|
ÖZET: Başvuru, askerlik borçlanmasıyla ilgili işlemlerin, başvuru tarihine göre yapılması talebini içermektedir. Başvuran, 18 aylık askerlik süresini borçlanmak için 26/12/2022 tarihinde Marmaris Sosyal Güvenlik Merkezine başvurmuş, ancak memur statüsü nedeniyle işlemin görev yaptığı kurum aracılığıyla yapılması gerektiği belirtilmiştir. Başvuru, 28/12/2022 tarihinde Muğla İli İlçesi Komutanlığına teslim edilmiş, ancak SGK’ya ulaşması Ocak 2023’te gerçekleşmiştir. Bu durum, borçlanma tutarının 2023 yılı mali değerine göre hesaplanmasına yol açmış ve başvurana 60.412,23 TL borç çıkarılmıştır. Başvuran, dilekçesinin verildiği tarihin esas alınarak hesaplama yapılmasını talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvurunun 5434 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirildiğini belirtmiş ve başvuranın dilekçesinin SGK kayıtlarına geçtiği tarihin esas alındığını ifade etmiştir. Bu bağlamda, askerlikte geçen sürelerin borçlandırılması için gerekli başvuruların belirli süreler içinde yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. Ayrıca, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına, başvuruların kabul edilmesi yönünde talimat verilmesi hususunda tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12408-S.23.19705
BAŞVURU NO : 2023/4574
KARAR TARİHİ : 29/09/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Askerlik borçlanmasına yönelik işlemlerin, görev yaptığı idareye başvuru tarihi esas alınarak yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran; 18 aylık askerlik süresini borçlanmak için Marmaris Sosyal Güvenlik Merkezine (SGM) 26/12/2022 tarihinde başvuruda bulunduğunu, SGM çalışanı tarafından memur statüsünde olduğu gerekçesiyle başvurusunun ancak görev yaptığı kurum aracılığıyla yapabileceği hususunda bilgi verildiğini, söz konusu bilgiyi Alo 170 hattını arayarak teyit ettiğini, bunun üzerine 28/12/2022 tarihinde ıslak imzalı dilekçesini çalışmakta olduğu Muğla
İli İlçesi Komutanlığı Hizmet Birlikler Komutanlığı yazı işleri bürosuna teslim ettiğini, ancak 28/12/2022 tarihinde Kurumunda kayıt altına alınan evrakların Ocak 2023’te SGK’ya ulaştığını, bu nedenle borçlanmaya ilişkin tutar hesaplanırken SGK tarafından 2023 yılı mali değerinin esas alındığını ve tarafına 60.412,23 TL borç çıkarıldığını, oysa dilekçesini çalıştığı kuruma verdiği tarihin esas alınarak, 2022 yılı katsayıları üzerinden hesaplama yapılması gerektiğini ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini ve fazlaya ilişkin tutarın tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 28/04/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen
15.05.2023 tarihli ve sayılı yazıda:
2.1. Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı,
5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun mülga ek 8 inci maddesi “102 nci maddede yazılı süreler
içinde yazı ile Sandığa müracaat edeceklerin; …
d)1/1/1950 tarihinden sonra yedek subay okulunda öğrenci olarak geçen sürelerinin, …
borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklenir.” hükmünü, Aynı Kanunun 102 nci maddesi ise
“…
a) İstekleri ile emekliye ayrılacak olanların bu paraları istek tarihlerinden en az altı ay önce, b) Kurumlarınca re’sen (Malüllük, yas haddi dahil) emekliye ayrılacak olanlarla ölenlerin, görevleri ile ilgililerinin kesildiği tarihlerden itibaren en geç altı ay içinde, Kendileri veya dul ve yetimleri tarafından Sandığa ödenmiş olması şarttır.
… ” hükmünü amir olduğu, 2.2. Bu hükümler uyarınca, askerlikte er olarak geçen sürelerin 5434 sayılı Kanunun 102 nci maddesinde belirtilen süreler içinde Kuruma yazılı olarak müracaat etmeleri halinde borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklendiği, 2.3. 5434 sayılı Kanunun ek 8 inci maddesinde açıkça Kuruma müracaat edilmesi gerektiğinin hükme bağlandığı, ilgililerin görev yaptıkları kurumlara yapılan başvuruların kabul edileceğine ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, 2.4. İlgilinin askerlikte geçen süresinin borçlandırılmasını istekli 28/12/2022 tarihli dilekçesini görev yaptığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığına verdiği anılan Komutanlıkça da 11/1/2023 tarihli ve sayılı yazı ekinde SGK’ye gönderildiği, söz konusu yazı ve eki dilekçenin 24/1/2023 tarihinde SGK kayıtlarına geçtiği, 2.5. Bu nedenle söz konusu dilekçenin SGK kayıtlarına geçtiği 24/1/2023 tarihi esas alınarak 13/2/2023 tarihli ve sayılı borç fişi ile 1 yıl 6 aylık askerlik süresinin borçlandırıldığı, söz konusu borç fişinin
Deniz Kuvvetleri Komutanlığına gönderildiği, 2.6. İlgilinin askerlik borçlanmasına ilişkin borç tutarının 13/2/2023 tarihli ve sayılı tahakkuk tablosu ile 60.412,23 TL olarak tespit edildiği, borç tahakkuk tablosu ile borç tutarının ödendiğine dair belgenin bir örneğinin gönderildiği, 2.7. Dolayısıyla SGK tarafından yapılan borçlanma işleminin 5434 sayılı Kanunun ek 8 inci maddesine göre yapıldığı ve yapılan işlemde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, 3. Diğer yandan; Kurumumuzun 28/04/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben MSB Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Personel Başkanlığı tarafından gönderilen 03.05.2023
tarihli ve sayılı yazıda:
3.1. 28.12.2022 tarihli askerlik borçlanmasına ait dilekçesinin aynı tarih ve kayıt numarasıyla 09.01.2023 tarihinde Dz.K. Personel Başkanlığına intikal ettiği, 3.2. 11.01.2023 tarihinde borçlanma bilgi/belgelerin SGK Kamu Görevlileri Tescil ve Hizmet Daire
Başkanlığına gönderildiği,
3.3. SGK Kamu Görevlileri Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığının 13.02.2023 tarihli numaralı hizmet borçlanma fişinin 01.03.2023 tarihinde Dz.K.Personel Başkanlığına geldiği, 3.4. 07.03.2023 tarihinde 13.02.2023 tarih ve sayılı tahakkuk tablosu ile 60.412,23 TL olarak tespit edilmiş borç tutarının personele tebliğ edildiği, 3.5. 24.03.2023 tarihli K.lığının yazısı ile borç tutarının başvuran tarafından ödendiğinin tespit edildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; “5434 Sayılı Kanuna İlişkin
Geçiş Hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin sırasıyla 4 üncü ve 5 inci fıkraları; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.”
“Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.”, 7. 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun;
7.1. Ek 8 inci maddesi; “102 nci maddede yazılı süreler içinde yazı ile Sandığa müracaat edeceklerin:
a) Borçlandırılma mevzuuna giren geçmiş hizmetlerinin, b) Emvali metruke veya mübadil hesabı carisinden aylık, ücret almak suretiyle geçmiş sürelerinin, c) Muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen sürelerinin, d) 01/01/1950 tarihinden sonra yedek subay okulunda öğrenci olarak geçen sürelerinin,
e) Sonradan kanunla sürekli hale getirilen kadrolarda ve sigorta dışında geçen sürelerinin, En çok 15 yılı, istek tarihindeki (Re’sen emekliye sevk olunanlarla, ölenlerin vazife ile ilgilerinin kesildiği tarihlerdeki) emeklilik keseneğine esas derece tutarları nazara alınmak ve bu tarihlerde derece tutarlarının tabi olduğu kesenek ve karşılık tutarı üzerinden borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklenir.
Ancak; muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er, yedek subaylıkta yedek subay okulu öğrencisi, olarak geçmiş ve
bu maddeye göre borçlanılması kabul edilmiş bulunan hizmetlerden:
1. Daha önce herhangi bir sebeple fiili hizmet sayılan süreler, 2. Hastalık veya cezai bir sebeple uzayan süreler, 3. Vazife malüllüğü sebebiyle kendilerine vazife malüllüğü aylığı bağlanmış olanların da erlikte ve yedek subay okulunda geçen süreleri, İçin borçlanma yapılmaz.
Çeşitli kanunlarla borçlandırılan süreler ile bu madde gereğince eklenecek sürelerin toplamı 10 yılı geçemez.
Sandıkça adlarına borç kaydedilecek bu paralar, müracaat tarihlerini takip eden aydan itibaren keseneğe esas derece tutarları üzerinden emeklilik keseneği nisbetinde 16 ve 17 nci maddeler gereğince kurumları tarafından tahsil edilerek Sandığa gönderilir.
İstiyenler borçlandıkları paraları toptan ödeyebilecekleri gibi aylıklarından daha fazla miktarda kesinti de yaptırabilirler.
Borçlanma isteğinden dönülemez.
87 nci maddede yazılı olanların ayrılışlarında borçlanmaları iptal edilerek bundan tahsil edilen miktarlar
kesenekleri ile birlikte kendilerine geri verilir.
83 üncü maddede yazılı miktarlara borçlandırılan paradan yalnız tahsil edilen miktarlar eklenerek artığı
silinir.
Borçlanmaları iptal edilenlerden tekrar emeklilik hakkı tanınan vazifelere girenlerin aldıkları toptan ödeme veya keseneklerini 102 nci maddeye göre geri vermiş olmaları halinde iptal edilen borçlanmaları ile silinen borç artıkları yenilenir.
Borçlandırıldıkları paraların tamamını ödemeden emekli, adi veya vazife malüllüğü aylığı bağlananların bağlanan aylıklarından, Dul ve yetimlerine aylık bağlanmasını gerektiren hallerde borç artıkları bağlanan aylıklar nisbetinde dul ve yetimlere bölünerek bu aylıkların herbirinden, Emeklilik keseneği nisbetinde tahsil olunur.
Aylığa müstehak dul ve yetim bırakmadan ölüm halinde veya dul ve yetimlerin aylıklarının bu kanun hükümlerine göre kesilmesinde, kendilerine isabet eden borç artığı aranmaz.
Bunlardan tekrar veya sonradan aylığa müstehak olacakların hisselerine isabet eden borçlar aylıklarından tahsil olunur.”,
7.2. Ek 31 Maddede: “İştirakçilerden veya dul ve yetimlerinden 102 nci maddede yazılı süreler içerisinde yazı ile Sandığa müracaat edeceklerin; T.C. Emekli Sandığına yazılı olarak başvurdukları tarihteki öğrenim durumu itibariyle tabi oldukları personel kanunlarında yer alan hükümlere göre belirlenecek göreve giriş derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamının, o tarihte yürürlükte olan katsayılarla çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre hesap edilir. Bu hüküm, bu Kanunun ek ve değişiklikleri ile diğer kanunlarla getirilen bütün borçlanmalar hakkında da uygulanır.” hükmünü amirdir.
8. 5510 sayılı Kanunun Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Sigortalıların Sigortalılık – Tahsis ve Ödeme
İşlemleri Hakkında Genelgenin “Borçlanma” Başlıklı Üçüncü Bölümünde; 8.1. “3. Borçlanmada Başvuru Süresi ve İstek” Başlığında; “Genel Olarak Başvuru Süresi
Hizmet borçlanması isteğe bağlıdır. Kanun uyarınca borçlanma hakkı bulunanlar bu Kanun kapsamında sigortalı sayıldıkları süre içinde her zaman borçlanma isteğinde bulunabilirler.
Ancak Kanun kapsamında borçlanma talebinde bulunacak iştirakçiler; a)İstekle emeklilik talebinde bulunmadan en az 6 ay önce kendileri, b)Resen malulen yaş haddi sebebiyle emekliye ayrılanlar görevleriyle ilgilerinin kesildiği tarihten itibaren
6 ay içinde kendileri,
c)5434 iştirakçisi iken ölenlerin ise ölüm tarihinden itibaren 6 ay içinde dul ve yetimleri, Kuruma yazılı olarak veya, Hizmet Takip Programı üzerinden ya da e-devlet üzerinden müracaat etmek suretiyle borçlanma talebinde bulunabileceklerdir.” 8.2. “Borçlanma Dilekçelerinin Şekli” Başlığında; “Borçlanma isteğe bağlı olduğundan, dilekçelerde borçlanma isteğinin açık bir biçimde belirtilmiş olması gerekmektedir. Ancak, dul ve yetimlerin Kurumumuza verdiği dilekçede açıkça borçlanma ifadesi olmamasına karşın “askerlikte geçen süresi de dikkate alınarak, aylık bağlanması” şeklindeki ifadesi borçlanma isteği olarak kabul edilecektir.
01/11/1984 tarihli ve 3071 sayılı dilekçe hakkının kullanılmasına dair Kanunun 4 üncü maddesinde dilekçede imza ve adres bulunması gerektiği hükme bağlanmış olduğundan Kanuna uygun olmayan dilekçelere göre borçlanma yapılmayarak, yeni bir dilekçe istenecektir. Bu takdirde borçlanma, yeni dilekçenin Kurum kaydına alındığı tarihteki hükümler esas alınarak yapılacaktır.
Borçlanma dilekçelerinin imzasız olduğu fark edilmeden yazışma yapılarak belge istenmesi ve kurumlar ve şahıslarca da istenilen bilgi ve belgelerin gönderilmesi halinde borçlanma istemi teyit edilmiş olduğundan borçlanma yapılacaktır.
Borçlanma istek dilekçelerini kurumlarına veren iştirakçilerden, dilekçeleri gönderilmemekle beraber bu istekleri kurum yazısı ile bildirilen ve kurum yazısı ekinde borçlandırma ile ilgili diğer belgeleri bulunan
ancak dilekçesi gönderilmeyenlerin dilekçelerinin sonradan başka bir yazı ile gönderilmesi ya da borçlandırma ile ilgili dilekçelerinin kurumlarınca Kurumumuza gönderildiği bildirildiği halde, dilekçeleri bulunamayanların yine borçlandırma ile ilgili diğer belgelerinin gönderilmiş olması şartıyla borçlanma istek tarihi olarak kurum yazısının Kurumumuz kaydına geçiş tarihi esas alınarak borçlanma işlemi yapılacaktır.
Kurumumuza borçlanmak üzere başvuran ancak hizmetlerini daha sonra mahkeme kararı ile tespit ettiren iştirakçilerin veya ölümleri halinde aynı durumda olan dul ve yetimlerin, mahkeme kararı ile tespit edilen hizmetleri bu dilekçeleri esas alınmak suretiyle borçlandırılacaktır.
Başvuru süresi hak düşürücü bir süre olduğundan l8 yaşını doldurmayan yetimin dilekçesine göre de borçlanma işlemleri yapılacaktır.
Ayrıca, gerek Hizmet Takip Programı üzerinden gerekse de Kurumca duyurusu yapılmak suretiyle belirlenen diğer elektronik yollarla yapılan borçlanma talepleri kabul edilecek ve borçlanma işlemi borçlanmaya ilişkin bilgi ve belgelerin tamamlanmasını müteakip yapılacaktır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuranın 18 aylık askerlik süresini borçlanmak amacıyla 28/12/2022 tarihli dilekçesiyle görev yaptığı idare olan Komutanlığı Hizmet Birlikler Komutanlığına başvuruda bulunduğu, Komutanlık tarafından 28.12.2022 tarihli dilekçesinin aynı tarih ve kayıt numarasıyla 09.01.2023 tarihinde Dz. K. Personel Başkanlığına, buradan da 11.1.2023 tarihli ve sayılı yazı ekinde posta ile SGK’ye gönderildiği, söz konusu yazı ve eki dilekçenin 24.1.2023 tarihinde SGK kayıtlarına geçtiği, dilekçenin SGK kayıtlarına geçtiği 24.1.2023 tarihi esas alınarak 1 yıl 6 ay askerlik süresinin borçlandırıldığı, başvuranın 2023 yılı katsayıları esas alınarak borçlandırılma işlemine itiraz ile Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
11. Başvuruya konu uyuşmazlığın; başvuranın borçlandırma işlemlerinde dilekçesini görev yaptığı idareye verdiği tarihteki katsayıların esas alınıp alınmayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.
12. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı
Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine
tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.” hükmünü, Aynı maddenin beşinci fıkrası, “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı
Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.”, hükmünü amirdir.
Bu hükümler uyarınca, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağının düzenlendiği, dolayısıyla somut olaya ilişkin uyuşmazlıkta 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı açıktır.
13. Askerlikte geçen sürelerin borçlandırılmasına yönelik düzenlemelerin 5434 sayılı Kanunun ek 8 inci ve ek 31 inci maddesinde yer aldığı görülmektedir. Buna göre Sandığa müracaat ile birlikte muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen sürelerin, emeklilik keseneğine esas derece tutarları nazara alınmak ve bu tarihlerde derece tutarlarının tabi olduğu kesenek ve karşılık tutarı üzerinden borçlandırılmak suretiyle, fiili hizmet sürelerine ekleneceği, yapılacak olan borçlandırmaların ise T.C. Emekli Sandığına yazılı olarak başvurdukları tarihte yürürlükte olan katsayılarla çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre hesap edileceği açıkça düzenlenmiştir.
14. Diğer yandan; 5510 sayılı Kanunun Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Sigortalıların Sigortalılık – Tahsis ve Ödeme İşlemleri Hakkında Genelge ile de askerlik borçlanmasına yönelik taleplerinin hangi usulle yapılacağı düzenlenmiştir. Şöyle ki, iştirakçilerin SGK’ye yazılı olarak veya Hizmet Takip Programı üzerinden ya da e-devlet üzerinden müracaat etmek suretiyle borçlanma talebinde bulunabilecekleri, borçlanma istek dilekçelerini kurumlarına veren iştirakçilerden, dilekçeleri gönderilmemekle beraber bu istekleri kurum yazısı ile bildirilen ve kurum yazısı ekinde borçlandırma ile ilgili diğer belgeleri bulunan ancak dilekçesi gönderilmeyenlerin dilekçelerinin sonradan başka bir yazı ile gönderilmesi ya da borçlandırma ile ilgili dilekçelerinin kurumlarınca SGK’ye gönderildiği bildirildiği halde, dilekçeleri bulunamayanların yine borçlandırma ile ilgili diğer belgelerinin gönderilmiş olması şartıyla borçlanma istek tarihi olarak kurum yazısının SGK kaydına geçiş tarihi esas alınarak borçlanma işlemi yapılacağı düzenlenmiştir.
15. Bu bilgiler ışığında iştirakçilerin askerlik borçlanmasına yönelik talep dilekçelerinin SGK kayıtlarına girdiği tarih esas alınarak, borçlanmaya yönelik yapılan işlemlerin hukuka uygun yapıldığı değerlendirilmektedir.
16. Diğer yandan Kurumumuza muhtelif tarihlerde yapılan emsal başvurulardan da görüldüğü üzere, Sosyal
Güvenlik Kurumunun hiyerarşik anlamda alt seviyede yer alan hizmet birimleri olan Sosyal Güvenlik
Müdürlüklerine askerlik borçlanmasına yönelik yapılan başvuruların, kamu çalışanı olduğu gerekçesiyle iştirakçilerin borçlanma talep dilekçelerini görev yaptıkları kuruma vermeleri gerektiği hususunda yönlendirildiği ve talep dilekçelerinin kayda alınmadığı iddiaları göz önüne alınarak yapılan değerlendirmede;
16.1. 12 Ekim 2018 Tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2018/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Genelgesinde; kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde sorun çözen, çözüm üreten, sonuç ve vatandaş odaklı devlet anlayışı ile bürokrasinin azaltılması Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin öncelikli hedeflerinden olduğu, kamu hizmetlerinde hantallığa sebebiyet veren hususların ortadan kaldırılması, milletimize hizmetlerin süratli ve en iyi şekilde sunulması, devlet ve millet bütünleşmesini zedeleyen davranışlardan kaçınılması gerekmekte olduğu, 16.2. Bu itibarla; kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan tüm başvurularda, talebin sonuçlandırılması başka bir idari makamın görev alanında kalsa dahi, başvurular anında incelenerek takip edilerek, talebin ilk başvuru yerinde neticelendirilmesine özen gösterilecek, başvuru sahibine yapılan işlemler hakkında gecikmeksizin nihai ve kesin bilgi verilerek, başvuruların süratli ve doğru sonuçlandırılması amacıyla gerekli tüm tedbirlerin alınması gerektiği, düzenlenmiştir.
17. Bununla birlikte; iştirakçilerin SGK’ye yazılı olarak veya Hizmet Takip Programı üzerinden ya da edevlet üzerinden müracaat etmek suretiyle borçlanma talebinde bulunabileceklerine ilişkin düzenleme kapsamında, Sosyal Güvenlik Kurumunun hiyerarşik manada alt seviyede yer alan hizmet birimleri olan
Sosyal Güvenlik Müdürlüklerine de başvuruda bulunabileceklerine dair tereddüt yoktur. Bu anlamda
Sosyal Güvenlik Kurumu ile Sosyal Güvenlik Müdürlükleri arasında bütünlüğü sağlayan bir araç olan hiyerarşinin de bu amaca hizmet ettiği açıktır. Nitekim, Anayasanın 123 üncü maddesinde, idarenin, kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu, idarenin kuruluş ve görevlerinin, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı açıkça hüküm altına alınmıştır.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 18.1. SGK tarafından başvurana 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması, bu hükümler kapsamında
Sandığa müracaat tarihinin dikkate alınmak suretiyle dilekçesinin SGK kayıtlarına geçtiği tarih olan
24.1.2023 tarihli katsayılar esas alınarak yapılan borç tahakkuk işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete
aykırılık tespit edilememiştir.
18.2. Diğer yandan; kamu görevlilerinin borçlanma talep dilekçelerini görev yaptıkları kuruma vermeleri gerektiğinden bahisle dilekçelerin kabul edilmemesine yönelik olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi bakımından, idarenin bütünlüğü ilkesinden hareketle Sosyal Güvenlik Kurumuna, taşra uzantıları olan
Sosyal Güvenlik İl ve İlçe Müdürlüklerine, aradaki hiyerarşi hatırlatılmak suretiyle kendilerine yapılan başvuruların kabul edilmesi yönünde talimat göndermesi hususunda tavsiyede bulunulması sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemeleri nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE – KISMEN REDDİNE, Başvuranın askerlik borçlanmasına yönelik borç tutarının, görev yaptığı idareye başvuru tarihindeki katsayılar esas alınarak hesaplanması ve fazlaya ilişkin ödediği tutarın tarafına iadesine yönelik talebinin
REDDİNE;
Diğer yandan;
Kurumumuza bu konuda yapılan başvurular da dikkate alınarak, idarenin bütünlüğü ilkesinden hareketle
Sosyal Güvenlik İl ve İlçe Müdürlüklerine, aradaki hiyerarşi hatırlatılmak suretiyle kendilerine borçlanmaya yönelik yapılan başvuruların kabul edilmesi yönünde talimat göndermesi hususunda
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA VE SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA, tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi