|
ÖZET: Başvuran, yurt dışında geçen sürelerinin borçlanılması ve yaşlılık aylığı bağlanması talebiyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvuruda bulunmuştur. Ancak, SGK tarafından yapılan incelemelerde, başvuranın yurt dışı sürelerini borçlanma talebinin 20.02.2020 tarihinde yapıldığı belirlenmiştir. Başvuranın önceki dilekçeleri, yurt dışı sürelerinin borçlanmasıyla ilgili olmadığı için geçerli sayılmamıştır. SGK, başvuranın 1127 prim ödeme gün sayısının yeterli olmadığını ve yaşlılık aylığı talep edebilmesi için 5400 gün prim ödemesi gerektiğini ifade etmiştir.
SGK’nın açıklamalarına göre, başvuranın yurt dışı sürelerinin borçlandırılması işlemleri henüz tamamlanmamıştır. Yürürlükteki mevzuata göre, başvuranın yurt dışı süreleri 3201 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca değerlendirilecektir. Başvuranın talep ettiği borçlanma işlemleri, mevcut yasal düzenlemelere uygun olarak yürütülecek ve bu süreç tamamlandığında başvuranın aylık bağlanma durumu yeniden değerlendirilecektir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın yurt dışı sürelerinin borçlandırılması yönündeki işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığını tespit etmiştir. Bu nedenle, başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuran, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6484-S.20.10281
BAŞVURU NO : 2020/3599
KARAR TARİHİ : 22/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran tarafından yurt dışı sürelerinin borçlanılmasına ilişkin işlemlerin 3201 sayılı Kanunun mülga hükümlerine göre yapılması ve tarafına yaşlılık aylığı bağlanması talep edilmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 22/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından yurt dışı sürelerini borçlanma talebiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) başvurduğu, idare tarafından gönderdiği evrakların bulunduğunun ancak yanlış yere gönderildiğinin ifade edildiği, bu gerekçeyle borçlanma işlemleri yapılırken kanun değişikliğinden sonraki hükümlerin esas alınacağının bildirildiği, fakat bu durumun kendisinin aleyhine olduğu ifade edilerek mağduriyetinin giderilmesi ve emekli edilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. SGK’nın 22.03.2020 tarihli ve … sayılı yazısında ve eklerinde; 2.1. Başvuranın 03.07.2012 tarihli dilekçeyle yaşlılık aylığı talebinde bulunduğu, başvuran tarafından söz konusu talebin yurt dışı sürelerini borçlanma başvurusu zannedilerek hataya düşüldüğü, anılan talebin 10.12.2012 tarihli yazıyla reddedildiği, başvuranın 31.07.2019 tarihli dilekçeyle yeniden başvuru yaptığı, bu kapsamda 03.07.2012 tarihli başvurusunun tamamlanmasını talep ettiği, yurt dışı borçlanma işlemleriyle ilgili sigortalı tarafından yapılması gerekenlerin 05.02.2020 tarihli yazıyla başvurana bildirildiği, başvuranın
Kurumumuza sunduğu SGK’ya muhatap 18.06.2012 ve 19.07.2019 tarihli dilekçelerin “Yurt
Dışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesi” ile yapıldığı, ne var ki bu dilekçe formatının
15.08.2019 tarihli ve 2019/16 sayılı Genelge ile yürürlüğe koyulduğu, bu sebeple söz konusu
dilekçelerin SGK kayıtlarına 15.08.2019 tarihinden önce girmesinin mümkün olmadığı, 2.2. Başvuranın 1127 prim ödeme gün sayısının bulunduğu, tüm hizmetlerinin 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4/1-(a) bendi kapsamında olduğu,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.3. 3201 sayılı Kanunun 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında, “Yurt dışı hizmet borçlanmasına ait süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir.” hükmüne yer verildiği, buna göre başvuranın yapılmasını talep ettiği yurt dışı borçlanmalarının 4/1-(b) kapsamında değerlendirileceği, buna bağlı olarak 1479 sayılı Kanunun geçici 10’uncu maddesine göre 58 yaş ve 5400 prim ödeme gün sayısını tamamlaması ve aylık talebinde bulunması halinde bu talebinin değerlendirileceği, 2.4. Başvuranın yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli olan 5400 prim ödeme gün sayısı şartını sağlamadığı, hâlihazırda 1127 gün primi olduğundan ve başka bir statüde prim günü bulunmadığından yaşlılık aylığı almaya henüz hak kazanamadığı, 2.5. Başvuranın yurt dışı sürelerini borçlanma talebiyle yaptığı başvurunun 20.02.2020 tarihli olduğu, buna ilişkin borçlanma işlemlerinin henüz tamamlanmadığı, bu sebeple tahakkuk eden bir borcun bulunmadığı, söz konusu işlemlerin en yakın zamanda tamamlanacağı ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun “Borçlanma tutarı ve borçlanma tutarının iadesi” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45’idir. Ancak, prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.” hükmü; “Süre tespiti, sigortalılığın başlangıcı ve sürelerin değerlendirilmesi” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında, “Yurt dışı hizmet borçlanmasına ait süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir.” hükmü yer almaktadır.
4. Mülga 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanununun Geçici 10’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, “Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan, 15 tam yıl prim ödeme süresi ile kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurma koşulunu, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, a) 2 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 51, erkeklere 56 yaşını, b) 4 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 52, erkeklere 56 yaşını, c) 6 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 53, erkeklere 57 yaşını,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
d) 8 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 54, erkeklere 57 yaşını, e) 10 tam yıldan fazla süre içinde yerine getiren, kadınlara, 56, erkeklere 58 yaşını, Doldurmaları ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
5. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın yurt dışı sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin işlemlerin yürürlükteki hükümlere göre yapılması ve başvurana aylık bağlanmaması yönündeki işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 6. Başvuran tarafından yurt dışında geçen sürelerin borçlanılmasına ilişkin işlemlerin 3201 sayılı Kanunda 17.07.2019 tarihinde yapılan değişiklikten önceki hükümlere göre yapılması ve tarafına yaşlılık aylığı bağlanması talep edilmektedir.
7. Uyuşmazlığın adilane bir çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle başvuranın yurt dışında geçen sürelerini borçlanma talebiyle idareye başvurduğu tarihin tespit edilmesi gerekmektedir.
İdarece gönderilen evrakın tetkiki neticesinde, başvuranın yurt dışı sürelerini borçlanma talebiyle yaptığı başvuru tarihinin 20.02.2020 olduğu, 03.07.2012 tarihli dilekçenin yaşlılık aylığı bağlanması talebini içerdiği, ancak yurt dışı sürelerinin borçlanılması talebini içermediği, başvuran tarafından Kurumumuza gönderilen dilekçe ekinde yer alan 18.06.2012 ve 19.07.2019 tarihli başvuru belgelerinin ise söz konusu dilekçe formatının SGK’nın 15.08.2019 tarihli genelgesiyle birlikte kullanılmaya başlandığı gözetildiğinde muteber sayılamayacağı, bu itibarla başvuranın yurt dışı sürelerini borçlanma talep tarihinin 20.02.2020 olarak kabulü gerektiği anlaşılmaktadır.
8. Anılan tarihte yürürlükte olduğu haliyle 3201 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi gereğince borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarının, başvuru tarihindeki 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82’nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45’i olduğu, ancak prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili kılındığı, tahakkuk ettirilen borç tutarının, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenmesi gerektiği, ödeme yapılan gün sayısının prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edileceği, tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranacağı kurala bağlanmaktadır. Dolayısıyla başvuranın yurt dışı sürelerine ilişkin borç tutarı hesaplanırken yürürlükte bulunan ve %45 olarak belirlenen oranın esas alınması gerekmekte olup 01.08.2019 öncesi dönem için geçerli olan %32’lik orana göre hesaplama yapılması mümkün değildir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
9. Uyuşmazlığın diğer bir yönü ise başvuranın yurt dışı sürelerinin hangi sigortalılık statüsünde geçmiş sayılacağına ilişkindir. Her ne kadar 01.08.2019 değişikliğinden önce sigortalıların borçlandıkları yurt dışı sürelerinin Türkiye’de sigortalılıkları varsa borçlanma talep tarihindeki en son sigortalılık haline göre geçmiş sayılacağı öngörülmekte idiyse de anılan değişiklikle birlikte Türkiye’deki sigortalılığa bakılmaksızın yurt dışı sürelerinin 4/1-(b) kapsamında geçmiş sayılacağı kurala bağlanmaktadır. Dolayısıyla başvuranın 4/1-(a) kapsamında 1127 prim ödeme gün sayısı bulunmakta ise de 3201 sayılı Kanunun 5’inci maddesi uyarınca borçlanılacak yurt dışı sürelerinin 4/1-(b) kapsamında geçmiş sayılması gerekmektedir.
10. Diğer taraftan başvurana yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için 58 yaşını doldurması ve 5400 prim ödeme gün sayısının bulunması gerekmektedir. Başvuranın halihazırda 1127 prim ödeme gün sayısının bulunduğu, şu halde prim ödeme gün sayısının yeterli olmadığı, yurt dışı sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin iş ve işlemlerin ise henüz tamamlanmadığı, söz konusu işlemler kapsamında borç tutarının hesaplanması ve başvuran tarafından yasal süre içinde ödenmesi üzerine yurt dışı sürelerinin de prim ödeme gün sayısına dahil edileceği, bu işlemler neticesinde oluşacak yeni duruma göre başvurana aylık bağlanıp bağlanmayacağının değerlendirileceği anlaşılmaktadır.
11. Bu gerekçeyle başvuranın yurt dışı sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin işlemlerin yürürlükteki hükümlere göre yapılması ve başvurana aylık bağlanmaması yönündeki işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle
“kanunlara uygunluk” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden artakalan süre işlemeye devam edecek olup İzmir İş
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvurunun REDDİNE,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumuna tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.