|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan yersiz ödeme nedeniyle başvuranın emekli aylığından kesinti yapılması ve bu kesintinin geri alınması talebini içermektedir. Başvuran, 2003 yılında emekli olmuş ve 2014-2015 yıllarında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda ders ücreti karşılığında çalışmıştır. Ancak, SGK’nın bu dönemde kendisine ödenen emekli aylıklarının yersiz ödeme olarak değerlendirilmesi sonucu, herhangi bir bilgilendirme yapılmadan maaşından kesinti yapılmıştır. Başvuran, bu kesintilerin durdurulmasını ve geri ödemelerin yapılmasını talep etmektedir.
SGK, başvuranın 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesi uyarınca, emeklilik aylığı alanların belirli kamu kurumlarında çalıştırılamayacağını belirtmiştir. Başvuranın 65 yaşını doldurmuş olması nedeniyle, bu kurallar çerçevesinde çalıştığı dönemde aldığı emekli aylıklarının yersiz olduğu tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın 26.06.2014 tarihinden önceki ödemelerinin borç hesabında dikkate alınması gerektiğine, ancak sonrasındaki ödemelerin yersiz ödeme olarak değerlendirilmesi yönündeki işlemin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın 26.06.2014 tarihinden önce aldığı 4.101,13 TL tutarındaki ödemenin geri alınmaması gerektiği, ancak sonrasında yapılan 3.379,33 TL tutarındaki ödemenin yersiz ödeme olarak kabul edilip tahsil edilmesi gerektiği belirtilmiştir. SGK’nın bu karar doğrultusunda işlem yapması için 30 gün içinde bildirimde bulunması gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6603-S.20.10485
BAŞVURU NO : 2020/4132
KARAR TARİHİ : 27/04/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran tarafından yersiz ödeme kapsamında tarafına borç çıkarılması ve aylığından kesilmek suretiyle tahsil edilmesi işlemlerinin geri alınması talep edilmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 25/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından 2003 yılında emekli olduğu, 2014-2015 yıllarında Milli Eğitim
Bakanlığına bağlı okullarda ek ders ücreti karşılığında çalıştığı, söz konusu 4 aylık çalışma döneminde tarafına ödenen emekli aylığının yersiz ödeme niteliğinde olduğu gerekçesiyle maaşından kesinti yapılmak suretiyle yapılan ödemelerin geri alındığı, ancak Sosyal Güvenlik
Kurumu (SGK) tarafından kendisine herhangi bir tebligat yapılmadığı ve bilgilendirilmediği, çalışması halinde maaşının kesileceğini bilmediği ifade edilerek yapılan kesintilerin iadesi ve yapılacak kesintilerin durdurulması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. SGK’nın 02.04.2020 tarihli ve … sayılı yazısında ve eklerinde; 2.1. Başvurana 15.03.2003 tarihi itibariyle 4/1-(c) kapsamında emekli aylığı bağlandığı, 5335 sayılı Kanunun 30’uncu maddesinde, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanların, bu aylıkları kesilmeksizin genel bütçeye dahil dairelerle diğer bazı kurum ve kuruluşlarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamayacağının ve görev alamayacağının düzenlendiği, anılan maddede yaş haddini aşmamış olmaları kaydıyla her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler hakkında söz konusu hükmün uygulanmayacağının öngörüldüğü, 2.2. Anılan maddenin gerekçesinin işsizliğin önlenmesi ve genç istihdamının artırılması olduğu, başvuranın 14.01.2014 tarihi itibariyle 65 yaşını doldurduğu, bu tarihten sonra … İlçe Milli
Eğitim Müdürlüğü bünyesinde ders ücreti karşılığı Türkçe Öğretmeni olarak çalıştığı,
01.04.2014 – 14.06.2014 ve 15.04.2015 – 14.06.2015 tarihleri arasında tarafına ödenen emekli
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
aylıkları toplamı olan 7.480,47 TL’nin 5335 sayılı Kanunun 30’uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince kesilmesi gerektiğinden başvurana borç tahakkuk ettirildiği, 2.3. Söz konusu borcun Ekim 2019 itibariyle ¼ oranında tahsil edilmeye başlandığı ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun 30’uncu maddesinde, “Cumhurbaşkanı tarafından atanan veya görevlendirilenler, Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev verilenler ile yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeliklerine ve Sağlık Bakanlığının tabip ve uzman tabip kadrolarına yapılacak atamalar hariç olmak üzere, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, genel bütçeye dahil dairelerin, katma bütçeli idarelerin, döner sermayelerin, kefalet sandıklarının, sosyal güvenlik kurumlarının ve bütçeden yardım alan kuruluşların kadrolarına açıktan atanamazlar. Diğer kanunların bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanmaz.
Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar.
Diğer kanunların emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta iken emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya diğer tazminatları kesilmeksizin atanmaya, çalıştırılmaya veya görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 11 inci maddesine göre 1.1.2005 tarihinden önce alınmış Bakanlar Kurulu kararları uygulanmaz.
Bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri; a) Cumhurbaşkanlığına seçilenler, b)
Cumhurbaşkanı yardımcılığı veya bakanlığa atananlar, c) Yasama Organı üyeliğine seçilenler, d) Mahalli idareler seçimleri sonucuna göre görev alanlar, e) Sadece toplantı veya huzur ücreti ya da hakkı ödenen görevleri yürütenler ile yönetim ve denetim kurulu üyeliği ücreti karşılığında görevlendirilenler, f) Yaş haddini aşmamış olmaları kaydıyla her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler (üniversitelerde ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler hakkında yaş haddini aşmamış olmaları kaydı aranmaz.), g) Vakıf üniversitelerinde görev alanlar, h) Özel kanunlarında veya
Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde emeklilik veya yaşlılık aylığı kesilmeksizin çalıştırılma veya görev yapma hakkı verilenlerden Cumhurbaşkanı tarafından atanan veya görevlendirilenler ve Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
verilenler, i) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 60 ıncı maddesinin (a) fıkrası uyarınca
Yasama Organı üyeliğinin bitiminden sonra öğretim üyesi olarak atanmış olanlar, j) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 36 ncı maddesi kapsamında istihdam edilen ihtiyat pilotlar ile Millî Savunma Bakanlığı ve bağlı birimlerinde personel ve askeri öğrenci temin faaliyetine yönelik hizmetlerin yürütülmesi için görevlendirilen emekli subay ve astsubaylar, k) 18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun 74 üncü maddesine göre görevlendirilen güvenlik korucuları, Hakkında uygulanmaz.
İkinci fıkraya göre emeklilik veya yaşlılık aylığı kesilenlerin sigortalılıklarının sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilerek ilgili sosyal güvenlik kanunlarına göre aylıkları yeniden bağlanır.” hükmü yer almaktadır.
4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96’ncı maddesinde, “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
5. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın ders ücreti karşılığında çalıştığı dönemde kendisine ödenen emekli aylıklarının yersiz ödeme niteliğinde olduğu, söz konusu yersiz ödemenin idarenin hatalı işlemlerinden kaynaklandığı, bu sebeple 26.06.2014’ten sonraki ödemelerin başvuran adına borç tahakkuk ettirilerek aylığından kesilmesi yönündeki işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, diğer taraftan anılan tarihten önce yapılan 4.101,13 TL tutarındaki ödemenin borç tutarına dâhil edilmesi işleminde hukuka
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 6. Başvuran ile idare arasındaki uyuşmazlığın, emekli aylığı almakta iken yeniden çalışmaya başlayan başvuranın çalıştığı dönemde kendisine ödenen aylıkların idarece yersiz ödeme kapsamında değerlendirilerek geri alınmasından kaynaklandığı görülmektedir. Söz konusu uyuşmazlığın adilane bir çözüme kavuşturulması için öncelikle başvuranın çalışmasından kaynaklanan bir yersiz ödemenin bulunup bulunmadığının araştırılması, yersiz ödemenin tespiti halinde ise söz konusu ödemenin geri alınmasına yönelik işlemlerin hukuka uygunluğunun incelenmesi gerekmektedir.
7. 5335 sayılı Kanunun 30’uncu maddesinde, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanların, bu aylıkları kesilmeksizin genel bütçeye dahil dairelerdeki herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamayacağı ve görev yapamayacağı kurala bağlanmakta; yaş haddini aşmamış olmaları kaydıyla her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler için ise söz konusu hükmün uygulanmayacağı düzenlenmektedir.
8. Başvurana 15.03.2003 tarihi itibariyle 4/1-(c) kapsamında emekli aylığı bağlandığı görülmekte olup kendisinin 2014 ve 2015 yıllarında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda ders ücreti karşılığında çalıştığı hususunda taraflar arasında herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır. 14.01.1949 doğumlu olan başvuranın 14.01.2014 tarihi itibariyle de 65 yaşını doldurduğu görülmektedir. Bu itibarla 01.04.2014 – 14.06.2014 ve 15.04.2015 –
14.06.2015 tarihleri arasındaki dönem için emekli aylığı kesilmeksizin çalışmasının mümkün
olmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu aylarda yapılan 7.480,47 TL tutarındaki ödemenin yersiz ödeme niteliğinde olduğu açıktır.
9. 5510 sayılı Kanunun 96’ncı maddesinde, SGK tarafından işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen ödemelerin geri alınacağı düzenlenmekte olup yersiz ödemenin SGK’nin hatasından ya da ödemenin yapıldığı kişinin kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuş olmasına göre değişen iki farklı hesaplama yöntemi öngörülmektedir. Buna göre, yersiz ödeme muhatabın kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren hesaplanacak olan kanunî faiz ile birlikte geri alınacaktır. Buna mukabil yersiz ödeme, SGK’nin hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte geri alınacaktır.
10. Başvuranın ders ücreti karşılığında çalıştığının işe başlangıç bildirgesiyle işveren kamu kurumunca SGK’ye bildirilmesinin zorunlu olduğu, SGK tarafından başvuranın çalıştığı yönündeki tespitin yapılabildiği, söz konusu tespitin zamanında yapılması halinde emekli aylığının kesilerek yersiz ödemenin önüne geçilmesinin mümkün olduğu, başvuranın herhangi bir kasıt veya kusurunun bulunmadığı, bu itibarla yersiz ödemenin 96’ncı maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre geri alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim yersiz ödeme tutarının hesabında kanuni faiz uygulanmadığı gözetildiğinde yersiz ödemenin kurumun hatalı işleminden kaynaklandığının idarece de kabul edildiği görülmektedir.
11. Diğer taraftan SGK tarafından Kurumumuza gönderilen “Sigortalılık Tescil ve Hizmet
Kaydı Tespiti” konulu yazıda, başvuranın 4/1-(a) ve 4/1-(c) kapsamında tescil kaydı bulunduğunun tespit edildiği, aynı zamanda 15.01.2003 itibariyle 4/1-(c) kapsamında emekli aylığı aldığının anlaşıldığı belirtilmektedir. Anılan yazının tarihinin 26.06.2019 olduğu görülmektedir.
12. 5510 sayılı Kanunun 96’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı geri alınabilmektedir. Bu itibarla hatalı işlemin tespit tarihi 26.06.2019 olarak kabul edildiğinde
26.06.2014 tarihinden sonraki ödemeler toplamı geri alınabilecek, ancak 26.06.2014’ten önceki
ödemeler başvurandan istenemeyecektir. Buna rağmen anılan tarihten önce ödenen 4.101,13
TL’lik yersiz ödemenin de borç hesabında dikkate alındığı ve toplam borç miktarının 7.480,47
TL olarak tahakkuk ettirildiği görülmektedir.
13. Bu gerekçeyle başvuranın ders ücreti karşılığında çalıştığı dönemde kendisine ödenen emekli aylıklarının yersiz ödeme niteliğinde olduğu, söz konusu yersiz ödemenin idarenin hatalı işlemlerinden kaynaklandığı, bu sebeple 26.06.2014’ten sonraki ödemelerin başvuran adına borç tahakkuk ettirilerek aylığından kesilmesi yönündeki işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, diğer taraftan anılan tarihten önce yapılan 4.101,13 TL tutarındaki ödemenin borç tutarına dâhil edilmesi işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle
“kanunlara uygunluk” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı görülmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanunun 21’inci maddesinde başvurunun
Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresinin gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı, tavsiye kararı verilmesi halinde ise idarece otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye devam edeceği düzenlenmiş olup ilgili idarenin işlemine karşı Manisa İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvurana 26.06.2014 tarihinden önce yapılan 4.101,13 TL tutarındaki ödemenin borç hesabında dikkate alınarak başvurandan tahsil edilmesi yönündeki işlemin geri alınması yönünde SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Başvurana 26.06.2014 tarihinden sonra yapılan 3.379,33 TL tutarındaki ödemenin yersiz ödeme kapsamında değerlendirilerek borç çıkarılması ve başvuranın aylığından kesmek suretiyle tahsil edilmesi yönündeki işlemin geri alınması talebinin REDDİNE,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına, Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumuna tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.