|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından babasından dolayı bağlanan ölüm aylığının başlangıç tarihine itiraz edilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 2013 yılında askerlik borçlanması yaparak ölüm aylığı almaya hak kazandığını, 2008-2013 yılları arasında geriye dönük beş yıllık aylıkların toplu olarak ödenmesini talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, aylığın yalnızca borçlanma bedelinin ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanabileceğini belirterek talebi reddetmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun açıklamalarına göre, başvuranın babasının ölüm aylığı, 14/02/2013 tarihinde yapılan borçlanma ödemesinin ardından 15/02/2013 tarihinden itibaren bağlanmıştır. Başvuran, 2008 yılından itibaren aylık bağlanması gerektiğini savunsa da, ilgili mevzuat gereği, aylıkların başlangıç tarihi borçlanma bedelinin ödendiği tarih ile sınırlıdır. 5510 sayılı Kanun’un geçici maddeleri ve 506 sayılı Kanun’un hükümleri doğrultusunda, başvuranın talebi hukuka uygun bulunmamıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin reddedilmesine dair kararın hukuka uygun olduğunu belirterek, başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuranın, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7339-S.23.11940
BAŞVURU NO : 2022/18947
KARAR TARİHİ : 13/06/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Babasından dolayı tarafına ödenen ölüm aylığı başlangıç tarihine itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda; 2013 yılında askerlik borçlanması yapılmak suretiyle babasından dolayı tarafına ölüm aylığı bağlandığını, 2008 ile 2013 yılları arası geriye dönük beş yıllık ölüm aylığının tarafına toplu bir şekilde ödenmesini talep ettiği başvurusuna idarece cevap verilmediğini ve mağduriyetinin devam ettiğini ifade ederek, 2008 yılından itibaren tarafına ölüm aylığı bağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05/01/2023 tarihli ve tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından
gönderilen 21/01/2023 tarihli ve sayılı yazıda özetle:
2.1. 16/12/2006 tarihli ve 26378 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 18/10/2006 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren 5561 sayılı “Sosyal Sigortalar Kanunu İle Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” gereğince, yine 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 66.
Maddesinin (c) bendine 5 yıllık sigortalılık süresi ve en az 900 gün prim ödemiş olma şartı getirildiği, buna
ilaveten 506 sayılı Kanunla eklenen Geçici 93. Maddede yer alan:
“Bu Kanunun 66 ncı maddesinin (c) bendi ile 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal
Sigortalar Kanununun 26 ncı maddesinin (a) bendinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce bu değişiklikle öngörülen şartları yerine getiren sigortalının hak sahiplerinin aylıkları bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ödeme dönemi başından geçerli olmak üzere başlatılır.” hükmü gereğince 18/10/2006 tarihinden itibaren aylık bağlanmasına imkan sağlandığı, 2.2. Hak sahibine; sigortalının ölümünden sonra borçlanma yapılarak elde edilen hizmetlerin toplanması suretiyle, 5561 sayılı Kanunla getirilen şartlara göre aylık bağlanmasına yeterli olması nedeniyle ölüm aylığı, borçlanma bedelinin ödendiği tarihi takip eden ay başından başlatıldığından, adı geçenin 299 gün askerlik borçlanma tutarını 14/02/2013 tarihinde ödemesi ve babasının kamu işçisi olması nedeniyle, borçlanma bedelinin ödendiği tarihi takip eden ay başı olan 15/02/2013 tarihinden başlamak üzere 21/02/2013 tarihinde aylık bağlandığı, 2.3. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.” hükmünün yer aldığı, 2.4. Hak sahibinin müteveffa babası için yapmış olduğu askerlik borçlanması, 5561 sayılı Kanun ve Geçici 93. Maddeye göre aylık bağlanması için öngörülen 5 yıllık sigortalılık süresi ve 900 gün prim ödenmiş olması koşulunu, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra askerlik borçlanması yapmak suretiyle hak etmesi nedeniyle, kişi üzerinde geçmişe dönük hak sahipliği koşulu oluşmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1. “Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 1 inci maddesi; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 2925 sayılı Tarım
İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanunu ve bu Kanunla mülga 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabi olanlar, bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında kabul edilir.
17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu
Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı kanunlara göre bağlanan veya hak kazanan; aylık, gelir ve diğer ödenekler ile 8/2/2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre ödenmekte olan ek ödemenin verilmesine devam edilir. Bu gelir ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümleri uygulanır.” 6. 29/07/1964 tarihli ve 11766 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanununun; 6.1. “Yaşlılık aylığından yararlanma şartları:” başlıklı 60 ıncı maddesinin (F) bendi; “Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların, er olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır, altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.
Ancak Kanunla kurulmuş bulunan diğer sosyal güvenlik kuruluşları mevzuatına göre sigortalı veya iştirakçi olanlar hakkında yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz.
Sigortalıların grev ve lokavtta geçen süreleri, grev ve lokavtın sona ermesinden itibaren altı ay içinde kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında olmak suretiyle, talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartıyla borçlandırılır.
Borçlandırılan sürenin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına katılır. Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.
Aylık bağlanmasına askerlik, grev ve lokavt borçlanması ile hak kazanılması durumunda kendilerine, borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır.” 6.2. 66 ncı maddesinin (c) bendi; “5 yıldan beri sigortalı bulunup, sigortalılık süresinde en az 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş durumda, Ölen sigortalının hak sahibi kimselerine aylık bağlanır.” 6.3. Geçici 93 üncü maddesi; “Bu Kanunun 66 ncı maddesinin (c) bendi ile 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununun 26 ncı maddesinin (a) bendinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce bu değişiklikle öngörülen şartları yerine getiren sigortalının hak sahiplerinin aylıkları bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ödeme dönemi başından geçerli olmak üzere başlatılır.” 7. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin “Eski gelir ve aylıklarda durum değişiklikleri ve alt sınır aylığı” başlıklı Geçici 4’üncü maddesi; “Sigortalı veya hak sahiplerine, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 506, 1479, 2925 ve 2926 sayılı kanunlara göre bağlanıp, Kanun hükümlerine göre ödenmesine devam edilen gelir ve aylıkların, durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili Kanun hükümleri uygulanır. 21/4/2005 tarihli ve 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi hükümleri saklıdır.
Kanunun yürürlük tarihinden önce ölen sigortalıların hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanmasında, sigortalıya ilişkin koşulların tespiti ile gelir veya aylığın hesaplanması ve paylaştırılmasında ölüm tarihindeki, hak sahiplerine ilişkin koşulların tespitinde ise hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarihteki
Kanun hükümleri uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafından, kamu işçisi olan müteveffa babası ‘nin; 4/1-(a) kapsamında bulunan toplam 615 prim ödeme gün sayısına istinaden ölüm aylığı almak amacıyla, müteveffanın askerlik yaptığı
1928/Şubat ve 1929/Kasım tarihleri arasında geçen 299 gün askerlik süresi için oluşturulan borç tutarını 14/02/2013 tarihinde ödendiği ve borçlanma bedelinin ödendiği tarihi takip eden aybaşı olan 15/02/2013 tarihinden itibaren tarafına babasından dolayı ölüm aylığı bağlandığı, ancak başvuranın babasından dolayı ölüm aylığı başlangıç tarihinde 2008 yılının esas alınması gerektiğinden bahisle geriye dönük beş yıllık aylıkları da talep ettiği, buna karşın SGK tarafından, ödemenin yapıldığı tarihi takip eden ay başından aylıkların başlatılacağı hususunun hüküm altına alındığı gerekçesiyle talebin reddedildiği, bunun üzerine başvuranın geriye dönük beş yıllık ölüm aylıklarının ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
10. Başvuruya konu uyuşmazlığın, başvurana babasından dolayı bağlanan ölüm aylığının başlangıç tarihi noktasında toplandığı görülmektedir.
11. Kanunların zaman bakımından uygulanmasında, her kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra meydana gelen olaylara uygulanması esastır. Bu doğrultuda, kanunun yürürlük tarihinden önceki olaylara uygulanması için özel bir kanun hükmünün varlığı gerekli olduğu gibi, yürürlükten kaldırılan kanunun ileriye etkili olarak uygulanmaya devam edilebilmesi için de yine özel bir kanun hükmünün varlığı zorunludur. Nitekim 5510 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrası ile kanun koyucu, mezkûr
Kanun’un yürürlüğünden önceki sosyal güvenlik kanunları uygulanmak suretiyle hak sahiplerine bağlanılan veya hak kazanılan gelir veya aylıkların, durum değişikliği sebebine bağlı olarak kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, Kanun’un yürürlük tarihinden önceki hükümlerin esas alınması gerektiğini benimsemiştir.
12. Buna göre, 2008/Ekim ay başından önce ölen 4/1-(a) kapsamındaki sigortalıların hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanması ve sigortalıya ilişkin koşulların tespiti 506 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılmaktadır. 506 sayılı Kanunun 66’ncı maddesinin (c) ve 2925 sayılı Kanunun 26’ncı maddesinin (a)
bentleri yeniden düzenlenerek; ölüm aylığı bağlanmasında 5 yıllık sigortalılık süresi ve en az 900 gün prim ödemiş olma şartı getirilmiş, 506 sayılı Kanuna eklenen geçici 93’üncü madde ile de 18/10/2006 tarihinden önce ölen sigortalıların hak sahiplerine müracaatları halinde, söz konusu şartlarla aylık bağlanmasına imkan sağlanmıştır.
13. Bununla birlikte 506 sayılı Kanunun askerlik borçlanmalarına ilişkin hükümlerin düzenlendiği 60 ıncı maddesinin (F) bendinde, aylık bağlanmasına askerlik, grev ve lokavt borçlanması ile hak kazanılması durumunda hak sahiplerine, borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanacağının hüküm altına alındığı görülmektedir.
14. Bu bilgiler ışığında başvuranın 506 sayılı Kanun kapsamında kamu işçisi olan müteveffa babasının 4/1a kapsamında bulunan toplam 615 prim gününe askerlik borçlanması yapmak suretiyle 299 prim günü daha ekleyerek 900 gün prim ödeme şartını yerine getirdiği ve söz konusu borçlanmaya ilişkin ödemenin yapıldığı 14/02/2013 tarihini takip eden ay başından yani 15/02/2013 tarihinden itibaren tarafına babasından dolayı ölüm aylığı bağlandığı tespit edilmiştir.
15. Kurumumuz tarafından yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 506 sayılı Kanun kapsamında olan müteveffa babasından dolayı ölüm aylığından yararlanmak amacıyla askerlik borçlanması
yapmak suretiyle eksik kalan 299 prim gününü ödediği, buna istinaden SGK tarafından 506 sayılı Kanunun
60 ıncı maddesinin (F) bendinde, aylık bağlanmasına askerlik borçlanması ile hak kazanılması durumunda
hak sahiplerine, borçlanma tutarının ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanacağı hükmü karşısında 14/02/2013 tarihini takip eden ay başında babasından dolayı ölüm aylığı bağlanmasına yönelik idari işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kayseri İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi