|
ÖZET: Başvuran, Bursa’nın Osmangazi ilçesindeki Özel İdare İlköğretim Okulu bahçesinde bulunan elektrik trafosunun çocuklar için güvenlik riski oluşturduğunu belirterek, bu trafonun kaldırılmasını talep etmiştir. İlgili idareler, trafonun mülkiyetinin TEDAŞ’a ait olduğunu ve gerekli güvenlik önlemlerinin alındığını ifade etmiştir. Ancak, trafonun okul bahçesinde bulunması ve çocukların erişim alanında olması, güvenlik endişelerini artırmaktadır.
Yapılan incelemelerde, trafonun bulunduğu alanın imar planında onaylı bir trafo alanı olmadığı, ancak elektrik enerjisinin güvenli bir şekilde dağıtılması için trafoların gerekli olduğu belirtilmiştir. İlgili mevzuat, elektrik tesislerinin güvenli bir şekilde işletilmesini ve cana zarar vermeyecek şekilde yerleştirilmesini öngörmektedir. Bu bağlamda, trafonun etrafına korunak veya tel çit çekilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. ve ilgili diğer kurumlara, trafonun güvenliğini artırmak için gerekli önlemlerin alınmasını tavsiye etmiştir. Ayrıca, kalıcı bir çözüm üretilmesi amacıyla Bursa Valiliği ve diğer yerel yönetimlerin koordineli bir şekilde çalışması gerektiği ifade edilmiştir. Bu karar, ilgili idarelerin dikkatine sunulmuş ve gerekli işlemlerin 30 gün içinde bildirilmesi talep edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10504-S.16176
BAŞVURU NO : 2019/7297
KARAR TARİHİ : 21/10/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BURSA VALİLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü
BAŞVURU TARİHİ : 29/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Bursa ili Osmangazi ilçesi Alemdar Mahallesi Özel İdare İlköğretim Okulu bahçesinde yer alan elektrik trafosunun çocukların can güvenliği açısından risk teşkil edebileceğini belirterek okul bahçesinde bulunan elektrik trafosunun kaldırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Osmangazi Belediye Başkanlığı Yazı İşleri Müdürlüğünün 17/05/2019 tarih ve …sayılı yazısında; “İmar ve Şehircilik Müdürlüğümüzce yapılan incelemede; Alemdar Mahallesi 2896 adada ( İl Özel İdare İlköğretim Okulu ) Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 22.07.2003 gün ve 16021096/360 sayı ile onaylı 1/1000 ölçekli Soğanlı Alemdar Mahalleleri Sağlıklaştırma
Dönüşüm Amaçlı Uygulama İmar Planın kapsamında İlköğretim Alanında kalmakta olup, alan içerisinde onaylı İmar Planında Trafo Alanı bulunmamaktadır.”,
3. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğünün 10901 sayılı ve 21/05/2019 tarihli yazısında; “Konu, ilgili Kurumlar olan EPDK ve TEDAŞ’a intikal ettirilmiş olup, bahsi geçen hususlarda şikâyet sahibi ile Bakanlığımız arasında herhangi bir yazışma yapılmamıştır.”,
4. Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanlığı
Yazı İşleri ve Kararlar Şube Müdürlüğünün … sayılı ve 17.05.2019 tarihli yazısında; “…
yapılan incelemelerde, okul içerisinde yer alan bina tipi trafonun TEDAŞ/UEDAŞ’a, okul önünde kaldırımda tel kafesle çevrili içerisinde yer alan panoların da Bursagaz’a ait olduğu tespit edilmiştir.”,
5. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığının 110.03.01 sayılı yazısında; “Anılan yazınızda sorulan hususlar incelenmiş olup, transformatörler dâhil olmak üzere elektrik kuvvetli akım tesislerinin kurulmasının, işletilmesinin ve bakımının can ve mal emniyeti bakımından güvenlikle yapılmasına ilişkin teknik mevzuatın yürütmesi Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Bakanlık) tarafından yapılmaktadır”,
6. Türkiye Elektrik İletim AŞ. Genel Müdürlüğü İşletme ve Bakım Dairesi Başkanlığı
Trafo Merkezleri Müdürlüğünün … sayı ve 27/05/2019 tarihli yazısında; “… yaptığımız incelemelerde bahsi geçen trafonun sorumluluğunun Dağıtım Şirketine (Uludağ Elektrik
Dağıtım AŞ.) ait olduğu anlaşılmıştır.”,
7. Uludağ Elektrik Dağıtım AŞ. Bakını ve Onarım Yönetmenliğinin 22/05/2019 tarih ve
… sayılı yazısında; “Şikayet sahibine ait talebin TEDAŞ Uludağ Bölge Müdürlüğüne gönderildiği, sonrasında… TEDAŞ Uludağ Bölge Müdürlüğünce hazırlanan Gerekçeli
Raporla nedenleri belirtilerek talebin uygun bulunmadığının talep sahibine bildirildiği tespit edilmiştir.”,
8. Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü Yatırımlar İzleme Daire
Başkanlığı Şikayet, Talep ve Takip Müdürlüğünün … sayılı yazısında; “Elektrik enerjisi, istenilen kalite ve nitelikte kullanılabilmesi amacıyla yüksek gerilimli hatlar üzerinden taşınmaktadır. Söz konusu enerjinin vatandaşlar tarafından kullanılabilmesi için daha düşük gerilim seviyesine dönüştürülmesi gerekmektedir. Bu işlem transformatör (trafo) olarak isimlendirilen tesisler ile yapılmaktadır. Böylece 30000-34500 Volt gerilim seviyesi 400 Volt gerilime dönüştürülerek ev, iş yeri ve diğer tesislerde kullanılabilir hale getirilmektedir.
Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nin Tanımlar başlıklı 4. maddesinin Genel tanımlar başlıklı a fıkrasının 12. bendinde “Dağıtım transformatör merkezi: Yüksek gerilimli elektrik enerjisini alçak gerilimli elektrik enerjisine dönüştüren transformatör merkezleridir.” olarak tanımlanmaktadır.
8.1. Elektrik tesisleri genel olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği mevzuatlarına göre tasarlanarak yapılmaktadır.
8.2. İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi gereği; Bursa ilinde trafo kurulumlarında yetkili ve görevli idare Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş’dir.
8.3. Kent içinde okul vb. yerlere yakın bulunan trafoların gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması dâhilinde bilinen olumsuz bir etkisi bulunmamaktadır.
8.4. Söz konusu şikâyete konu olan trafonun mülkiyeti TEDAŞ Genel Müdürlüğü adına tescillidir.
8.5. Söz konusu trafo çevresinin telflex ile çevrilerek, yaya ulaşımı daha güvenli hale getirilebilir.
8.6. Söz konusu trafo tesisi, Özel İdare İlkokulu kurulmadan önce 1990 yıllında tesis edilerek faaliyete başlamıştır.
8.7. Söz konusu trafonun yeni yerinin TEDAŞ Genel Müdürlüğü adına devri, eski trafonun demontajı, yeni trafonun tesisi ve trafonun bağlantıları, ortaya çıkabilecek masraflar talep sahibi tarafından karşılanması halinde, 16.08.2018 tarih ve 18-354 sayılı TEDAŞ Yönetim
Kurulu kararı ile yürürlüğe giren dağıtım tesisleri Deplase ve İptal Usul Esaslarına göre değerlendirme yapılacaktır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
9. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
10. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
11. 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Kuvvetli
Akım Tesisleri Yönetmeliğinin “Kuvvetli Akım Tesislerinin Güvenliği” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1)Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır. (2) Herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunulması olanaksız olmalıdır ve ilerideki bölümlerde belirtilen emniyet mesafeleri ile koruma önlemleri sağlanmalıdır.”,
12. Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Dağıtım Hat ve Şebekeleri Proje ve Tesis Dairesi Başkanlığının (Şubat 2001) Şehir Şebekeleri Og-Ag (orta gerilim – alçak gerilim) Elektrik Projesi Yapım Esasları El Kitabının ‘İlave Şebeke ve Trafo Postalarının
Tespiti’ başlığında; “…Bina tipi trafoların yerleri genellikle imar planında yeşil alan (park)
olarak belirlenen yerler ile kamu kuruluşlarına ait arazilerin uygun yerlerine gelecek şekilde seçilir. Bu teshillerde Belediyenin görüşü alınır, ilave bina yerlerinin imar planlarına göre yerleşim plankoteleri çıkartılarak bir takımı bir tutanak ekinde Belediyesine verilerek, imar planına işlenmesi sağlanacaktır…”,
13. 3 Temmuz 2017 tarih 30113 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Planlı Alanlar
İmar Yönetmeliğinin “Parsel kullanım fonksiyonlarına göre yapılaşma koşulları” başlıklı
19 uncu maddesinin (c) bendinde; “Park alanları: bu alanlarda encümen kararıyla: 2) 1000
metrekare ve üzeri parklarda ahşap veya hafif yapı malzemelerinden yapılmak, kat adedi 1’i, yüksekliği 4.50 metreyi ve açık alanları dâhil taban alanları toplamda yüzde 3’ü, her birinin alanı 15 metrekareyi geçmemek kaydıyla … oyun alanlarına en az 10 metre mesafede olmak ve etrafı çit ve benzeri ile kapatılmak koşuluyla trafo…yapılabilir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Can ve mal güvenliği açısından, elektrik trafosunun etrafına korunak veya tel çit çekilerek güvenliğin sağlanması hususunda Uludağ Elektrik Dağıtım Anonim Şirketine ve gerekli koordinasyonun sağlanarak kalıcı çözüm üretilmesi hususunda Türkiye Elektrik
Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğüne, Osmangazi Belediye Başkanlığına ve Bursa
Büyükşehir Belediye Başkanlığına tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 15. Başvuran okul bahçesinde yer alan elektrik trafosunun güvenlik gerekçesi ile kaldırılmasını talep etmektedir.
16. İlgili idareler, trafonun bulunduğu alanın TEDAŞ’a ait olduğunu, alınan güvenlik önlemlerinin genişletilebileceğini ve trafonun bilinen bir zararının bulunmadığını ifade etmektedir.
17. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; Elektrik enerjisinin aboneler tarafından kullanılabilmesi için düşük gerilim seviyesine dönüştürülmesi gerektiği, bu işlemin transformatör (trafo) olarak isimlendirilen tesisler ile yapıldığı, trafoların Elektrik Kuvvetli
Akım Tesisleri Yönetmeliği mevzuatına uygun olması gerektiği, şikâyete konu trafonun mülkiyetinin TEDAŞ’a ait olduğu, işletme hakkının devir sözleşmesi ile Uludağ Elektrik
Dağıtım A.Ş’ devredildiği, kent içinde okul vb. yerlere yakın bulunan trafolara yönelik gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması durumunda bilinen olumsuz bir etkisi bulunmadığı,
17.1. İl Özel İdare İlköğretim Okulunun 1/1000 ölçekli Soğanlı Alemdar Mahalleleri
Sağlıklaştırma Dönüşüm Amaçlı Uygulama İmar Planın kapsamında İlköğretim alanında kaldığı, alan içerisinde onaylı İmar Planında Trafo Alanı bulunmadığı, okulun bahçe sınırları arasında kalan trafonun okul yapımından önce (1990 yıllında) faaliyete başladığı, isabet ettiği kısmın trafo yeri olarak TEDAŞ adına 18/02/2005 tarihinde tescil edildiği,
17.2. Yukarıda yer verilen mevzuat yönlendirici belge hükümlerine göre, trafonun cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılması ve işletilmesi gerektiği, herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunulmasının olanaksız olması ve emniyet mesafeleri ile koruma önlemlerinin sağlanması gerektiği,
17.3 Bina tipi trafo yerlerinin genellikle imar planında yeşil alan (park) olarak belirlenen
yerler ile kamu kuruluşlarına ait arazilerin uygun yerlerine gelecek şekilde seçilmesi ve belediye görüşünün alınmasına müteakip imar planına işlenmesi gerektiği, park alanlarında bulunan trafoların oyun alanlarına en az 10 metre mesafede olması ve etrafı çit ve benzeri ile kapatılması gerektiği hususları tespit edilmiştir.
18. İlgili idare tarafından Trafonun deplase edilmesine yönelik yapılan değerlendirmelerde trafonun deplase edilebileceği alternatif alanın bulunmadığı, trafonun enerjili ve işletmede olduğu, trafonun isabet ettiği taşınmazın trafo veri olarak TEDAŞ Genel Müdürlüğü’ne ait ve
UEDAŞ kullanımında olduğu, trafonun yer değişikliği ile ilgili yer tahsisi işlemleri, yeni olası alanın tapu tescil işlemleri, montaj ve demontaj işlemleri vb. diğer tüm işlemler ve giderlerin kimin tarafından karşılayacağı hususunun belirsiz olduğu gerekçeleri vurgulanarak deplase talebi uygun bulunmamıştır.
19. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde her türlü tesisin cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmasını, herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunmasının olanaksız olmasını, ayrıca emniyet mesafeleri ile koruma önlemlerinin sağlanmasını öngörmektedir.
20. Somut olayda ise, yüksek elektrik enerjisi barındıran trafonun bireylerin, özellikle çocukların ona ulaşmasını önleyecek şekilde güvenlikli bir yere değil okul bahçesinde konumlandırıldığı tespit edilmiştir. Bu durum karşısında ise, trafonun etrafına korunak ve tel çit konulması suretiyle veya benzeri tedbirlerle trafoya ulaşılmasını güçleştirecek, hatta imkânsızlaştıracak önlemlerin alınmadığı dolayısıyla çocukların üzerinde bir risk oluşturduğu değerlendirilmektedir.
21. Nitekim Anayasa Mahkemesinin 12/09/2019 tarihli ve 2015/18754 başvuru numaralı kararında elektrik üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet kapsamında olması nedeniyle bu amaca hizmet eden tüm organizasyon ile teknik cihazların kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüklerinin korunmasına ilişkin gerekliliklere uygun ve güvenli şekilde yerleştirilmesi yükümlülüğünün bulunduğu belirtilerek tehlikeli mahiyette olduğu hususunda bir şüphe bulunmayan bir hizmet kapsamında kullanılan binalar, teknik ekipmanlar ile diğer cihazların her türlü bakım ve onarımının yapılması, kişilerin yaşamları ve vücut bütünlüklerinin korunması bakımından risk oluşturup oluşturmadığının değerlendirilmesi ve tehlike arz eden binaların ve diğer cihazların korunması, gerekirse yıkılması veya etkisiz hâle getirilmesinin de bu yükümlülüğün bir parçası olduğu vurgulanmıştır.
22. Sonuç olarak, şikâyete konu trafonun okul bahçesi sınırları içerisinde kaldığı ve halen işletmede olduğu, öğrencilerin fiziki olarak trafoya erişebildikleri, dokunabildikleri ve oyun alanlarının trafoya yakın konumda olduğu, hâlbuki oyun alanlarına en az 10 metre mesafede olması gerektiği, bu nedenle trafonun konumunun can ve mal güvenliğini tehdit etmesi konusunda ilk olarak bu fiziki durumun ele alınarak iyileştirilmesi gerektiği, ilgili idareler tarafından kısa vadede mümkünse trafonun izole edilmesi, etrafının çit ve benzeri ile kapatmak gibi geçici önlemlerle daha güvenli hale getirilmesi gerektiği, uzun vadede kalıcı bir çözüm bulunması amacıyla gerekiyorsa imar planında değişiklik yapılarak trafonun okul sınırları içerisinde kalmayacak şekilde yeşil alan gibi başka bir yere aktarılması gerektiği, böylelikle insan sağlığı ve çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin etkilerin azaltılabileceği, bu süreçte alınması gereken tedbirler ve yürütülecek süreçte ilgili kurum ve kuruluşların koordineli bir şekilde tasarrufta bulunması gerektiği hususları tespit edilmiştir.
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; önündeki kaldırımda doğalgaz panoları bulunan okulun bahçe sınırları içinde de bir elektrik trafosu bulunduğu, trafo etrafına korunak ya da tel çit çekilmemesi nedeniyle kazaya mahal verilebileceği, ayrıca gerekli yaklaşım mesafelerine uyulmadığı değerlendirmeleri sonucunda Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş.
tarafından konu ile ilgili gerekli önlemlerin alınması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 27/09/2019 tarihli ve 14250 sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
1- Can ve mal güvenliği açısından elektrik trafosunun etrafına korunak veya tel çit çekilerek güvenliğin sağlanması hususunda ULUDAĞ ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE,
2- Gerekli koordinasyonun sağlanarak mevzuata uygun kalıcı çözüm üretilmesi amacıyla
Valilik tarafından bir toplantı yapılması ve akabinde konu ile ilgili gerekli çalışma ve işlemlerin yapılması hususunda BURSA VALİLİĞİNE, BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA, OSMANGAZİ BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, TÜRKİYE
ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve ULUDAĞ
ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, BURSA VALİLİĞİNE, BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA, OSMANGAZİ BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, TÜRKİYE
ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve ULUDAĞ
ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idareler tarafından bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi