|
ÖZET: Başvurucu, Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından yapılan kasaplık mesleği için daimi işçi alımında, İŞ-KUR üzerinden ilan edilen şartların yerine getirilmediğini iddia etmektedir. Başvurusunda, Trabzon Et Kombinası Müdürlüğü’nde istihdam edilmek üzere yapılan sınavda, Sakarya ilinde ikamet eden bir kişinin işe alındığını ve aynı soy isme sahip, meslekle ilgisi olmayan bir başka şahsın da kasap olarak işe alındığını belirtmiştir. Ayrıca, kurada ismi çıkan ve sınavda başarılı olan kişilerin yedek listeye alınmasının haksız bir işlem olduğunu savunarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
Et ve Süt Kurumu, başvurucunun iddialarını yanıtlayarak, işçi alımının Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Sınav sürecinin, noter huzurunda yapılan kura ile belirlendiği ve adayların bağımsız bir komisyon tarafından değerlendirildiği ifade edilmiştir. Başvurucunun, sınavda 70 puanın altında kalarak başarısız olduğu ve işe alınan kişilerin gerekli şartları karşıladığı açıklanmıştır. Sonuç olarak, başvurucunun talebi kısmen reddedilmiş, ancak gelecekteki sözlü sınavların daha şeffaf ve nesnel bir şekilde yürütülmesi için gerekli önlemlerin alınması yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. İdarenin, bu karar üzerine 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5123-S.23.8362
BAŞVURU NO : 2022/16241
KARAR TARİHİ : 17/04/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ET VE SÜT KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurucunun kasaplık mesleğinde istihdam edilmek üzere İŞ-KUR üzerinden il genelinde daimi işçi alım ilanına çıkılarak gerçekleştirilen sınavda sürekli işçi alım şartlarına riayet edilmediği iddiası hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 04/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Kurumumuza yapılan başvuruda başvurucu, Et ve Süt Kurumu Trabzon Et Kombinası Müdürlüğü tarafından kasaplık mesleğinde istihdam edilmek üzere İŞ-KUR üzerinden il genelinde daimi işçi alım ilanına çıkılmış olmasına rağmen, aynı Kurumun Sakarya Et Kombinası Müdürlüğünde çalışan, Sakarya ilinde ikamet eden isimli şahsın 20/07/2022 tarihinde gerçekleştirilen daimi işçi alım sınav sürecinde işe yerleştirildiğini; ayrıca, Trabzon Müdürü ile aynı soy isme sahip olan ve kasaplık mesleği ile ilgisi olmayan isimli şahsın da kasap olarak işe alındığını, Kurumun işe alınan kişilerin listesini internet adresinde yayımlaması gerekirken sorumluluğunu şüpheli bir şekilde yerine getirmediğini, çekilen kurada ismi çıkan, sözlü mülakata, yazılı ve uygulamalı sınava tabi tutularak başarı gösteren kişilerin yedek listeye alınmasının haksız bir işlem olduğunu iddia etmekte ve mağduriyetinin giderilmesi talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü İnsan Kaynakları ve Yönetim Geliştirme Dairesi
Başkanlığının 23/01/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında,
2.1.Kurumlarına, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik hükümleri kapsamında işçi alımının yapıldığı, İş Kurumu İl Müdürlüğü’nden talepte bulunulduğu ve mevzuat gereğince il düzeyinde ilana çıkıldığı, adayların Komisyon tarafından sözlü-
uygulamalı sınava tabi tutularak değerlendirildiği, ilköğretim düzeyinde İŞ-KUR’a müracaat eden tüm adaylar içerisinden kura çekildiği ve adayların alım yapılan Müdürlük tarafından ayrıca sınava tabi tutulduğu,
2.2.İlgi Yönetmelik gereğince sınava ilişkin bilgilerin 06/07/2022 tarihinde Kurum internet sayfasında ilan edildiği ve 17’nci maddesi gereği sınav sırasında adaylara sınav sonucunun işyeri panosunda ilan edileceği açıklamasının yapılarak belirtilen şekilde kazananların listesinin sınava katılanların görebileceği şekilde işe alım yapılan Müdürlük işyeri panosunda ilan edildiği, yapılan duyurunun mevzuata uygun olduğu,
2.3. Sınav Kurulu’nun ilgi Yönetmelik hükümlerine göre 5 kişilik komisyon eliyle yürütüldüğü ve sonuçlandırıldığı, söz konusu Komisyonun teşkil edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığı, Sınav
Komisyonu üyelerinden her birisinin adayların değerlendirilmesi sırasında bağımsız olarak karar verdiği, ismi kurada çıkan ve mülakata davet edilen adaylar için belge kontrolünün Komisyon tarafından yapıldığı, adayların eksik belge ile sınava alınmasının mümkün olmadığı, bu kapsamda işe alınan kişilerin ilanda belirtilen kriterleri karşıladıkları,
2.4. Başvurucu ile birlikte işe alınan kişilerin sınav performansına ilişkin görüntülü kayıt bulunmadığı, ilgi
Yönetmelik’te sınavların kamera ile kayıt altına alınacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığı; sınavın kamera ile kayıt altına alınmasının adaylara çoktan seçmeli soru sorulduğu durumlarda daha anlamlı olabileceği, zira kasap alım sınavlarında, adaylara sorulan soruların açıklama ve yorum yapmaya dayalı olduğu; örneğin tezgahta bulunan karkas etin hangi hayvana ait olduğu, sorusu sorulduğunda, adayın o anda karkas eti nasıl incelediği, hangi bölgelerine baktığı, bu sırada tereddüt yaşayıp yaşamadığı hususlarının izlendiği; yine tezgahtaki hayvanın randımanı ile ilgili soruya verilen cevaptan çok adayın konuyu açıklamasının ve yorumunun önemli olduğunu, adayın cevabının kimi zaman yöresel inanışlar nedeniyle kitaplarda yazılanlara uymasa dahi bu işi yapmış ve yapmakta olduğunu göstermesi açısından önemli olduğu, adayı daha sonra kameradan izlemek suretiyle adayın sınav anındaki emosyonel durumunu analiz etmenin adayın sınav esnasındaki performansı hakkında sağlıklı bir kanıya varmak açısından zor olacağı,
2.5. Kurum tarafından yapılan sınavlarda, asil listede yer aldığı halde gelmeyenlerin ilanda belirtilen belgeleri sunmayanların yerine bu sayıyı geçmeyecek şekilde yedek listeden adayın sınava alınarak bunlar arasından alım yapılması şeklindeki uygulamada, öncelikle adaylar ile tanışıldığı ve belge kontrolünün yapıldığı, akabinde, adayların girecekleri uygulamalı sınavda iş sağlığı ve güvenliği ile uymaları gereken kurallar hakkında bilgilendirildikleri, belgesi olmayan adayların işe alınmasının mümkün olmadığı; bu bağlamda, işe alınan tüm personelin sınavda istenen (nüfus cüzdanı, mezuniyet belgesi, mesleki setifika)
ve başvuru kriterlerini karşıladıkları,
2.6. İlanda yer verilen alım kriterlerine sahip olan adayların ikinci etapta uygulamalı sınava tabi tutuldukları, adaylara söz konusu etapta meslekleri ile ilgili bilgiler yöneltildiği, sınav salonunda hazır bulunan et preparatlarının (tek tek parça halinde etin bölümleri-bonfile, nuar, antrkot, kontrfile, yumurta vb.) tanımaları ve aynı prepatları karkas et (derisinden ayrılmı, içi organları temizlenmiş gövde et) üzerinde göstermelerinin beklendiği ve uygulamanın yapıldığı, Komisyon tarafından her bir adaya ayrı ayrı not verilerek adayların mesleki bilgi ve becerilerinin değerlendirildiği,
2.7. Başvurucunun Sınav Kurulunca değerlendirilmesi sonucunda 2’nci yedek sırada yer aldığı, Kurumun sınavlarda uyguladığı usul gereğince adayların birbirlerinin performansını göremediği; bu nedenle, adayların birinin diğerinden daha iyi veya kötü olduğunu bilmesinin mümkün olmadığı, başvrucunun yorumunun subjektif olduğu,
/
2.8. Başvurucunun, halihazırda Sakarya Et Kombinası Müdürülüğünde çalıştığı ve Trabzon ilinde ikamet etmediği iddiası ile ilgili olarak, İlgi Yönetmeliğin 9’uncu maddesi gereği, kamu kurum ve kuruluşlarının işgücü taleplerine yapılan başvurularda kişilerin adrese dayalı kayıt sisteminde kayıtlı adreslerinin dikkkate alınacağı hususunun düzenlendiği, söz konusu madde gereğince, MERNİS (Merkezi
Nüfus İdari Sistemi) kaydında yer alan resmi ikameti istihdam edilecek ilde olmayan adayların müracaatının otomatik olarak reddedildiği, Kurumun ikamet bilgisi sorgulama yetkisinin bulunmadığı, Kurumda, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında şirket elemanlarının çalıştığı, adı geçen personelin Kurum personeli olmadığı; kişilerin gerekli şartları taşımaları durumunda Kurum ilanlarına başvurmalarında, mülakatta başarılı bulunularak işe alınmalarında bir engel bulunmadığı,
2.9.Başvurucunun, Trabzon Müdürü yakını olması, meslekle alakasının bulunmadığı iddiası ile ilgili olarak; ilgi Yönetmelik hükümlerine göre kura çekiminin noter tarafından isteyen adayların katılımı ile yapıldığı, Sınav Komisyon üyelerinin her birisinin adayların değerlendirilmesi sırasında bağımsız olarak karar verdikleri, sınava katılan adayların akrabalık ilişkilerine ilişkin Kurumsal bir araştırma yapılmamakla birlikte, herhangi bir çalışan ile akrabalık ilişkisi bulunanların sınava alınmaması veya sınava katılıp hak ettiği halde işe alınmamasının Anayasal suç teşkil edeceği, adı geçenin yeterlilik belgesinin bulunduğu, her ne kadar birçok yerde kasaplık erkek mesleği olarak kabul görse de kadın kasapların en az meslekteşlerı kadar başarılı oldukları Kurumun geçmiş tecrübeleri ile sabit olduğu,
2.10. Başvurucunun, Kurumun işe alınan kişilerin listesinin internet adresinde yayımlanması gerekirken sorumluluğunu şüpheli bir şekilde yerine getrimediği iddiasına ilişkin olarak; İlgi Yönetmeliğin 16’ncı maddesinde, sınav, gün, saat ve yeri ile sınava katılmaya hak kazanan adayların, kamu kurum ve kuruluşunun internet adresinde duyurulacağı, bu duyurunun tebliğ mahiyetinde kabul edileceği ve ilgililerin posta adreslerine ayrıca tebligat yapılmayacağı, düzenlemesi gereği sınava ilişkin bilgilerin 06/07/2022 tarihinde Kurum internet adresinde yayımlandığı, yine benzer şekilde ilgi Yönetmeliğin 17’nci maddesi gereği Kurumun sınavı kazananları işyerinde ilan ettiği ve İŞ-KUR’a bildirdiği,
2.11. Başvurucunun, çekilen kurada ismi çıkan, sözlü mülakata, yazılı ve uygulamalı sınava tabi tutularak başarı gösteren kişilerin yedek listeye alınmasının haksız bir işlem olduğu iddiası ile ilgili olarak; asil listede yer aldığı halde gelmeyenlerin ilanda belirtilen belgeleri sunmayanların yerine bu sayıyı geçmeyecek şekilde yedek listeden adayın sınava alınarak bunlar arasından alım yapıldığı; bu kapsamda, sınav esnasında hazır bulunan yedek listedeki adayların sırasıyla sınava alındığı, sınava davet edilenlerin tümünün sınav esnasında asil ya da yedek listede olduklarına bakılmaksızın eşit şartlarda değerlendirildikleri, sınavlarda asil ve yedek liste oluşturulmasının genel bir usul olduğu, yedek liste oluşturulmaması halinde sınavı kazanıp işe başlamayanlar için oldukça uzun süren ve zaman alıcı sınav işlemlerinin yeniden işletilmesi gerekeceği, çekilen kurada açık iş sayısının 4 katı asil, 4 katı yedey aday belirlendiği, bunlar içinden adayların mülakata tabi tutulduğu, bu nedenle çekilen kurada ismi çıkan herkesin asil listeye alınmasının teknik olarak mümkün olmadığı,
2.12. Sınavda verilen notların değerlendirilmesinin idarenin takdir yetkisi çerçevesinde ele alınması gereken bir husus olduğu, hangi soruların sorulacağı, hangi durumlarda kaç puanın verileceği ve adayın yeterli performansı gösterip göstermediği hususlarının bütün yönleriyle önceden nesnel kurallara göre düzenlenmesinin mümkün olmadığı, söz konusu hususların sınavı yapan kişilerin takdirine bırakıldığı, dolayısıyla, yapılan araştırmada, sınavla ilgili işlemlerde Yönetmelikte istenen usul ve esaslara aykırılık bulunmadığı,
Açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin; 5.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, kamu kurum ve kuruluşlarına, iş kanunları hükümlerine göre çalıştırılmak üzere, sürekli veya geçici işçi alınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”, 5.2. “İşçi talebinin ilanı ve iş başvurusu” başlıklı 9’uncu maddesinde; “(1) Kamu kurum ve kuruluşlarının işçi talepleri Kurum internet sayfasında ilan edilir. Söz konusu talepler Kurum tarafından uygun görülen diğer iletişim araçları ile de kamuoyuna duyurulabilir.
(2) Talebin ilanından itibaren, adaylara (…) (1) beş günlük başvuru süresi tanınır. Kamu kurum ve kuruluşlarının işgücü taleplerine yapılan başvurularda kişilerin Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde kayıtlı olan adresleri dikkate alınır. […].”, 5.3. “Kura usulüne tabi taleplerle ilgili aday listelerinin belirlenmesi” başlıklı 12’nci maddesinde; “(1)
(Değişik:RG-9/11/2018-30590-C.K.-322/8 md.) Kamu kurum ve kuruluşlarınca, ortaöğretim ve daha alt eğitim düzeyinde istihdam edilecek işçilerle, temizlik hizmetlerinde, güvenlik ve koruma hizmetlerinde, bakım ve onarım hizmetlerinde, eğitim şartı aranmaksızın kömür ve maden işletmelerinin yeraltı işlerinde çalıştırılacak işçilerle ilgili listeler, başvuranlar arasından çekilecek kura ile belirlenir. Kura çekimi, talebi veren kamu kurum ve kuruluşu tarafından iş ilanında belirtilen gün, saat ve adreste noter huzurunda yapılır.
Adaylar, istemeleri hâlinde kura çekimini izleyebilir. (2) Kamu kurum ve kuruluşlarınca, sınava alınacak asıl adayların listesi; a) Kurumun gönderdiği ve talep şartlarına uyan başvuru sahiplerinin tamamının yer aldığı listeler esas alınmak suretiyle, açık iş sayısının dört katı,(4) […]. Kura ile ayrıca, aynı sayıda yedek adayın isimlerini kapsayan bir liste oluşturulur. […].”, 5.4. “Duyuru” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(Başlığı ile Birlikte Değişik:RG-9/11/2018-30590-C.K.322/11 md.) (1) Sınav gün, saat ve yeri ile sınava katılmaya hak kazanan adaylar, kamu kurum ve kuruluşunun internet sitesinde duyurulur. Bu duyuru, tebliğ mahiyetinde kabul edilir ve ilgililerin adresine posta yolu ile ayrıca tebligat yapılmaz.”, 5.5. “Sınav ve işe alım süreci” başlıklı 17’nci maddesinde; “(1) Kamu kurum ve kuruluşları işe yerleştirilecek kişileri, Kurum tarafından gönderilen listelerdeki adaylar arasında yapacağı sınav ile belirler. Sınav; yazılı veya sözlü yöntemlerden biri veya ikisi kullanılarak, meslekî bilgi ve becerilere ilişkin konulardan yapılır. Ancak temizlik hizmetleri, güvenlik ve koruma hizmetleri, bakım ve onarım hizmetleri için yapılacak alımlarda kura sonrası sadece sözlü yöntem kullanılarak sınav yapılır.
(2)İşe alım sürecinin; kamu kurum ve kuruluşlarınca, Kurum tarafından gönderilen listelerin ulaşmasını müteakip yirmi gün içinde tamamlanması esastır.
(3)Sınavların gerçekleştirilmesi ile işe alım sürecinde uygulanacak diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikte düzenlenen genel çerçeveye aykırı olmamak kaydıyla kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenir. Belirlenen usul ve esaslar; adayların daveti, sınavın yöntemi ve sonuçların değerlendirilmesi, asil ve yedek adayların belirlenmesi, yedeklerden yerleştirme yapılması ile adaylara sonuçlarının duyurulması hususlarını da kapsar.”, Düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvurucunun iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvurucu, Et ve Süt Kurumu Trabzon Et Kombinası Müdürlüğü tarafından kasaplık mesleğinde istihdam edilmek üzere İŞ-KUR üzerinden il genelinde daimi işçi alım ilanına çıkılmış olmasına rağmen aynı Sakarya ilinde ikamet eden bir şahsın işe yerleştirildiğini; ayrıca, Trabzon Müdürü ile aynı soy isme sahip olan ve kasaplık mesleği ile ilgisi olmayan bir başka şahsın da kasap olarak işe alındığını, Kurumun işe alınan kişilerin listesini internet adresinde yayımlaması gerekirken sorumluluğunu şüpheli bir şekilde yerine getirmediğini, çekilen kurada ismi çıkan, sözlü mülakata, yazılı ve uygulamalı sınava tabi tutularak başarı gösteren kişilerin yedek listeye alınmasının haksız bir işlem olduğunu iddia etmekte ve mağduriyetinin giderilmesi talebinde bulunmaktadır.
8. Başvurucunun iddia ve taleplerine ilişkin olarak idare tarafından, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi
Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince sınava ilişkin bilgilerin 06/07/2022 tarihinde Kurum internet sayfasında ilan edildiği ve 17’nci maddesi gereği sınav sırasında adaylara sınav sonucunun işyeri panosunda ilan edileceği açıklamasının yapıldığı ve kazananların listesinin Müdürlük işyeri panosunda ilan edildiği; başvurucu ile birlikte işe alınan kişilerin sınav performansına ilişkin görüntülü kayıt bulunmadığı; sınavın kamera ile kayıt altına alınmasının adaylara çoktan seçmeli soru sorulduğu durumlarda adaha anlamlı olabileceği, zira kasap alım sınavlarında, adaylara sorulan soruların açıklama ve yorum yapmaya dayalı olduğu; örneğin tezgahta bulunan karkas etin hangi hayvana ait olduğu, sorusu sorulduğunda, adayın o anda karkas eti nasıl incelediği,hangi bölgelerine baktığı, bu sırada tereddüt yaşayıp yaşamadığı hususlarının izlendiği; başvurucunun, işe alınan bir kişinin
Trabzon ilinde ikamet etmediği iddiası ile ilgili olarak, ilgi Yönetmelik gereğince, MERNİS kaydında yer alan resmi ikameti istihdam edilecek ilde olmayan adayların müracaatının otomatik olarak reddedildiği, Kurumun ikamet bilgisi sorgulama yetkisinin bulunmadığı; işe alınan başka bir kişinin ise, Trabzon
Müdürü yakını olması iddiası ile ilgili olarak; ilgi Yönetmelik hükümlerine göre kura çekiminin noter tarafından isteyen adayların katılımı ile yapıldığı, sınava katılan adayların akrabalık ilişkilerine ilişkin Kurumsal bir araştırma yapılmamakla birlikte adı geçenin yeterlilik belgesinin bulunduğu; sınavda verilen notların değerlendirilmesinin idarenin takdir yetkisi çerçevesinde ele alınması gereken bir husus olduğu, hangi soruların sorulacağı, hangi durumlarda kaç puanın verileceği ve adayın yeterli performansı gösterip göstermediği hususlarının bütün yönleriyle önceden nesnel kurallara göre
düzenlenmesinin mümkün olmadığı, söz konusu hususların sınavı yapan kişilerin takdirine bırakıldığı, dolayısıyla, yapılan araştırmada, sınavla ilgili işlemlerde Yönetmelikte istenen usul ve esaslara aykırılık bulunmadığı açıklamalarının yapıldığı anlaşılmaktadır.
9. T.C. Anayasasının 2’nci maddesinde belirtilen Türkiye Cumhuriyeti Devletinin temel niteliklerinden olan “hukuk devleti” ilkesi, vatandaşlarına hukuk güvenliğini sağlayan, idarenin hukuka bağlılığını amaç edinen, buna karşılık kamu gücünün sınırsız, ölçüsüz ve keyfi kullanılmasını önleyen en önemli unsurlarından biridir. Nitekim hukuk devleti ilkesinin yaşama geçirilmesini sağlayacak araçlar arasında, Anayasanın 8’inci maddesinde, yürütme yetkisi ve görevinin, Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılacağı ve yerine getirileceği; Anayasanın 125’inci maddesinde de, idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu kuralına yer verilmiştir. (Danıştay İkinci Daire Esas No:
2016/7249 Karar No: 2016/7249 Karar Tarihi : 17/04/2023 27.03.2017)
10. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuatta sınav sürecinin yürütülmesi ile ilgili “Sınavların gerçekleştirilmesi ile işe alım sürecinde uygulanacak diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikte düzenlenen genel çerçeveye aykırı olmamak kaydıyla kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenir. Belirlenen usul ve esaslar; adayların daveti, sınavın yöntemi ve sonuçların değerlendirilmesi, asil ve yedek adayların belirlenmesi, yedeklerden yerleştirme yapılması ile adaylara sonuçlarının duyurulması hususlarını da kapsar.” hükmü yer almaktadır. İlgili hüküm incelendiğinde sınavın yöntemi, sonuçların değerlendirilmesi gibi usul ve esasların Yönetmelikte düzenlenen genel çerçeveye aykırı olmamak kaydıyla idarelere bırakıldığı anlaşılmaktadır.
11. Diğer taraftan; sözlü sınavların yargısal denetimlerinin doğaları gereği hâlihazırda oldukça zor olduğu bilinen bir gerçektir. Ancak yukarıda belirtilen gerekçelerle idarelerin işlem ve eylemlerini yargısal denetimi sağlayacak altyapıyı oluşturacak şekilde icra etmeleri gerekmektedir. Nitekim hukuk devleti ilkesi karşısında idarenin, yargısal denetim yapılmasını ortadan kaldıracak ya da bu denetimin yapılmasını imkânsız kılacak işlem ve eylemlerde bulunması mümkün değildir. Aksi takdirde söz konusu işlem ve eylemlerin yargısal denetiminin hukuk devleti ilkesinin sağladığı güvenceyi temin etmeyeceği açıktır.
Nitekim, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2’nci maddesi gereğince iptal davalarında, idari işlemlerin yetki ve şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden yargısal denetime tabi tutulması zorunlu bulunmaktadır. (Danıştay İkinci Daire Esas No: 2016/7249 Karar No: 2016/7249 Karar Tarihi : 17/04/2023 27.03.2017)
12. Başvuru konusu yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde incelendiğinde; 12.1. Başvuru konusu sınavla ilgili, idare tarafından mevzuat gereği 4857 sayılı İş Kanununa tabi 20 kasap alımı için 22/06/2022 tarihinde İŞ-KUR tarafından ilana çıkıldığı; İŞ-KUR’a müracaat eden tüm adaylar içerisinden açık iş sayısının 4 katı asil, 4 katı yedek aday listesinin 05/07/2022 tarihinde Akçabaat 2. Noteri gözetiminde kombina sahasında kamera kaydı altında kura çekilerek belirlendiği iletilen belgelerden anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, başvurucunun başarısız sayıldığı sözlü sınavda herhangi bir görüntülü ve/veya sesli kaydın idare tarafından sunulmadığı görülmüştür. İdare tarafından kasaplık alım sözlü sınavında görüntülü ve/veya sesli kaydın yapılmamasına gerekçe olarak, adaylara sorulan soruların açıklama ve yorum yapmaya dayalı olduğu; örneğin tezgahta bulunan karkas etin hangi hayvana ait olduğu sorusu sorulduğunda, adayın o anda karkas eti nasıl incelediği, hangi bölgelerine baktığı, bu sırada tereddüt yaşayıp yaşamadığı, hususlarının sunulduğu anlaşılmaktadır.
12.2. Ayrıca, idare tarafından iletilen ve aralarında başvurucunun adının da bulunduğu asil ve yedek üyelerin, Komisyon Başkan ve üyeleri tarafından sözlü sınavda değerlendirildiği “Trabzon Et Kombinası
Müdürlüğü Kasap Sınav Puanlama Tablosu”nun incelenmesi neticesinde, tabloda, kasap adaylarına sorulan soruların cevaplarına ilişkin komisyon üyelerinin puanlamalarının yer aldığı; ancak, başvuruculara sınav
esnasında yöneltilen soruların ve cevaplarının başvurucular tarafından imza altına alınmadığı ve takdir edilen puanların gerekçelerinin belirtilmediği görülmektedir.
12.3. Söz konusu durumla ilgili, Danıştay İkinci Daire Esas No: Karar No: ve
27.03.2017 tarihli kararında; “Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı
sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belgeyle kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” denilmiştir.
12.4. Konuyla ilgili bir diğer kararda ise; Danıştay 12. Daire Başkanlığı Esas No. Karar
No. tarihli kararında; “Her ne kadar davalı idare tarafından, sözlü sınava ilişkin olarak yargısal denetim aşamasında irdelenecek olan bazı unsurların tutanağa bağlanmasının ilgili yönetmelikte öngörülmediği bu nedenle bu şekilde bir tutanağın bulunmadığı, sadece adayların aldığı puanları gösterir toplu listenin olduğu ifade edilmekte ise de; yukarıda açıklanan hukuk devleti, hukuka bağlı ve saygılı idare anlayışı ve bunların yanı sıra sözlü sınavın niteliği gereği bir takım hususların tutanakla tespit edilmesi ve adayların başarısızlığına ya da yetersizliğine ilişkin tespitlerin açıkça ortaya konulması yargısal denetim açısından” zorunlu olduğu hükme bağlamıştır. İlgili kararlar incelendiğinde sözlü sınavların etkili bir şekilde denetlenebilmesi için sınav öncesinde soru ve cevapların hazırlanması ve sınav esnasında tutanağa bağlanması gerekliliği vurgulanmaktadır.
13. Başvuruya konu sınava ilişkin sözlü sınav kurulunun, Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından 08/07/2022 tarih ve sayılı yazıda belirtilen talimata uygun olarak, Daire Başkanının başkanlığında, Bingöl, Erzurum, Erzincan ve Ağrı Et Kombinası Müdürlüğünden oluştuğu görülmüştür.
Ayrıca, idare tarafından, ilanda yer verilen alım kriterlerine sahip olan adayların ikinci etapta uygulamalı sınava tabi tutuldukları, adaylara söz konusu etapta meslekleri ile ilgili bilgiler yöneltildiği, sınav salonunda hazır bulunan et preparatlarını (tek tek parça halinde etin bölümleri-bonfile, nuar, antrkot, kontrfile, yumurta vb.) tanımaları ve aynı prepatları karkas et (derisinden ayrılmı, içi organları temizlenmiş gövde et)
üzerinde göstermelerinin beklendiği ve uygulamanın yapıldığı, Kurul tarafından her bir adaya ayrı ayrı not verilerek adayların mesleki bilgi ve becerilerinin değerlendirildiği, açıklamasının yapıldığı; ancak, sunulan belgelerden, yukarıdaki paragraflarda yer verilen Danıştay kararlarında da vurgulanan sözlü sınavların etkili bir şekilde denetlenebilmesi için sınav öncesinde soruların hazırlanması ve sınav esnasında tutanağa bağlanması gerekliklerine uyulmadığı; yalnızca, resimli et praparatlarının (tek tek parça halinde etin bölümleri-bonfile, nuar, antrkot, kontrfile, yumurta vb.) yer aldığı 10 soruluk bir cevap anahtarının iletildiği anlaşılmaktadır.
14. Diğer taraftan; Sözlü Sınav Değerlendirme Formunda adayların 100 tam puan üzerinden değerlendirmeye tabi tutulduğu, her bir üyenin 100 tam puan üzerinden ayrı ayrı değerlendirme yaptığı, takdir edilen puanların aritmetik ortalaması alınarak sözlü sınav puanlarının hesaplandığı, başvurucunun sınav komisyon ortalamasının 60 olarak tespit edildiği, bu haliyle başvurucunun sözlü sınavda 70 puanın altında puan aldığı için başarılı olamadığı görülmüştür. Sınavda sınav komisyon ortalaması 70 puan ve üzeri olan ve kasap olarak istihdam edilmeye hak kazanan adayların mezuniyet belgeleri ve sınav ilanında beirtilen mesleki sartifikaları incelendiğinde, başvuru kriterlerini karşıladıkları; ayrıca, Trabzon ilinde ikamet etmediği iddiası ile ilgili olarak ise; İlgi Yönetmeliğin 9’uncu maddesi gereği, kamu kurum ve kuruluşlarının işgücü taleplerine yapılan başvurularda kişilerin adrese dayalı kayıt sisteminde kayıtlı adreslerinin dikkkate alınacağı hususunun düzenlendiği, dolayısıyla, söz konusu madde gereğince, adlı şahsın, MERNİS kaydında yer alam resmi ikametinin istihdam edilecek ilde olmaması
/
durumunda, müracaatının otomatik olarak reddedileceği, ancak MERNİS sisteminde başvurucunun adresinin Trabzon ili olarak kayıtlı olduğu anlaşıldğından, Kurumun adres belirleme konusunda herhangi bir tasarrufunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.
15. Ayrıca, Trabzon Et Kombinası Müdürünün akrabası olan ve sınavda başarılı olan meslekle alakasının bulunmadığı idiası ile ilgili olarak, ilgi Yönetmelik hükümlerine göre noter huzurunda gerçekleştirilen kura çekimi sonrası oluşturulan listede bahse konu kişinin isminin bulunduğu, Rauf
Denktaş Üniversitesi Sürekli Eğitim ve Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından 17-05-2021/17-05-
2022 Milli Eğitim Bakanlığı müfredatına uygun olarak düzenlenmiş “Kasap Ustalık Belgesi”ne ve lisans
mezunu olduğunu gösteren belgeye sahip olduğu; dolayısıyla sınav başvurusu için gerekli şartları sağladığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, idare tarafından, birçok yerde kasaplık işinin erkek mesleği olarak kabul görmesine rağmen kadın kasapların da en az meslekteşları kadar başarılı olduklarının Kurumun geçmiş tecrübeleri ile sabit olduğu belirtildiğinden, söz konusu tespitin, idarenin kasaplık mesleğini icra edecek personel alım sürecinde cinsiyete dayalı mesleki ayrımcılık bakış açısına sahip olmadığının anlaşılması bakımından memnuniyet verici olsa da, adayların sözlü sınavda yeterliliklerinin; dolayısıyla hukuka uygun davranıldığının ispat edilebilmesi bakımından ilgili mevzuatta bu hususta bir açıklık bulunmasa bile sözlü sınav ile ilgili olarak sözlü ya da görüntülü herhangi bir kayıt sisteminin bulunmasının “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” açısından idareye kolaylık sağlayan bir unsur olacağı anlaşılmaktadır.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; sözlü sınav kurulunun mevzuata uygun olarak oluşturulduğu, sınav komisyonu üyelerince takdir edilen notların gerekçelerinin ortaya konulması yönünde mevzuatta bir düzenleme yer almadığı, sınav kurulunun başvurucu ve iddialara konu diğer adaylar hakkında formda belirtilen kriterlere uygun olarak değerlendirme yapıldığının sunulan belgelerden tespitinin mümkün olmadığı; ancak, “Trabzon Et Kombinası Müdürlüğü Kasap Sınav Puanlama Tablosu” incelendiğinde, başvurucu hakkında, biri başkan olmak üzere 4 sınav kurulu üyesi tarafından 70 puanın altında puan verildiği için başarısız değerlendirildiği; iddialara konu diğer adaylara en az 75 en fazla 80 puan verildiği; ortalamalarının 77 ve 76 olduğu görüldüğünden ve adaylar için üyeler tarafından verilen puanlar arası farkın fahiş olarak nitelenedirilemeyeceği anlaşıldığından, İdarenin başvuruya konu işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvurucuyla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Mezkûr maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise Kurumumuz tarafından verilen tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde idarece herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş
olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Trabzon İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvurucunun talebinin REDDİNE, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, idarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde cevap anahtarları hazırlaması ve ilaveten komisyon üyelerince takdir edilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ET VE SÜT KURUMU GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNCE, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURUCUYA ve ET VE SÜT KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye
Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi