|
ÖZET: Başvuran, uzman doktor olarak emekli olduktan sonra özel sektörde çalışmaya başlaması nedeniyle 5434 sayılı Kanun’un Ek 84. maddesi uyarınca kendisine yapılan ilave ödemenin kesilmesine itiraz etmiştir. Başvuru, emekli aylığının bağlanmasından önce özel sektörde sigortalı olarak çalışmaya başladığı için yapılan kesintinin yasal faiziyle birlikte geri ödenmesini talep etmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu, ilave ödemeden yararlanma şartlarının kaybedilmesi durumunda, durumu en geç bir ay içinde bildirme yükümlülüğünün bulunduğunu belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu inceledikten sonra, yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edilmediğine karar vermiştir. Başvuranın, 15/10/2021 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlanmış olmasına rağmen, 11/10/2021 tarihinde özel sektörde çalışmaya başladığı için ilave ödemenin kesilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, 15/10/2021-14/12/2021 tarihleri arasında yapılan yersiz ödemelerin geri alınması da hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmesi sağlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun davranmasını da önererek, başvuranın hak arama özgürlüğüne ilişkin yasal süreçlerin devam ettiğini belirtmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/15238-S.22.23341
BAŞVURU NO : 2022/7946
KARAR TARİHİ : 28/11/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Tabip unvanıyla emekli olduktan sonra özel sektörde çalışan başvurana
BAŞVURUNUN KONUSU :
ilave ödeme yapılıp yapılmayacağı hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 02/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; başvuran uzman doktor olarak görev yapmakta iken 15/09/2021 tarihinde emekliye ayrıldığını, 11/10/2021 tarihinde İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi
Aile Hekimliği Anabilim Dalında sigortalı olarak çalışmaya başladığını, 15/10/2021 tarihi itibariyle emekli aylığının bağlandığını, yeniden sigortalı olarak çalışmaya başladığına ilişkin 05/11/2021 tarihinde Sosyal
Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunduğunu ancak emekli aylığının 15/10/2021 tarihinde bağlanmış olması gerekçe gösterilerek 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun Ek 84. Maddesi uyarınca tarafına ödenen ek ödemenin kesildiğini ve adına borç çıkarıldığını belirterek yapılan kesintinin yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/08/2022 tarihli ve – – sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmekle özetle; 2.1. 26/07/2018 tarihli ve 7146 sayılı Kanun ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu’na eklenen Ek 84 üncü maddede tabip veya diş tabibi kadro ve pozisyonları esas alınarak emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmış olup, aylıklarıyla birlikte makam tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olan tabip veya diş tabiplerinden ilgili mevzuatına göre uzman olanlara her ay aylıklarıyla birlikte ilave ödeme yapıldığı, 2.2. Ancak ilave ödemeden yararlanacaklardan, sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışanlar dâhil herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olarak çalışanların ilave ödemelerinin,
çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren kesileceği, bu ödemeden yararlanma şartlarını kaybedenlerin en geç bir ay içinde durumu Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlü olduğu, zamanında bildirimde bulunmayanlara yapılan ödemelerin kanuni faizi ile birlikte geri alınacağı, çalışma ilişkisinin sona ermesi halinde ise, sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilerek ilave ödemelerinin, çalışmalarının sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren yeniden ödenmeye başlanacağı, 2.3. Başvuranın İstanbul Bakırköy İlçe Sağlık Müdürlüğünde uzman doktor olarak çalışmak iken 16/09/2021 tarihinde isteği ile emekliye ayrıldığı, tarafına 15/10/2021 tarihinden geçerli olmak üzere 31 yıl
1 ay fiili hizmet süresi, 6 ay 18 gün fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 31 yıl 7 ay 18 gün 4/1-c
kapsamında geçen hizmeti ile 1. Derece 4. Kademe intibakı ve +3600 ek gösterge esas alınarak aylık bağlandığı ve emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 16/09/2021 tarihinde emekliye ayrıldığı ve hemen sonrasında 11/10/2021 tarihinde İstanbul Bilim Üniversitesinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunun 4/1-a bendi kapsamında çalışmaya başladığı ve çalışmasının Kurum kayıtlarına 11/11/2021 tarihinde geçen 05/11/2021 tarihli dilekçesi ile bildirdiği, 2.4. Öte yandan, 15/11/2021 tarihli işlemiyle ilgilinin çalışmaya başladığının sistem kayıtlarına girdiği ve yapılan ek ödemenin durdurulduğu, 14/12/2021 tarihli işlem ile 4/1-a zorunlu sigortalılar kapsam kodu ile 01/11/2021 – 14/12/2021 tarihleri arasında tescil kaydına istinaden 3.056,55 TL tutarındaki ek ödemenin tarafına borç çıkarıldığı, 20/12/2021 tarihli ikinci bir işlem ile 15/10/2021 tarihli tescil kaydına istinaden 1.528,28 TL borç çıkarıldığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5434 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 84 üncü maddesi; “Bu Kanuna göre tabip veya diş tabibi kadro ve pozisyonları esas alınarak emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmış olup, aylıklarıyla birlikte makam tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olan tabip ve diş tabiplerinden ilgili mevzuatına göre uzman olanlara (26.000) gösterge rakamının, uzman olmayanlara (20.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda her ay emekli aylıklarıyla birlikte ilave ödeme yapılır.
Birinci fıkra kapsamında yapılacak ödeme, ölenlerin mülga 67 nci maddede belirtilen aylığa müstahak dul ve yetimlerine mülga 68 inci maddede belirtilen oranlar üzerinden ödenir.
Bu madde kapsamında yapılacak ilave ödeme tutarları, ödemeyi izleyen iki ay içinde faturası karşılığında
Hazineden tahsil edilir. Bu madde uyarınca verilecek ilave ödeme, 5454 sayılı Kanunun 1 inci maddesi
uyarınca yapılacak ek ödemenin matrahına dâhil edilmez. Bu madde kapsamında ilave ödemeden yararlanacaklardan, sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışanlar dâhil herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olarak çalışanların ilave ödemeleri, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren kesilir. Bu ödemeden yararlanma şartlarını kaybedenler en geç bir ay içinde durumu
Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlüdürler. Zamanında bildirimde bulunmayanlara yapılan ödemeler kanuni faiziyle birlikte geri alınır. Bu fıkra uyarınca ilave ödemeleri kesilenlerin, çalışmalarının sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilerek ilave ödemeleri, çalışmalarının sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren yeniden ödenmeye başlanır.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönem için geçmişe dönük herhangi bir ödeme yapılmaz.
Yukarıdaki hükümler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılar ile hak sahipleri hakkında ilgisine göre uygulanır.”, 6. ”5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96 ncı maddesi;
“Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, İtibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”, Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran özetle; uzman doktor olarak emekliye ayrılması nedeniyle 5434 sayılı Kanunun Ek 84 üncü maddesi uyarınca tarafına ödenen ilave ödemenin özel sektörde sigortalı olarak çalışmaya başlaması nedeniyle kesilmesine ve adına borç çıkarılmasına ilişkin işlemlere itiraz etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle, ek 84 üncü madde kapsamında ilave ödemeden yararlanma şartlarını kaybedenlerin en geç bir ay içinde durumu Kuruma bildirmekle yükümlü olduğunun düzenlediğini, bu hususun sigortalılık tescil kayıtları da dikkate alınarak sistemsel olarak takip edilmekte olduğu, sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışanlar dâhil herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olarak çalışanların ilave ödemelerinin çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren kesileceği ve yapılan yersiz ödemelerin borç çıkarılacağı ve söz konusu çalışmasını sonlandıranların ödemelerinin ise ayrıca bir müracaat beklemeksizin bahsi geçen sistemsel kontrollerden sonra yeniden ödenmeye başlanacağı ifade edilmiştir.
10. Bu çerçevede uyuşmazlığın, kamu görevinden emekli olduktan sonra özel sektörde çalışan başvuranın 5434 sayılı Kanunun ek 84 üncü maddesi uyarınca yapılan ek ödemeden yararlandırılıp yararlandırılmayacağı noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
11. 5434 sayılı Kanunun ek 84 inci maddesinde, tabip veya diş tabibi kadro ve pozisyonları esas alınarak emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmış olup, aylıklarıyla birlikte makam tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olan tabip ve diş tabiplerinden ilgili mevzuatına göre uzman olanlara (26.000) gösterge rakamının, uzman olmayanlara (20.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda her ay emekli aylıklarıyla birlikte ilave ödeme yapılacağı düzenlenmiştir.
12. Diğer yandan ilave ödemeden yararlanacaklardan, sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışanlar dâhil herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olarak çalışanların ilave ödemelerinin çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren kesileceği, bu ödemeden yararlanma şartlarını kaybedenlerin en geç bir ay içinde durumu Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlü oldukları, zamanında bildirimde bulunmayanlara yapılan ödemeler kanuni faiziyle birlikte geri alınacağı, ilave ödemeleri kesilenlerin, çalışmalarının sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilerek ilave ödemeleri, çalışmalarının sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren yeniden ödenmeye başlanacağı düzenlenmiştir.
13. Sigortalılara fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen ödemelerin hangi esaslarla geri alınacağı ise 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinde düzenlenmiştir. Anılan madde ile fazla veya yersiz ödemenin doğma sebebine göre (sigortalıların kasıtlı veya kusurlu davranışı ya da Kurumun hatalı işlemi) bir ayrıma gidildikten sonra söz konusu ödemelerin ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edileceği, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınacağı, Kurumdan almakta oldukları gelir veya aylıklardan % 25 oranında kesileceği düzenlenmiştir.
14. Somut olayda başvuranın 16/09/2021 tarihi itibarıyla görevinden ayrıldığı ve görevinden ayrıldığı tarihi takip eden aybaşı olan 15/10/2021 tarihinden itibaren tarafına emekli aylığı bağlandığı, ancak emekli aylığı ödenmeye başlamadan önce 11/10/2021 tarihi itibarıyla bu kez özel sektörde sigortalı olarak çalışmaya başladığı, başvuranın yeniden sigortalı olarak çalışmaya başladığına ilişkin bildirimin idarenin kayıtlarına 11/11/2021 tarihinde girdiği ve başvurana 15/10/2021 ile 14/12/2021 dönemi için emekli aylıklarıyla birlikte peşin ödenmiş olan ilave ödemelerin herhangi bir faiz uygulanmaksızın geri alındığı görülmüştür.
15. Buna göre, 11/10/2021 tarihi itibarıyla yeniden sigortalı olarak çalışmaya başlayan başvurana 5434 sayılı Kanun’un ek 84 üncü maddesi uyarınca ödenmesi öngörülen ilave ödemenin, çalışmaya başladığı tarihi takip eden aybaşı olan 15/10/2021 itibarıyla kesilmesi gerektiği açıktır. Bununla birlikte 15/10/2021-
14/12/2021 dönemi için yersiz ödendiği anlaşılan ödemelerin de 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesi uyarınca geri alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
16. Yukarıda yer verilen çerçevede Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 5434 sayılı
Kanunun ek 84 üncü maddesi kapsamındaki uzman doktor kadro unvanında görev yapmakta iken isteği üzerine emekli olan ve emekli aylığı bağlanmasından önce özel sektörde çalışmaya başlayan başvuranın ilave ödemeden yararlandırılmaması ve yapılmış ilave ödemelerin geri alınması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TEBLİĞİNE, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi