|
ÖZET: Başvuru, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne yönelik işsizlik ödeneği miktarına itiraz eden bir birey tarafından yapılmıştır. Başvuran, 19 Kasım 2021 tarihinde haksız fesih nedeniyle işten çıkarıldığını, aldığı işsizlik ödeneğinin 1.317,13 TL olduğunu ve bu tutarın 2021 yılı asgari işsizlik ödeneği miktarının altında kaldığını belirtmiştir. Ayrıca, 2022 yılında enflasyon oranında bir artış olmamasının adaletsizlik oluşturduğunu ifade ederek, ödeneğin güncellenmesini talep etmiştir.
Türkiye İş Kurumu, başvuranın işsizlik ödeneği hesaplamasında, son üç yıl içinde 600 gün sigortalı çalışma şartının sağlanmadığını ve bu nedenle ödeneğin kısa çalışma ödeneği üzerinden belirlendiğini açıklamıştır. Başvuranın, kısa çalışma ödeneği süresince elde ettiği prim gün sayısının, işsizlik ödeneği hesaplamasında dikkate alınmadığı belirtilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, işsizlik ödeneği miktarının, başvuranın son dört aylık kazançları üzerinden hesaplanması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın işsizlik ödeneği miktarının, iş akdinin feshedildiği tarihten itibaren son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak yeniden hesaplanması ve ödenmesi hususunda Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne tavsiyede bulunmuştur. Bu kararın, ilgili idare tarafından 30 gün içinde uygulanması gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13137-S.22.20100
BAŞVURU NO : 2022/5754
KARAR TARİHİ : 10/10/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, işsizlik ödeneği miktarına itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda; başvuran 13/03/2017 tarihinde çalışmaya başladığı iş yerinde 19/11/2021 tarihinde haksız fesih nedeniyle işten çıkarıldığını, buna istinaden ödenen işsizlik ödeneği miktarının 1.317,13 TL olduğunu, bu tutarın 2021 yılı asgari işsizlik ödeneği miktarının altında olduğunu, CİMER üzerinden yaptığı başvuruya Sakarya Çalışma ve İş Kurumu
İl Müdürlüğü tarafından olumsuz cevap verildiğini, 2022 yılında her şeye zam gelmesine rağmen işsizlik ödeneğine gelmediğini, oysa daha önceki yıllarda aldığı işsizlik ödeneğine yeni yılda zam uygulandığını,
2022 yılı için ise enflasyon oranında zam uygulanmamasının haksızlık olduğunu ifade ederek, işsizlik
ödeneğinin güncellenmesini ve geriye dönük eksik ödenen ödeneklerinin güncel miktara göre ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 11/05/2022 tarihli ve tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR) İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığı tarafından
gönderilen 28/05/2022 tarihli ve sayılı yazıda özetle:
2.1. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun; 50 nci maddesinin birinci fıkrasında “Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.” hükmü ile işsizlik ödeneği ödeme miktarının hesaplanma usulünün belirlendiği,
2.2. 50 nci maddesinin İkinci fıkrasında “Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere
300 gün, süre ile işsizlik ödeneği verilir. ” hükmüne yer verilerek işsizlik ödeneği hak sahipliği süresinin
belirlendiği, 2.3. 50 nci maddesinin dördüncü fıkrasında “Sigortalı, işsizlik ödeneğinden yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe girer ve işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden yeniden işsiz kalırsa, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar bu haktan yararlanmaya devam eder. Bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getirmek suretiyle yeniden işsiz kalınması halinde ise sadece bu yeni hak sahipliğinden doğan süre kadar işsizlik ödeneği ödenir. ” hükmüne yer verilerek işsizlik ödeneği hak sahipliğinde kullanılan prim süresinin tekrar kullanılamayacağının belirlendiği, 2.4. Ek 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasında “Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekir. ” hükmü, dördüncü fıkrasında “Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60 ‘ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150
‘sini geçemez. Kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait sigorta primlerinin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulmasına ilişkin işlemler 5510 sayılı Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülür.
Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür.
” hükmü ile geçici 23 üncü maddesinde “30/6/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni koronaviriis (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için, ek 2 nci maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmü, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanır. Bu koşulu taşımayanlar, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam eder. ” hükümlerine yer verilerek kısa çalışma ödeneğine hak kazanma şartları ve ödeme miktarının hesaplanmasının belirlendiği, 2.5. Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmeliğin Kısa çalışma ödeneğinden yararlanma koşulları başlıklı 6 ncı maddesinde “b) işçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması gerekmektedir.” hükmüne yer verilerek kısa çalışma ödeneği hak sahipliğine ilişkin esaslara açıklık getirildiği, Yönetmeliğin 7 nci maddesinin sekizinci fıkrasında yer alan
“Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan işçi, işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı Kanunda öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre düşüldükten sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanır.” hükmü ile
/
ise kısa çalışma ödeneği hak sahipliği oluştuktan sonra işten ayrılan ve yeni bir ödeneğe hak kazanamayan sigortalı işsizlere daha önce hak ettiği işsizlik ödeneğinin ödenebileceğinin hüküm altına alındığı, 2.6. 30.06.2020 tarih ve 31171 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 30.06.2020 tarih ve
2706 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında “Yeni koronavirüs (Covid19) nedeniyle dışsal etkilerden
kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamında zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinde düşülmez” hükmü ile yeni koronavirüs (Covid- 19) nedeniyle kısa çalışma ödeneğinden yararlanıp daha sonra, işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden işsiz kalınması durumunda kısa çalışma ödeneği ödeme gün sayısı süresince ödenekten yararlanılabileceğinin belirlendiği, 2.7. Bu kapsamda, işsizlik ödeneği hak sahipliğinin belirlendiği son 3 yıl prim gün sayısı, fesih tarihinden önceki son 3 yıl içerisinde yer alan işsizlik sigortası primi olan prim gün sayılarının hesaplanması sureti ile belirlendiği, ancak hizmet akdi sona ermeden önceki son 3 yıl prim gün sayısının incelenmiş olduğu dönem içerisinde işsizlik ödeneği veya kısa çalışma ödeneği hak sahipliği var ise hak sahipliği olan ödenekten önceki primler, hak sahipliği olan ödeneğin belirlenmesinde kullanıldığından son 3 yılın hesabına dahil edilemediği, 2.8. Sigortalı işsizlerin işsizlik ödeneği talep etmiş olduğu fesih tarihi ile yeni bir hak sahipliğine hak kazanamaması ve daha öncesinde başlatılabilecek şekilde kesilmiş bir hak sahipliğinin bulunması veya kısa çalışma ödeneğinden faydalanmış olması durumunda, önceki hak sahipliğinden kalan süre kadar ve önceki hak sahipliğine ait olan 4 ay kazanç ortalaması esas alınmak suretiyle işsizlik ödeneğinden yararlanılabildiği, 2.9. İlgilinin müracaatına istinaden yapılan inceleme neticesinde; ilgilinin işvereni tarafından 23.03.2020 tarihinde kısa çalışma ödeneği başvurusunda bulunulduğu, son 3 yıl prim gün sayısının 1059 olması nedeni kısa çalışma ödeneği hak sahipliğinin belirlendiği, toplamda 50 gün süre ile kısa çalışma ödeneğinden yararlandığı, 19.11.2021 tarihli işten çıkışı kapsamında işsizlik ödeneği talebi ile 22.11.2021 tarihinde
İŞKUR’a başvuruda bulunduğu, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri kapsamında son 3 yıl prim gün sayısının 24.03.2020/19.11.2021 tarihleri arasındaki prim gün sayıları dikkate alınmak sureti ile hesaplandığı, bu tarihler arasında yer alan 3 yıl prim gün sayısının 600 günün altında kalması (544 gün )
nedeni ile yeni bir hak sahipliğinin belirlenemediği, bu nedenle, önceki hak sahipliği olan 23.03.2020 başlama tarihli kısa çalışma ödeneği hak sahipliği üzerinden (kısa çalışma ödeneğinin süresi ve kazanç ortalaması üzerinden) ödeme planın ve ödeme miktarının belirlendiği (240 gün süre ile 30 gün karşılığı 1.317,13-TL), ödemelerin ise başvuru tarihinden (22.11.2021/21.07.2022 tarihleri arasında) itibaren planlandığının tespit edildiği, 2.10. Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda İŞKUR tarafından yapılan işlemlerin yerinde olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu
/
denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “İşsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri” başlıklı 50.
maddesinin birinci, ikinci ve dördüncü fıkralarında; “Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı
İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.”
“Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, süre ile işsizlik ödeneği verilir.
Sigortalı, işsizlik ödeneğinden yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe girer ve işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden yeniden işsiz kalırsa, daha önce hakettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar bu haktan yararlanmaya devam eder. Bu
Kanunun öngördüğü şartları yerine getirmek suretiyle yeniden işsiz kalınması halinde ise, sadece bu yeni hak sahipliğinden doğan süre kadar işsizlik ödeneği ödenir.” 5.2. “İşsizlik ödeneğine hak kazanmanın şartları” başlıklı 51. maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar.” 5.3. “Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği” başlıklı ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasında; “Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekir.” 5.4. Geçici 23. maddesinin birinci fıkrasında; /
“30/6/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için, ek 2 nci maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmü, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanır. Bu koşulu taşımayanlar, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam eder.” 6. 30/4/2011 tarihli ve 27920 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma
Ödeneği Hakkında Yönetmeliği’nin “Kısa çalışma ödeneğinden yararlanma koşulları” başlıklı 6.
maddesinde; “İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için; a) İşverenin kısa çalışma talebinin (…) uygun bulunması, b) İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması, gerekmektedir.” 6.1. Aynı Yönetmeliğin “Kısa çalışma ile kısa çalışma ödeneğinin miktarı ve ödenmesi” başlıklı 7.
maddesinin 8. fıkrası; “Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan işçi, işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı (Değişik ibare:RG-9/11/2018-30590) Kanunda öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre düşüldükten sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanır.” 7. 30.06.2020 tarih ve 2706 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında “Yeni koronavirüs (Covil19) nedeniyle dışsal eklilerden kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamında zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan ödemeler başlangıçla belirlenen işsizlik ödeneği süresinde düşülmez.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuranın, 13/03/2017 tarihinde çalışmaya başladığı iş yerinde, işvereni tarafından 23/03/2020 tarihinde kısa çalışma ödeneği başvurusu yapıldığı, başvuranın 24/03/2020 ile 01/06/2020 tarihleri arasında kısa çalışma ödeneğinden faydalandığı, 01/06/2020 tarihi itibariyle mevcut iş yerinde çalışmaya devam ettiği, 19/11/2021 tarihinde ise haksız fesih sebebiyle işten çıkarıldığı, 22/11/2021 tarihinde işsizlik
/
ödeneğine başvuruda bulunduğu, İŞKUR tarafından hizmet akdinin sona ermesinden önceki son üç yıl prim ödeme gün sayısının en az 600 günü bulmaması nedeniyle, başvurana işsizlik ödeneğinin 23/03/2020 (kısa çalışma ödeneği almaya başladığı tarih) tarihindeki kazanç ortalaması dikkate alınarak hesaplandığından yatırılan tutarın 2021 yılı işsizlik ödeneğine kıyasla düşük çıktığı, başvuranın aylığının düşük hesaplanmasına itiraz ettiği, buna karşın İŞKUR tarafından, hizmet akdi sona ermeden önceki son 3 yıl prim gün sayısının incelenmiş olduğu dönem içerisinde işsizlik ödeneği veya kısa çalışma ödeneği hak sahipliği var ise hak sahipliği olan ödenekten önceki primler, hak sahipliği olan ödeneğin belirlenmesinde kullanıldığından son 3 yılın hesabına dahil edilemediği gerekçesiyle talebinin reddedildiği, bunun üzerine başvuranın işsizlik ödeneği hesabının yeniden yapılması hususunda Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
10. Başvuruya konu uyuşmazlığın; İŞKUR tarafından başvurana yapılan “işsizlik ödeneği” ödeme miktarı noktasında toplandığı görülmektedir.
11. İŞKUR tarafından, başvuranın 19/11/2021 tarihinde iş akdi feshi sonrası işsizlik ödeneği hak sahipliği belirlenirken; hizmet akdi sona ermeden önceki son 3 yıl prim gün sayısının incelenmiş olduğu dönem içerisinde kısa çalışma ödeneği hak sahipliğinin olduğu, kısa çalışma ödeneği için hesaba katılan prim günleri daha önce hak sahipliği bakımından kullanıldığı gerekçesiyle işsizlik ödeneği hak sahipliğinde hesaba katılmadığı, yanı sıra kısa çalışma ödeneği kullandığı tarih ile iş akdinin feshedildiği tarih arasında başvuranın prim gün sayısı bakımından yeni hak sahipliğinin oluşmadığı gerekçesiyle, başvuranın son dört aylık prime esas kazançlarının değil kısa çalışma ödeneği hak sahipliğinin oluşturduğu şartlar dikkate alınarak işsizlik ödeneği miktarının belirlendiği ve başvuranın yararlandırıldığı tespit edilmiştir.
12. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu 47 inci maddesinde “İşsizlik Ödeneği”; 12.1. Sigortalı işsizlere yasada belirtilen şartları taşımaları halinde işsiz kaldıkları dönem için belirli süre ve miktarda yapılan parasal ödeme olarak tanımlanmıştır.
12.2. Mezkur kanunun 50 inci maddesinde ise, işsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primlerine ilişkin koşulların hüküm altına alındığı görülmektedir. Şöyle ki; günlük işsizlik ödeneğinin, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı olarak belirlendiği, ödeneğe hak kazanma koşullarının ise; hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, süre ile işsizlik ödeneği verileceğinin hüküm altına alındığı görülmektedir.
13. Diğer yandan; “Kısa Çalışma Ödeneği”ne ilişkin düzenlemelere de 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunun Ek-2 nci maddesinde yer verildiği görülmektedir. Buna göre ; 13.1. Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabileceği,
13.2. Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödeneceği, işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
13.3. Öte yandan; kısa çalışma ödeneği miktarı ve ödeme süreleri ile ilgili şu düzenlemelere yer verilmiştir.
Günlük kısa çalışma ödeneğinin; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ı, bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarının, 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemeyeceği, kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait sigorta primlerinin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulmasına ilişkin işlemlerin 5510 sayılı Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütüleceği de hüküm altına alınmıştır.
14. Bu bilgiler ışığında; kısa çalışma ödeneği prim gün sayısına ilişkin koşul belirlenirken işsizlik ödeneğine ilişkin prim ödeme koşulu kriterinin esas alındığı, kısa çalışma ödeneğine ilişkin diğer şartlar yönünden ise yasada ayrıca düzenlemeye gidildiği görülmektedir.
15. Somut olayda, başvuranın işvereni tarafından 23/03/2020 tarihinde kısa çalışma ödeneği başvurusunda bulunulduğu, son 3 yıl prim gün sayısının 1059 olması nedeni ile kısa çalışma ödeneği hak sahipliğinin belirlendiği, toplamda 50 gün süre ile kısa çalışma ödeneğinden yararlandığı, 22/11/2021 tarihli işsizlik ödeneği talebine istinaden, 23/03/2020 tarihli kısa çalışma ödeneği hak sahipliği esas alınarak kısa çalışma ödeneğinin süresi ve kazanç ortalaması üzerinden ödeme planının ve ödeme miktarının belirlendiği anlaşılmıştır.
16. Bununla birlikte, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun 50 inci maddesinin dördüncü fıkrasında; sigortalının, işsizlik ödeneğinden yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe girmesi ve işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden yeniden işsiz kalması halinde daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar bu haktan yararlanmaya devam edeceği, bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getirmek suretiyle yeniden işsiz kalınması halinde ise sadece bu yeni hak sahipliğinden doğan süre kadar işsizlik ödeneği ödeneceği, hükmüne yer verilerek işsizlik ödeneği hak sahipliğinde kullanılan prim süresinin tekrar kullanılamayacağı ve kesilen ödeneğin başlatılması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
17. Mezkur kanunun ek 2 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan; kısa çalışma halinde kısa çalışma ödeneğinin İşsizlik Sigortası Fonundan ödeneceği, işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerektiği, hükmü ile dördüncü fıkrasında yer alan, kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemelerin başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşüleceği hükmü ile kısa çalışma ödeneği hak kazanma koşulları ve kısa çalışma ödeneği olarak belirlenen ödemelerin işsizlik ödeneği süresinden düşeceğinin hüküm altına alındığı görülmektedir.
18. Ancak, 30.06.2020 tarih ve 31171 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 30.06.2020 tarih ve 2706 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında “Yeni koronavirüs (Covid19) nedeniyle dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamında zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinde düşülmez” hükmü ile yeni koronavirüs (Covid- 19) nedeniyle kısa
çalışma ödeneğinden yararlanıp daha sonra, işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden işsiz kalınması durumunda kısa çalışma ödeneği ödeme gün sayısı süresince ödenekten yararlanılabileceğinin belirlendiği, görülmektedir.
19. Ayrıca Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesinin sekizinci fıkrasında; kısa çalışma ödeneğinden yararlanan işçinin, işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı
Kanunda öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalması halinde, kısa çalışma ödeneği aldığı süre düşüldükten sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanacağı hükmü yer almaktadır.
20. Yukarıdaki paragraflarda detaylı bir şekilde yer verilen işsizlik ödeneğine ve kısa çalışma ödeneğine ilişkin hükümler dikkate alındığında, başvuranın kısa çalışma ödeneği kullanmasıyla birlikte işsizlik ödeneği hak sahipliğinin de gerçekleştirilmesine yönelik İŞKUR tarafından yapılan işlemelerde kanuna aykırılık olmadığı, diğer yandan, işsizlik ödeneği miktarına ilişkin düzenlemenin aynı kanun 50 nci maddesinde, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı olarak hesap edileceği hükmü karşısında başvurana bağlanan işsizlik ödeneği miktarının son dört aylık prime esas kazancı üzerinden değil de kısa çalışma ödeneğine hak kazandığı tarihteki son dört aylık kazancı üzerinden hesap edilmesine yönelik işlemlerin kanuna aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; işsizlik ödeneği ve kısa çalışma ödeneğine ilişkin düzenlemeler ve yapılan açıklamalar ışığında; başvuranın kısa çalışma ödeneğine hak kazandığı tarihte işsizlik ödeneğine ilişkin hak sahipliğinin de ortaya çıktığı, bu hususta İŞKUR tarafından yapılan işlemlerde kanuna aykırılık tespit edilemediği, diğer yandan; günlük işsizlik ödeneğinin, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı olarak hesap edileceği hükmü karşısında başvuranın iş akdinin feshedildiği 19/11/2021 tarihinden son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınmaksızın işsizlik ödeneği miktarının hesabına yönelik yapılan idari işlemde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunamamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin BAŞVURANLA ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana yönelik işlemlerinde başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Sakarya İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın iş akdinin feshedildiği 19/11/2021 tarihinden son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınmak suretiyle işsizlik ödeneği miktarının belirlenmesi ve başvurana ödenmesi hususunda
TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünce
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/