sona erenlerden talepte bulunanlar hakkında da bu hüküm uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

7. 18/05/2018 tarih ve 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden

Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un

“Kesinleşmiş Sosyal Güvenlik Kurumu Alacakları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında; “(1) 2018 yılı Mart ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce tahakkuk ettiği halde bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan; a) 5510 sayılı

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılık statülerinden kaynaklanan; sigorta primi, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi, b) Bu Kanuna göre yapılan başvuru tarihi itibarıyla ilgili mevzuatına göre ödenmesi imkanı ortadan kalkmamış isteğe bağlı sigorta primi ve topluluk sigortası primi, c) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilgili kanunları gereğince takip edilen damga vergisi, özel işlem vergisi ve eğitime katkı payı, asılları ile bu alacaklara ödeme sürelerinin bittiği tarihlerden bu Kanunun yayımı tarihine kadar geçen süre için Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde ödenmesi halinde, bu alacaklara uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir.” hükmü yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, ses sanatçısı olarak çalışmakta olduğunu, Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası (MÜZİK-SEN) üyesi olduğunu, isteğe bağlı sigortalılık için Kuruma 1996 yılında başvurduğunu ve başvurusunun kabul edildiğini, ancak primlerinin düzenli ödememesi nedeniyle isteğe bağlı sigortalılığının durdurulduğunu, 7143 sayılı Kanun hükümleri gereğince 01/08/1996 tarihinden itibaren başlayan 4A kapsamındaki sigortalılığının primleri ödenmeyen dönemlerine ilişkin hizmetlerinin ihya edilmesi için Kuruma başvurduğunu, başvurusunun

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

sonuçsuz kaldığını belirterek primi ödenmeyen dönemlere ilişkin hizmetlerinin ihyasının sağlanmasını talep etmiştir.

10. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; 506 sayılı Kanun’un isteğe bağlı sigortayı düzenleyen mülga 85’inci maddesi isteğe bağlı sigortaya devam edenlerin sigortalılıklarının sigorta primini art arda 3 ay ödememe halinde sona erdirileceğinin hüküm altına alındığı, geçici 85’inci madde ile 01/05/2003 tarihinden önce isteğe bağlı sigortalı olanlardan Kuruma prim borcu bulunanların bu tarihten itibaren 6 ay içerisinde yani 01/11/2003 tarihine kadar prim borçlarını gecikme zammıyla birlikte ödemeleri halinde sigortalılıklarının devam edeceğinin düzenlendiği,01/05/2003 tarihinden önce isteğe bağlı sigortalı olanların borçlarının tamamını 01/11/2003 tarihine kadar ödemeyenlerin sigortalılıkları sona erdirildiği gibi bu durumda olan sigortalıların 01/05/2003 tarihinden sonra art arda 3 ay prim ödememeleri halinde de sigortalılıklarının primi ödenmiş son ay itibariyle sona erdirileceği, diğer taraftan, 4958 sayılı

Kanun’un geçici 1’inci maddesinin (K) bendi ile 30/06/2003 tarihi itibariyle isteğe bağlı sigorta prim ve gecikme zammı borcu bulunanlardan, 06/08/2003 tarihini izleyen 30 gün (05/09/2003 tarihine kadar) içinde müracaatta bulunan sigortalıların prim ödedikleri kazanç tutarının %15 inden az olmayacak şekilde prim borçlarının yeniden yapılandırıldığı, başvuranın 4958 sayılı

Kanun’un geçici 1’inci maddesinin (K) bendi kapsamında yapılandırma başvurusu bulunmadığı gibi 01/11/2003 tarihine kadar da prim borçlarını ödemediğinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar

Kanunu’nun mülga 85’inci maddesi kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılığı primi ödenmiş son ay olan 31/12/1997 tarihi itibariyle sona erdirildiği, 7143 sayılı Kanun’un 01/05/2003 ile 30/09/2008 tarihleri arasındaki ödenebilir nitelikteki prim borçlarını kapsamakta olup başvuranın isteğe bağlı sigortalılığı 31/12/1997 tarihinde sona erdiğinden 7143 sayılı Kanun’la yapılandırılacak prim borcu ve buna ilişkin hizmet süresinin bulunmadığı hususları bildirilmiştir.

11. Bu çerçevede uyuşmazlığın; başvuranın 3 ay üst üste prim ödememesi ve 4958 sayılı

Kanun’da öngörülen yapılandırmadan da yararlanmaması nedeniyle isteğe bağlı sigortalılığı sona erdirilen başvuranın 18/05/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağı hususunda düğümlendiği anlaşılmaktadır.

12. İsteğe bağlı sigorta; kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tabi olmalarını sağlayan sigortadır. Zaman içerisinde kişilere gerek 1479 sayılı Kanun gerek 506 sayılı Kanun gibi muhtelif kanunlarda ve en sonunda

Ekim 2008 tarihinden itibaren uygulama imkanı bulan 5510 sayılı Kanun ile isteğe bağlı sigortalı olabilme imkanı tanınmıştır.

13. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nda da kişilerin isteğe bağlı sigortalı olabilmesi için yapılması gerekenler hakkında düzenleme bulunmakla birlikte başvuran da 1996 yılında bu kanuna tabi isteğe bağlı sigortalılığını başlatmıştır.

14. 506 sayılı Kanun’da isteğe bağlı sigortalılık ile ilgili olarak 4842 sayılı Bazı Kanunlarda

Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 01/05/2003 tarihinden geçerli olmak üzere değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklik ile isteğe bağlı sigortalılığın sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak çalışmaya başlayanların, çalışmaya başladıkları günden, isteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların, buna ait dilekçelerinin Kurumca alındığı tarihten önceki primi ödenmiş

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

son ayın bitiminden, isteğe bağlı sigorta primini art arda üç ay ödemeyenlerin primi ödenmiş son ayın bitiminden, tahsis talebinde bulunanların, aylığa hak kazanmış veya toptan ödeme yapılmış olmak koşulu ile tahsis talep tarihinden, ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren sona ereceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile 3 ay art arda prim borcunu ödemeyenlerin isteğe bağlı sigortalılıklarının sona ereceği düzenlenirken eklenen geçici madde ile de kişilere daha önceden ödemedikleri primleri ödemeleri için bir yapılandırma imkanı tanınmıştır.

15. Anılan Kanun değişikliği ile Geçici 85’inci madde 506 sayılı Kanun’a eklenmiş ve bu kanun maddesi; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce isteğe bağlı sigortalı olup, Kuruma prim borcu bulunanlar bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde prim borçlarını gecikme zammı ile birlikte ödemeleri halinde sigortalılıkları devam eder, ancak bu süre içinde borcun ödenmeyen kısmına ait süreler hizmetten sayılmaz.” hükmünü getirmiştir.

16. 4842 sayılı Kanun’un yürürlük tarihi olan 01/05/2003 tarihinden önce birikmiş olan prim borçlarını ödeyebilmek ve isteğe bağlı sigortalılıklarını devam ettirebilmek adına kişilere bir hak tanınmıştır. Bu kapsamda 01/05/2003 – 01/11/2003 tarihleri arasında geçen süre için söz konusu olan prim borçları da dahil olmak üzere birikmiş prim borçlarının ödenmesi halinde isteğe bağlı sigortalılıklarının devam edeceği hususu düzenlenmiştir. Bu düzenleme kapsamında kişilerin birikmiş borçlarını ödememeleri halinde ise borcun ödenmeyen kısımlarının hizmetten sayılmayacağı belirtilmiştir.

17. Başvuran değişikliğin yapıldığı bu tarihlerde herhangi bir başvuruda bulunmamış ve dolayısıyla birikmiş prim borçları da ödenmemiştir. İlgili kanun maddesi gereği bu durumda başvuranın hareketsiz kalması onun primlerinin son ödendiği tarih itibariyle isteğe bağlı sigortalılığının sona ermesine neden olmuştur.

18. Diğer taraftan 4958 sayılı Kanun’un Geçici 1’inci maddesinin (K) bendinde; “506 sayılı

Sosyal Sigortalar Kanununun 85 inci maddesine göre isteğe bağlı olarak devam eden sigortalıların, 30/06/2003 tarihi itibariyle prim ve gecikme zammı borçlarını bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen otuz gün içinde Kuruma yazılı müracaat etmeleri halinde, isteğe bağlı sigorta primi ödedikleri kazanç tutarının % 15’inden az olmayacak şekilde yeniden yapılandırılan borçların ödeme süresi içinde her ay için bir önceki aya ait Hazine

Müsteşarlığınca açıklanacak Türk Lirası üzerinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanmak suretiyle Kurum Yönetim Kurulunca belirlenecek oranlar esas alınarak tespit edilir. Bu fıkra uyarınca borçlarını yeniden yapılandırma talebinde bulunan dördüncü paragraftaki yükümlülükleri yerine getiren isteğe bağlı sigortalılar hakkında 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun değişik geçici 85 inci maddesinin (c) bendi hükümleri uygulanmaz. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içerisinde 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun değişik 85 inci maddesinin (D) bendinin (c)

alt bendine göre isteğe bağlı sigortalılığı sona erenlerden talepte bulunanlar hakkında da bu hüküm uygulanır.” Denilmek suretiyle isteğe bağlı sigorta prim ve gecikme zammı borcu bulunanlardan 05/09/2003 tarihine kadar müracaatta bulunan sigortalıların prim borçlarının yeniden yapılandırılması imkanı sunulmuştur.

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

19. Ancak başvuran 4958 sayılı Kanun ile getirilen yeni düzenleme sürecinde de sessiz kalmış ve bu süreyi de hareketsiz geçirmiştir. Dolayısıyla isteğe bağlı sigortalılığı son prim ödeme tarihi olan 31/12/1997 tarihinden itibaren sona erdirilmiştir.

20. Başvuranın yapılandırma imkanlarından yararlanmak için başvurduğu 7143 sayılı Vergi ve

Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına

İlişkin Kanun’un 7’nci maddesi ile de 2018 yılında kesinleşen sosyal güvenlik borçlarının yapılandırılmasına ilişkin düzenlemeye gidilmiştir. 7143 sayılı Kanun Uyarınca Sosyal

Güvenlik Alacaklarının Yapılandırılması konulu genelge ile de kanunun uygulanması anlamında birtakım belirlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda genelgenin 9’uncu maddesinin

“Yapılandırma kapsamına giren sigortalılık süreleri” başlıklı birinci fıkrasının (a) bendinde

“506 Sayılı Kanunun Mülga 85’inci maddesine tabi sigortalılar yönünden”, “506 sayılı

Kanunun mülga 85 inci maddesi 01/10/2008 tarihinde yürürlükten kaldırılan 01/05/2003 ile 30/09/2008 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalılığı devam edenlerden, sigortalılığı 01/05/2003 tarihinden sonra sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak çalışmaya başlama, istekle sona erdirme ya da cari ay primlerinin art arda üç ay ödenmemesi nedeniyle sona erenlerin 30/09/2008 tarihine kadar ödenebilir nitelikte olan hizmet sürelerine ilişkin prim borçları 7143 sayılı Kanuna göre yapılandırılacaktır.” ifadelerine yer verilerek hangi sigortalıların ve borçların Kanun kapsamına girdiği izah edilmiştir.

21. Sonuç olarak başvuranın art arda 3 ay prim ödememesi nedeniyle 506 sayılı Kanun’un 85’inci maddesi gereği isteğe bağlı sigortalılığının sona erdiği, öte yandan prim borcu bulunanların sigortalılığının devamına imkân sağlanması için aynı Kanun’un geçici 85’inci maddesi ile getirilen 6 aylık ödeme süresini hareketsiz geçirdiği ve yine prim borcu bulunanların borçlarının yapılandırılmasına ve sigortalılıklarının devamına imkan sağlanması için getirilen 4958 sayılı Kanun kapsamında verilen süreyi de hareketsiz geçirdiği, bunlara bağlı olarak da başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının son prim ödeme tarihi olan 31/12/1997 tarihinden itibaren sona erdirildiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede başvuranın 31/12/1997 tarihinden sonra isteğe bağlı sigortalılığı söz konusu olmadığından ve dolayısıyla borçlanabileceği herhangi bir süre söz bulunmadığından 2018 yılında 7143 sayılı Kanun ile getirilen yapılandırma hükümlerinden yararlanma şansı bulunmadığı değerlendirilmektedir.

22. Yukarıda yer verilen açıklamalar ve ilgili mevzuatı çerçevesinde; başvuranın 7143 sayılı Kanun kapsamında yapmış olduğu isteğe bağlı sigorta prim borçlarının yapılandırılması talebi karşısında Sosyal Güvenlik Kurumunca talebin reddi yönünde tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir yön bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

24. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi

https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.