|
ÖZET: Başvuran, 2007-2017 yılları arasında Yalova Kadıköy Belediyesi’nde mühendis olarak çalıştığını ve emekliliği sırasında yaşadığı maaş eksiklikleri nedeniyle 7.178,84 TL’lik bir ödemenin prime esas kazancına dahil edilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, bu ödemenin 2013 yılına ait aylara mal edildiğini belirtmiş, başvuran ise bu durumun emeklilik hakları açısından mağduriyet yarattığını ifade etmiştir. Başvuran, söz konusu ödemenin 2007-2010 yıllarına ait prime esas kazançlara eklenmesini istemiştir.
Yalova Kadıköy Belediye Başkanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın taleplerine ilişkin belgeleri sunmuş ve yapılan ödemenin sosyal denge, aile ve çocuk yardımı adı altında olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda, 5510 sayılı kanun uyarınca, ödemenin ilgili ayların prime esas kazancına dahil edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, başvuranın talebinin hukuka aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddine karar vermiştir. Ayrıca, idarenin iyi yönetim ilkelerine uymadığı ve başvuranın hak arama özgürlüğüne ilişkin eksiklikler tespit edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/53-S.23.101
BAŞVURU NO : 2022/11021
KARAR TARİHİ : 02/01/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
YALOVA KADIKÖY BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Prime esas kazanç hk.
BAŞVURU TARİHİ : 03/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; 2007/10 uncu aydan 2017/5 inci aya kadar Yalova Kadıköy Belediyesinde Mühendis olarak çalıştığını, 2017/5 inci aydan itibaren 65 yaş şartı nedeniyle emekliye ayrıldığını, çalıştığı süreçte eksik maaş ödemeleri sebebiyle 7.178.84 TL ödentiyi aldığını, anılan ödentinin prime esas kazancının hizmet dökümüne aktarılması amacıyla talepte bulunmasının ardından Sosyal Güvenlik Kurumunca hazırlanan rapor dayanak alınarak 5510 sayılı kanunun 80/1/d bendinde yer alan “primler ait oldukları aylara yazılır” amir hükmü görmezden gelinerek 2013 yılında yapılan ödeme kapsamında primlerin ödemenin yapıldığı 2013/1-2 nci aylara yapıldığını, bu uygulamanın doğru bir uygulama olmayıp emeklilik hakları açısından mağduriyetine sebep olduğunu belirterek söz konusu 7.178.84 TL lik ödentinin prime esas kazançlarının 2007-2008-2009-2010 yıllarını ve aylarına yapılarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 10/10/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Yalova Kadıköy Belediye Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 2.1. 5434 sayılı Kanunun 40. maddesinde istinaden 25.05.2017 tarihinde 65 yaşını doldurduğundan ilişiği kesilen T.C. nolu ‘a ait ilgi yazınızda belirtilen konulara ait yazışmaya ait ilgili dönem evrakları ile mahkeme kararlarının tasdikli suretlerinin iletildiği,
2.2. Bilgi ve belge talebi yazımız kapsamında istenen “Başvurucunun talep ve iddialarına ilişkin görüş ve açıklamalarının: “Davacı emekli olduktan sonra İdare Mahkemesindeki davalarının üzerine Yalova İş
Mahkemesine hak ve talepleri için müracaat etmiş ancak red edilmiştir. İş Mahkemesinin yetkisi olmamasına rağmen belediyeyi davaya dahil ettiğini” belirterek başvuru konusuna yönelik belgelerin iletildiği, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
3 Kurumumuzun 10/10/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme
yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 3.1. TC Kimlik numaralı ile ilgili Yalova Sosyal Güvenlik denetmenliği tarafından düzenlenen 21.06.2018 tarihli ve sayılı denetmen raporunun iletildiği 3.2. Kadıköy Belediyesinin 21.02.2013 tarihli ve sayılı yazısına istinaden, anılan denetmen raporunda adı geçen sigortalıya sosyal denge, aile ve çocuk yardımı adı altında
29.01.2013 tarihinde 4.711,86 TL, 21.02.2013 tarihinde 2.466,98 TL olmak üzere toplamda yapılan
7.178,98 TL’lik ödemenin prime esas kazanca dahil olduğu, bu sebeple söz konusu ödenen tutarların ilgili ayların prime esas kazancına re’sen dahil edilmesi gerektiği, 3.3. Başvuranın prime esas kazancının 2013/01 ve 2013/02 aylara mal edilmeyip 2007-2008-2009 ve 2010 yıllarına ilişkin aylara mal edilmesi halinde emekli maaşında artış olup olmayacağı Yalova Sosyal Güvenlik
İl Müdürlüğü emeklilik işlemleri birimden sorulduğu, anılan birimden: ”Bağ-kur aylığının diğer kanunlara tabi çalışmasının bitiminde 2001 yılında bağlanan aylığın güncellenerek tekrar bağlandığı” bilgisinin alınarak ilgili birimin 09.11.2022 tarihli ve sayılı yazısının ekte sunulduğu, 3.4. Başvuranın davacı taraf olduğu Yalova İş Mahkemesinin 23.03.2022 karar tarihli Esas ve no.lu karara yönelik gerekli işlemlerin Yalova Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından uygulandığı, 3.5. TC Kimlik numaralı ‘ın bahse konu taleplerine ilişkin Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı sosyal denge tazminatı ile ilgili 20.11.2017 tarihli ve sayılı yazıya istinaden ilgili müdürlükçe 29.11.2017 tarihli ve sayılı Yalova Sosyal Güvenlik Denetmenliğine denetim talebi gönderildiği, 5510 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğundan Kadıköy Belediye Başkanlığına ait işyeri ile ilgili denetmen marifetiyle yapılan inceleme sonucu düzenlenen raporda tespit edilen hususlarla ilgili gerekli işlemlerin Yalova Sosyal
Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tamamlandığı, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmüne, 5. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Prime esas kazançlar” başlıklı
80 inci maddesinde:
“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler
tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde
belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.
b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.
c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.
d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir. Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. 1 no.lu paragrafta da açıklandığı üzere başvuran özetle; Sosyal Güvenlik Kurumunca hazırlanan rapor dayanak alınarak 5510 sayılı kanunun 80/1/d bendinde yer alan “primler ait oldukları aylara yazılır” amir hükmü görmezden gelinerek 2013 yılında yapılan ödeme kapsamında primlerin ödemenin yapıldığı 2013/1-2 nci aylara yapıldığını, bu uygulamanın doğru bir uygulama olmayıp emeklilik hakları açısından mağduriyetine sebep olduğunu belirterek söz konusu 7.178.84 TL lik ödentinin prime esas kazançlarının 2007-2008-2009-2010 yıllarını ve aylarına yapılarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. İdareler tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle, belirtilen konulara ait yazışmaya ait ilgili dönem evrakları ile mahkeme kararlarının tasdikli suretlerinin iletildiği ve TC Kimlik numaralı
‘ın bahse konu taleplerine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı sosyal denge tazminatı ile ilgili 20.11.2017 tarihli ve sayılı yazıya istinaden ilgili müdürlükçe 29.11.2017 tarihli ve sayılı Yalova Sosyal Güvenlik Denetmenliğine denetim talebi gönderildiği, 5510 sayılı
Kanunun 59 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğundan Kadıköy
Belediye Başkanlığına ait işyeri ile ilgili denetmen marifetiyle yapılan inceleme sonucu düzenlenen raporda tespit edilen hususlarla ilgili gerekli işlemlerin Yalova Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tamamlandığı ifade edilmiştir.
10. Başvuru konusunun, başvurana 2013 yılında yapılan ödemenin prime esas kazanca tabi olup olmadığı ile yapılan ödemenin niteliğinin belirlenmesi neticesinde hangi yıla mâl edilmesi gerektiğinin tespiti noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
11. Başvuru konusu kapsamında öncelikli olarak başvurana yapılan ödemenin prime esas kazanca tabi olup olmadığının tespitinin yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
12. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesi incelendiğinde (a) bendinde örnekleme yoluyla hangi kazançların prim hesabında dikkate alınacağı hususunda kural konulmuş, bu kuralın istisnalarına ise aynı fıkranın (b) bendinde yer verilerek prim hesabında esas alınmayacak kazançlarda sınırlama yapılmış ve (c) bendinde de (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemelerin prim hesabında dikkate alınacağı (d) bendinde de ücret ve diğer ödemelerin mal edilmesine ilişkin hususlar hükme bağlanmıştır. Bu bağlamda Kadıköy Belediyesinin 21.02.2013 tarihli ve sayılı yazısına istinaden, hazırlanan 21.06.2018 tarihli ve sayılı denetmen raporunda adı geçen sigortalıya sosyal denge, aile ve çocuk yardımı adı altında 29.01.2013 tarihinde 4.711,86 TL, 21.02.2013 tarihinde 2.466,98 TL olmak üzere toplamda yapılan 7.178,98 TL’lik ödemenin prime esas kazanca dahil olduğu görülmektedir.
13. Başvurana yapılan ödemenin prime esas kazanca tabi olduğunun tespitinin ardından yapılan ödemenin niteliğinin tespit edilerek hangi yıla/yıllara mâl edilmesi gerektiğinin belirlenmesi gerekmektedir.
14. Başvurana 2013 yılında yapılan ödeme açısından prime esas kazancın mal edileceği sürenin tespitinde
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci
maddesi incelendiğinde (d) bendinde yer alan: “Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.” hükmü açısından idarece yapılan ödemenin ücret niteliğinde mi yoksa diğer ödeme olarak mı yapıldığının tespiti gerektiği zira söz konusu ödemenin ücret olması halinde hak edildikleri aya, diğer ödeme niteliğinde olması halinde ise öncelikle ödendikleri aya dahil edileceği anlaşılmaktadır.
15. Bu bağlamda iş bu dosya kapsamında idareden istenen bilgi ve belge talepleri kapsamında kurumumuza iletilen evrakın incelenmesi neticesinde başvurana 2013 yılında 2007-2008-2009-2010 yıllarındaki eksik ödeme kapsamında yapılan ödemenin “yıllık vergi oranlarındaki artış nedeniyle meydana gelen eksik ücret ödemeleri tespit edilerek 29/01/2013 tarihinde hesaplarınıza aktarılmış, ancak ek ödeme nedeniyle de bazı hataların yapıldığı anlaşılınca 2007-2008-2009-2010 yıllarına ait tüm ödemeler incelenmiş, ayrıca bu yıllara ait meclisçe belirlenen net ücretler, ek ödemeler, özel gider indirimi ve bazı personel için verilen özel sigorta indirimi gibi ayrıntılı unsurların hesaplaması yapılarak bu dönemlere ait ödenmesi gereken tutarlar tespit edilmiştir.” İfadeleriyle yapılan ödemenin sadece ücret niteliğinde olmadığı ek ödeme nedeniyle de bazı hataların yapıldığı ve söz konusu ödemenin ek ödemeyi de kapsadığı anlaşılmaktadır.
16. Öte yandan Sosyal Güvenlik Kurumu Yalova Sosyal Güvenlik denetmenliği tarafından düzenlenen
21.06.2018 tarihli ve sayılı denetmen raporunda değerlendirmeler başlığı altında “ yukarıdaki
mevzuat hükmü ışığında Kadıköy Belediyesince TC kimlik numaralı a sosyal denge, aile ve çocuk yardımı adı altında 29.01.2013 tarihinde 4.711,86 TL, 21.02.2013 tarihinde 2.466,98 TL olmak üzere toplamda yapılan 7.178,98 TL’lik ödemenin prime esas kazanca dahil olduğu, bu sebeple söz konusu ödemenin yapıldığı tarihlerde ın tabi olduğu sigorta kolları da dikkate alınarak ödenen tutarların ilgili ayların prime esas kazancına re’sen dahil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.” İfadeleriyle yapılan ödemenin niteliğinin sosyal denge, aile ve çocuk yardımı adı altında yapıldığının tespit edildiği görülmektedir.
17. İdarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamında Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde: Kadıköy Belediye Başkanlığına ait işyeri ile ilgili denetmen marifetiyle yapılan inceleme sonucu düzenlenen raporda: başvurana yapılan ödemenin sosyal denge, aile ve çocuk yardımı adı altında yapılan ödeme olduğunun tespit edildiği, bu bağlamda söz konusu ödemelerin ilgi kanun kapsamında diğer ödemeler niteliğinde olduğunun belirlenmesiyle ödemenin yapıldığı ilgili ayların prime esas kazancına dahil edilmesi gerektiği hususlarının tespiti neticesinde, 5510 sayılı Kanunun
59 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları
tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu, raporda tespit edilen hususlarla ilgili gerekli işlemlerin Yalova Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tamamlandığı anlaşıldığından idarece gerçekleştirilen işlemlerin hukuku aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmekle birlikte idareden istenilen bilgilerin talep edilen incelemelerin yapılmadan, muğlak ifadelerle bildirilmesinde, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ilkelerine uygun davranmadığı, ayrıca, idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’, başvuranın ilk başvuru dilekçesine cevap vermediği bu nedenle de ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Yalova İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, YALOVA KADIKÖY BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi