|
ÖZET: Başvuran, yaşlılık aylığı talebinin reddedilmesi nedeniyle mağduriyetinin giderilmesini istemektedir. Sigorta başlangıç tarihinin 1986 olmasına rağmen, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından 1987 olarak kaydedildiğini belirten başvuran, bu durumu düzeltmek için 2015 yılında tespit davası açmış ve mahkeme kararı ile sigortalı işe başlama tarihinin 1986 olarak düzeltilmesini sağlamıştır. Ancak, SGK, başvuranın geriye dönük hak talebini, başvurusunun erken olduğu gerekçesiyle reddetmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarını, 506 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirmiştir. Başvuranın ilk talep tarihi olan 21/11/2016’da, yaşlılık aylığına hak kazanma şartları arasında yer alan yaş koşulunu yerine getiremediği için talebi reddedilmiştir. 2018 yılında yeniden yaptığı başvuru ise, gerekli şartları sağladığı için kabul edilerek, yaşlılık aylığı bağlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını değerlendirerek, işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmemiştir. Bu nedenle, başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuranın, SGK’nın işlemlerine karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/1114-S.21.1853
BAŞVURU NO : 2020/94289
KARAR TARİHİ : 19/01/2021
RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, yaşlılık aylığı talebine ilişkin ilk başvuru tarihinden kaynaklı mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 22/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran, sigorta başlangıcının 1986 olmasına rağmen SGK tarafından 03/08/1987 olarak sisteme kaydedildiğini, bu durumu düzeltmek amacıyla SGK’ya 2015 yılında tespit davası açtığını, dava lehine neticelenince
İstinaf ve Yargıtay tarafından mahkemenin lehine verilen kararının onandığını, böylece sigortalı olarak işe başlama tarihinin 01/10/1986 olarak düzeltildiğini, bunun üzerine SGK’ya geriye dönük haklarını talep etmek üzere başvuruda bulunduğunu, ancak erken başvuruda bulunduğu gerekçesiyle SGK tarafından talebinin ret edildiğini, Kurumumuza başvurduktan sonra da SGK’nın cevabının değişmediğini, ilk başvuru hakkının hangi tarihte yapılması gerektiğini bilmediğini, işlemleri gerçekleştirdiği sırada başvurunun erken olduğu mevzuunda bir uyarı da almadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesi ve SGK’nın geriye dönük haklarını iade etmesi hususunda gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 14/10/2020 tarih ve S. 20.91191 sayılı bilgi-belge talepli yazısına Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı 27/10/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinden özetle;
2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları ise 506, 2925, 1479 ve mülga 2926 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmektedir. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarından aylığa hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde; belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve
Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının yerine getirilmesi aranmakta olup, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde, sigortalıya aylık bağlanmasına imkan bulunmadığı,
2.2. 4447 sayılı Kanunun 8/9/1999 tarihinde yürürlüğe giren 6 ncı maddesi ile yaşlılık aylığına hak kazanmanın genel koşullarına ilişkin 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin (A) bendi değiştirilerek, yaş şartı aranmaksızın emekli olma olanağı kaldırılmış, ayrıca yine aynı tarihte yürürlüğe giren ve 506 sayılı Kanuna eklenen geçici 81 inci maddeyle de, Kanunun yayımı tarihinden önce emeklilik hakkını kazananlarla sigortalılık süresi 18 (dahil) yıldan daha fazla olan kadın ve sigortalılık süresi 23 (dahil) yıldan daha fazla olan erkek sigortalıların değişiklikten önceki hükümlere göre yaşlılık aylığına hak kazanmalarına ilişkin hakları korunurken, diğer sigortalıların yapılan değişiklikten hemen etkilenmemelerini sağlamak amacıyla kademeli bir geçiş süreci öngörüldüğü,
2.3. Ancak, 506 sayılı Kanunun kademeli geçiş sürecini düzenleyen geçici 81 inci maddesinin (B) ve (C) bentlerinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine, 01/06/2002 tarihinde yürürlüğe giren 4759 sayılı Kanunla, sigortalıların 23/05/2002 tarihi itibariyle yaşlılık sigortasından aylığa hak kazanma koşulları yeniden belirlenmiştir. 506 sayılı Kanunun 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 106 ncı maddesi ile yürürlükte bırakılan geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin; “- (f) alt bendi, “Sigortalılık süresi 13 (dahil) yıldan fazla, 14 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 15 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 17 yıldan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları ve en az
5300 gün”,
– (g) alt bendi, “Sigortalılık süresi 12 (dahil) yıldan fazla, 13 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıl
6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları ve en az 5375
gün,
… malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilir” hükmünün düzenlendiği,
2.4. Başvuranın sicil numarası ile 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) (bendi-(4/1-(a)) ve 0748163092 Bağ-Kur numarası ile anılan Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi-(4/1-(b)) kapsamında hizmetlerinin bulunduğu,
2.5. İlk defa 21/11/2016 tarihinde 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı talebinde bulunduğu, ilk defa sigortalı olarak işe başlama tarihinin 03/08/1987 olması nedeniyle yaşlılık aylığına hak kazanma şartlarının 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B)
bendinin (g) alt bendine göre, 25 yıllık sigortalılık süresi, 50 yaş ve en az 5375 prim ödeme gün sayısı olduğu, ancak talep tarihinde maddede öngörülen prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresi koşulları yerine gelmiş olmakla birlikte yaş koşulunun yerine gelmediği ve bu nedenle tahsis talebinin reddedildiği.
2.6. Mahkeme Kararı ile ilk defa sigortalı olarak işe başlama tarihinin 01/10/1986 olduğunun tespit edildiği, – İlk defa sigortalı olarak işe başlama tarihinin Mahkeme Kararı ile 01/10/1986 olarak tespit edilmesi üzerine, yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının yeniden değerlendirildiği ve bu defa 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B)
bendinin (f) alt bendinde öngörülen 25 yıllık sigortalılık süresi, 49 yaş ve en az 5300 prim ödeme gün sayısı olarak tespit edildiği ancak, 21/11/2016 tarihli tahsis talep tarihi itibariyle 49 yaş koşulunu yerine getirememesi üzerine, söz konusu Mahkeme Kararı ile tespit edilen sigortalılık başlangıç tarihine göre tarafına yaşlılık aylığı bağlanamadığı,
2.7. 02/01/2018 tarihinde yeniden yaşlılık aylığı talebinde bulunması üzerine anılan tarih itibariyle 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinde öngörülen şartları yerine getirmesi nedeniyle talep tarihini takip eden aybaşı olan 01/02/2018 tarihinden itibaren başvurana yaşlılık aylığı bağlandığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” hükmünü amirdir.
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” düzenlemesi yer almaktadır.
5. 506 sayılı Kanunun Geçici 81 inci maddesinin B bendinin f fıkrasında; “Sigortalılık süresi 13 (dahil) yıldan fazla, 14 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 15 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 17 yıldan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları ve en az 5300 gün… Malûllük, yaşlılık
ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler” hükmüne yer verilmiştir.
6. 5510 sayılı Kanunun “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28 inci maddesinde; “Yukarıdaki fıkralarda belirtilen yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen sigortalının sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra yazılı istekte bulunmaları, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen sigortalıların ise istekleri üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı alındıktan sonra ilişiklerinin kesilmesi şarttır.” düzenlemesi yer almaktadır.
7. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 57 nci maddesinde;
a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, b) (c) bendinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yetkili makamdan alınan emekliye sevk onayı üzerine görevleriyle ilişiğinin kesildiği tarihi takip eden, c) (c) bendinde belirtilen sigortalılardan her ne şekilde olursa olsun görevinden ayrılmış ve daha sonra başka bir sigortalılık hâline tabi olarak çalışmamış olanlar ile kontrol muayenesi sonucu aylığı kesilenlerden yaşlılık aylığına hak kazananlara ise istek tarihini takip eden, ay başından itibaren aylık bağlanır.
8. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Yaşlılık aylığı başvurusu ve istenecek belgeler” başlıklı 56 ncı maddesinde; “Yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için, sigortalının
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; (a) bendi kapsamında bulunması hâlinde, çalıştığı işten ayrıldıktan sonra, örneği Kurumca hazırlanacak tahsis talep dilekçesi ile Kuruma başvurması şarttır.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran, sigorta başlangıcının 1986 olmasına rağmen SGK tarafından 03/08/1987 olarak sisteme kaydedildiğini, bu durumu düzeltmek amacıyla SGK’ya 2015 yılında tespit davası açtığını, dava lehine neticelenince İstinaf ve Yargıtay tarafından mahkemenin lehine verilen kararının onandığını, böylece sigortalı olarak işe başlama tarihinin 01/10/1986 olarak düzeltildiğini, bunun üzerine SGK’ya geriye dönük haklarını talep etmek üzere başvuruda bulunduğunu, ancak erken başvuruda bulunduğu gerekçesiyle SGK tarafından talebinin ret edildiğini, Kurumumuza başvurduktan sonra da SGK’nın cevabının değişmediğini, ilk başvuru hakkının hangi tarihte yapılması gerektiğini bilmediğini, işlemleri gerçekleştirdiği sırada başvurunun erken olduğu mevzuunda bir uyarı da almadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesi ve SGK’nın geriye dönük haklarını iade etmesi hususunda gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
11. Başvuranın SGK tarafından ilk defa sigortalı olarak işe başlama tarihinin İstanbul 20.İş
Mahkemesi’nin ve sayılı kararı ile 01/10/1986 olarak tespit edilmesi üzerine, yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının yeniden değerlendirildiği ve bu defa 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin (f) alt bendinde öngörülen 25 yıllık sigortalılık süresi, 49 yaş ve en az 5300 prim ödeme gün sayısı olarak tespit edildiği ancak, 21/11/2016 tarihli tahsis talep tarihi itibariyle 49 yaş koşulunu yerine getirememesi üzerine, söz konusu Mahkeme Kararı ile tespit edilen sigortalılık başlangıç tarihine göre tarafına yaşlılık aylığı bağlanamadığı, 02/01/2018 tarihinde yeniden yaşlılık aylığı talebinde bulunması üzerine anılan tarih itibariyle 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinde öngörülen şartları yerine getirmesi nedeniyle talep tarihini takip eden aybaşı olan 01/02/2018 tarihinden itibaren başvurana yaşlılık aylığı bağlanmasına karar verildiği görülmektedir.
12. Başvuran ile SGK arasındaki ihtilafın ilk defa sigortalı olarak işe başlama tarihinin
Mahkeme Kararı ile 01/10/1986 olarak tespit edilmesi üzerine, 21/11/2016 tarihli tahsis talep tarihine göre başvuranın yaşlılık aylığına bu tarihten itibaren hak kazanıp kazanamadığı ve
2017 yılında tekrar tahsis talep belgesi verilmesi gerekip gerekmediğine ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır.
13. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları ise 506, 2925, 1479 ve mülga 2926 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmektedir.
14. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı 27/10/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazıdan anlaşılacağı üzere başvuranın ilk defa 21/11/2016 tarihinde 4/1-(a) kapsamında yaşlılık
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi