|
ÖZET: Başvuran, oğlunun üniversiteyi bitirmesi nedeniyle aldığı yetim maaşının kesildiğini ve bu maaşın kendisine devredilmediğini belirterek, Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur. Yapılan incelemelerde, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından, ölüm aylığı oranının %75 olarak düzeltilmesi ve birikmiş fark aylıklarının ödenmesi işlemlerinin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Ancak başvuran, hala mağduriyetinin giderilmediğini ifade etmektedir.
SGK’nın yanıtında, başvuranın oğluna 2023 Ocak ayından itibaren %75 oranında ölüm aylığı bağlandığı ve bu aylıkların düzenli olarak ödendiği belirtilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması ve kesilmesi ile ilgili kuralların uygulandığı ifade edilmiştir. Başvuranın talebi üzerine yapılan düzeltmelerin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine dair karar, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından onaylanmış ve ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Başvuranın, kararın tebliğ tarihinden itibaren yasal yollara başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14184-S.23.22432
BAŞVURU NO : 2023/13416
KARAR TARİHİ : 07/11/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Ölüm aylık oranının düzeltilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 21/08/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından yapılmış olan başvuruda, başvuran; oğlunun üniversiteyi bitirdiğini ve aldığı yetim maaşının kesildiğini ancak bu maaşın tarafına devrinin yapılmadığını Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı başvuru sonrası Dostane Çözüm Kararı verildiğini ancak halen %75 oranında aylık alamadığını ifade etmek suretiyle mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Başvuranın 2023/9882 no’lu başvurusu hakkında Kurumumuzun 10/07/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) tarafından gönderilen 07/08/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle: Kurum kayıtlarının incelenmesinde, 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı almakta iken 07.05.2020 tarihinde vefat eden nin hak sahibi eşi T.C. Kimlik Numaralı ‘e %50 hisse oranı, hak sahibi oğlu ye ise %25 hisse oranı ile 01.06.2020 tarihinden itibaren 4/1-(a) kapsamında ölüm aylığı bağlandığı, nin 21.12.2022 tarihinde orta öğrenimden mezun olması nedeniyle takip eden 2023/Ocak ödeme döneminden itibaren aylığı kesilmesi gerektiği halde 2023/ Şubat ödeme döneminde kesildiği, yersiz olarak 2023/Ocak dönem aylığı ödendiği, in, 27.03.2023 tarihinde
Kurum kayıtlarına giren dilekçesinde, oğlunun aylığının kesilmesi nedeniyle ölüm aylığı oranının artırılması talebine istinaden işlem yapılarak ölüm aylığı hissesi 2023/Ocak ödeme döneminden itibaren
%75 olarak düzeltildiği ve düzeltme sonrası 2023/ OcakTemmuz dönemi için oluşan birikmiş fark aylığı tutarı ise oğlu .’ ye yapılan yersiz ödeme tutarı mahsup edilerek başvuranın maaş hesabına gönderildiği” bilgisi verilmiş olup şikayet başvurusu hakkında Dostane Çözüm Kararı verilmiş ancak
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
başvuranın şikayet konusunu yinelemesi üzerine iş bu şikayet başvurusu kapsamında yeniden inceleme safahatına geçilmiştir.
2.1. İş bu dosya kapsamında Kurumumuzun 04/09/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) tarafından gönderilen 14/09/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle: Kurum kayıtlarının incelenmesinde, in ölüm aylığı hisse düzeltme işleminin yapılarak 2023/Ocak- Temmuz ödeme dönemine ilişkin birikmiş fark aylığının ödendiği, ödenmekte olan aylıkların bir önceki ayın son günü ödeme sistemine iletildiğinden ve düzeltme işleminin Ağustos ayı içerisinde yapıldığından, 2023/Ağustos dönem aylığına ait farkın 23 Ağustos tarihinde günlük ödeme kapsamında hesabına gönderildiği, 2023 Eylül ödeme dönemi itibariyle de (Hak sahibinin ödeme günü ayın 21’idir.) adı geçenin aylıklarının 3/4 hisse ile ödenmeye devam edileceği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı kanunun “Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması” başlıklı 34’üncü maddesinde; Ölen sigortalının 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının; a) Dul eşine % 50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde
% 75’i, b) Bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmayan veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan;
1) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını
doldurmayanların veya,
2) Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında yitirip malul olduğu anlaşılanların
veya,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
3) Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlarının,
her birine % 25’i, c) (b) bendinde belirtilen çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine % 50’si, d) Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartıyla ana ve babaya toplam % 25’i oranında; ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın yukarıdaki şartlarla toplam % 25’i, oranında aylık bağlanır. Ancak, hak sahibi çocuklardan 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde
20 yaşını, yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanların, bu Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılmaları, bunlara aylık bağlanmasına engel oluşturmaz.
Sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya soy bağı düzeltilmiş veya babalığı hükme bağlanmış çocukları ile sigortalının ölümünden sonra doğan çocukları, bağlanacak aylıktan yukarıda belirtilen esaslara göre yararlanır.
Hak sahiplerine bağlanacak aylıkların toplamı sigortalıya ait aylığın tutarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için gerekirse hak sahiplerinin aylıklarından orantılı olarak indirimler yapılır.” 5.1. “Hak sahiplerinin aylıklarının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 35’inci maddesi; “Ölüm sigortasından sigortalının hak sahiplerine bağlanacak aylıklar; a) Sigortalının ölüm tarihini, b) Hak sahibi olma niteliğinin ölüm tarihinden sonra kazanılması halinde, bu niteliğin kazanıldığı tarihi, takip eden ay başından itibaren başlatılır. Hak sahiplerine bağlanan aylıklar 34 üncü maddede belirtilen şartların ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesilir.
Ancak bu Kanunun 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasının (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilenlerden öğrenci olanların sigortalı sayılmaları, bağlanan aylıkların kesilmesini gerektirmez.
Aylığın kesilmesine yol açan sebebin ortadan kalkması halinde, 34 üncü maddede belirtilen şartlar saklı kalmak kaydıyla, müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren yeniden aylık bağlanır.
Bu madde gereğince aylığı kesilen çocuklardan, sonradan Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında kaybederek malul olduğu anlaşılanlara, 34üncü maddede belirtilen şartları taşımaları halinde, malullük durumlarının tespitine esas teşkil eden rapor tarihini takip eden ay başından itibaren, 94 üncü madde hükmü saklı kalmak kaydıyla aylık bağlanır.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Yeniden bağlanan aylık, aylığın kesildiği tarihten tekrar bağlandığı tarihe kadar geçen süre için 55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre artırılmak suretiyle belirlenir.” 5.2. “Gelir ve aylıkların düzeltilmesi, yükseltilmesi, alt sınırı, ödenmesi ve yoklama işlemleri” başlıklı 55’inci maddesinin birinci fıkrası; “Bu Kanuna göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı ile hak sahibi kişilerin durumlarının, kendilerine veya başka hak sahiplerine bağlanmış bulunan gelir veya aylık tutarının düzeltilmesini gerektirir bir şekilde değişmesi halinde gelir veya aylık tutarları, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından başlanarak yeni duruma göre düzeltilir.
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle, oğlunun üniversiteyi bitirdiğini ve aldığı yetim maaşının kesildiğini ancak bu maaşın tarafına devrinin yapılmadığını Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı başvuru sonrası Dostane
Çözüm Kararı verildiğini ancak halen %75 oranında aylık alamadığını ifade etmek suretiyle mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
8. İdareden gelen bilgi-belge kapsamında; başvuranın, oğlunun aylığının kesilmesi nedeniyle ölüm aylığı oranının artırılması talebine istinaden işlem yapılarak ölüm aylığı hissesi 2023/Ocak ödeme döneminden itibaren %75 olarak düzeltildiği ve düzeltme sonrası 2023/ Ocak-Temmuz dönemi için oluşan birikmiş fark aylığı tutarının oğlu ye yapılan yersiz ödeme tutarı mahsup edilerek başvuranın maaş hesabına gönderildiği ifade edilmiştir.
9. 5510 sayılı Kanunun, 34 üncü maddesinde (5. paragraf), ölen sigortalının 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının; dul eşine % 50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde % 75’i, bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmayan veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanlara %25’i, oranında aylık bağlanacağı düzenlenmiştir.
9.1. Aynı Kanunun 35’inci maddesinde ise (5.1. paragraf), hak sahiplerine bağlanan aylıkların 34 üncü maddede belirtilen şartların ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesileceği hükmedilmiştir.
9.2. 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesi ise (5.2. paragraf) bu Kanuna göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı ile hak sahibi kişilerin durumlarının, kendilerine veya başka hak sahiplerine bağlanmış
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
bulunan gelir veya aylık tutarının düzeltilmesini gerektirir bir şekilde değişmesi halinde gelir veya aylık tutarları, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından başlanarak yeni duruma göre düzeltileceği hükmüne amirdir.
10. İdareden gelen bilgi-belge kapsamında tahsis numarasının son rakamına göre gelir ve aylıkların ödeme günlerinin belirlendiği, ödeme tarihinden takip eden ödeme tarihine kadar geçen sürenin, ödeme dönemi olarak tanımlandığı, başvuran ve oğlu için ödeme döneminin her ayın 21 inden sonraki ayın
21 ine kadar geçen süre olduğu bildirilmiştir.
11. Dosya kapsamında, 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı almakta iken 07.05.2020 tarihinde vefat eden
. nin hak sahibi eşi başvuran ‘e %50 hisse oranı, hak sahibi oğlu .’ ye ise
%25 hisse oranı ile 01.06.2020 tarihinden itibaren 4/1-(a) kapsamında ölüm aylığı bağlandığı, .’nin 21.12.2022 tarihinde orta öğrenimden mezun olması nedeniyle takip eden 2023/Ocak ödeme döneminden itibaren aylığı kesilmesi gerektiği halde 2023/ Şubat ödeme döneminde kesildiği, yersiz olarak 2023/Ocak dönem aylığı ödendiği, başvuranın 27.03.2023 tarihinde Kurum kayıtlarına giren dilekçesinde, oğlunun aylığının kesilmesi nedeniyle ölüm aylığı oranının artırılması talebine istinaden işlem yapılarak ölüm aylığı hissesi 2023/Ocak ödeme döneminden itibaren %75 olarak düzeltildiği ve düzeltme sonrası 2023/ Ocak-Temmuz dönemi için oluşan birikmiş fark aylığı tutarının oğlu .’ye yapılan yersiz ödeme tutarı mahsup edilerek başvuranın maaş hesabına gönderildiği, ödenmekte olan aylıkların bir önceki ayın son günü ödeme sistemine iletildiğinden ve düzeltme işleminin Ağustos ayı içerisinde yapıldığından, 2023/Ağustos dönem aylığına ait farkın 23 Ağustos tarihinde günlük ödeme kapsamında hesabına gönderildiği, 2023 Eylül ödeme dönemi itibariyle de (Hak sahibinin ödeme günü ayın 21’idir.) adı geçenin aylıklarının 3/4 hisse ile ödenmeye devam edileceği tespit edilmiştir.
12. Yukarıda yer verilen açıklamalar kapsamında Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurana Ocak 2023 tarihinden itibaren %75 oranında ölüm aylığı ödenmekte olup aylık tutarının düzeltilmesi talebinin reddine ilişkin Kurum işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr