|
ÖZET: Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) tarafından yapılan başvuruda, genel kurul seçimlerinde sandıkların yalnızca şube merkezlerinde kurulduğu ve bu durumun seçime katılım oranlarını olumsuz etkilediği ifade edilmiştir. Başvuran, özellikle şubelere uzak konumda bulunan üyelerin seçime katılamadığını belirterek, il temsilciliklerinde de seçim sandıkları kurulması talebinde bulunmuştur. EMO, başvurunun reddedilmesi gerektiğini savunarak, seçimlerin mevcut mevzuat çerçevesinde yapıldığını, katılım sorununa ilişkin somut bir bilgi verilmediğini ve daha önce benzer bir şikayet alınmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, EMO’nun seçim süreçlerinin yasal çerçevede yürütüldüğünü ve şikayetçinin talebinin hukuka aykırı olmadığını tespit etmiştir. Seçimlerin adil bir şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli olan tüm prosedürlerin yerine getirildiği vurgulanmıştır. Bununla birlikte, seçimlerde katılımın artırılması adına mevcut düzenlemelerin gözden geçirilmesi gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, hem başvurana hem de EMO’ya tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkelerine uygun davranmasını önererek, gelecekteki seçim süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik adımlar atılmasını tavsiye etmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5050-S.7552
BAŞVURU NO : 2018/16692
KARAR TARİHİ : 03/07/2019
RET KARARI
ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
Seçimlerin usulü hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 13/12/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) İzmir Şubesine … sicil numarası ile kayıtlı olduğunu, EMO’nun, 50 binin üzerinde üyesi bulunduğunu ve genel merkezinin Ankara’da olduğunu, Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Denizli, Diyarbakır, Eskişehir, Gaziantep, Kocaeli, İstanbul, İzmir, Mersin, Samsun ve Trabzon‘da toplam 14 şubesi olduğunu, her şubeye bağlı temsilcilikler bulunduğunu, EMO şubelerinin her iki senede bir, ocak şubat aylarında genel kurul yaparak seçimle yönetim kurullarını belirlediğini, seçimlerde sandıkların yalınızca şubelerde kurulduğunu, şubelere çok uzak konumda temsilcilikler olduğunu, 2018 senesine ait genel kurul seçim tutanaklarına göre Ankara’da üye sayısının 15638, seçime katılan üye sayısının 1736, seçime katılım oranının %11, İzmir üye sayısının 5786, seçime katılan üye sayısının 347, seçime katılım oranının %6 olduğunu, sadece şube merkezlerinde sandık kurulduğu için seçime katılım oranının düşük kaldığını ve adil bir temsiliyet sağlanamadığını, şubelere uzak konumda olan üyelerin seçime katılamadıklarını iddia ederek genel kurullarda en azından il temsilciliklerinde de seçim sandığı kurularak seçime katılımın artırılacağı bir mevzuat ve düzenlemenin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2. Elektrik Mühendisleri Odasının … sayı ve 22/05/2019 tarihli yazısında: “Seçimlerimiz, genel seçim mevzuatı, TMMOB Genel Kurul Yönetmeliği ve EMO Ana Yönetmeliği hükümleri gereği gerçekleştirilmekledir.
3. Şikâyetçi üyemiz hangi genel kurulda, neden oy kullanamadığına ilişkin tarafımıza somut bilgi iletmemiştir. Üyenin oy hakkını kullanmasının önünde herhangi bir engel bulunmayıp, talepte bulunması halinde ise engel olarak belirteceği hususların kaldırılması için neler yapılabileceği değerlendirilecektir.
4. Yaklaşık 70.000 üzerinde üyesi bulunan Odamıza bugüne kadar bu hususta bir şikâyet ya da başvuru söz konusu olmamıştır. Üyelerimiz oylarım sorunsuz olarak kullanmışlardır. Bu nedenle herhangi bir istatistik de tutulmamıştır.
5. Üyemiz başvurusunda iyi niyetli olmayıp, kurumu yıpratma amaçlı hareket etmektedir. Ekte
Oda Yöneticilerine yönelik fiilleri nedeniyle almış olduğu Onur Kurulu Cezası yer almaktadır.
6. Odamız dostane çözüme her zaman hazır olup, iletilen somut sorunların varlığı halinde çözümü için gerekli her türlü çalışmayı yürütecektir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
9. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun ek 2 inci maddesinde; “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ile Odaların bu Kanun Hükmünde Kararnameye göre gizli oyla yapılacak organ seçimlerine ilişkin işlemler, aşağıdaki esaslara göre yargı gözetimi altında gerçekleştirilir.
10. Hakim, seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde, süresi bir aydan az ve iki aydan fazla olmamak üzere seçimin yenileneceği pazar gününü tespit ederek Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliğine veya ilgili Odaya bildirir. Belirtilen günde yalnız seçim yapılır ve seçim işlemleri bu madde ile kanunun öngördüğü diğer hükümlere uygun olarak yürütülür…
11. Seçimlerin düzen içerisinde ve sağlıklı biçimde yürütülmesi amacıyla hakimin ve sandık kurulunun aldığı tedbirlere uymayanlara, eyleminin ağırlığına göre bu Kanunda yazılı disiplin cezaları verilir.”,
12. TMMBO Ana Yönetmeliğinin ‘Oda Genel Kurulunda Uygulanacak Kurallar’ başlıklı
62 nci maddesinde; “Oda Genel Kurullarında TMMOB Genel Kurul Yönetmeliği uygulanır.”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
13. EMO Ana Yönetmeliğinin ‘Seçimler’ başlıklı 110 uncu maddesinde; “Odanın merkez ve şubelerinde organ ve delege seçimleri, iki yılda bir hakim denetiminde ve pazara rastlayan bir günün 09.00-17.00 saatleri arasında oy kullanmak suretiyle yapılır. Şube seçimlerinde oy kullanacak üyelerin listeleri Oda Yönetim Kurulunca hazırlanır.”,
14. EMO Ana Yönetmeliğinin ‘Oylama’ başlıklı 110 uncu maddesinde; “Seçimlerde gizli oy, açık sayım ilkesi uygulanır.”,
15. EMO Ana Yönetmeliğinin ‘Oy Verme Usulü’ başlıklı 113 üncü maddesinde; “Seçimlerde oylar, üzerinde İlçe Seçim Kurulunun mühürünü taşıyan ve oy verme sırasında
Sandık Kurulu Başkanı tarafından verilecek kağıtlara yazılmak ve mühürlü zarflara konulmak suretiyle kullanılır. Bunların dışındaki kağıtlara yazılan ya da mühürsüz zarflara konulan oylar geçersizdir. Delege seçimlerinde basılı aday listeleri kullanılabilir.”,
16. TMMOB Genel Kurul Yönetmeliğinin ‘Başkanlık Divanı Kuruluşu ve Seçimi’ başlıklı
3 üncü maddesinde; “Seçimler, yukarıda işlemlerin tamamlanmasından sonra açık oylama
ile yapılır. Genel Kurula katılan en az on üyenin açık oylamaya geçilmeden yapacağı istek veya açık olarak yapılan oylama sonuçlarına en az aynı sayıda üyenin yapacakları yazılı veya sözlü itiraz, Genel Kurulca kabul edildiğinde, seçimler, gizli oyla yapılabilir.”,
17. TMMOB Genel Kurul Yönetmeliğinin ‘Gündem ve Değişiklikler’ başlıklı 16 ncı maddesinde; “Genel Kurul Gündemi, Yönetim Kurulunca Tüzük hükümleri uyarınca hazırlanır. Gündeme ek ve/veya değişiklik yapılması önerileri, toplantının başlangıcında, Başkanlık Divanının kurulmasından sonra, Gündemin Genel Kurula sunuluşunda yapılabilir.
Bu şekildeki önerilerin, lehinde ve aleyhinde birer üyenin konuşmasından sonra, konu, Genel
Kurulca karara bağlanır ve Gündem kesinleşir. …”,
18. TMMOB Genel Kurul Yönetmeliğinin ‘Öneriler’ başlıklı 31 inci maddesinde;
“Üyeler, gündem içinde kalmak koşuluyla, bazı konuların görüşülmesini istemek veya görüşülmekte olan konularla ilgili önerilerde bulunmak üzere, tek veya toplu olarak, önerge verebilirler. Bunlar sırası geldikçe, Başkan tarafından Genel Kurul‘a bildirilir ve gerekirse, önerge sahibine, toplu verilmişse önerge sahiplerinden en çok iki kişiye, açıklamada bulunmak üzere söz verilir. Önergeler hakkında, önce görüşme açılıp açılmaması, görüşmelerden sonra da, kabul edilip edilmemesi hususu oylanır. Dilek niteliğinde kabul edilen önergeler, yeni seçilecek Yönetim Kuruluna iletilmek üzere dosyasına konulur.”,
19. TMMOB Genel Kurul Yönetmeliğinin ‘Yönetmelikte Yazılı Olmayan Hususlar’ başlıklı 43 üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik‘te yazılı olmayan hususlarda, TMMOB ve Oda
Tüzüklerindeki hükümler uygulanır. Bunlarda da açık hüküm bulunmayan hallerde, Divan
Başkanı, geçmiş uygulamalar ve geleneklere göre uygulama yapar.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
20. İlgili idarece mevzuat hükümleri ile geçmiş uygulamalar ve geleneklere göre uygulama yapıldığı gerekçesi ile şikâyetçinin talebinin reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
21. Başvuran, Elektrik Mühendisleri Odası genel seçimlerinde sandıkların yalınızca şubelerde kurulduğundan seçime katılım oranlarının düşük olduğunu, şubelere uzak konumda olan üyeler seçime katılamadıkları için adil bir temsiliyetin sağlanamadığını belirterek genel kurullarda en azından il temsilciliklerinde de seçim sandığı kurularak seçime katılımın artırılacağı bir mevzuat ve düzenlemenin yapılmasını talep etmektedir.
22. İlgili idare, seçimlerin mevzuat hükümlerine göre gerçekleştirildiğini, şikayetçi tarafından oy hakkına ilişkin somut bilgi iletilirse gereğinin yapılacağını belirtmektedir.
23. Dosya kapsamında yer alan bilgilere göre, TMMOB Genel Kurulunun TMMOB Ana
Yönetmeliği gereği Mayıs ayı içinde yapılması zorunlu olduğu, Oda Genel Kurullarının ise
TMMOB Genel Kurulundan en az bir ay önce yapılması gerektiği,
24. Odaların Genel Kurul toplantılarının yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda uyarınca yürütüldüğü, mevzuat hükümlerinde, odaların merkez ve şubelerinde organ ve delege seçimlerinin iki yılda bir hâkim denetiminde ve ilçe seçim kurullarının gerekli işlemleri ile yapılacağının hüküm altına alındığı,
25. TMMOB tarafından serbest oy ve seçimlerin serbestliği ilkesinin kabul edildiği, oy kullanmanın zorunlu tutulmadığı, yargı organları yönetiminde gizli oy, açık sayım ve döküm ilkesine riayet edildiği ve seçim uyuşmazlıklarına yönelik yargısal çözümün benimsendiği,
26. Oy verme usulü ile hazırlık ve tamamlama süreçlerinin ayrıntılı düzenlenmesine rağmen sandık kurulumuna ilişkin sadece sandık sayısına yönelik hüküm bulunduğu, sandıkların nerede kurulabileceğine yönelik hüküm bulunmadığı, şikâyetçinin ifadelerinden seçim zamanında merkez ve şubelerde sandık kurulumu yapıldığı, şubelere bağlı temsilciliklerde sandık kurulmadığının anlaşıldığı, ilgili idarece bu konuda değerlendirme yapılmadığı anlaşılmıştır.
27. Şikâyetçinin seçimlerde katılımcılık ve şeffaflığın artırılması yolunda il temsilciliklerinde de sandık kurulması talebi incelendiğinde, EMO’nun Adana, Ankara, Antalya, Bursa Denizli, Diyarbakır, Eskişehir Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Mersin, Samsun, Trabzon, olmak üzere 14 şubesi, her bir şubeye bağlı çok sayıda il, ilçe ve işyeri temsilcilikleri bulunduğu, şikâyetçinin bahsettiği gibi gerçekten de Ankara şubesine bağlı
Çankırı temsilciliği gibi yakın şehirler bulunmasına rağmen Erzurum temsilciliği gibi uzak şehirlerin de bulunduğu, benzer durumun diğer şubeler içinde geçerli olduğu,
28. Oda Genel Kurullarınca seçilecek üyelerin, Birlik Yönetim Kurulunda, Yüksek Onur
Kurulunda, Birlik Denetleme Kurulunda görev alabileceği hususu gözetildiğinde seçim süreçlerinde temsilde adalet ilkesine riayet edilmesi gerektiği, ancak il temsilciliklerinde sandık kurulması ile de tam temsiliyetin sağlanamayacağı, sandık kurulan yerlerin artırılması sonucunda seçime katılımın artması ve böylelikle temsiliyetin artacağı kabul edilirse bütün il, ilçe ve işyeri temsilciliklerinde sandık kurulumunun yapılması gerektiği, bu durumun seçim sürecini sürüncemede bırakarak zora sokabileceği,
29. Bununla birlikte yargı gözetiminde ve seçim kurulları marifeti ile gerçekleştirilen seçimlerde sağlıklı bir sayım gerçekleştirilmesinin elzem olduğu, seçimlerin belirli bir düzen içerisinde ve sağlıklı biçimde yürütülmesinin gerektiği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
30. Seçimlerde hâkim tarafından seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline karar verilebileceğinin mevzuatta düzenlendiği, yargı organlarınca da sandıkların sadece belirli yerlerde kurulmasının seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama olarak değerlendirilmediği,
31. TMMOB Genel Kurulunda gündemin yönetim kurulu marifeti ile belirlendiği, belirlenen gündeme yönelik bazı konuların görüşülmesini istemek veya görüşülmekte olan konularla ilgili önerilerde bulunmak üzere önerge verebileceği, dilek niteliğinde kabul edilen önergelerin, yeni seçilecek Yönetim Kuruluna iletileceği, şikâyetçi tarafından bu yollara tevessül edilmediği,
32. İlgili idarece ‘Yönetmelik‘te yazılı olmayan hususlarda’ ve ‘Oda Tüzüklerindeki açık hüküm bulunmayan hallerde’ Divan Başkanı tarafından geçmiş uygulamalar ve geleneklere göre uygulama yapılacağı hükmüne uygun hareket edildiği hususları tespit edilmiştir.
33. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikayetçinin talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 34. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin şikâyetçiye yönelik, hesap verilebilirlik, dinlenilme hakkı, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine, Kurumumuz bilgi ve belge talebi ile şikâyet inceleme yönelik, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
35. Bununla birlikte, seçim hukukuna hâkim olan ilkeler gözetilmek sureti ile seçimlere katılımın artırılmasına yönelik mevcut düzenleme ve uygulamaların ileriye yönelik olarak revize edilmesinin mümkün olduğu, bu kapsamda ilgili idare tarafından gerekli görülen uygulama ve tedbirlerin yürürlüğe konulabileceği değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
36. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 10/06/2019 tarihli ve … sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.