Babasının Kıbrıs gazisi olması nedeniyle özel hastanelerden ücretsiz sağlık hizmeti alma hakkının verilmesi talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, engelli bir bireyin babasının Kıbrıs gazisi olması nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) özel hastanelerde ücretsiz sağlık hizmeti talep etmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, kendi sigortalılığı nedeniyle babasının haklarından yararlanamadığını ifade ederek, SGK’nın babasının gazi olmasından kaynaklı haklardan faydalanmasını sağlamasını istemiştir. Ancak SGK, başvuranın 4/c kapsamında emekli olması dolayısıyla babasının bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sayılmadığını belirterek talebi reddetmiştir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını incelemiş, ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirmelerde hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Başvuranın kendi sigortalılığı nedeniyle babasının bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak kabul edilmediği ve bu nedenle ilave ücret muafiyetinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, SGK’nın başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmediği, başvuranın hangi yollara başvurabileceği konusunda yeterli bilgilendirme yapılmadığı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, bu kararın başvurana ve SGK’ya tebliğ edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın hak arama özgürlüğüne ilişkin yasal süreçlerin devam edeceğini de hatırlatmıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/4559-S.22.6935

BAŞVURU NO : 2021/17176

KARAR TARİHİ : 04/04/2022

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Şeref aylığı alan babasından dolayı haklarının verilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 08/10/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza, 08/10/2022 tarihinde e–başvuru yoluyla yapılan başvuruda başvuran; engelli olduğunu, babasının Kıbrıs gazisi olduğunu, kendisi çalışıp sigorta primi ödediği için babasının gazi olmasından kaynaklı haklardan yararlanamadığını, özellikle özel hastanelerden ücretsiz yararlanma hakkının sağlanabilmesinin çok mühim olduğunu ifade etmiş, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca

“prim ödemeyebilir” kaydı düşerek babasının haklarından yararlanmasının sağlanmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIK LAMALARI

2. Kurumumuzun 02/06/2021 tarihli ve – sayılı Gönderme Kararına cevaben

Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 13/07/2021 tarihli ve sayılı yazıda özetle; 2.1. Sağlık Provizyon Aktivasyon Sistemi (SPAS) uygulamasında yapılan inceleme sonucunda

‘in; “4/c Emekliler” olarak tescil edildiği ve “60/f kapsamında sigortalı olanlar” kapsamında sağlık hizmetlerinden faydalandığının tespit edildiği, 2.2. İlave ücret, 5510 sayılı Kanunun 73 üncü maddesine dayanılarak Kurumla sözleşmeli vakıf üniversiteleri ile özel sağlık kurum ve kuruluşları tarafından Kurumca belirlenen oranı geçmemek kaydıyla kişilerden alınan ücret olduğu, ilave ücret alınmayacak kişilerin yine anılan Kanunun 73 üncü maddesinde tanımlandığı,

2.3. 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre; 1005 sayılı Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler ile bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ilave ücret alınmayacak kişiler arasında yer aldığı, 2.4. 5510 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendinde; “5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (l), (2) ve (7) numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile onikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve

Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan eş, çocuk, anne ve babasını” bakmakla yükümlü olunan kişi olarak saydığı, 2.5. 4/c kapsamında emekli olan ‘in kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlandığı için, babası ‘in bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sayılmadığı ve ilave ücret yönünden muafiyetinin bulunmadığı, 3. Ayrıca Kurumumuzun 26/10/2021 tarihli ve sayılı bilgi belge isteme yazısına cevaben ise; Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 22/11/2021 tarihli ve sayılı yazıda özetle; 3.1. 5510 sayılı Kanunun 73 üncü maddesine göre 1005 sayılı Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler ile bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ilave ücret alınmayacak kişiler arasında yer aldığı, 3.2. Özel hastanelerde ücretsiz tedavi talebine yönelik ise, 4/c kapsamında emekli olan başvuranın kendi sigortalılığı nedeniyle tarafına aylık bağlandığı için, babası ’in bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sayılmadığı ve ilave ücret yönünden muafiyetinin bulunmadığı, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.

6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendinde: “ Bakmakla yükümlü olduğu kişi: 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c)

bendinin (1), (2) ve (7) numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile onikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık

sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan; a) Eşini, b) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde mesleki eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını, c) Geçiminin genel sağlık sigortalısı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babasını, ifade eder.” 6.2. “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında: “Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu tavan dahilinde alınabilecek ilave ücret oranları Kurumca belirlenir. Ancak (…) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (4), (6) ve (8) numaralı alt bentleri kapsamında sayılanlar ile bakmakla yükümlü oldukları kişiler ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılan kişilerden ilave ücret alınamaz. Sağlık

Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen eşdeğer ilaçların, azami fiyatı ile kişinin talep ettiği eşdeğer ilacın fiyatı arasında oluşacak fark ve optik için tavan uygulanmaz ve bu fıkra kapsamında değerlendirilmez.” 6.3. “Genel Sağlık Sigortalısı” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (4) numaralı alt bendinde: “24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet

Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler, genel sağlık sigortalısı sayılır.” 7. Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinin “İlave ücret başlıklı” 1.9 numaralı maddesinde;

1.9.1 – İlave ücret alınması:

“(1) İlave ücret alınması uygulamasında; a) Kurumla sözleşmeli; vakıf üniversiteleri ile özel sağlık kurum ve kuruluşlarınca; Kurumca belirlenen oranı geçmemek kaydıyla kişilerden ilave ücret alınabilir.

b) Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için Kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en

fazla bir katı kadar ilave ücret alınabilir. Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına ait sağlık tesisleri ve üniversitelere ait ilgili birimlerin birlikte kullanımına ilişkin protokolü bulunan sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından ilave ücret alınamaz.

c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sağlık hizmeti sunucularınca SUT ve eklerinde yer alan sağlık hizmetleri işlem bedellerinin tamamı üzerinden Kuruma fatura edilebilen tutarlar esas alınarak kişilerden ilave ücret alınabilir. Ancak SUT eki EK-2/B, EK-2/C, EK-2/Ç listelerinde yer alan işlemlerin bedellerine ilave olarak

Kuruma ayrıca faturalandırılabilen tıbbi malzeme, ilaçlar ve kan bileşenleri ile SUT eki EK-2/A

Listesindeki tutarlara dahil olan işlemler için ayrıca ilave ücret alınamaz.

(2) İlave ücretler, genel sağlık sigortalıları veya bakmakla yükümlü olunan kişilerce ve/veya sağlık kurum/kuruluşlarınca Kurumdan talep edilemez.

(3) Kurumla sözleşmeli eczaneler, eşdeğer ilaçların azami fiyatı ile kişinin talep ettiği eşdeğer ilacın fiyatı arasında oluşacak fark ücretini, Kurumla sözleşmeli optisyenlik müesseseleri de kişinin talep ettiği görmeye yardımcı malzemenin bedeli ile Kurumca ödenen görmeye yardımcı malzeme bedeli arasında oluşacak fark ücretini kişilerden talep edebileceklerdir. Bu fark ücreti ilave ücret olarak değerlendirilmez.

(4) Sağlık hizmeti sunucularınca, Kurumca finansmanı sağlanmayan sağlık hizmetleri için talep edilen ücretler, ilave ücret olarak değerlendirilmez.

(5) Sağlık hizmeti sunucusu, sunduğu sağlık hizmetleri öncesinde, alacağı ilave ücrete ilişkin olarak hasta veya hasta yakınının yazılı onayını alır. Bu yazılı onay alınmadan, işlemler sonrasında herhangi bir gerekçe ileri sürerek ilave ücret talebinde bulunamaz.

1.9.2 – İlave ücret alınmayacak kişiler

(1) Aşağıda belirtilen kişilerden hiçbir ilave ücret alınamaz.

a) 1005 sayılı Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler ile bakmakla yükümlü olduğu kişilerden, b) 2330 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler ile bakmakla yükümlü olduğu kişilerden, c) Harp malûllüğü aylığı alanlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamında aylık alanlar ile bakmakla yükümlü olduğu kişilerden, ç) Tedavileri sonuçlanıncaya veya maluliyetleri kesinleşinceye kadar; 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde sayılan olaylara maruz kalmaları nedeniyle yararlananlar, d) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin on ikinci fıkrasında belirtilen kişilerden, e) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin on üçüncü ve on dördüncü fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılan kişiler ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden,” hükmünü amirdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuranın; babasının Kıbrıs gazisi olması nedeniyle özel hastanelerden ücretsiz hizmet almayı talep ettiği, buna karşılık SGK tarafından 4/c kapsamında emekli olduğu gerekçesiyle talebinin reddedilmesi üzerine, başvuranın Kurumumuzdan babasından dolayı haklarının tarafına verilmesini talep ettiği görülmektedir.

10. Bu çerçevede uyuşmazlığın, tarafına emekli aylığı bağlanan başvuranın babasının Kıbrıs gazisi olması nedeniyle özel hastanelerden ücretsiz faydalanıp faydalanamayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.

11. Somut olay kapsamında yapılan incelemede; başvuranın babası ’in Kıbrıs gazisi olması nedeniyle 1005 sayılı Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler arasında yer aldığı, 5510 sayılı Kanunun 73 maddesi kapsamında Kurumla sözleşmeli vakıf üniversiteleri ile özel sağlık kurum ve kuruluşlarınca ilave ücret alınmayacak kişiler arasında sayıldığı ve yine bu kişilerin bakmakla yükümlü olduğu kişilerden de ilave ücret alınmayacağının hüküm altına alındığı görülmektedir.

12. Bu noktada başvuranın, babasının bakmakla yükümlü olduğu kişiler arasında yer alıp almadığının tespiti, başvuruya konu ihtilafın çözümü noktasında önem arz etmektedir.

13. Bu kapsamda, 5510 sayılı Kanunun tanımlar başlıklı üçüncü maddesinde “bakmakla yükümlü olunan kişi”lerin; sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan kişiler olarak tanımlandığı, tespit edilmiştir.

14. Başvuranın 4/c kapsamında emekli olduğu ve kendi sigortalılığı nedeniyle tarafına aylık bağlandığı, dolayısıyla babası ’in bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sayılmadığı ve ilave ücret yönünden muafiyetinin bulunmadığı değerlendirilmektedir.

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; bakmakla yükümlü olunan kişiler bakımından başvuranın kendi aylığı olması nedeniyle ilave ücret yönünden muafiyetinin bulunmadığı dolayısıyla SGK tarafından ilave ücret yönünden muafiyete tabi tutulmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde

gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Antalya İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi