|
ÖZET: Başvuran, Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş.’de mühendis olarak çalıştıktan sonra emekli olmuştur. Emeklilik işlemleri sırasında, 01/10/1974 – 31/12/1977 tarihleri arasında Kırıkkale Belediyesinde geçirdiği sigortalı hizmet sürelerinin emekli ikramiyesinin hesaplanmasında dikkate alınmadığını belirtmiştir. Başvuran, bu süreye ilişkin kıdem tazminatının ödenmediğini ve dolayısıyla emekli ikramiyesinin güncel değer üzerinden hesaplanmasını talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın Kırıkkale Belediyesi’nde geçen hizmet sürelerinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmadığını, çünkü bu sürelerin kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona erip ermediğine dair belge bulunmadığını ifade etmiştir. Kırıkkale Belediyesi ise başvuranın çalıştığı döneme ait belgelerin mevcut olmadığını ve dolayısıyla kıdem tazminatı ödenmediğini belirtmiştir. Bu durum, başvuranın talebinin reddedilmesine yol açmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda başvuranın Kırıkkale Belediyesinde geçirdiği sürelerin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınması gerektiği yönünde bir tavsiye kararı vermiştir. İlgili idarenin, başvuranın kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığını ispat edememesi nedeniyle, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu karar, Kırıkkale Belediyesi ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/15334-S.22.23479
BAŞVURU NO : 2022/8213
KARAR TARİHİ : 29/11/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın memuriyet öncesi kamuda sigortalı olarak çalıştığı sürelerin emekli ikramiyesinin hesaplanmasında dikkate alınması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; başvuran Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel
Müdürlüğü Müdürlüğünde mühendis olarak görev yapmakta iken 27/07/2020 tarihinde yaş haddinden emekliye sevk edilmesi üzerine 15/08/2020 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığını, emeklilik işlemleri yapılırken memuriyet öncesi hizmetleriyle ilgili bilgiler istendiğini, 01/10/1974 – 31/12/1977 tarihleri arasında Kırıkkale Belediyesinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 4/1-(a) bendi kapsamında sigortalı hizmetlerinin bulunduğunu, ayrılırken tarafına kıdem tazminatını ödenmediğini, işten çıkarıldığına dair bilgi ve belgelerin Kırıkkale Belediyesinde bulunmadığını, emekli olduğunda tarafına ödenmesi gereken kıdem tazminatının ödenmediğini belirterek haksız durumun düzeltilmesini ve güncel değer üzerinden emekli ikramiyesinin hesaplanarak tarafına ödenmesi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 29/07/2022 tarihli ve – / – . sayılı bilgi ve belge isteme yazılarına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri
Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin 31/08/2022 tarihli ve E- – – sayılı yazısında özetle; 2.1. 26/01/2012 tarihli ve 28185 sayılı Resmi Gazete yayımlanan 17/01/2012 tarihli ve 6270 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun
1 inci maddesi ile değişik 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi hükmü gereği bu kanuna tabi daire, kuruluş
ve ortaklıklarda 4857 sayılı İş Kanuna tabi olarak geçen hizmet sürelerine emekli ikramiyesi ödenebilmesi için iş sözleşmesinin kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olması gerektiği, 2.2. Kıdem tazminatına hak kazanma şartlarının ise 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 üncü maddesinde düzenlendiği, söz konusu şartları sağlayan ve emekli olan kişilerin 5434 sayılı Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda 4857 sayılı Kanun’una tabi olarak geçen hizmet sürelerine emekli ikramiyesinin ödeneceği, 2.3. Kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarda geçen sigortalı hizmetlere karşılık ikramiye ödenebilmesi çalışılan sürelere karşılık kıdem tazminatı ödenmemiş olması ve hizmet akitlerinin veya sigortalılıkların
4857 sayılı Kanun hükümlerine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olması
veyahut feshedilmesi gerektiği, 2.4. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalar çerçevesinde emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; Devlet
Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü Müdürlüğünde mühendis olarak görev yapmakta iken 27.07.2020 tarihinde yaş haddinden emekliye sevk edil edilmesi üzerine, 13.08.2020 tarihli ve sayılı işlem ile 1 inci derecenin 4 üncü kademesi intibakı ve (3600) ek gösterge rakamı üzerinden
5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamındaki 40 yıl 10 ay 14 gün fiili hizmet süresi, 4 ay 24 gün hizmet
borçlanması süresi ve 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki 1 yıl 5 ay 25 gün hizmet süresi olmak üzere toplam 42 yıl 9 ay 3 gün hizmet süresine karşılık 15.08.2020 tarihinden geçerli olmak üzere emekli aylığı bağlandığı ve emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak toplam 41 yıl 3 ay 8 gün hizmet süresinin (41) tam yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.5. Başvuranın konu ile ilgili olarak muhtelif kanallardan birçok kez başvuruda bulunmuş olmakla birlikte, ne Kırıkkale Belediyesi Başkanlığı ne de kendisi tarafından bahse konu sigortalılığın ne şekilde sonuçlandığına dair bir belge temin edilememesi nedeniyle 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi uyarınca kıdem tazminatı (emekli ikramiyesi) ödenemediği, konu ile ilgili olarak belge temin edilmesi halinde durumun yeniden değerlendirileceği hususunun kendisine iletildiği, Hususları bildirilmiştir.
3. Kamu Denetçiliği Kurumunun 29/07/2022 tarihli ve – / -S. sayılı bilgi ve belge isteme yazılarına istinaden Kırıkkale Belediyesi Başkanlığının konuya ilişkin 09/08/2022 tarihli ve E- – – sayılı yazısında özetle; Başvuranın Kırıkkale Belediyesi bünyesinde 01.10.1974 – 31.12.1977 yılları arasında kısmi aralıklarla geçici işçi statüsüyle çalıştığının anlaşıldığı, arşiv kayıtlarında şahsi sicil dosyasının bulunmadığı hangi şartlarda ne suretle işten çıktığı ve çıkarıldığının bilinmediği ve bu sebeple cevap verilemediği, çalıştığı yıllara ait kıdem tazminatı almadığını gösterir belgelerin gönderildiği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin
her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinde ; “Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen
Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
Yukarıdaki fıkralara göre mülga 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara ödenecek emeklilik ikramiyesinin hesabında bu Kanun veya 5510 sayılı
Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen ve 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona eren geçmiş hizmet süreleri ve her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreleri ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreleri dikkate alınmaz. Ancak, mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanmış olmakla birlikte, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmetleri arasında başka bir sigortalılık hali kapsamında çalışması bulunmayanların emekli ikramiyesine esas fiili hizmet sürelerinin hesabında, 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki şartlar aranmaz.
Emekli ikramiyesinin hesabına esas hizmet süresinin tespitinde dikkate alınmak üzere, emeklilik veya malullük aylığı bağlanması dışında herhangi bir sebeple görevleri sona erenler için, görevin sona erme sebebinin bu durumu kanıtlayan belgelerle birlikte yazılı olarak kuruma bildirilmesi ve bunların özlük dosyasında saklanması zorunludur. Bu zorunluluğa uymayanlar ikinci fıkra hükümlerinden yararlandırılmazlar…
Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine
Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır. Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır. Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak
ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur…”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
7. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanun’un “Emekli ikramiyesi” başlıklı 12 nci maddesinde; “(…) kendilerine bu Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara, T.C. Emekli Sandığına tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen sürelerinin toplamı üzerinden, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli ikramiyesi ödenir. 4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak geçen hizmet sürelerine karşılık emekli ikramiyesi ödenebilmesi için, iş sözleşmesinin İş Kanunu hükümlerine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olması; sözleşmeli personel olarak geçen sürelere karşılık olarak emekli ikramiyesi ödenebilmesi için de, hizmet sözleşmesinin ilgili mevzuatına göre iş sonu tazminatına veya aynı mahiyette olmakla birlikte başka bir adla ödenen tazminata hak kazanılmasına uygun olarak sona ermiş olması şarttır.
Ancak, ilgililere, her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreler ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreler, emekli ikramiyesinin hesabında dikkate alınmaz. Ayrıca, 8 inci maddenin birinci fıkrası gereğince aylık bağlananlara, emekli oldukları son görevlerinden dolayı ilgili bulundukları sosyal güvenlik kurumu kanununun emekli ikramiyesine veya iş kanununun kıdem tazminatına ilişkin hükümleri uygulanır. Bu fıkraya göre emekli ikramiyesi ödenmesinde, birinci fıkra hükümleri de dikkate alınır.”, 8. 1475 sayılı Mülga İş Kanunu’nun “Kıdem tazminatı” başlıklı 14 üncü maddesinde; “1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle, 4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; 5. 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 12/7/1975 tarihinden, itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır.
12/7/1975 tarihinden evvel işyeri devrolmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle
Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.
Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz.
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel bütçeli idareler ile 468 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar…”
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, TCDD’den Uzman Mühendis unvanı ile emekli olduğunu ancak emekli olurken 01/10/1974 – 31/12/1977 tarihleri arasında Kırıkkale Belediyesinde geçen sigortalı hizmetlerinin Kıdem tazminatı ödenmediğini belirterek söz konusu sürelere yönelik ödeme yapılmasını talep etmektedir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca özetle; Kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarda geçen sigortalı hizmetlere karşılık ikramiye ödenebilmesi çalışılan sürelere karşılık kıdem tazminatı ödenmemiş olması ve hizmet akitlerinin veya sigortalılıkların 4857 sayılı Kanun hükümlerine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olması gerektiği, Kırıkkale Belediyesindeki çalışmasının sona erdiği dönemde başvurana her ne kadar kıdem tazminatı ödenmemişse de söz konusu çalışmanın kıdem tazminatına hak eder şekilde sona erip ermediğine ilişkin herhangi bir belge bulunmadığı, bu nedenle başvuranın söz konusu çalışma süresinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmadığı ifade edilmiştir.
12. Mevcut başvuruda başvuran Kırıkkale Belediyesinde geçen çalışmaları için tarafına kıdem tazminatı ödenmesi talebinde bulunmuş ve alacağını kıdem tazminatı olarak nitelemişse de esasen söz konusu talebin gerek 2829 sayılı Kanun gerekse 5434 sayılı Kanun’da nitelendiği şekilde kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarda geçen sigortalı hizmetlere karşılık emekli ikramiyesi ödenmesi olduğu anlaşılmıştır.
13. Bu çerçevede başvuruya konu uyuşmazlığın; başvuranın çalışma şeklinin, iş akdinin nasıl sonlandığının, bunu ispat külfetinin hangi tarafa düştüğü konularının açıklığa kavuşturulması ile Kırıkkale
Belediyesinde 01.10.1974-24.09.1977 tarihleri arasında geçen 1 yıl 5 ay 25 gün sigortalı hizmetine karşılık başvurana ikramiye ödenip ödenmeyeceği noktasında toplandığı görülmektedir.
14. Bilindiği üzere farklı statülerde çalışan kişileri ilgilendiriyor olsalar da, hem kıdem tazminatı hem de emekli ikramiyesi ortak bir deyimle çalışmaların karşılığı olarak ödenen toplu bir meblağı ifade etmektedir. Her iki ödemenin gerçekleşmesi için de çalışma ilişkisinin belirli şartları taşıyarak son bulması gerekmektedir. Nitekim 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi ile hangi hallerde kıdem tazminatına hak kazanıldığı hususu açıkça düzenlenmiş, 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ve mülga 2829 sayılı
Kanunun 12 nci maddesi hükümlerine göre de, 5434 sayılı Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda işçi, mevsimlik işçi, geçici işçi vb. statülerde çalışanlara ikramiye ödenebilmesi için, bu çalışmalara yukarıda anılan maddelere göre kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenmediğinin tespitiyle birlikte kişilerin kamuda geçen çalışmalarının, 1475 sayılı İş
Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması gerekmektedir.
15. Sosyal Güvenlik Kurumu ile Kırıkkale Belediyesi arasında yapılan yazışmalardan edinilen bilgi kapsamında yapılan değerlendirmede ise, başvuranın Kırıkkale Belediyesinde 01.10.1974-24.09.1977 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında fasılalı olarak geçen 1 yıl 5 ay 25 günlük hizmetinin bulunduğu konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Yine uyuşmazlık konusu ile ilgili olarak başvurana anılan dönemlere ilişkin olarak herhangi bir tazminat ödenmediği de tartışma dışıdır. Nitekim
Kırıkkale Belediyesi Başkanlığı tarafından söz konusu döneme ilişkin başvurana tazminat ödenmediği açıkça belirtmiştir.
16. Somut olayda Kırıkkale Belediyesi geçen çalışmanın ne şekilde sona erdiğinin SGK tarafından tespit edilemediği, başvuranın hizmetlerinin 1977 yılında hangi gerekçeyle ve hangi tarafça sona erdirildiğine ilişkin idarece hiçbir bilgi ve belge sunulamadığı gibi Kırıkkale Belediyesince başvuranın işyeri dosyasının dahi mevcut olmadığı bildirilmiştir. Bu sebeple söz konusu sürenin ikramiye hesabı yapılırken SGK tarafından dışlandığı görülmektedir. Çalışma döneminin tazminatı hak etmeyecek şekilde sona erdiğini ispat yükü işveren üzerindedir. Bu itibarla işveren idare tarafından söz konusu çalışmanın tazminatı hak etmeyecek şekilde sona erdiğinin ispat edilmesi gerekmektedir (Bkz. Yargıtay 9. Hukuk
Dairesinin 23.09.2014 tarihli ve E.2012/38324, K.2014/27698 sayılı kararı). İşveren idarece başvuranın çalışmasının kıdem tazminatına hak kazanmayacak şekilde sona erdiği ispat edilemediğinden başvuranın söz konusu tazminata hak kazandığının kabulü gerekir. Diğer yandan başvurana anılan dönem için kıdem tazminatı yönünden geçmişte herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığı ortaya koyulamamaktadır. İşçinin kıdem tazminatına hak kazandığı durumda söz konusu tazminatın ödendiğinin ispat yükü de işveren üzerindedir (Bkz. Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 22.04.2014 tarihli ve E.2013/13721, K.2014/9460 sayılı kararı). Bu durumda iş akdinin hangi nedenle ve hangi tarafça sona erdirildiğine ilişkin bir kayıt sunamayan idare, ispat yükünün kendisine düştüğü konuda ispat edemediği hususların sonuçlarına katlanmak zorundadır. Zira başvurandan, istifa etmediği, işbaşı yapmadığı gibi olumsuz davranışları kanıtlamasının beklenmesi, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yargı içtihatları göz önüne alındığında hakkaniyete de uygun düşmez.
17. Nitekim çalışma ilişkisinin kıdem tazminatına hak eder şekilde sona erip ermediğine ilişkin kayıt bulunamaması nedeniyle kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarda geçen sigortalı hizmetlerine karşılık
ikramiye ödenmeyen başvuranlar tarafından Kurumumuza yapılan benzer nitelikteki başvurular üzerine
Kurumumuzca verilen kararlarda da aynı sonuca ulaşılmıştır (2017/11917 Başvuru No’lu ve 09/01/2018 tarihli Tavsiye Kararı, 2019/867 Başvuru No’lu ve 09/07/2019 tarihli Tavsiye Kararı, 2020/85953 Başvuru
No’lu ve 04/11/2020 tarihli Tavsiye Kararı).
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili idarenin başvuranın kıdem tazminatını hak etmeyecek şekilde işten ayrıldığını ispat edememesi, ayrıca çalışmanın sona erme sebebinin istifa veya haklı nedenle fesih olduğunu kanıtlayıcı nitelikte bir belge sunamadığı anlaşıldığından başvuranın kamuda resmi sigortalı olarak çalıştığı sürelerin sona erme nedenine ilişkin herhangi bir belge bulunmadığı gerekçesiyle söz konusu sürelerin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmaması işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin cevabında başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
20. Kırıkkale Belediyesi Başkanlığının başvuran hakkındaki kayıtları tutmadığı/muhafaza edemediği görülmekte olup, idarenin çalıştırdığı personele ilişkin kayıtları zamanında ve muntazam tutması ve bunları muhafaza etmesi gerektiği, aksi durumlarda, iş bu başvuruda olduğu gibi somut belgeler yerine karineler uyarınca karar verilmek zorunda kalındığı, bunun da idarenin aleyhine sonuçlar doğurabildiği değerlendirildiğinden, Kırıkkale Belediye Başkanlığının bu hususa da uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın 01/10/1974-24/09/1977 tarihleri arasında Kırıkkale Belediyesinde sigortalı olarak geçen süresinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınması hususunda KIRIKKALE BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal
Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, KIRIKKALE BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA ve SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞI’NA TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi