|
ÖZET: Başvuran, emekli aylığının eksik ödendiğini ve kendisiyle aynı dönemde emekli olanların daha yüksek aylık aldığını belirterek, bu duruma itiraz etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 1987 yılında çalışmaya başladığını ve toplamda 7348 prim ödeme gün sayısına sahip olduğunu bildirmiştir. Başvuranın aylığı, 5510 sayılı Kanun kapsamında hesaplanmış ve güncel tutarı 1841,93 TL olarak belirlenmiştir. Kurum, başvuranın aylık hesaplamasında herhangi bir hata olmadığını ve yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir.
İdare, başvuranın yaşlılık aylığı hesaplamasında kullanılan yöntemlerin, sigortalının yaşı, prim gün sayısı ve kazançları gibi faktörlere bağlı olarak değiştiğini belirtmiştir. 2008 öncesi ve sonrası hizmetler için farklı hesaplama yöntemleri uygulandığı, bu nedenle başvuranın aylığında değişiklik yapılmadığı vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna varmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na tebliğ edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15747-S.21.25188
BAŞVURU NO : 2021/9429
KARAR TARİHİ : 03/11/2021
RET KARARI
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Yaşlılık aylığı tutarına itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/05/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, emekli aylığının eksik ödenmekte olduğunu, kendisiyle aynı anda emekli olanların daha fazla aylık almakta olduğunu belirterek, eksik ödemeyle ilgili idarenin haksız ve hukuksuz işlemine son verilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin E. sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın ilk defa 20.3.1987 tarihinde 4/1-(a) (SSK) kapsamında çalışmaya başladığı ve bu kapsamda çakışan hizmet süreleri haricinde 262 prim ödeme gün sayısının olduğu, Kanunun 4/1-(b)-(4)
(2926 sayılı Kanun) kapsamında 7086 prim ödeme gün sayısının bulunduğu, 06.01.2015 tarihli talebine istinaden 1479 sayılı Kanunun geçici 10/3 üncü fıkrasına göre 2015/Şubat ödeme döneminde toplam 7348 prim ödeme gün sayısı üzerinden tarafına Kanunun 4/1-(b)-(4) (2926 sayılı Kanun) kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı ve güncel aylığının 1841,93 TL olduğu, 2.2. Sigortalıya 1.2.2015 tarihi itibariyle 622,36 TL yaşlılık aylığı bağlandığı, 1.6.2015 tarihli itiraz dilekçesine istinaden 27.06.2015 tarihinde hizmet çakışması nedeniyle ikinci karar işlemi yapılarak maaşının 644,83 TL olarak düzeltildiği, 2.3. Kurum sisteminden yapılan araştırmada; başvuru konusu ile ilgili olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı, 2.4. 5510 sayılı Kanunun 4/1-(b)-(4) maddesine (2926 sayılı Kanun) tabi olanlara bağlanacak yaşlılık aylığı hesabında, sigortalının ödediği gelir basamağından en az bir tam yıl prim ödemiş olması halinde, bulunduğu gelir basamağının, bir tam yıl ödememiş olması halinde ise bir alt basamağın % 70’i oranında aylık hesaplandığı, bu oranın, 25 yıldan fazla prim ödenen her tam yıl için 1 puan artırıldığı, kadın ise 50, erkek ise 55 yaşından sonraki hizmetleri için fazla olan her tam yaş için 1 puan artırıldığı, kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurmakla beraber en az 15 tam yıl sigorta primi ödemiş olanlara hesaplanacak kısmi aylıklarda primi ödenmemiş 25 yıldan az her yıl için % 1 puan indirim yapılarak hesaplandığı, 2008/Ekim
öncesi hizmetlere göre hesaplanan kısmi aylığa, emekliliğe esas son basamaklara göre 2003 yılı Ocak ayından itibaren ödenmesi gereken sosyal destek ödemesi tutarından 2003/Temmuz ayına kadar kümülatif
TÜFE oranı kadar düşülerek, 2003/Temmuz itibariyle kalan sosyal destek ödemesi miktarının (100 TL karşılığı 85.95 TL’nin 2008/Ekim öncesi gün sayısı ile çarpımının, toplam gün sayısına oranı) 2008/Ekim öncesi gün sayısına isabet eden miktarı 2004 yılı Ocak ödeme döneminden 2007/Temmuz dönemi dahil aylıklara uygulanan artışlar uygulanmak suretiyle 2008/Ocak dönemine taşındığı, yaşlılık aylıkları için hesaplanan 2008/Ekim öncesi hizmetlere ait kısmi aylık, 2008 yılı dahil olmak üzere tahsis talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak tahsis talep yılının Ocak ayına taşındığı, 2008/Ekim Sonrası Hizmetlere Ait Aylık Miktarının Tespitinde; 2008/Ekim ay başından itibaren geçen hizmetlere ilişkin aylığın miktarının, 2008/Ekim (dahil) ve sonraki yıllara ait prime esas kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı (TÜFE oranının tamamı ile GH’nin % 30’unun toplamından oluşan katsayı) ile güncellenen kazançlar toplamının belirtilen tarihten sonraki prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunan günlük kazancın 30 katı ile aylık bağlama oranının çarpımına göre belirlendiği, (Aylık = Ortalama aylık kazanç x aylık bağlama oranı) hesaplanan yaşlılık aylığının; sigortalının çalışma süreleri için prime esas günlük kazanç alt sınırları dikkate alınarak, talep yılına ait Ocak ayı itibariyle belirlenen ortalama aylık kazancının % 35’inden, sigortalının talep tarihinde bakmakla yükümlü olduğu eşi veya çocuğu varsa % 40’ından az olamayacağı, 2.5. Diğer taraftan, sigortalıya bağlanacak aylık miktarının belirlenmesinde sigortalının yaşı, prim gün sayısı ve prime esas kazançlarının miktarının etkili olduğu, sigortalının hizmetlerinin geçtiği ve talepte bulunulan yıla göre değişen farklı hesaplama yöntemleri kullanıldığından ve bu hesaplama yöntemlerinde, aylık bağlama oranları ile güncelleme katsayıları farklı olarak belirlendiğinden, farklı sistemlere göre hesaplanan aylıklar arasında da farklılıklar oluşabildiği, bu itibarla, sigortalının yaşlılık aylığında ikinci karar işlemi yapıldığı ve aylığın tutarında değişiklik olmadığı, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına tâbi geçen çalışmalar için bağlanacak aylıkların hesabı” başlıklı geçici 2 nci maddesinde; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlara ve 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tâbi
sandıklara tâbi olanlara bağlanacak yaşlılık aylıkları aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Sigortalının veya iştirakçinin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına veya fiilî hizmet süresine ait aylık; bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki kanun hükümlerine göre, aylık talep tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet süresi üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanacak aylığının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadarki
prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet süresi ile orantılı bölümü, aylık başlangıç tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak hesaplanır.
b) Sigortalının veya iştirakçinin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına ait aylığı, aylık talep tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden 29 uncu madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına orantılı bölümü kadardır.
c) Aylık, (a) ve (b) bentlerine göre hesaplanan kısmî aylıkların toplamından oluşur. Aylıklar ayrıca 29 uncu maddenin son fıkrasına göre artırılarak belirlenir.
d) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek 48 inci maddesi ile ek 68 inci, ek 73 üncü ve 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi ve ilgili diğer maddeleri esas alınarak hak edilen makam veya yüksek hâkimlik, temsil veya görev tazminatları ve ek göstergeler, bu maddenin (a) bendinde belirtilen kısmî aylıkların hesabında dikkate alınır. Ancak (a) bendine göre yapılacak hesaplama açısından bu hükmün uygulanması sonucu daha yüksek ek göstergeye hak kazanılmış olması, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek 70 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin uygulanmasında esas alınacak ek göstergelerin yükseltilerek uygulanması hakkını doğurmaz.
e) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici
82 nci maddesinin (a) bendine göre gösterge sistemi içinde hesaplanacak kısmî aylıklara esas gösterge,
sigortalıların ortalama yıllık kazanç hesabına giren takvim yılı sayısı esas alınmak suretiyle hazırlanacak olan gösterge ve üst gösterge tespit tabloları esas alınarak belirlenir. Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra 8/5/1985 tarihli ve 3201 sayılı Kanuna göre yurt dışı hizmet borçlanması yapan sigortalıların bu sürelerinin, bu Kanuna göre hangi sigortalılık haline göre geçmiş sayılacağının belirlenmesinde; şayet borçlanma yapılan sürelerden önce sigortalılıkları varsa en son sigortalılık haline göre, şayet sigortalılıkları yoksa, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir.
Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar geçen sürelere ilişkin aylığın hesabında esas alınan asgarî aylık tutarı ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 82 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre belirlenen eski tam aylık tutarı, toplam prim ödeme gün sayısı içinde bu Kanunun yürürlük tarihine kadar geçen prim ödeme gün sayısının oranına tekabül eden tutar üzerinden esas alınır.
Yurt dışı hizmet borçlanması yapanların aylıkları da yukarıda belirtilen fıkralara göre hesaplanır.
Malûllük ve ölüm aylıkları, yukarıdaki fıkralarda belirtilen hükümler esas alınarak, 27 nci veya 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuru konusu uyuşmazlık, başvuranın emekli aylığının hesabında hata olup olmadığı hususunun ortaya konulmasını zorunlu kılmaktadır.
7.1. İdareden alınan bilgi ve belge cevabına göre başvuran ilk defa 20.3.1987 tarihinde 4/1-(a) (SSK)
kapsamında çalışmaya başlamış olup, bu kapsamda çakışan hizmet süreleri haricinde 262 prim ödeme gün
sayısı bulunmaktadır. Ayrıca başvuranın, 5510 sayılı Kanunun 4/1-(b)-(4) (2926 sayılı Kanun- tarım
BAĞKUR) kapsamında 7086 prim ödeme gün sayısı da bulunmaktadır.
7.2. Başvuranın, 06.01.2015 tarihli talebine istinaden 1479 sayılı Kanunun geçici 10/3 üncü fıkrasına göre 2015/Şubat ödeme döneminde toplam 7348 prim ödeme gün sayısı üzerinden tarafına Kanunun 4/1-(b)(4) (2926 sayılı Kanun) kapsamında yaşlılık aylığı bağlanmış olup, güncel aylığının 1.841,93 TL olduğu anlaşılmaktadır.
7.3. Başvuran hakkında aylık işlemleri tesis edilirken, 2928 sayılı Kanun uyarınca son 7 yıl hizmetinin çoğu
5510 sayılı Kanunun 4/1-(b)-(4) maddesine (2926 sayılı Kanun) tabi olarak geçtiğinden, bu kapsamda aylık
bağlandığı anlaşılmaktadır.
7.4. 5510 sayılı Kanunun 4/1-(b)-(4) maddesine (2926 sayılı Kanun) tabi olarak bağlanan yaşlılık aylığı hesabı 2008 Ekim ayı öncesi ve sonrası olmak üzere 2 farklı dönemde farklı parametreler dikkate alınarak hesaplanmaktadır. Şöyle ki;
7.4.1. 2008/Ekim Öncesi Hizmetlere Ait Aylık Miktarının Tespitinde:
2926 sayılı Kanunun 18 inci maddesi gereğince;
Aylık = (Basamak Karşılığı Gösterge Tablosundaki Değer x Aylık Bağlama Oranı x 30.09.2008
Öncesi Prim Gün Sayısı) / Toplam Prim Gün Sayısı formülüne göre hesaplanmaktadır.
Basamak Karşılığı Gösterge Tablosundaki Değer: Sigortalının 30/9/2008 tarihindeki basamak karşılığının 2003 yılı ikinci dönem (01/07/2003-31/12/2003) gösterge tablosundan bulunan değeridir. Aylık
Bağlama Oranı (ABO): Yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanan sigortalılara, en son prim ödediği gelir basamağından en az bir tam yıl prim ödemiş olması halinde, bulunduğu gelir basamağının, bir tam yıl ödememiş olması halinde ise bir alt basamağın % 70’i oranında aylık hesaplanmaktadır. Bu oran, 25 yıldan fazla prim ödenen her tam yıl için 1 puan artırılır. Kadın ise 50, erkek ise 55 yaşından sonraki hizmetleri için fazla olan her tam yaş için 1 puan artırılır. Kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurmakla beraber en az
15 tam yıl sigorta primi ödemiş olanlara hesaplanacak kısmi aylıklarda primi ödenmemiş 25 yıldan az her
yıl için % 1 puan indirim yapılarak hesaplanmaktadır. 2008/Ekim öncesi hizmetlere göre hesaplanan kısmi aylığa, emekliliğe esas son basamaklara göre 2003 yılı Ocak ayından itibaren ödenmesi gereken sosyal destek ödemesi tutarından 2003/Temmuz ayına kadar kümülatif TÜFE oranı kadar düşülerek, 2003/Temmuz itibariyle kalan sosyal destek ödemesi miktarının (100 TL karşılığı 85.95 TL’nin 2008/Ekim öncesi gün sayısı ile çarpımının, toplam gün sayısına oranı) 2008/Ekim öncesi gün sayısına isabet eden miktarı 2004 yılı Ocak ödeme döneminden 2007/Temmuz dönemi dahil aylıklara uygulanan artışlar uygulanmak suretiyle 2008/Ocak dönemine taşınmaktadır. Yaşlılık aylıkları için hesaplanan 2008/Ekim öncesi hizmetlere ait kısmi aylık, 2008 yılı dahil olmak üzere tahsis talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak tahsis talep yılının Ocak ayına taşınmaktadır.
7.4.2. 2008/Ekim Sonrası Hizmetlere Ait Aylık Miktarının Tespitinde:
2008/Ekim ay başından itibaren geçen hizmetlere ilişkin aylığın miktarı ise, 2008/Ekim (dahil) ve sonraki yıllara ait prime esas kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı (TÜFE oranının tamamı ile GH’nin % 30’unun toplamından oluşan katsayı) ile güncellenen kazançlar toplamının belirtilen tarihten sonraki prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunan günlük kazancın 30 katı ile aylık bağlama oranının çarpımına göre belirlenmektedir.
(Aylık = Ortalama aylık kazanç x aylık bağlama oranı) Hesaplanan yaşlılık aylığı; sigortalının çalışma süreleri için prime esas günlük kazanç alt sınırları dikkate alınarak, talep yılına ait Ocak ayı itibariyle belirlenen ortalama aylık kazancının % 35’inden, sigortalının talep tarihinde bakmakla yükümlü olduğu eşi veya çocuğu varsa % 40’ından az olamaz.
7.5. Bu kapsamda, başvuranın aylık hesabının doğru olup olmadığı hususunda, Kurumumuz uzmanları 27/10/2021 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü, Bağımsız ve Hizmet Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığına giderek yerinde inceleme gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda, aylık bağlama sistemine yapılan girişler ile temel parametrelerin (sisteme girilen sigortalının yaşı, prim gün sayısı ve prime esas kazançlar, aylık
bağlama oranı, güncelleme katsayıları) aylık bağlama sistemine doğru girildiği tespit edilerek aylık hesabı yeniden yaptırılmış olup, aylık tutarında herhangi bir hata tespit edilememiştir.
8. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Sosyal Güvenlik Kurumunun, başvuranın aylık hesabı ile ilgili tesis ettiği işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 9. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Sosyal Güvenlik Kurumunun cevabında başvuranın hangi sürede hangi
mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
10. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ağrı İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi