|
ÖZET: Başvuran, 2023 Nisan ayından itibaren emekli maaşının 7.500 TL olarak belirlenmesine rağmen, kendisine 5.500 TL üzerinden ödeme yapıldığını belirterek, eksik ödenen tutarın kendisine ödenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın aylık başlangıç tarihinin 1 Nisan 2023 olduğunu ve yeni taban aylık artışının yalnızca Nisan ayı ödeme döneminden itibaren geçerli olduğunu ifade etmiştir. Bu nedenle, başvuranın ilk maaşının 5.500 TL üzerinden ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini inceleyerek, hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit etmemiştir. 5510 sayılı Kanun’un ek 19. maddesi uyarınca, emeklilere ödenecek aylıkların 7.500 TL’den az olamayacağı düzenlenmiştir. Ancak, bu artışın hangi tarihten itibaren geçerli olacağına dair düzenlemeler, başvuranın aylık başlangıç tarihi ile ödeme dönemi arasındaki süreyi dikkate alarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve SGK’ya tebliğ edilmesi sağlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesini önerirken, başvuranın hukuki yollara başvurma hakkının da devam ettiğini belirtmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11376-S.23.18260
BAŞVURU NO : 2023/5035
KARAR TARİHİ : 14/09/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın 7.500 TL taban aylık düzenlemesinin tarafına yaşlılık
BAŞVURUNUN KONUSU :
aylığı bağlandığı Nisan ayının başından itibaren uygulanması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 10/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; en düşük emekli maaşının Nisan ayında 7.500
TL olacağının düzenlendiği halde kendisine bağlanan ilk emekli maaşının 7.500 TL üzerinden değil de
5.500 TL üzerinden ödendiğini belirterek eksik ödenen tutarın tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 16.06.2023 tarihli ve E- – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 5510 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde tanımlanan “Ödeme dönemi” kavramının bu Kanun’a göre bağlanan gelir ve aylıkların, ödeme tarihinden takip eden ödeme tarihine kadar geçen süreyi ifade ettiği, 2.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde 4’üncü maddenin birinci fıkrasının; (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki ay başından itibaren aylık bağlanacağının düzenlendiği, 2.3. 7447 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un ek 19’uncu maddesinde yapılan ibare değişikliğinin (5.500 TL ibaresinin 7.500 TL şeklinde değiştirilmesi) 2023 yılı Nisan ayı ödeme döneminden itibaren uygulanmak üzere yürürlüğe girdiği,
2.4. SSK (4/1-(a)) kapsamında gelir veya aylık almakta olanların tahsis numarasının son rakamı; tek olanlardan; 9 olanlar her ayın 17’sinde, 7 olanlar her ayın 18’inde, 5 olanlar her ayın 19’unda, 3 olanlar her ayın 20’sinde, 1 olanlar her ayın 21’inde, çift olanlardan; 8 olanlar her ayın 22’sinde, 6 olanlar her ayın 23’ünde, 4 olanlar her ayın 24’ünde, 2 olanlar her ayın 25’inde, 0 olanlar her ayın 26’sında ödemelerini aldığı, BAĞ-KUR (4/1-(b)) kapsamında gelir veya aylık almakta olanların tahsis numarasının son rakamı;
0 ve 2 olanlar her ayın 28’inde, 1 ve 3 olanlar her ayın 26’sında, 4, 6 ve 8 olanlar her ayın 27’sinde, 5, 7 ve
9 olanlar her ayın 25’inde ödemelerini aldığı,
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesi; “Bu Kanunun uygulanmasında;
…
18) Ödeme dönemi: Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıkların, ödeme tarihinden takip eden ödeme
tarihine kadar geçen süreyi, …
ifade eder.”, 5.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi” başlıklı 30’uncu maddesi; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, b) (Değişik bend: 17.04.2008 – 5754 S.K/Madde 18) (c) bendinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yetkili makamdan alınan emekliye sevk onayı üzerine görevleriyle ilişiğinin kesildiği tarihi takip eden, c) (Değişik bend: 17.04.2008 – 5754 S.K/Madde 18) (c) bendinde belirtilen sigortalılardan her ne şekilde olursa olsun görevinden ayrılmış ve daha sonra başka bir sigortalılık haline tabi olarak çalışmamış olanlar ile kontrol muayenesi sonucu aylığı kesilenlerden yaşlılık aylığına hak kazananlara ise istek tarihini takip eden, ay başından itibaren aylık bağlanır.
/
Aylığın ödenmesine başlanacağı tarihte hastalık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği almakta olan sigortalının yaşlılık aylığı, geçici iş göremezlik ödeneği verilme süresinin sona erdiği tarihi takip eden ay başından başlar. Ancak, bağlanacak yaşlılık aylığı geçici iş göremezlik ödeneğinin aylık tutarından fazla ise, aradaki fark birinci fıkraya göre tespit edilecek tarihten başlanarak verilir.
(Değişik 3. fıkra: 17.04.2008 – 5754 S.K/Madde 18) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa sigortalı olan kişilerden yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) (…) bendi hariç olmak üzere bu Kanuna göre veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir. Bunlardan bu Kanuna tabi çalıştıkları süre zarfında 80 inci maddeye göre belirlenen prime esas kazançları üzerinden 81 inci madde gereğince kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasına ait prim alınır. Yaşlılık aylığı kesilenlerden, işten ayrılarak (…)
yeniden yaşlılık aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunanlara ya da emekliye ayrılan veya sevk edilenlere, yazılı istek tarihini veya görevinden ayrıldığı tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren yeniden yaşlılık aylığı hesaplanarak bağlanır. Yeni aylık, eski aylığın kesildiği tarihten sonra aylıklara yapılacak artışlar uygulanarak bu fıkrada belirtilen aylık başlangıç tarihi itibarıyla bulunan tutarı ile emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylığın toplamından oluşur. Emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmı aylık, talep tarihindeki emeklilik öncesi ve sonrası prim ödeme gün sayısı ve emeklilik sonrası çalışmaya ait prime esas kazançları üzerinden 29 uncu maddeye göre hesaplanan aylığın emeklilik sonrası prim ödeme gün sayısına orantılı bölümü kadardır.
b) (Değişik bend: 29.01.2016 – 6663 S.K/Madde 24) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya başlayanlardan aylıklarının kesilmesi için yazılı istekte bulunanların yaşlılık aylıkları talep tarihini takip eden ay başından itibaren kesilir. Bu sigortalılar hakkında bu fıkranın (a)
bendi hükümleri uygulanır.”, 5.3. Ek 19’uncu maddesi; “Bu Kanun veya bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerine göre malullük ve yaşlılık sigortasından ödenen aylıklar ve aylıklar ile birlikte her ay itibarıyla yapılan ödemeler toplamı dosya bazında, 8/2/2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 inci maddesi uyarınca yapılacak ek ödeme dâhil 7.500 Türk lirasından az olamaz. Ölüm sigortasından yapılan ödemeler toplamı ise bu tutarın hak sahiplerinin hisseleri oranı esas alınarak tespit olunacak tutarından az olamaz.
Bu Kanun kapsamında hesaplanan aylıklar, bu madde ile belirlenen tutardan düşükse aradaki fark
Hazineden tahsil edilir.
Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri gereğince bağlanan kısmi aylıklar için bu madde hükümleri uygulanmaz.”, hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle; taban aylık artışından emekli aylığının bağlandığı Nisan ayı başından itibaren yararlanmayı talep etmektedir.
8. İdare özetle; başvuranın aylık başlangıç tarihinin 01.04.2023 olduğunu ancak Kanun’da taban aylık artışının Nisan ayı ödeme döneminden geçerli olarak uygulanacağının düzenlendiğini, bu nedenle başvuranın aylık başlangıç tarihi ile ödeme dönemi tarihleri arası için önceki dönem taban aylık tutarının (5.500 TL) esas alındığını ifade etmektedir.
9. Uyuşmazlık taban aylık artışının hangi tarihten geçeli olmak üzere uygulanacağı noktasında düğümlenmiştir. Buna göre, uyuşmazlığın çözümü taban aylık artışına ilişkin düzenlemeyle birlikte ödeme dönemi ve aylık başlangıç tarihi kavramlarının da irdelenmesini gerektirmektedir.
10. 5510 sayılı Kanun’un ek 19’uncu maddesinde özetle, emeklilere ödenecek aylıkların 7.500 Türk lirasından az olamayacağı düzenlenmiştir. Söz konusu madde 5510 sayılı Kanun’a ilk olarak 17.01.2019 tarihli ve 7161 sayılı Kanun’la eklenmiştir. Maddede belirlenen 1.000 TL’lik ilk tutar ise yıllar itibarıyla artırılmış ve son olarak 05.04.2023 tarih ve 32154 sayılı R.G.’de yayımlanan 30.03.2023 tarihli ve 7447 sayılı Kanun’un 12’nci maddesiyle güncel haline getirilmiştir. 7447 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde
Kanun’un 12’nci maddesinin 2023 yılı Nisan ayı ödeme döneminden itibaren uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir. Buna göre kural, taban aylık artışının Nisan ayı ödeme döneminden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmesi şeklindedir.
11. Ödeme dönemi kavramı 5510 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde, aylıkların ödeme tarihinden takip eden ödeme tarihine kadar geçen süre şeklinde tanımlanmıştır. Ödeme dönemlerini belirleme yetkisi ise Kanun’un 55’inci maddesiyle Kuruma verilmiştir. Bu yetki çerçevesinde ödeme dönemleri sigortalıların aylık bağlanan statülerine ve tahsis numaralarının son rakamına göre ayın farklı günleri olarak (1,2,3,4,5,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28) Kurumca belirlenmiştir.
12. Diğer yandan Kanunun “Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde emekli aylıklarının istek tarihini takip eden ay başından itibaren bağlanacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla emeklilik talebinde bulunan kişilerin aylık başlangıç tarihi aynı zamanda aylıklarının bağlandığı ay başıdır.
13. Bu durumda mevcut uygulamaya göre, aynı ay başından itibaren aylık bağlanan ancak tahsis numaralarının son rakamı farklı olan emeklilerin ödeme dönemleri ayın farklı günleri olabilmektedir. Aylık başlangıç tarihi ile ilk ödeme dönemi arasındaki süreye ilişkin aylık tutarları ilgililere kıst aylık olarak ödenmektedir. Ödeme dönemi itibarıyla da 30 günlük emekli aylığı tutarları ilgililere peşin olarak ödenmeye devam edilmektedir. Yani emeklilerin aylık başlangıç tarihleri aynı zamanda ilk ödeme dönemlerinin başlangıcı olarak kabul edilmemekte dolayısıyla aylık başlangıç tarihinden ilgili ayın ödeme dönemi başlangıcına kadar olan süre ödeme dönemi olarak kabul edilmemektedir. Bu çerçevede, taban aylık artışının yapıldığı ödeme döneminin bulunduğu ay başından itibaren emekli olanlara, aylıklarının bağlandığı tarih ile ödeme dönemi başlangıç tarihine kadar olan süre için önceki taban aylık tutarı üzerinden ödeme yapılmaktadır. Örneğin 2023 yılı Mart ayı içerisinde tahsis talebinde bulunan ve tahsis numarasının son rakamının 9 olan bir sigortalıya tahsis talep tarihini takip eden ay başı olan 01.04.2023 tarihi itibarıyla aylık bağlanmakta, tahsis numarasının son rakamı esas alınarak sigortalının ödeme dönemi ayın 17’si olarak belirlenmekte, aylığı ise 01.04.2023-16.04.2023 dönemi için 5.500 TL taban aylık tutarı esas alınarak, 17.04.2023-16.05.2023 dönemi için ise 7.500 TL taban aylık tutarı esas alınarak ödenmektedir.
/
14. Sosyal güvenlik mevzuatında ilgililere yapılan ödeme tutarlarında ya da söz konusu ödemelerin dayanağı unsurlarda sıklıkla düzenleme yapılabilmektedir. Söz konusu düzenlemeler uyarınca yapılacak işlemler ve buna bağlı ödemeler anılan düzenlemelerin yürürlük tarihleri esas alınarak belirlenmektedir.
Kanunda aksine bir düzenlemeye yer verilmedikçe kanunlar yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girmektedir.
Bunun yanında yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girmekle beraber kanunda geçmişe ya da geleceğe dönük uygulanması öngörülebilir.
15. Somut olayda 5510 sayılı Kanun’un ek 19’uncu maddesindeki 5.500 ibaresini 7.500 olarak değiştiren 7447 sayılı Kanun 05.04.2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 7447 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde, taban aylık tutarındaki artışa ilişkin 12’nci maddenin 2023 yılı Nisan ayı ödeme döneminden itibaren uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği açıkça düzenlenmiştir. Anılan maddenin uygulanmasına yönelik açık bir tarih belirtilmemekle beraber 5510 sayılı Kanun uyarınca emekli aylıklarının ödenmesine ilişkin temel nitelikteki “ödeme dönemi” kavramına atıf yapılmıştır. Nitekim 2019 yılından günümüze değin taban aylık tutarına ilişkin yapılan beş değişiklikte de istikrarla aynı usulün benimsendiği görülmektedir.
16. Yasa koyucu Anayasa’da belirtilen istisnalar dışında istediği alanda ve istediği içerikte kanun çıkarabilmektedir. “Yasama Yetkisinin Genelliği” olarak adlandırılan söz konusu ilke, kanunla düzenleme alanının konu itibariyle sınırlandırılmamış olduğunu, Anayasa’ya aykırı olmamak şartıyla her konunun kanunla düzenlenebileceğini ifade eder. Anayasa’da belirtilen istisnalar dışında yasama organı istediği alanda ve istediği içerikte kanun çıkarabilir. Bu konuda geniş bir takdir alanına sahiptir. Bu itibarla yasa koyucunun taban aylık artışının hangi tarihten geçerli olmak üzere uygulanacağı yönündeki iradesini düzenlemenin ilk halinden bu yana istikrarla ödeme dönemi kavramını kullanmak suretiyle ortaya koyduğu değerlendirilmektedir.
17. Buna göre, yukarıda yer verilen çerçevede Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; somut olay özelinde başvuranın güncel taban aylık tutarından aylık başlangıç tarihi yerine ödeme dönemi başlangıç tarihinden itibaren yararlandırılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararı’nın başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
/
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi