|
ÖZET: Başvuran, 15/01/2018 tarihinde Ek-5 tarım sigortalılığı için başvuruda bulunmuş ve bu statüde yaklaşık 23 ay prim ödemiştir. Ancak, emeklilik talebi sırasında ödediği primlerin tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarıldığını ve bunun kazanılmış haklara aykırı olduğunu iddia ederek, Ek-5 tarım sigortalılığı kapsamında emeklilik hakkı talep etmiş ve tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarılan primlerin iadesini istemiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın tarım Bağ-Kur sigortalılığına tabi olduğunu ve bu nedenle Ek-5 sigortalılığının iptal edildiğini belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. Başvuranın Ek-5 sigortalılığı, ziraat odası kaydı ve tarımsal desteklerden yararlanması nedeniyle geçerli bulunmamıştır. Ayrıca, başvuranın emeklilik hakkı talebinin reddedilmesi, mevcut yasal düzenlemelere ve başvuranın sigortalılık durumuna uygun olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, mevcut koşullar altında reddedilmiş; ancak benzer mağduriyetlerin yaşanmaması için Sosyal Güvenlik Kurumu’na entegrasyon sisteminin geliştirilmesi ve sigortalılık tescillerinde dikkatli olunması hususunda tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/5705-S.21.9223
BAŞVURU NO : 2020/102815
KARAR TARİHİ : 07/04/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, EK-5 tarım sigortalılığına üstünlük verilerek bu statüden emekli olma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/12/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran; 15/01/2018 tarihinde Ek-5 tarım sigortalılığı için başvuruda bulunduğunu ve yaklaşık 23 ay bu sigortalılık türünde prim ödediğini ancak emeklilik talebi sırasında bu sigortalılık için ödediği primlerin tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarıldığını bu durumun kazanılmış haklara aykırı olacağını ifade etmek suretiyle Ek-5 tarım sigortalılığı yönünden emeklilik hakkının verilerek Ek-5 tarım sigortalılığından tarım
Bağ-Kur sigortalılığına aktarılan primlerden fazla ödemelerin tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 22/01/2021 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1.Sigortalının, 15/01/2008 tarihinde Kurumumuza ibraz ettiği “Tarım İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz
Çalışanlara Ait Giriş Bildirgesinde devam eden ziraat odası kaydının bulunduğu tespit edildiğinden yersiz tescil edilen Ek-5 tarım sigortalılığının başlangıç tarihi itibariyle iptal edilerek 15/01/2018 tarihi itibariyle
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi sigortalılığının başlatıldığı ve muafiyet belgesine istinaden de 09/04/2020 tarihinde sonlandırıldığı, başvuranın EK-5 kapsamında (15/01/2019- 17/12/2019 tarihleri arasında) ödediği yersiz primler, 15/01/2008-09/04/2020 tarihleri arasında tabi olduğu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi kapsamındaki prim borcuna aktarıldığı, oluşan prim borcunu karşılamadığı ve bu sigortalılık türünde 31/12/2020 tarihi itibariyle 841,07 TL prim borcu bulunduğu,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.2.Sigortalının, 15/01/2018 tarihinde EK-5 kapsamında sigortalılığının başlatılması için Giriş Bildirgesi ile Kuruma başvuruda bulunduğu ve Saimbeyli Ziraat Odasının 02/10/2006 tarihinden itibaren kaydının olduğu ilgili ziraat odası tarafından bildirilmiş olmasına rağmen sehven EK-5 kapsamındaki sigortalılığının başlatıldığı,
2.3.Başvuranın son 7 yıllık fiili hizmet süresi içinde 773 gün 4/1-(a), 1747 gün 4/1-(b) statüsünde hizmetinin bulunduğu dolayısıyla 4/1-(a) kapsamında emeklilik hakkının bulunmadığı 4/1-(b) statüsünde ise 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasına göre 58 yaş ve 5400 gün koşullarına tabi olup gün sayısı koşulunu sağlamadığı için yaşlılık aylığına hak kazanamayacağı,
İfade edilmektedir.
3.Kurumumuz tarafından Saimbeyli Ziraat Odası Başkanlığından talep edilen bilgi belge yazımıza cevaben
Kurumumuza gönderilen 14/01/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; başvuran ’un 02/10/2006 tarihi itibariyle üye no ile Odalarına kayıtlı olduğu ve hali hazırda üyeliğinin devam ettiği, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait üyelik aidatlarını ödediği, 09/04/2020 tarihinde muafiyet belgesi talep ettiği ve talebine binaen aynı tarihte düzenlenen belgenin Sosyal Güvenlik kurumu
Başkanlığına gönderildiği, ifade edilmiştir.
4.Kurumumuz tarafından Saimbeyli İlçe Jandarma Komutanlığından istenilen bilgi-belge isteme yazısına gönderilen cevabi yazıda; Köy Muhtarı ve Köy Azaları ile yapılan görüşmede, başvuran ’un 2018-2020 yılları arasında kendi nam ve hesabına bağımsız tarımsal faaliyetlerde bulunduğu, hizmet akdine tabi olarak tarımsal faaliyette bulunmadığına ilişkin ifade tutanakları yazı ekinde gönderilmiştir.
5.Kurumumuz tarafından Saimbeyli Mahalle Muhtarlığından istenilen bilgi-belge isteme yazısına gönderilen cevabi yazı ekinde yer alan 30/12/2020 tarihinde imza altına alınan ifade tutanaklarında, Mahalle Muhtarı ve Azalar tarafından; başvuran ’un 2018-2020 yılları arasında kendi nam ve hesabına bağımsız tarımsal faaliyetlerde bulunduğu hizmet akdine tabi olarak tarımsal işlerde çalışmadığı beyan edilmiştir.
6.Kurumumuz tarafından Saimbeyli Tapu Müdürlüğünden istenilen bilgi belge isteme yazımıza cevaben gönderilen 25/12/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ekinde, başvuranın mülkiyetinde bulunan pek çok tarlanın kayıt örnekleri Kurumumuza gönderilmiştir.
7.Kurumumuz tarafından Saimbeyli İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden istenilen bilgi belge isteme yazımıza cevaben gönderilen 15/02/2021 tarihli mail ekinde yer alan yazıda, başvuranın 2014 yılından bu yana çiftçi kayıt sistemine dahil olduğu, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020 yıllarında tarımsal desteklemelerden yararlandığı; EK-5 tarım sigortalılığının tescil edildiği 2018 yılında da 617,07 TL mazot ve gübre, 1.631,82 TL de yem bitkileri desteğinden yararlandığı bilgisi yer almaktadır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
8.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
8.1.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.”
“Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.” 9.14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
10.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu “Kapsam”
başlıklı 2 inci maddesinde: “Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyetlerde bulunanlar, bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar.”
10.1.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu “Tanımlar”
başlıklı 3 üncü maddesinin (b) bendinde: “Tarımsal Faaliyette Bulunanlar: Kendi mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde, kamuya mahsus mahallerde ekim dikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veya doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki, orman, hayvan ve su ürünlerinin üretimini, avlanmasını, avcılar ve yetiştiriciler tarafından muhafazasını, taşınmasını sağlayanları veya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanmak suretiyle kendi adına ve hesabına faaliyette bulunanları … ifade eder.”
10.2.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun
“Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5’inci maddesinin birinci ve ikinci fıkrası; “2 nci madde kapsamına girenler, onsekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.
Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz.
10.3.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun
“Sigortalıların kayıt ve tescil yaptırma zorunluluğu” başlıklı 7 nci maddesinde: “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.”
10.4.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun “Re’sen
tescil” başlıklı 9’uncu maddesi; “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemleri, Kurumca resen yapılır.”
10.5.2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun
“Tescilde esas alınacak kayıtlar” başlıklı 10’uncu maddesi; “Sigortalıların kayıt ve tescil işlemlerinde valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye muhtarlık ve nüfus idareleri kayıtları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, 21/10/1935 tarih ve 2834 sayılı Kanuna göre kurulan tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin, 18/04/1972 tarih ve 1581 sayılı Kanuna göre kurulan tarım kredi kooperatifleri ve birliklerinin, 24/04/1969 tarih ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan
Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifleri ile Birliği (Pankobirlik), Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtları esas alınır.”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
11.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalı sayılanlar” başlıklı
4’ücü maddesinin birinci fıkrasının 4’üncü alt bendi; “Tarımsal faaliyette bulunanlar…sigortalı sayılırlar”
11.1.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalılığın başlangıcı”
başlıklı 7’nci maddesinin ikinci fıkrasında, “…tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için tarımsal faaliyetlerinin kanunla kurulu ilgili meslek kuruluşlarınca veya kendilerince, bir yıl içinde bildirilmesi halinde kaydedildiği tarihten,…itibaren başlar.”
11.2.5510 sayılı Yasa’nın “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 6. maddesinin (ı) bendi; “ı) Kamu
idarelerinde ve Kanun’un ek 5. maddesi kapsamında sayılanlar hariç olmak üzere, tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; tarımsal faaliyette bulunan ve yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden, bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, bu Kanun’da tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler ile 65 yaşını dolduranlardan talepte bulunanlar…”
11.3.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun ek 5 inci maddesinde: “4
üncü madde ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılıklarından dolayı bu kanunlara göre gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş olanlardan; tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, örneği
Kurumca hazırlanan ve Kurumca belirlenen ilgili muhtarlık, birlik, kuruluş, il veya ilçe tarım müdürlükleri tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip onaylanmış belgeleri ile talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılırlar.
…
Bu madde kapsamındaki sigortalıların 4 üncü madde kapsamında çalışmaları halinde, bu madde kapsamındaki sigortalılıkları sona erer. 4 üncü madde kapsamındaki çalışmanın sona ermesi halinde, bu madde kapsamındaki çalışmasının devam etmesi kaydıyla çalışmanın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren bu madde kapsamındaki sigortalılıkları kendiliğinden başlar.
Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar. Bunlar hakkında bu Kanunun kısa vadeli sigorta kolları bakımından yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, uzun vadeli sigorta kolları yönünden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”
12.12/05/2010 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin
“Sigortalılığın başlangıcı ve bildirim yükümlülüğü” başlıklı 11’inci maddesinin 4’üncü fıkrasının (d)
bendinde; “Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrası (b) bendi kapsamında sigortalı sayılanlardan tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların sigortalılıkları, bağlı oldukları ziraat odalarınca veya kendilerince bir yıl içinde bildirilmesi hâlinde odaya kaydedildikleri tarihten, bu süre içinde bildirilmemesi hâlinde ise bildirimin Kuruma yapıldığı tarihten başlar ve bu tarih meslek kuruluşuna kayıtlarının yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde ziraat odalarınca veya ziraat odalarının bulunmadığı yerlerde tarım il/ilçe müdürlüklerince,…Kuruma bildirilmek zorundadır”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
12.1.12/05/2010 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin
“Sigortalılığın sona ermesi ve bildirim yükümlülüğü” başlıklı 14’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasının (j) bendinde; “Tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların sigortalılıkları tarımsal faaliyetin bittiği tarihte sona erer ve bu tarih ziraat odalarınca, ziraat odası bulunmayan yerlerde ise tarım il/ilçe müdürlüklerince ve sigortalılarca,…Kuruma bildirildiği tarihte sona erer”
13.28.03.2013 tarih ve 28601 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.”
14.2013/11 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Genelgesinde yer alan talimat: “5510 sayılı Kanunun
Ek 5 inci maddesi kapsamında sigortalı olmak için müracaat edenler hakkında ünitelerce öncelikle
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi kapsamında sigortalılığının bulunup bulunmadığının araştırılması”,
15.2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrası; “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16.Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
17.Başvuran; 15/01/2018 tarihinde Ek-5 tarım sigortalılığı için başvuruda bulunduğunu ve yaklaşık 23 ay bu sigortalılık türünde prim ödediğini ancak emeklilik talebi sırasında bu sigortalılık için ödediği primlerin tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarıldığını bu durumun kazanılmış haklara aykırı olacağını ifade etmek
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
suretiyle Ek-5 tarım sigortalılığı yönünden emeklilik hakkının verilerek Ek-5 tarım sigortalılığından tarım
Bağ-Kur sigortalılığına aktarılan primlerden fazla ödemelerin tarafına iadesini talep etmektedir.
18.Tarım veya orman işlerinde (kamu idareleri hariç) hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar, 25/02/2011 tarihli ve 27857 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6111 sayılı Kanunla eklenen Ek 5’inci madde ile 5510 sayılı
Kanun kapsamında sigortalı sayılmışlardır. 5510 sayılı Kanun’un Ek 5’inci maddesinde (11.3.pragraf); “Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, 4. maddenin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sigortalı sayılırlar.” hükmü yer aldığı için Ek 5 tarım sigortalılığı SSK (4/1-a)
şartlarında emekli olmak isteyenlerin tercih ettiği bir sigortalılık türü olmuştur.
19.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun m.4/f.1/b-(4) maddesi gereği (11.
pragraf), tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar, 5510 sayılı Yasa kapsamında zorunlu olarak sigortalı olmak zorundadırlar. 5510 sayılı Yasa’nın bütün hükümleriyle birlikte yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008’den önce de tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar, mülga 2926 sayılı Yasa kapsamında zorunlu olarak sigortalı sayılmışlardır.
20.5510 sayılı Yasa’nın 7’nci maddesine göre (11.1.pragraf), tarımda kendi nam ve hesabına çalışanların
sigortalılık kayıtlarının kanunla kurulu ilgili meslek kuruluşlarındaki bilgiler esas alınarak yapılacağı düzenlenmiş olup tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanların sigortalılıklarında ziraat odası kayıtlarının esas alınacağı, 12/05/2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal
Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 11 ve devamı maddelerinde de zikredilmiştir (12., 12.1. pragraflar) Aynı şekilde 2626 sayılı Kanun kapsamında kanunla kurulan meslek kuruluşlarından olan ziraat odası, tarım kredi birlik ve kooperatif kayıtlarının da esas alınacağı düzenlenmiştir.
21.Anlaşılacağı üzere, gerek 5510 sayılı Kanun’da, gerekse, yönetmelik ve genelge gibi ikincil mevzuatlar gereği, tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanların Tarım Bağ-Kur sigortalılıklarında, ziraat odası kayıtlarının esas alınması gerektiği bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Yargıtay’ın kararlılık kazanmış uygulaması ile de Tarım Bağ-Kur’luluğun kanıtlanması yönünde zirai kuruluşların kayıtları karine olarak kabul edilmektedir ( Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 06.02.2002 gün ve 2002/21-69 E.-44
K., 03.07.2002 gün ve 2002/21-576 E.-584 K., 14.02.2007 gün ve 2007/21-73 E.-71 K., 14.02.2007 gün ve 2007/21-172 E. , 2007/177 K. sayılı kararları ).
22.Tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan çiftçiler, tarımsal desteklerden faydalanmak için hem ziraat odasındaki üyelik kayıtlarının devam etmesini hem de Tarım Bağ-Kur sigortası (5510 sayılı Yasa kapsamındaki 4/1-b-4 sigortalılığı) kapsamından sigortalılıklarını emekli olmadan önceki süreçte Ek-5 sigortalılığına geçmek için bertaraf ettirmek istemektedirler. Bu bağlamda tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan çiftçilerin, 5510 sayılı Kanunun 6’ncı maddesinin (ı) bendi kapsamında ziraat odalarından alacakları muafiyet belgesi ile hem ziraat odası kayıtlarını devam ettirerek, Gıda Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı’nın verdiği tarımsal desteklerden faydalanabilmekte hem de Tarım Bağ-Kur sigortalısı (5510 sayılı Yasa kapsamındaki 4/1-b-4 sigortalılığı) olmaktan kurtulmaktadırlar.
23.Başvuran özelinde dosyada yer alan ve Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgeler incelendiğinde, başvuran ’un 02/10/2006 tarihi itibariyle üye no ile Saimbeyli Ziraat Odasına kayıtlı olduğu ve halihazırda üyeliğinin devam ettiği, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait üyelik aidatlarını ödediği, EK-5 sigortalılığının tescil edildiği 2018 yılında mazot-gübre ve yem bitkileri desteği aldığı, 2020 yılında da desteklemeden yararlandığı, 09/04/2020 tarihinde muafiyet belgesi talep ettiği ve talebine binaen aynı tarihte düzenlenen belgenin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına gönderildiği,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
29/03/2006 tescil tarihli tarım Bağ-Kur sigortalılığının muafiyet belgesinin alındığı 09/04/2020 tarihi itibariyle sonlandırıldığı, 09/04/2020 tarihinde EK-5 sigortalılığının tescil edildiği ve halihazırda devam ettiği, EK-5 tarım sigortalılığı için 15/01/2018-17/12/2019 tarihleri arasında ödediği yersiz primlerin 15/01/2008-09/04/2020 tarihleri arasında tabi olduğu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinin (4) numaralı alt bendi kapsamındaki prim borcuna aktarıldığı, oluşan prim borcunu karşılamadığı ve bu sigortalılık türünde 31/12/2020 tarihi itibariyle 841,07 TL prim borcu bulunduğu tespit edilmiştir.
23.1.5510 sayılı Kanunun EK-5 inci maddesinin açık hükmü uyarınca 4/1-a (SSK) sigortalılığı niteliğinde
olan EK-5 tarım sigortalılığında da sigortalılığın tespiti konusunda asıl olanın fiili ve eylemli çalışmanın varlığının ortaya konulması gerektiği ancak başvuran tarafından çalışılan iş ve çalışma sürelerine ilişkin hiçbir bilgi ve belge Kurumumuza ibraz edilmemiş olup buna karşın kolluk marifetiyle yapılan inceleme ve denetim neticesinde başvuranın tarımsal alanda kendi nam ve hesabına bağımsız çalıştığına ilişkin ifade tutanakları Kurumumuza intikal etmiştir. Ayrıca başvuranın kendi nam ve hesabına bağımsız tarımsal faaliyette bulunmaya elverişli pek çok tarlasının bulunduğu ve Ek-5 sigortalılığının tescil edildiği tarih de dahil olmak üzere uzun yıllar tarımsal desteklemelerden yararlandığı yine Ek-5 sigortalılığının tescil edildiği tarihte Ziraat Oda kaydının mevcut olduğu ve üyelik aidatlarının ödendiği tespit edilmiştir.
24.Başvuranın EK-5 tarım sigortalılığı, başvurusu üzerine 15/01/2018 tarihinde tescil edilmişse de söz konusu tarihte başvuranın hali hazırda da devam eden Saimbeyli Ziraat Oda kaydı bulunmakla birlikte 2018, 2019 ve 2020 yıllarında ödediği oda üyelik aidatları da mevcuttur. Dolayısıyla hem 2926 sayılı Kanun hem de 5510 sayılı Kanun uyarınca tarımsal faaliyete ilişkin Kanunla kurulmuş meslek kuruluşu niteliğinde olan ziraat oda kayıtları tarım Bağ-Kur sigortalılığının tescilini zaruri kılmaktadır.
24.1.İdarenin EK-5 sigortalılığını tescil ettiği tarihte farklı sigortalılık kapsamındaki hizmetlerin entegre olarak birbirini gören bir sistem idare nezdinde mevcut olmamakla birlikte tescil sırasında tarımsal desteklemelerden yararlanan ayrıca ziraat oda kaydı bulunan ve ziraat odasından alınmış muafiyet belgesi de bulunmayan başvuran hakkında EK-5 sigortalılık tescilinde idarenin hatalı ve kusurlu davrandığı aşikar olmakla birlikte EK-5’in “5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi kapsamında sigortalı olmayanların, bu madde kapsamında sigortalı olabilecekleri ve 4’üncü madde kapsamında çalışmaların EK-5 sigortalılığını sona erdireceği hükmü ile Tarım İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Çalışanlara Ait
Giriş Bildirgesinin “Beyan ve Taahhütler” başlıklı bölümde yer alan 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesine tabi olarak çalışmadığı ve bu bilgilerin gerçeğe aykırılığını sonradan tespit edildiği tarihte yapılan işlemlerin iptalini kabul ettiğine dair ifadenin varlığı kapsamında başvuranın ziraat oda kaydı ile birlikte 2018 yılında tarım Bağ-Kur sigortalıların yararlandığı tarımsal desteklemeler (mazot, gübre ve yem bitkileri desteği) kapsamında tarım Bağ-Kur sigortalılığının varlığının EK-5 sigortalılığına cevaz vermeyeceği bilgisinin uhdesinde olduğu bu bağlamda EK-5 sigortalılığının tescilinde iyi niyetli olmadığı, mevcut şartlarda yapılan EK-5 sigortalılık tescilinin bu bağlamda hayatın olağan akışına aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
25.Ayrıca idarenin bazı hukuka aykırı işlemlerinin, hukuka uygun olmasalar bile ilgili lehine yarattığı hukuki durumların belli bir süreden sonra değiştirilmesi idarenin istikrarı (sürekliliği) ilkesine aykırı düşeceği ve bu işlemlerin hukuka aykırı olsalar bile yargısal başvurma süresi geçirildikten sonra hukuki sonuçlarının korunması gerekmekle birlikte ilgilinin hilesine dayalı işlemler ve idarenin açık hatası sonucu yapılan işlemlerin kazanılmış bir hak doğurmayacağı da tartışmasızdır.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
26.İdarece, Ek-5 sigortalılığının terkini ve yatırılan primlerin tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarılarak başvuranın EK-5 sigortalılığından emekli olma talebinin reddine ilişkin tesis edilen işlemin mülkiyet hakkı yönünden irdelenmesi halinde;
26.1.İdare tarafından başvuranın, Ek-5 sigortalılığının terkini işlemine dayanak 5510 sayılı Kanunun Ek-5 inci maddesi gösterilmiş olup anılan mevzuat hükmünün açık, belirli, öngörülebilir ve ulaşılabilir olduğu açıktır. Dolayısıyla başvuranın, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığı değerlendirilmiştir.
26.2.Anayasanın 13 ve 35’inci maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilmektedir. Sosyal adaletin gereği olarak idarenin tesis ettiği hatalı işlemi somut olayın koşullarına göre geri alabileceği veya belli durumlarda kaldırabileceği hususunda kuşku bulunmamaktadır.
Bu tespit hatalı idari işlemden kaynaklanan sosyal güvenlik ödemeleri içinde geçerlidir. Aksi durum kişilerin sebepsiz zenginleşmesine yol açabileceği gibi sosyal güvenlik fonlarına katkıda bulundukları halde kanunlardaki koşulları sağlamadıkları gerekçesiyle ödemelerden mahrum kalan kimseler yönünden adil olmayan sonuçlar doğurabilir. Bu durum sınırlı kamu kaynaklarının uygun olmayan yöntemlerle dağıtımına cevaz verilmesi anlamına geleceğinden kamu yararı ile örtüşmez (Tevfik Baltacı, B. No:2013/8074, 9/3/20169). Dolayısıyla EK-5 sigortalılığı şartlarını taşımadığı için bu sigortalılığın terkini ve yatırılan primlerin tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarılmasına ilişkin idari işlemin kamu yararı amacına dayandığı anlaşılmaktadır.
26.3.Son olarak idarece başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyle gerçekleştirilmek istenen amaç ile bu amacı gerçekleştirmek için kullanılan araçlar arasında makul bir ölçülülük ilişkisinin olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. İdare hatalı işlemini, tescilden 23 ay sonra EK-5 sigortalılığını terkin etmek suretiyle geri almış ve bu sigortalılıkta yatırılan primleri tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarmıştır. Başvurucunun Ek-5 sigortalılığının tescilinde kanunun açık hükmü ve ile Tarım
İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Çalışanlara Ait Giriş Bildirgesinin “Beyan ve Taahhütler” başlıklı bölümde yer alan kanun metniyle uyumlu matbu beyan karşısında iyi niyetli olmadığı dolayısıyla 23 ay sonrasında idarece tesis edilen terkin işleminin başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemediği, bu sebeple söz konusu müdahaleyle kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması arasında kurulması gereken adil dengenin başvurucu aleyhine bozulmadığı değerlendirilmektedir.
27.Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda idarenin açık hatasına ve başvuranın Medeni Kanunun ikinci maddesi kapsamında iyi niyetli olmayan davranışları neticesinde tesis edilen EK-5 sigortalılık tescilinin iptaline ilişkin idari işlemin hukuka aykırı olmadığı ancak idarenin bu tarz mağduriyetlere sebebiyet vermemek adına tescil işlemi öncesinde kişilerin var olabilecek sigortalılıklarının tespiti noktasında gerek altyapısal yetersizlik gerekse personel kusurundan doğabilecek hatalı işlemleri bertaraf edebilme adına gerekli tedbirleri alması, azami dikkat ve özeni göstermesi gerektiği değerlendirilmektedir.
28.Ayrıca başvuran, Ek-5 tarım sigortalılığı yönünden emeklilik hakkının verilerek Ek-5 tarım sigortalılığından tarım Bağ-Kur sigortalılığına aktarılan primlerden fazla ödemelerin tarafına iadesini talep etmekte ise de, başvuranın son 7 yıllık fiili hizmet süresi içinde 773 gün 4/1-(a), 1747 gün 4/1-(b) statüsünde hizmetinin bulunduğu, dolayısıyla 2829 sayılı Kanunun 8’inci maddesi uyarınca (15.pragraf) 4/1-(a)
kapsamında emeklilik hakkının bulunmadığı, emeklilik statüsünün 4/1-(b) kapsamında olduğu, EK-5 sigortalılığı yönünden 15/01/2018-17/12/2019 tarihleri arasında ödediği primlerin tarım Bağ-Kur sigortalılık prim borcuna aktarıldığı kaldı ki bu kapsamdaki sigortalılığı için oluşan prim borcunu
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
karşılayamadığı için 841,07 TL borcu bulunduğu tespit edildiğinden bu taleplerinin de reddine ilişkin idari işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 29.28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının, Kurumumuz tarafından
istenen bilgi ve belgeleri süresinde göndermediği ve böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı, yine başvurana yönelik yazışmalarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine de uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
30.Hukuk devleti ilkesi idarenin “belirlilik”, “istikrar”, “öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” ilkelerine uygun davranmasını içermektedir. Buna göre, idarenin vatandaşların güvenini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması gerekir. Emeklilik çalışanlar bakımından tüm çalışma hayatı boyunca varılmak istenen bir gaye, sosyal devlet olmanın gereği olarak yaşlılık riskine karşı alınan bir güvence, devlet için bir ödevdir. İdarenin kendi iş ve işlemlerinde ise gerekli dikkat ve özeni göstermesi ve bu tarz mağduriyetlere sebebiyet vermemek adına tescil işlemleri öncesinde kişilerin var olabilecek sigortalılıklarının tespiti hususunda gerek altyapısal yetersizlik gerekse personel kusurundan doğabilecek hatalı işlemleri bertaraf edebilme noktasında gerekli tedbirleri alması gerektiği değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
31.6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından
reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Adana İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN RET KISMEN KABULÜ ile;
EK-5’in açık hükmü karşısında; EK-5 sigortalılığının tescili sırasında başvuranın ziraat oda kaydı ile birlikte 2018 yılında tarım Bağ-Kur sigortalıların yararlandığı tarımsal desteklemeler (mazot, gübre ve yem bitkileri desteği) ve kolluk marifetiyle Kurumumuza ulaşan ifade tutanakları kapsamında başvuranın tabi olması gereken tarım Bağ-Kur sigortalılığının varlığının EK-5 sigortalılığına cevaz vermeyeceği bilgisinin başvuranın uhdesinde olduğu bu bağlamda iyi niyetli olmadığı, mevcut şartlarda yapılan EK-5 sigortalılık tescilinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu, EK-5 kapsamında ödenen primlerin başvurana bu statüden emeklilik hakkı bahşetmediği, 23 ay sonrasında idarece tesis edilen terkin işleminin başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemediği bu sebeple söz konusu müdahaleyle kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması arasında kurulması gereken adil dengenin başvurucu aleyhine bozulmadığı
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
gerekçesiyle başvuranın Ek-5 tarım sigortalılığı yönünden tescilin sağlanarak emeklilik hakkının verilmesi
TALEPLERİNİN REDDİNE,
Benzer mağduriyetlere sebep olunmaması amacıyla idarece farklı sigortalılık kapsamındaki hizmetlerin entegre olarak birbirini görmesini sağlayacak entegrasyon sistem çalışmalarının ivedilikle tamamlanması ve sigortalılık tescillerinde idarenin azami dikkat ve özeni göstermesi gerektiği hususunda SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr