|
ÖZET: Başvuru, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. tarafından abonelere sayaç türü seçme hakkı tanınmaması ve ön ödemeli doğalgaz sayacının mekanik sayaçla değiştirilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, bu değişim sırasında kendisine bildirim yapılmadığını ve sayaç değişimi nedeniyle açma kapama ve güvence bedeli alındığını iddia ederek, bu uygulamaların hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. İdare, değişimin 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçlar için gerekli olduğunu, abonelerin mağdur olmaması adına bilgilendirme yapıldığını savunmuştur.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun düzenlemeleri doğrultusunda, 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçların değiştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, başvuranın ön ödemeli sayaç yerine mekanik sayaç kullanmaya zorlanması, abonelerin tercih haklarının göz ardı edildiği anlamına gelmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu durumun hukuka ve temel tüketici haklarına aykırı olduğunu değerlendirerek, abonelerin sayaç türü seçiminde tercih hakkı tanınması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin abonelere sayaç değişimi sürecinde daha geniş bilgilendirme süreleri tanıması ve abonelerin talepleri doğrultusunda sayaç türünün belirlenmesi için gerekli düzenlemeleri yapması gerektiği vurgulanmıştır. Bu karar, hem abonelerin haklarını korumak hem de hizmet kalitesini artırmak amacıyla alınmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/202-S.349
BAŞVURU NO : 2018/16463
KARAR TARİHİ : 05/04/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM A.Ş.
Abonelere sayaç türü seçme hakkı tanınması hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 12/12/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran …,
Ankara’da bulunan konutunda kendisine herhangi bir bildirim yapılmaksızın isteği ve iradesi dışında, evde bulunmadığı bir zamanda ön ödemeli doğalgaz sayacının sökülerek mekanik (faturalı) sayaç ile değiştirildiğini, değişim esnasında ön ödemeli (kartlı) veya mekanik sayaç arasında bir seçim yapma hakkı tanınmadığını, ayrıca bu değişim nedeniyle açma kapama bedeli ile sayaç güvence bedeli alındığını belirterek, söz konusu uygulamalara dayanak olan hükümlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 25/12/2018 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Başkent
Doğalgaz Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün 23/1/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde, özetle;
2.1) Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun (EPDK) 29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Kurul Kararı ile düzenlenen “Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve
Esaslar” “Sayaçların Değişimi” başlıklı 11 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (on dört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” ifadesinin yer aldığı, bu düzenleme kapsamında Şirket tarafından, imal tarihi itibariyle 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçlar ile 20 yılını doldurmuş sayaçlar hakkında mevzuatsal bir bildirim ve muvafakat zorunluluğu olmamasına rağmen abonelerin mağduriyet yaşamamaları için önceden bilgilendirme yapılarak belirli bir süre içerisinde Şirkete başvurmalarının bildirildiği, abonenin verilen süre içerisinde başvurması akabinde de bozuk sayacın ücretsiz olarak değiştirildiği ve başvuruya konu adreste de bu yönde işlem tesis edildiği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.2) Söz konusu sayacın 14 yılını doldurmuş arızalı bir sayaç olduğu, 16/08/2018 ve
20/09/2018 tarihli periyodik okuma işlemleri esnasında sayacın ekran görüntüsünün olmadığının tespit edildiği, bu tür arızaların sayaç ekranında görüntü olmaması sebebiyle doğal gaz geçişi ile gerçekleşen tüketimin miktarının kaydedilmesine mani olduğu, başvuruya konu adrese 10/11/2018 tarihinde bilgilendirme mektubu bırakıldığı, abone …. a Şirkete başvurması gerektiğinin bildirildiği, verilen süre içerisinde Şirkete başvurulmaması üzerine Doğal Gaz
Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar gereğince söz konusu
14 yılını doldurmuş arızalı sayacın (görüntü yok) 03/12/2018 tarihinde söküldüğü, aynı gün
içerisinde ilgili adrese mevcut abone olan …’ın değil, abonelik sözleşmesi imzalamak üzere, adresteki fiili kullanıcı olan …’ın başvurduğu, bunun üzerine …’ın aboneliğinin sonlandırıldığı, başvuru sahibi … adına yeni abonelik tesis edildiği ve anılan adrese yeni bir mekanik sayaç takıldığı,
2.3) Şirketin, Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve
Esaslar kapsamında sayaç değişikliği gerekli olan tüm abonelere herhangi bir mağduriyet yaşanmaması amacıyla Şirkete başvurulması yönünde yazılı bilgilendirme yaptığını, yukarıda anlatılan süreçten görüleceği üzere, işbu başvuruya konu hususta da bilgilendirmenin yapıldığı,
2.4) Sayaçların, bir ölçüm aracı olup Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri
Yönetmeliğinin “Sayaç” başlıklı 40 ıncı maddesine göre dağıtım şirketinin mülkiyetinde olduğu, bu sayaçların tüm bakım masraflarının, işletilmesinin dağıtım şirketi yükümlülüğünde olduğu, sayaç değişimi esnasında, sayaç bedeline tekabül eden hiç bir ücret alınmadığı, bu nedenle, sayaç değişikliği esnasında, sayacın tipi, markası ya da modeli konularında abonelerden herhangi bir talep alınmadığı,
2.5) Şirketin; yeni abonelik, sonraki abonelik veya anılan Usul ve Esaslar kapsamında
yapılan sayaç değişim işlemlerinde mekanik sayaç kullanımını esas aldığı, bunun temel nedeninin, ön ödemeli sayaçların arıza oranları, kullanım ömürleri gibi konularda müşteri şikâyetlerine sebep olması olduğu, müşteri memnuniyetinin arttırılması konusundaki en büyük güçlüğün ülkemizde sadece yoğun olarak Başkent Ankara’da kullanılmakta olan ve büyük oranda teknik ömrünü tamamlayan, bu nedenle çok sık arıza yaparak doğal gaz arzını kesintiye uğratan ön ödemeli elektronik sayaçlar konusunda yaşandığı,
2.6) Mevzuata göre doğal gaz sayaçlarının kullanım ömrünün 10 yıl olduğunun açık ve net
olarak düzenlendiği, dağıtım bölgesinde kullanılmakta olan ön ödemeli elektronik sayaçların
10 yıllık kullanım ömrünün büyük oranda dolduğu, kullanım ömrünü doldurmuş olan ürünlerde
süre aşıldıkça, tedarikçi firmanın teknik destek vermesinin giderek imkân dâhilinde olmaktan çıktığı, bu nedenle ön ödemeli elektronik sayaçların teknik hizmetlerinin de sürdürülebilir olmadığı ve doğal gaz yükleme kartları vb. malzemelerin temin edilemediği, önceki yıllarda kullanımına başlanan elektronik sayaçların üretimini ve teminini sağlayan ELEKTROMED firmasının Şirketi muhatap 05/05/2016 tarihli yazısında da sayacın teknolojik ömrünün 10 yıl olduğu, 10 yılı aşan kullanımlarda ölçüm kalitesinin ve sayaç ekipmanının çalışma düzeninin bozulduğunun ifade edildiği,
2.7) Elsel Gaz Armatürleri San. ve Tic. AŞ. (E.C.A)’nin 03/07/2018 tarih ve 790 sayılı
yazısında sayaçların kullanım ömürlerinin 10 yıl olduğu ve bu tarihten sonra bu sayaçların mevcut pazarda teknolojik ömürlerini tamamlamalarından dolayı elektronik parça üreten firmalarda da yedek parça bulma sıkıntısının yaşanabileceği, bu nedenle parça bulundurma garantisi verilemediğinin ifade edildiği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.8) Mekanik sayaçlarda hemen hemen hiç arıza olmamasına karşın ön ödemeli elektronik
sayaçların mekanik sayaçlardan asgari 50 kat daha fazla arızaya neden olduğu, ön ödemeli elektronik sayaçların, içlerindeki piller nedeniyle mevsimsel sıcaklık değişimi dönemlerinden büyük ölçüde etkilendiği, arıza ihbarlarının mevsimsel geçişlerde hava sıcaklıklarının değişmesiyle birlikte aniden yükseldiği ve kısa bir dönem içerisinde çok büyük oranda sayacın gaz akışının durmasına yol açtığı ve hizmeti aksattığı,
2.9) Konuya ilişkin Ankara 9. Sulh Hukuk Mahkemesi 11/05/2016 tarih ve … sayılı dosyası
ile her biri alanında yetkin bilirkişilerce Mahkeme tarafından oluşturulan heyet ile delil tespiti yaptırılarak ekonomik/kullanım ömrü tükenen ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğuracağı sakıncaların ortaya konduğu,
2.10) Ön ödemeli elektronik sayaçların sık sık arızalanması, doğal gaz ölçümündeki hata
oranının yüksek olması, eksik sayma/saymama, kart kayıpları, vana kapatma gibi problemler, abonelerle Şirketi arasında çok fazla hukuki sorun oluşmasına neden olduğu, ön ödemeli elektronik sayaç abonelerine maddi dezavantaj oluşturduğu,
2.11) Kullanım ömrünü tüketmiş ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğuracağı
sakıncaların ilk olarak Şirket henüz Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yönetiminde iken Sayıştay
Başkanlığının 2011 yılı Raporunda da; “(…)Ön ödemeli sayaçların mekanik sayaçlardan daha pahalı olması, abone bağlantı fiyatının yüksek olması, bakım masrafının yüksek olması, saatlerin sık arızalanması, saatlerin hata oranının yüksek olması, eksik sayma kayamama, kart kayıpları, vana kapatma gibi nedenler, abonelerle şirketin arasında arızalı saatler nedeniyle çok fazla hukuki sorun, ön ödemeli sayaç abonelerine yansıyan maddi dezavantajlardır. Ön ödemeli sistemde doğal gaz aboneleri, kullanmadıkları gazın bedelini peşin ödeyerek gelecek fiyat artışlarından korunduklarını ve satın aldıkları gazı ileri tarihlerde tüketerek avantaj sağladıklarını düşünmektedir. Ancak, gazın satın alındığı dönem ile fiilen kullanıldığı dönemde karta yüklenen hacmin hesabında kullanılan K katsayısı arasında ortalama fiili ısıl değer uygulanması nedeniyle hacimsel farklılık oluşmakta, bu da tüketim ve satış dengesini bozarak faturalamada, şirket ve abone açısından adaletsiz bir duruma sebebiyet vermektedir. Mevzuat eksiklikleri giderilerek, öncelikle talepte bulunan ön ödemeli elektronik sayaç abonelerinden ve 10 yılını dolduran sayaçlardan başlamak üzere, mevcut ön ödemeli elektronik sayaçların daha kontrol edilebilir, maliyeti düşük, bakımı kolay, az arızalı ve tüketimi ölçülendirilen mekanik sayaca dönüşümü sağlanabilir(…)” açıklamalarına yer verildiği,
2.12) Bu durum karşısında, 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Kurul Kararı ile yürürlüğe konulan
29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Doğal Gaz Dağıtım Sektörü
Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esasların 11 inci maddesi doğrultusunda 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçların ve her halükarda 20 yılını doldurmuş ön ödemeli elektronik sayaçların mekanik sayaçlarla değiştirilmesi düzenlemesinin yapıldığı,
2.13) Şirketin, arızalanan mevcut ön ödemeli elektronik sayaçları yenilemek üzere gerek
yurtiçi ve gerekse yurtdışı sayaç üreticilerinden numune ön ödemeli elektronik sayaç talebinde bulunduğu fakat yapılan birçok testte beklenen olumlu sonuçlara ulaşılamadığı, Mayıs 2015′ te yerli bir tedarikçiden 10.000 adet ön ödemeli elektronik sayaç temin edildiği ve fakat 5.160 adet sayaçta karşılaşılan kronik bir arıza nedeniyle bu sayaçların sökülerek geri toplandığı, kalanların da montajı yapılmadan firmaya iade edildiği, ayrıca abonelere montajı yapılan sayaçlardan 390 adedinde de ekran, kart ve pil ile ilgili çeşitli arızalar ile karşılaşıldığı ve beklenen kalitenin elde edilemediği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.14) 2016 yılının sonlarında ise yurtdışı menşeli iki sayaç firmasından ön ödemeli elektronik
sayaç numunelerinin temin edildiği, bu sayaçların farklı adreslerde test edildiği ve kalite onayından geçemediklerinin tespit edildiği, bu konuda dünya ölçeğinde büyük miktarda seri üretimi yapılan ve kalite onayından geçmiş güvenilir bir ön ödemeli elektronik sayaç temininin mümkün olmadığı anlaşıldığı, bu nedenle de bu tip sayaçların temin edilmesinin kalite sorunları bakımından yeni bir risk alanı oluşturması uygun görülmediğinden, tüm dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan mekanik sayaçların kullanımından başka bir yol bulunmadığı,
2.15) Şirketin, dağıtım lisansında belirtilen dağıtım bölgesinde doğal gaz dağıtım hizmetini
müşteri memnuniyetini en üst seviyede sağlayacak şekilde sürdürme gayretinde olduğu, bu nedenle müşterinin en ekonomik ve eşit şekilde hizmet almasını sağlayacak olan sayaç tipinin mekanik sayaç olduğu,
2.16) Ayrıca mevcut olayda abone değişikliği olduğu, yeni bir abonenin, eski bir abonenin
adresinde doğal gaz kullanmasının ancak yeni bir abonelik sözleşmesi ile mümkün olduğu, yeni abone ile yeni bir abonelik sözleşmesi yapılarak, yeni bir hukuki ilişki tesis edildiği, bu ilişkinin eski abonenin, dağıtım şirketi ile kurduğu hukuki ilişkiden tamamen farklı bir hukuki ilişki olduğu, eski sözleşme hiçbir şekilde yeni aboneye devredilmediği, eski abonenin hakkı ve borçlarının yeni aboneyi ilzam etmediği,
2.17) Yeni bir abonelik sözleşmesi yapılmasının sonucu olan iş ve işlemlerden “sayaç tipinin
belirlenmesi” hususunun Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 38, 39 ve 40′ ıncı maddelerinde düzenlendiği, anılan maddelerdeki hükümlere göre sayaç tipi olarak ana kuralın “mekanik sayaç” kullanımı olduğu ve ön ödemeli sayacın ise istisna olarak belirtildiği, abonenin ön ödemeli sayaç talep etmesi halinde, bu talebin dağıtım şirketi tarafından uygun bulunması koşuluyla kullanılabildiği, ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar
Kanunun 211 inci maddesine göre, ölçme ve tartma hususunun satıcının yetki ve yükümlüğünde olduğu,
2.18) Aynı adreste yapılan yeni aboneliklerde sayaç tipini belirleme yetkisinin dağıtım
şirketine ait olduğu, bu durumda aynı adresteki bir önceki abonenin sayaç tipinin, (ön ödemeli elektronik sayacın) sonraki abone için müktesep bir hak teşkil etmeyeceği hususunun Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 29/03/2017 tarih Esas: 2015/18019 ve 2017/4253 numaralı Kararının gerekçesinde yer aldığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Kurumumuzun 25/12/2018 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumu’nun 21/1/2019 tarih ve …. sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1) Dağıtım şirketlerinin 2018 yılı için uygulayacağı bağlantı ve hizmet bedelleri üst
sınırlarının 21/12/2017 tarih ve 7577 sayılı Kurul Kararı ile aşağıdaki gibi belirlendiği;
BAGLANTI BEDELLERİ TUTAR TL)
Güvence Bedeli Kombi (TL/Adet) 406
Güvence Bedeli Soba (TL/Konut) 364
Güvence Bedeli Merkezi Sistem (TL/BBS) 364
Güvence Bedeli Ocak (TL) 21
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Güvence Bedeli Şofben (TL) 42
3.2) 26/12/2016 tarihli ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet
Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar gereğince 14 ve 20 yıllık sayaçların müşteri talebi aranmaksızın değiştirilebileceği, mekanik sayaç takılan abonelerden güvence bedeli alınabileceği ve güvence bedelinin abonelik sonlandırıldığında güncellenerek iade edileceği hususlarının açık olduğu,
3.3) Doğal gaz kullanımına ilişkin tüketici şikâyetlerinin büyük çoğunluğunun, ön ödemeli
sayaçların farklı sebeplerle arıza durumuna düşmesi, ön ödemeli sayaç pillerinin bitmesi, doğal gaz alım ve tüketim miktarları arasında fark bulunması, eksi tüketim sebebiyle vasati olarak hesaplanan borcun hesaplanma ve tahakkuk şekli, oluşan borcun usulsüz kullanım nedeniyle ev sahibinden mi yoksa kiracıdan mı tahsil edileceği vb. nedenlerden oluştuğu,
3.4) Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaç sorunlarına ilişkin iletilen muhtelif yazılarda,
özetle, 1994 yılında üretimine başlanarak yıllar itibariyle abonelere takılan ve ön ödemeli sistemde kullanımı gerçekleştirilen ortalama bir milyon ön ödemeli sayacın devre ve kartlarının günümüz itibariyle gerekli teknolojik revizyonlara uyum sağlayamadığı, özellikle 57 devre tanımı altında kullanılan 6 Voltluk smart kartların günümüzde üretilmediği, bu kartların formatlanarak sisteme geri kazandırıldığı, 57 ve 74 devre tanımı ile kullanılan kartlara ait devrelerin bilgi getirebilme özelliği olmadığı, bu kartların yedek parça imkanının bulunmadığı ve sistem revizyonları kapsamında sınırlı imkana sahip olduğu, eski devrelere sahip sayaçların yenilemesinin yapılamaması nedeniyle kalibrasyon yapılmak suretiyle sisteme geri kazandırıldıkları, ancak bu sayaçların sıklıkla tüketim ölçümünde hata yapması ve/veya arızaya geçmesi nedeniyle aboneleri maddi anlamda mağdur ettiği, ön ödemeli sayaç arızalarının dağıtım şirketine ilave maliyet yarattığı, ayrıca ön ödemeli sayaçların usulsüz doğal gaz kullanımını beraberinde getirdiği, usulsüz doğal gaz kullanımı sonucu ev sahibi-kiracı ilişkilerinde, ön ödemeli sayacın arızalanması veya hatalı ölçüm yapması halinde doğal gaz bedelinin tahakkukunun problem yarattığı, ön ödemeli sayaçlarda fiili tüketim gerçekleşmediği için adil faturalandırma yapılamadığı, doğal gazın satıldığı dönemdeki (K) Katsayısı ile doğal gazın kullanıldığı dönemdeki K Katsayısı farklı olduğu için dağıtım şirketince kendisine ödemesi hiçbir zaman yapılmayacak olan gazın bedelinin ilgili kurumlara ödenmek zorunda kalındığı açıklamalarına yer verildiği,
3.5) Anılan teknik hususlara ilişkin, yaygın olarak kullanılmakta olan doğal gaz sayaçlarından
okunan doğal gaz miktarı, gazın basıncı, sıcaklığı ve sıkıştırılabilirlik katsayısı dikkate alınamadığı için gazın gerçek hacmini yansıtamadığı, soğuk havalardaki gaz yoğunlukları ile sıcak havalardaki gaz yoğunluklarının farklılık gösterdiği, yoğunluk ile doğal gaz içerisinde bulunan molekül miktarı birbirleri ile doğru orantılı olduğundan sıcaklık ve basınç ile değişen birim hacimdeki molekül miktarının ve sayaçtan geçen gerçek tüketim miktarının tespiti için
“Doğal Gazın Faturalandırmaya Esas Satış Miktarının Tespiti ve Faturalandırılmasına İlişkin
Esaslar Hakkında Tebliğ”in (Tebliğ) 7 nci maddesinde yer alan “Sayaçlardan ölçülen hacim değeri, otomatik hacim düzelticisi vasıtasıyla veya düzeltme katsayısı (K) ile çarpılarak düzeltilmiş hacme çevrilir. 300 mbar’ın üzerinde doğal gaz kullanan müşterilerin ölçüm sistemlerinde otomatik hacim düzelticisinin bulunması zorunludur.” hükmü çerçevesinde basınç ve sıcaklık düzeltmesinin yapılması gerektiği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
3.6) Doğal gaz tüketimi ile ilgili olarak basınç ve sıcaklık düzeltmesinin yanı sıra söz konusu
Tebliğ kapsamında “üst ısıl değer” düzeltmesi yapılması gerektiği, ülke sınırları içerisine farklı kaynaklardan giriş yapmakta olan doğal gaz, üretim kuyularına, taşıma koşullarına ve içerdiği farklı gaz bileşenlerine göre kalorifik (ısıl) olarak günlük ve hatta saatlik olarak farklı değerler taşıyabildiği, dağıtım şirketleri ise, bu değerlerin ağırlıklı ortalamalarını almak suretiyle aylık faturalandırma amaçlı olarak kullandığı, ancak, ön ödemeli sayaçlarda tüketilecek doğal gazın doğru ölçülmesi amacıyla gerçekleştirilen K katsayısı ve kalorifik değer düzeltmelerinin tüketim döneminde yapılması gerekirken, karta yükleme anında yapılması nedenleriyle sistemde gerek balans gerekse doğru değerler ile tüketimin oluşmaması ve dağıtım şirketlerinin alım-satım dengesizliklerinin piyasa aksaklıklarına neden olduğu, bu çerçevede, K katsayısı ve ısıl değer düzeltmesinin karta yükleme yapıldığı anda yapılması nedeniyle, fiili tüketimi doğru yansıtmayan ön ödemeli sayaçlar yerine mümkün olduğunca adil faturalandırmanın sağlanması için faturalı sayaçların tercih edilmesinin gerektiği,
3.7) Yapılan değerlendirmeler neticesinde, hem dağıtım şirketleri hem de aboneler açısından
mağduriyeti minimum düzeye indirmek amacıyla doğal gaz piyasası mevzuatında düzenleme yapılmış olduğu 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve
Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Sayaçların değişimi” başlıklı 11 inci maddesinde yer alan “(3) Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükmünün getirildiği,
3.8) Abone tarafından kullanılan ön ödemeli sayacın yerine zorunlu olarak mekanik sayaç tesis
etmesi eylemi için doğal gaz piyasası mevzuatında açık bir hüküm bulunmamakla birlikte, dağıtım sistemini güvenli ve sağlıklı bir şekilde işletmekle yükümlü olan dağıtım şirketleri bu konuda tercih hakkına sahip olduğu, ayrıca, Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri
Hizmetleri Yönetmeliğinin “Sayaç” başlıklı 40 ıncı maddesine göre abonelerce adrese ön ödemeli sayaç takılmasının talep edilebileceği ancak bunun dağıtım şirketinin onayı çerçevesinde gerçekleşebileceği hüküm altına alındığı,
3.9) Ön ödemeli sayaçlarla ilgili olarak belirtilen sıkıntılar sebebiyle, ön ödemeli sayaç
takılması yönünde yapılan taleplerin karşılanamadığı ve ön ödemeli sayaç takılması yönünde dağıtım şirketine zorlamada bulunulamayacağı,
3.10) Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Sayaç” başlıklı
40’ıncı maddesinde yer alan “Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup abone bağlantı bedeli dışında hiçbir bedel alınmadan dağıtım şirketince temin edilerek sisteme dahil edilir.
Sayaçların ayar ve muayenesi 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılır. Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem, dağıtım şirketince gerçekleştirilir…” hükmü çerçevesinde, sistemde kullanılmakta olan tüm
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sayaçların mülkiyeti Dağıtım Şirketi’ne ait olduğu, ön ödemeli sayaçların kullanımının sisteme getirdiği yük nedeniyle kullanımının kademeli olarak azaltılmasının doğal gaz piyasası açısından önem arz ettiği,
3.11) Bu çerçevede dağıtım bölgeleri kapsamında ölçüm sistemlerinin tercihi, bu tercih
kapsamında hangi tip sayaçların sisteme uygun olacağı, dağıtım bölgelerindeki abonelerin hangi tip sayaçları kullanacağı vb. hususların lisanslı dağıtım şirketlerinin inisiyatifine bırakıldığı, bu inisiyatifin kullanılmasının önündeki tek engelin yine Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Sayaç” başlıklı 40’ıncı maddesinde yer alan
“… Bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerinin yazılı talebi ve dağıtım şirketinin onayı ile dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi, mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değişimi hususunda müşterilerine hiçbir şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alınacak bedel Kurul Kararıyla belirlenir…” ifadesi olup, bu kısıt da sadece mekanik sayaçların ön ödemeli sayaçlar ile değiştirilmesi halinde devreye girmekte ve tüketicilerin mekanik sayaç kullanımı yapmalarına teşvik edildiği,
3.12) Sayaç açma-kapama bedelinin alınmasına ilişkin “abonelik değişimi esnasında” sayaç
açma kapama bedeli alınamayacağının ilgili mevzuat ile hükme bağlandığı, bu bedelin tahsil edilmesinin mümkün olmadığı, doğal gazı kesilen müşteriden, mevzuatta belirtilen durumlarda ilgili yıl için Kurul tarafından belirlenen sayaç açma kapama bedelinin alındığı, bu durumlar dışında sayaç açma kapama bedeli tahsilatı yapılmadığı,
3.13) Dağıtım şirketlerince alacaklarının güvence altına alınabilmesi adına sayaç değişimi
neticesinde mekanik sayaç kullanımına geçen tüketicilerden güvence bedeli tahsilatı yapılabildiği, bu tahsilat karşılığında alınan bedellerin aboneliğin sonlandırılması halinde
TÜFE ile güncellenerek iade edildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, hükmü,
4.2) “Piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesi” başlıklı 167 nci maddesinin
birinci fıkrasında ; “Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.”
4.3) “Tüketicilerin korunması” başlıklı 172 nci maddesinde; “Devlet, tüketicileri koruyucu
ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder.”
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, hükmü,
6) 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanununun;
6.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli,
ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.” hükmü,
6.2) “Tarifeler” başlıklı 11 inci maddesinde; “Bu Kanun kapsamında Kurulca onaylanmak
üzere düzenlenen tarifeler, tarifelerin belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar şunlardır: 1) Bağlantı Tarifeleri: Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları, ilgili bağlantı anlaşmalarına dâhil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir dağıtım sistemine bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir. Fiyatlar, bu esaslar dâhilinde taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım şirketi arasında belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.” hükmü,
7) 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun;
7.1) “Satıştan kaçınma” başlıklı 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Ticari veya mesleki
amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz.” hükmü,
7.2) “Abonelik sözleşmeleri” başlıklı 52 nci maddesinin yedinci fıkrasında; “Sözleşmenin
zorunlu içeriği, tüketici ile satıcı ve sağlayıcının hak ve yükümlülükleri ile diğer uygulama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir.” hükmü,
8) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Sözleşme Özgürlüğü” başlıklı 26 ncı
maddesinde; “Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini Kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler.” hükmü,
9) 03/11/2002 tarih ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal
Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin;
9.1) “Tanım ve Kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinin beşinci bendinde; “Abone
bağlantı bedeli: Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli… ifade eder.” hükmü,
9.2) “Bağlantı” başlıklı 36 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında ; “Abone bağlantı bedeli,
bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz.” hükmü,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
9.3) “Müşteri Sözleşmeleri” başlıklı 38 inci maddesinin birinci fıkrasında; “İlk abonelik
esnasında yapılacak abonelik sözleşmesi; iç tesisat proje onayını müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahakkukundan ve/veya tahsilinden sonra imzalanır veya mesafeli sözleşme yapılır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapılır.” hükmü,
9.4) “Güvence Bedeli” başlıklı 39 uncu maddesinde; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti
altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz. Güvence bedeli, doğal gazı fiilen kullanmak üzere sözleşme yapan kişilerden veya bunların yetkili temsilcilerinden alınır.
Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından belirlenir. Mal ve/veya hizmet üretim amaçlı doğal gaz kullanan aboneler ile serbest tüketiciler güvence bedeli olarak nakit yerine banka kesin teminat mektubu da verebilir. Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir. Serbest tüketicilerden güvence bedeli alınıp alınmayacağı ve koşulları imzalanacak sözleşmeler kapsamında serbestçe belirlenir.” hükmü,
9.5) “Sayaç” başlıklı 40 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında; “Bağımsız bölüm maliki,
binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerinin yazılı talebi ve dağıtım şirketinin onayı ile dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi, mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değişimi hususunda müşterilerine hiçbir şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alınacak bedel Kurul Kararıyla belirlenir.” hükmü,
9.6) “Hizmetin durdurulması” başlıklı 44 üncü maddesinde; “b) Müşterinin; ödenmemiş
faturalarına esas tüketim miktarının 50 m³’ü geçmesi halinde, faturanın son ödeme tarihinden itibaren on beş gün içerisinde ödenmemesi halinde fatura borcundan dolayı doğal gaz kesintisi yapılacağının en az üç gün önceden bir tanesi adrese ihbarname olmak kaydıyla kısa mesaj, telefon, e-posta, ihbarname, fatura altında bildirim vb. yöntemlerden de en az ikisi yoluyla haber verilmek suretiyle, c) Mahkeme veya Kurul Kararına istinaden ya da kaçak veya usulsüz doğal gaz kullanıldığının tespiti halinde, d) Müşteriden kaynaklanan nedenlerle sayacın en az iki fatura dönemi okunamamasından dolayı dağıtım şirketince bırakılan bildirime üç iş günü içinde cevap verilmemesi halinde, f) Bina kolon tesisatında tadilat gerekmesi durumunda, Üst üste üç faturalandırma döneminde tüketiciden kaynaklanan nedenlerle ulaşılamayan sayaçlar için dağıtım şirketince aboneye yapılan bildirim neticesinde durumun belgelendirilmesi şartıyla, üç gün içinde sayacın ulaşılabilir duruma getirilmemesi durumunda,” hükmü,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
9.7) “Müşteriye yeniden doğal gaz verilmesi” başlıklı 45 inci maddesinde; “Doğal gazı
kesilen müşterinin, yükümlülüklerini yerine getirmesi ve dağıtım şirketine başvurusu üzerine,
44 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) ve (e) bentleri hariç müşteriye en geç 24 saat içinde
yeniden doğal gaz verilir. 44 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) ve (e) bentlerinde tanımlanan durumlarda ise, bu süre söz konusu durumun ortadan kalkmasından itibaren başlar. Ancak, gerekiyorsa iç tesisatın kontrol ve testlerine ilişkin işlemler bu süre içinde yeniden yapılır.
Doğal gazı 44 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (e), (h) ve (ı) bentleri hariç diğer hükümlerine göre kesilen müşteriden, ilgili yıl için Kurul tarafından belirlenen sayaç açma kapama bedeli alınır. “ hükmü,
9.8) Geçici 7 nci maddesinde; “4646 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış
kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyeti yapan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişilerince, 31/12/2003 tarihinden önce bağlantıyı oluşturan unsurlar için her ne ad altında ve tutarda olursa olsun bir bedel alınmış ise aynı bağımsız bölüm, bina veya tesis için bağlantı bedeli alınamaz. Bu hüküm abone bağlantı bedelinin unsurlarından olan sayaç ve sayaç bağlantı elemanları için de uygulanır.” hükmü,
10) 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Kurul kararı ile düzenlenen Doğal Gaz Dağıtım
Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın; “Sayaçların değişimi” başlıklı 11 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükmü bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran …, Ankara’da bulunan konutunda kendisine herhangi bir bildirim
yapılmaksızın isteği ve iradesi dışında, evde bulunmadığı bir zamanda doğalgaz sayacının sökülerek mekanik (faturalı) sayaç ile değiştirildiğini, söz konusu değişim esnasında ön ödemeli (kartlı) veya mekanik sayaç arasında bir seçim yapma hakkı tanınmadığını, ayrıca bu değişim nedeniyle açma kapama bedeli ile sayaç güvence bedeli alındığını belirterek, söz konusu uygulamalara dayanak olan hükümlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmektedir.
13) Doğal gaz dağıtım hizmetleri, 2007 yılına kadar Ankara Büyükşehir Belediyesi ve EGO Genel
Müdürlüğü bünyesinde sürdürülmüş olup, 2007 yılında 5669 Sayılı Kanunla, özelleştirilmek üzere kurulan Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş’ye (BAŞKENTGAZ) devredilmiştir. 31 Mayıs 2013 tarihinde imzalanan hisse devir sözleşmesi ile BAŞKENTGAZ‘ın hisselerinin özelleştirilmesi işlemi tamamlanmış olup hali hazırda Ankara’daki doğal gaz hizmetleri Başkent Doğalgaz A.Ş. tarafından
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
vatandaşa sunulmaktadır. Doğal gaz hizmetlerinin sunulması süreçleri esas olarak 4646 sayılı
Doğalgaz Piyasası Kanunu ile Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından verilen Kurul kararları çerçevesinde yürütülmektedir.
14) Doğal gaz hizmeti bu hizmeti yürüten özel hukuk kişisi ile tüketici arasından kurulan
bir abonelik sözleşmesi ile vatandaşa sunulmaktadır. Doğal gaz hizmeti gibi gerçek veya tüzel özel hukuk kişilerine gördürülen ve zorunlu ihtiyaç olarak nitelenebilecek hizmetlerin yürütülmesi, hizmeti yürüten Şirket’in tercih ve yöntemlerine göre doğrudan şekillenebilmekte, olası yanlış yahut haksız uygulamalarda tüketici bakımından başka bir tercihinin de olmaması nedeniyle olumsuz uygulamalar ortaya çıkabilmektedir.
15) Somut olaya bakıldığında, başvuruya konu adreste bulunan doğal gaz sayacının 14 yılını
doldurmuş arızalı bir sayaç olduğu, sayaca ilişkin periyodik okuma işlemleri esnasında sayacın ekran görüntüsünün olmadığının anlaşıldığı, bunun üzerine 10/11/2018 tarihinde ilgili adrese mevcut abone …’ın Şirkete gelmesi gerektiğine ilişkin bilgilendirme mektubu bırakıldığı, verilen süre içerisinde abonenin gelmemesi üzerine 3/12/2018 tarihinde doğal gaz sayacının söküldüğü, aynı gün içinde adresteki fiili kullanıcı olan …’ın başvurduğu, …’ın aboneliğinin sonlandırılarak başvuran adına yeni abonelik tesis edildiği ve söz konusu adrese mekanik sayaç takıldığı anlaşılmaktadır.
16) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun kararı ile düzenlenen Doğal Gaz Dağıtım
Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen hükme göre; 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçların, diğer durumlarda ise sayaçların arızalı olup olmadığına bakılmaksızın 20 yılını doldurması durumunda değiştirilmesi gerekmekte olup, bu durumda bulunan abonelere yazılı bildirim yapılmak suretiyle 14 gün içerisinde Şirkete yeni sözleşme yapmak üzere başvurmaları gerektiği aksi halde doğal gaz arzının durdurulacağı yönünde bilgilendirme yapıldığı sanılmaktadır. Ancak takılacak sayaç konusunda abonelerin kartlı(ön ödemeli) veya faturalı(mekanik) sayaç tercihlerinin alınmadığı, ilgili hüküm gereği Şirketin takdir hakkı kullanarak mekanik sayaç tercihinde bulunduğu, mekanik sayacın takılması nedeniyle de her aboneden “güvence bedeli” alındığı anlaşılmaktadır. “Güvence bedeli” 9.4 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz…” şeklinde açıklanmaktadır. Başvuranın ön ödemeli sayacının 14 yılını doldurmuş arızalı bir sayaç olması nedeniyle mekanik sayaç takılmak suretiyle yenilendiği ve
9.4 numaralı paragrafta belirtildiği üzere, mekanik sayaç bağlantısı yapılması nedeniyle
aboneden bir kereye mahsus olarak ve Şirketin abonelerin faturalarını ödememesi durumunda alacaklarını garanti altına almak amacıyla her yıl güncellenerek belirlenen miktarda güvence bedeli alındığı anlaşılmaktadır.
17) Başvuru belgesi ile bilgi ve belgelerin incelenmesinden; söz konusu sayaç bağlantı
ve değişim sürecindeki esas sıkıntının; abonelik sözleşmesi kapsamında abonelere sayaç tipi seçimi hakkı tanınmaksızın, bölgede alışılageldik bir sayaç tipi olan ön ödemeli sayacının yerine farklı tip bir sayaç olan mekanik(faturalı) sayaç bağlantısını gerektiren, farklı koşullarla yeni sözleşme yapmak durumunda bırakılması olduğu anlaşılmaktadır.
Benzer durumdaki abonelerin önceki sözleşmesi kapsamında ön ödemeli sayaç kullanmakta iken, ilgili mevzuat hükmü gerekçe gösterilerek sayaçlarının belirli bir süreyi doldurması
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
nedeniyle değiştirildiği, değiştirilirken ise önceki sözleşme koşulları ve abonelerin sözleşme özgürlüğü haklarının göz ardı edilerek, sağlanan doğal gaz hizmetinin tekelliği, zorunlu bir hizmet olması ve başka seçeneğin de bulunmaması nedeniyle dağıtım şirketinin tercih ve takdir hakları doğrultusunda yeni koşullarla yeni bir sözleşme yapmak durumunda bırakıldığı anlaşılmaktadır.
18) Somut olayda her ne kadar sayaç değişimi sürecinde abonenin değiştiği ve önceki
sözleşmeden kaynaklı olarak kazanılmış bir hakkın bulunmadığı ve dolayısıyla ön ödemeli sayaç talep etme hakkının bulunmadığı öne sürülmüş ise de, sayaç değişiminin aynı mevzuat hükmü nedeniyle yapıldığı, Kurumumuza gelen benzer nitelikteki 2018/10533 numaralı başvuru incelendiğinde; abone değişikliği yapılmadığı durumlarda da mevzuat kapsamında değişim gerektiren sayaçlara ilişkin de abonelerin tercihleri alınmaksızın fiilen mekanik sayaç sözleşmesi imzalamak durumunda bırakıldığı göz önünde bulundurulduğunda, başvuru kapsamında abone değişikliği yapılmasının başvurunun özü itibariyle bir önem teşkil etmediği değerlendirilmektedir.
19) Mevzuat düzenlemelerine bakıldığında, abonelerin sayaç bağlantı ve değişimi sürecinde
sayaçlarını mekanik sayaçla değiştirmek yahut doğrudan mekanik sayaç bağlatmak gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı, nitekim böyle bir düzenlemenin de abonelerin hak ve beklentileri açısından makul bir düzenleme olmayacağı, bu nedenle idare tarafından abonelere karşı fiilen izlenen “mekanik sayacın kullanımının zorunlu olduğu” yaklaşımı yerine, söz konusu sayacın kullanımının özellikle tüketiciye faydalarını, mevcut koşullara uygunluğunu ve teknik avantajlarını ortaya koyulmasının, mekanik sayaç kullanımının gönüllü olarak tercih edilmesinde olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı değerlendirilmektedir.
20) Nitekim Yargıtay 3. Dairesinin de 2014/16784 E. ve 2015/12327 K. no.lu kararında;
“ASKİ Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur. Ayrıca; 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı Kanunun 6/3)
“Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır” hükmü amirdir. Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanununa, 4077 ve 6502 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki Yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir. O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir.” şeklinde hüküm tesis ettiği görülmektedir. Şirketin, benzer nitelik taşıyan somut durumda da sayaç seçimi (ön ödemeli veya mekanik) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin mevzuata göre olmasa da uygulamada mekanik (faturalı) sayaç kullanmaya zorlanmasının, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkındaki Kanununun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
21) Her ne kadar Kurumumuza mekanik sayaç kullanımının gerekli olduğuna ilişkin makul
gerekçeler ileri sürülse de, bu konuda görsel ve yazılı iletişim kanallarıyla mekanik (faturalı)
sayaç uygulamasının abonelere sağladığı avantajların dile getirilerek, mevcut ve müstakbel abonelerin gönüllü olarak mekanik sayaç seçmesini teşvik edecek daha çok faaliyet ve tanıtımlara yer vermesinin iyi niyet kurallarına, temel tüketici haklarına, iyi yönetim ilkelerine ve hakkaniyete uygun olacağı, ayrıca tüketici şikâyetlerini azaltacağı değerlendirilmektedir.
22) Ayrıca, sayaçların değiştirilmesi gerekliliğinin ortaya çıktığı durumlarda yapılan
uygulamalar değerlendirildiğinde; abonelere sayaçlarının değiştirilmesi gerektiği bilgisinin 14 gün öncesinde ve yazılı olarak yapıldığı, sayaçların değiştirilmesi hususunun abonelerin mevcut sözleşme hükümleri çerçevesinde hukuki öngörülebilirlik ilkesine uygun olmadığı değerlendirilerek, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesi gereği işlemlerin açık, anlaşılır ve öngörülebilir olması gerekmektedir. Zira abonelerin sağlık ve ekonomik durumlarının elverişli olmaması durumunda bu süre içerisinde gerekli koşulları sağlamasının mümkün olamayabileceği, bu süreçte mevsim koşullarının, abonelerin ekonomik ve fiziksel koşullarının önemli olduğu, abonenin konutunda bulunmadığı zaman dilimlerinde yazılı bildirimden haberi dahi olmadan sayacının sökülerek açma kapama bedeli ödemek durumunda kalabileceğinin göz önünde bulundurulması gerektiği, bu nedenlerle daha geniş sürelerde gerekli bilgilendirmelerin yapılarak ve değişimlerin abonelerce uygun bulunacak zaman aralıklarında yapılması şeklinde bir sistemin benimsenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
23) Kurumumuzca yapılan değerlendirilmesi neticesinde; Doğal Gaz Dağıtım Sektörü
Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın; “Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen; “Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir.” hükmü dayanak gösterilerek Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin abonelere bir tercih hakkı tanımadan aboneleri fiilen mekanik sayaç kullanmaya zorlamasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu değerlendirildiğinden, yukarıda açıklanan gerekçelerle, konuyla ilgili abonelerin tercihinin esas alınması yönünde gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B) İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
25) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Danıştay’da yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUNU KABULÜNE,
Sayaçların değiştirilmesi sürecinde sayaç değişimine ilişkin bilgilendirmenin daha geniş sürelerde yapılarak ve değişimlerin abonelerce uygun bulunacak zaman aralıklarında yapılması yönünde BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın
“Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında abonelerin talepleri doğrultusunda sayaç türünün belirlenerek hizmet sağlanması şeklinde değişiklik yapılması yönünde ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMUNA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMUNA VE
BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ ve ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.