|
ÖZET: Başvuran, 1999 yılında Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası’na üye olduğunu, 2003’te Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları’nda çalışmaya başladığını ve 2013-2019 yılları arasında İş Güvenliği Uzmanı olarak görev yaptığını belirtmiştir. Mühendislik mesleğini icra etmediğini savunarak, Oda üyeliğinden ayrılma talebinde bulunmuş, ancak Oda bu talepleri, iş güvenliği uzmanlığının mühendislik formasyonu gerektirdiği gerekçesiyle reddetmiştir. Başvuran, aidat borcu olmadığını ve mesleğini icra etmediğinden üyeliğinin iptalini istemektedir.
Oda, başvuranın mühendislik eğitimi almış olması ve iş güvenliği uzmanlığı belgesi ile bu alanda faaliyet göstermesi nedeniyle üyeliğinin devamının zorunlu olduğunu ifade etmiştir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre iş güvenliği uzmanlarının mühendislik veya mimarlık eğitimi almış olmaları gerektiği belirtilmiş, bu nedenle başvuranın mühendis unvanı ile iş güvenliği uzmanlığı yapmasının mesleki faaliyet olarak değerlendirildiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, Oda üyeliğinin sürdürülmesinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Başvuranın iş güvenliği uzmanlığı yaparken mühendislik mesleğini icra etmediği iddiasının geniş bir yorum olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/64844-S.20.70249
BAŞVURU NO : 2020/1316
KARAR TARİHİ : 14/07/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Oda üyeliğinden ayrılma/istifa talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 21/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan ; 1999 yılında Metalurji ve Malzeme
Mühendisleri Odasına üye olduğunu, 2003 yılında Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
(Erdemir)’de çalışmaya başladığını, 2007 yılı sonunda İş Güvenliği konusunda görevlendirildiğini, 2013-2019 yılları arasındaki dönemde önce C Sınıfı, ardından A Sınıfı İş
Güvenliği Uzmanlığı belgesi ile ÇSGB İSG-Katip uygulaması üzerinden sözleşmeli şekilde aynı işyerinde çalıştığını, mühendislik mesleğini icra etmediğini belirterek 3 kez üyelikten ayrılma dilekçesi verdiği halde, Oda tarafından İş Güvenliği Uzmanlığı işini mühendislik formasyonunu kullanarak yaptığı gerekçe gösterilerek ayrılma taleplerinin reddedildiğini, İş
Güvenliği Uzmanlığını mühendis olmayan kişilerin de yapabildiğini belirterek aidat borcunun bulunmadığını ve Metalurji Mühendisliği mesleğini icra etmediğinden Oda üyeliğinden kaydının silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 26/03/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden TMMOB Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası’nın 25/06/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın, iş güvenliği uzmanı olması nedeniyle hukuksal yorum yaparak Oda üyeliğinin zorunlu olmadığını iddia ettiği, oysa iş güvenliği uzmanı olarak mühendislik formasyonunu kullandığı ve mesleğini icra ettiği, 6331 sayılı Kanun’un tanımlar maddesinde “İş Güvenliği
Uzmanı: Usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanı” şeklinde tanımlandığı, söz konusu tanımdan da anlaşılacağı üzere, mühendislik ve mimarlık eğitimi veren fakültelerden mezun olup, yasada öngörülen şartları taşıyanlara iş güvenliği uzmanlığı belgesi verilerek bu alanda faaliyet göstermesinin sağlandığı ve başvuranın, mühendislik fakültesi mezunu olarak bu mesleki faaliyeti yürütmekte olduğu, 2.2. 6645 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 11 inci maddesi ile “04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan “yabancı dil” ibaresinden sonra gelmek üzere ‘20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre iş güvenliği uzmanı olabilecek mezunları yetiştiren fakültelerde iş sağlığı ve güvenliği’ ibaresi eklenmiştir.” Bu değişiklik ile birlikte 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nun “Ana İlkeler” başlıklı 5 inci maddesinin (ı) fıkrasına göre;
“Yükseköğretim kurumlarında, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk dili, yabancı dil, 20/06/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre iş güvenliği uzmanı olabilecek mezunları yetiştiren fakültelerde iş sağlığı ve güvenliği zorunlu derslerdendir.
Ayrıca, zorunlu olmamak koşuluyla beden eğitimi veya güzel sanat dallarındaki derslerden birisi okutulur. Bütün bu dersler en az iki yarıyıl olarak programlanır ve uygulanır.” dolayısıyla iş güvenliği uzmanı olarak çalışmanın metalürji ve malzeme mühendisliği mesleğinin icra edilme biçimlerinden biri olduğu, sonuç olarak; yasal mevzuat uyarınca başvuranın mühendis unvanı almış olması, bu unvanı alırken YÖK Kanunu gereğince iş güvenliği konusunda da gerekli formasyonu alması, bu mesleki yetkinliği sebebiyle Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından öngörülen prosedürü de tamamlayarak iş güvenliği uzmanı olması, iş risklerini yönetme süreçlerinde mühendislik formasyonundan kaynaklanan bilgi ve tecrübeyi kazanması ve mesleki bir faaliyet yürütmesi nedeniyle Oda üyeliğinin zorunlu olduğu, 6235 sayılı Kanun gereği serbest piyasada mesleki faaliyet yürütmesi nedeniyle hakkındaki işlemlerin hukuka uygun olarak tesis edildiği, 2.3. TMMOB Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası, Anayasa’nın 135. maddesinde tanımlandığı üzere kamu tüzel kişiliği haiz bir meslek kuruluşu olup, kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları 6235 ve 3458 sayılı Kanunlar ve bu Kanunlara dayalı olarak yayımlanan mevzuat çerçevesinde yürütülmekte olduğu, 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.” Ayrıca, Kanunun 38. maddesinde “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmeyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten men edilirler.” hükümlerinin yer aldığı, 11/11/2015 tarih ve 29529 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan TMMOB Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası Çalışma ve
Faaliyet Alanları Yönetmeliği’nin Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası Meslek
Disiplinlerinin Faaliyet ve Çalışma Alanları’nı düzenleyen 5 inci maddesinin (f) fıkrasına göre
“İşçi sağlığı ve iş güvenliği; metalurjik tesislerde işçi sağlığı ve iş güvenliği hizmeti vermek”, Odanın faaliyet alanları arasında sayıldığı, 2.4. TMMOB Ana Yönetmeliğinin 114 üncü maddesindeki “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen” ifadesinin; hem fiili hem de yasal statü itibariyle mesleğiyle ilgili bir işi icra etmeyenleri anlatmakta olduğu, 2.5. Aidat borcuyla ilgili üye hakkında Ankara 16. İcra Dairesi’nde başlatılan / sayılı ilamsız icra takibine itiraz etmeyip borcun tamamını ödediğinden üyenin aidat borcu bulunmadığı, 3. Kurumumuzun 24/03/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’nin (TMMOB) 27/04/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. 6235 sayılı Yasanın 1 inci maddesinde de ifade edildiği üzere “Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur.” Bu kapsamda mesleki faaliyette bulunan tüm mühendis ve mimarların TMMOB’ye bağlı Odalara üye olmasının bir zorunluluk olduğu, 3.2. Yine Yasanın 33. maddesinde “mesleğin icrasını gerektiren” bir işle uğraşanların Odaya üye olmak ve üyelik vasfını korumakla yükümlü olduğunun düzenlendiği, dolayısıyla her iki
Yasa maddesi bir arada değerlendirildiğinde mesleki faaliyetin, mesleğin icrasını gerektiren iş olduğu, TMMOB ve Oda Yönetmelikleri de kuruluş Yasasına paralel düzenlenmiş olup, “mesleğin icrasını gerektiren” işlerin mesleki faaliyet olarak ifade edildiği, TMMOB’ye bağlı
24 Oda bulunmakta olup, bu Odaların iştigal alanlarında onlarca mühendislik ve mimarlık
disiplini bulunduğu, günün ihtiyaçları ve teknolojinin gelişmesi ile birlikte mühendislik ve mimarlık faaliyet alanları dolayısıyla “mesleki faaliyet”in kapsamı da genişlemekte ve çeşitlenmekte olduğu, özetle kişilerin mühendis/mimar olması dolayısıyla ve bu meslek unvanı ile almış oldukları eğitim yahut sağlamış oldukları koşullar dolayısıyla gerçekleştirdikleri faaliyetler ile mesleğin icrasını gerektiren faaliyetlerin mesleki faaliyet olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4.2. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” 5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 20/06/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin; 1 inci fıkrasının (f) bendinde; “Bu Kanunun uygulanmasında…
İş Güvenliği Uzmanı: Usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanı…ifade eder”,
7. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun; 7.1. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu
İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda
Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.”, 7.2. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmeyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 8. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Ana
Yönetmeliğinin; 8.1. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar. b)
Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının, meslek ve ihtisaslarıyla ilgili Odaya girmeleri, isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar, görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ile haklarına sahip ve onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdürler.”, 8.2. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 8.3. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 9. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Metalurji ve
Malzeme Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin; 9.1. “Üyelik” başlıklı 8 inci maddesinde; “(Değişik: RG-2/10/2014-29137) Odaya asil üye olabilmek için, Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olmak, Türkiye sınırları içinde Metalurji, Metalurji ve Malzeme, Malzeme Bilimi ve Seramik Mühendisliği ve hizmetlerini Yüksek
Mühendis veya Mühendis unvanı ile yapmaya yasal olarak yetkili bulunmak gereklidir. Ayrıca
Türkiye’de mesleki faaliyetlerde bulunmak için yasalar gereğince çalışmak isteyen yabancı uyruklu ve Türkiye’de oturan yabancı uyruklu Türk soylu Metalurji, Metalurji ve Malzeme, Malzeme Bilimi ve Seramik Yüksek Mühendis ve Mühendisleri, Odaya geçici üye olmak zorundadır. ”, 9.2. “Üyelikten ayrılma” başlıklı 12 nci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesi hükümlerine uygun olmayanlar üyelikten çıkarılır. Zorunlu askerlik görevi dışında, Silahlı
Kuvvetler mensubu olan ya da herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler (Değişik ibare: RG-2/10/2014-29137) ve herhangi bir işte çalışmayan üyeler, bu durumu Oda Yönetim
Kuruluna yazılı olarak belgesiyle bildirmek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir. Ayrılma isteği kabul edilmeyen üyenin, Oda Genel Kuruluna itiraz hakkı vardır.” 9.3. “Hüküm Bulunmayan Durumlarda Uygulanacak Mevzuat” başlıklı 89 uncu maddesinde; “Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan konularda, 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Ana Yönetmeliği hükümleri uygulanır.”
10. 11/11/2015 tarihli ve 29529 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Metalurji Ve Malzeme Mühendisleri Odası Çalışma Ve Faaliyet
Alanları Yönetmeliğinin “Faaliyet ve çalışma alanları” başlıklı 5 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Oda üyelerinin faaliyet ve çalışma alanına giren işler aşağıda belirtilmiştir; a) Demir-çelik metalurjisi; demir-çelik tesislerinin üretim süreçlerinin tasarımı ve projelendirilmesi, birincil ve ikincil yöntemlerle demir-çelik üretimi, alaşımlandırılması, işlenmesi ve şekil verilmesi, demir-çelik üretimindeki metalurjik proseslerde gerekli olan katkı ve diğer malzemelerin üretimi, b) Demir-dışı metaller metalurjisi; demirdışı-metal tesislerinin üretim süreçlerinin tasarımı ve projelendirilmesi, birincil ve ikincil yöntemlerle demirdışı-metal üretimi, alaşımlandırılması, işlenmesi ve şekil verilmesi demir dışı metallerin üretimindeki metalurjik proseslerde gerekli olan katkı ve diğer malzemelerin üretimi, c) Döküm; döküm tesislerinin üretim süreçlerinin tasarımı ve projelendirilmesi demir-çelik ve demir-dışı metal malzemelerin döküm yoluyla şekillendirilmesi ve dökümü izleyen ardıcıl işlemler, birincil ve ikincil yöntemlerle üretim, alaşımlandırılma, işleme ve şekil verme, ç) Plastik şekil verme; demir-çelik ve demir-dışı metal yarı-ürün ve ürünlerin plastik olarak şekillendirilmesi, hadde, ekstrüzyon, dövme, tel çekme ve benzeri ardıcıl işlemler d) Seramik, cam ve refrakter; seramik üretimi, cam üretimi ve refrakter malzemelerin üretimi, işlenmesi, uygulanması, e) Plastik ve kompozitler; plastik malzemelerin ve kompozit malzemelerin üretimi, işlenmesi ve uygulanması, f) Endüstriyel fırınlar ve yardımcı makine ve ekipmanlar; metalurjik proseslerde kullanılan fırın ve yardımcı makine ve ekipmanların imalatı, devreye alınması, g) Isıl işlem; demir-çelik ve demir-dışı metallerden mamül yarı ürün ve ürünlerin ısıl işlem uygulamaları, ğ) Kaynak; kaynak malzemelerinin üretimi, uygulanma alanında kullanımı, h) Toz metalurjisi; toz metalurjisi ile üretim ve malzemelerin kaplanması, ı) Korozyondan koruma; metalik esaslı ya da olmayan malzeme, makine ve ekipman, konstrüksiyon ve ürünlerin korozyondan korunması, i) Yüzey işlem; metalik esaslı ya da olmayan malzeme, makine ve ekipman, konstrüksiyon ve ürünlerin farklı tekniklerle kaplanması, kaplama malzemelerinin ve ekipmanlarının üretimi, uygulanması, j) Kalite-kontrol; endüstriyel proseslere hammadde, katkı malzemesi, sarf malzemesi, yarı ürün ve ürün olarak dâhil olan tüm malzeme ve ürünlerin kalite kontrolü, kalite kontrol ekipmanlarının üretimi uygulamalarına yönelik metalurji ve malzeme mühendisliği hizmetleri, k) Tahribatsız muayene; metalik ya da metal dışı malzemelerden mamül konstrüksiyonların yerinde kontrolüne yönelik metalurji ve malzeme mühendisliği hizmetleri, l) Gözetim hizmetleri; metalurjik proseslere hammadde, katkı malzemesi, sarf malzemesi, yarı ürün ve ürün olarak dâhil olan tüm malzeme ve ürünlerin ticari süreçlerde nitel ve nicel kontrol amaçlı olarak gözetimi, m) Malzeme seçimi ve uygulamaları; metalurjik prosesler için proje ya da tasarıma uygun malzeme seçimi, işlenmesi ya da modifikasyonu, n) Yeni malzemeler; metalik ya da metal dışı yeni malzemelerin üretimi ve geliştirilmesine yönelik metalurji ve malzeme mühendisliği hizmetleri, o) Proje, tasarım, fizibilite, kurulum ve devreye alma; metalurjik tesisler için proje, tasarım ve fizibilite hazırlanması, makine ve ekipman seçimi, süreç seçimi, tesis kurulumu ve devreye alınmasına yönelik metalurji ve malzeme mühendisliği hizmetleri, ö) Çevre; metalurjik proseslerde oluşan katı, sıvı ve gaz atıkların toplanması, zararsız hale getirilmesi ve mümkün ise değerlendirilmesi ve bu proseslere uygun teknoloji, makine ve ekipman seçimi, üretimi ve uygulaması, p) İşçi sağlığı ve iş güvenliği; metalurjik tesislerde işçi sağlığı ve iş güvenliği hizmeti vermek.”
11. 29/12/2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Güvenliği
Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin
“Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin; 11.1. (f) bendinde; “İş güvenliği uzmanı: İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere
Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanı… ifade eder.” 11.2. (ı) bendinde; “Teknik eleman: Teknik öğretmenler, fizikçi, kimyager veya biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans veya ön lisans programı mezunlarını… ifade eder.” 11.3. “İş güvenliği uzmanlığı belgesi” başlıklı 8 inci maddesinde; İş güvenliği uzmanlığı
belgesinin sınıfları aşağıda belirtilmiştir:
a) (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi;
1) (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesiyle en az dört yıl fiilen görev yaptığını iş güvenliği
uzmanlığı sözleşmesi ile belgeleyen ve (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlara,
2) Mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakülte mezunları ile teknik elemanlardan; iş
sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği programında doktora yapmış olanlara,
3) Genel Müdürlük veya bağlı birimlerinde en az on yıl görev yapmış mühendislik veya
mimarlık eğitimi veren fakülte mezunları ile teknik elemanlara,
4) İş sağlığı ve güvenliği alanında müfettiş yardımcılığı süresi dâhil en az on yıl görev yapmış
mühendis, mimar veya teknik eleman olan iş müfettişlerine,
5) Genel Müdürlük ve bağlı birimlerinde uzman yardımcılığı süresi dâhil en az on yıl fiilen
görev yapmış mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakülte mezunları ile teknik elemanı olan iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarına, EK-1’deki örneğine uygun olarak Genel Müdürlükçe verilir.
b) (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi;
1) (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesiyle en az üç yıl fiilen görev yaptığını iş güvenliği
uzmanlığı sözleşmesi ile belgeleyen ve (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olan mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlara,
2) İş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği programında yüksek lisans yapmış mühendislik veya
mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlardan (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı için yapılacak sınavda başarılı olanlara,
3) İş sağlığı ve güvenliği alanında teftiş yapan mühendis, mimar veya teknik eleman olan iş
müfettişleri hariç, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında müfettiş yardımcılığı süresi dahil en az on yıl görev yapan müfettişlerden (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlara, EK-1’deki örneğine uygun olarak Genel Müdürlükçe verilir.
c) (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi;
1) (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (C) sınıfı iş güvenliği
uzmanlığı sınavında başarılı olan mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlara,
2) İş sağlığı ve güvenliği alanında teftiş yapan mühendis, mimar veya teknik eleman olan iş
müfettişleri hariç Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında müfettiş yardımcılığı süresi dâhil en az on yıl görev yapan müfettişlerden (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılanlara, 3)(Ek: RG-30/4/2015-29342) Üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans programını tamamlayanlardan yapılacak (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlara, EK-1’deki örneğine uygun olarak Genel Müdürlükçe verilir.
(2) Birinci fıkranın (a) bendinin (Değişik ibare: RG-11/10/2013-28792) (3) ve (4) numaralı alt bentlerinde sayılanlar, (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavına doğrudan katılabilirler.
Bakanlıkta geçen çalışma süreleri fiilen iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi süresinden sayılır ve bu durumda olanlar Bakanlıktaki görevlerinden ayrıldıkları takdirde hak ettiği belgenin sınavına doğrudan katılabilir.
(3) (Ek: RG-30/4/2015-29342) Sektörel düzenleme çerçevesinde maden ve yapı ile diğer sektörlerde öncelikli olarak hangi mesleki unvana sahip iş güvenliği uzmanlarının ve bunların yanında görev yapacak diğer mesleklere sahip iş güvenliği uzmanlarının belirlenmesine dair usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.”
hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13. Kurumumuza başvuruda bulunan ; 1999 yılında Metalurji ve Malzeme
Mühendisleri Odasına üye olduğunu, 2003 yılında Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
(Erdemir)’de çalışmaya başladığını, 2013-2019 yılları arasındaki dönemde önce C Sınıfı, ardından A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanlığı belgesi ile ÇSGB İSG-Katip uygulaması üzerinden sözleşmeli statüde aynı şirkette çalıştığını, mühendislik mesleğini icra etmediğini belirterek 3 kez üyelikten ayrılma dilekçesi verdiği halde, Oda tarafından İş Güvenliği Uzmanlığı işini mühendislik formasyonunu kullanarak yaptığı gerekçe gösterilerek ayrılma taleplerinin reddedildiğini, İş Güvenliği Uzmanlığını mühendis olmayan kişilerin de yapabildiğini belirterek aidat borcunun bulunmadığını ve Metalurji Mühendisliği mesleğini icra etmediğinden Oda üyeliğinden kaydının silinmesini talep etmektedir.
14. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile
Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Kanunda kamu kurumu ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışan mühendis ve mimarlık meslekleri mensuplarına ise Oda üyesi olup olmama hususunda serbestlik tanınmıştır. TMMOB
Ana Yönetmeliği’nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir
Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği, 114 üncü maddesinde ise kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin belirtilen şartları yerine getirmeleri halinde Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Benzer şekilde TMMOB Metalurji ve Malzeme Mühendisleri
Odası Ana Yönetmeliği’nin 12 nci maddesinde, mühendis ve yüksek mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve süreli görevlerde çalışanların üyeliklerinin isteklerine bağlı olduğu hüküm altına alınmıştır.
15. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden, başvuranın 01/07/2019 tarihli dilekçesiyle, İş
Güvenliği Uzmanı olarak çalıştığı Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir)’de mühendislik mesleğini icra etmediğini belirterek 2013-2019 arası için tahakkuk eden 900 TL aidat borcunun silinmesini ve Oda üyeliğinden istifa talebinde bulunduğu, Metalurji ve
Malzeme Mühendisleri Odası tarafından söz konusu taleplerin değerlendirdiği, başvuranın sunmuş olduğu belgelerden aidat borcunun bulunması, çalıştığı pozisyonun asli ve sürekli nitelikteki bir kamu hizmeti olmaması ve İş Güvenliği Uzmanlığı işini mühendislik formasyonunu kullanarak yapması gerekçe gösterilerek talebin reddedildiğinin 26/07/2019 tarihli yazıyla başvurana iletildiği, öte yandan aidat borcuyla ilgili Oda tarafından Ankara 16.
İcra Dairesi’nde başlatılan / sayılı ilamsız icra takibine başvuranın itiraz etmeyip borcun tamamını 12/02/2020 tarihinde ödediğinden aidat borcunun bulunmadığı görülmektedir.
16. Dosyanın incelenmesinden başvuranın, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
(Erdemir)’de iş güvenliği uzmanı olarak sözleşmeli personel statüsünde çalıştığı, dolayısıyla başvuranın özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir anonim şirkette çalıştığı ve personelin tüm özlük haklarının şirket Yönetim Kurulu tarafından belirlendiği anlaşılmıştır.
17. “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında
Yönetmelik”in 8 inci maddesinde iş güvenliği uzmanlığı belgesi (A), (B) ve (C) sınıfı olmak üzere 3 ayrı kategoriye ayrılmış, Yönetmeliğin 7 inci maddesinde iş güvenliği uzmanlarından; (C) sınıfı belgeye sahip olanların az tehlikeli sınıfta, (B) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda, (A) sınıfı belgeye sahip olanların ise bütün tehlike sınıflarında yer alan işyerlerinde çalışabilecekleri düzenlenmiştir. Bunlardan az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışmayı düzenleyen (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi edinme şartlarında; mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlara ilgili eğitime katılarak sınavda başarılı olmaları halinde, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında müfettiş yardımcılığı süresi dahil en az on yıl görev yapan müfettişlere ilgili eğitime katılmaları halinde, Üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans programını tamamlayanlara ilgili sınavda başarılı olmaları halinde
Genel Müdürlükçe (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi verileceği ifade edilmiştir.
18. Bu doğrultuda, (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi edinmek isteyen mühendislik fakültesi mezunlarının ancak ilgili eğitime katılmaları ve sınavda başarılı olmaları halinde bu mesleği icra edebildikleri, mesleğin icrasında tüm mühendislik dallarında ortak olan ve lisans eğitimi sırasında edinilen bilgi birikiminden istifade edildiği anlaşılmakla birlikte kişilerin iş güvenliği uzmanlığı mesleğini yürütürken doğrudan mühendislik mesleğini icra ettiklerine dair değerlendirmenin geniş bir yorum olduğu kanaatine varılmıştır. 17 nci paragrafta belirtilen
Yönetmelik hükümleri uyarınca iş güvenliği uzmanlığı mesleğini fiilen ifa edebilme nitelikleri göz önünde bulundurulduğunda iş güvenliği uzmanlığının yalnızca mühendislik mesleğinin icrasıyla yerine getirilebilen bir meslek olmadığı ve mühendislik mesleği dışında nitelikleri haiz kişilerce de alınan eğitimlerden sonra yerine getirilebildiği değerlendirilmiştir. Konuyla ilgili olarak yazılı görüşü sorulan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği tarafından, günün ihtiyaçları ve teknolojinin gelişmesi ile birlikte mühendislik ve mimarlık faaliyet alanları dolayısıyla “mesleki faaliyet”in kapsamının da genişlemekte ve çeşitlenmekte olduğu, özetle kişilerin mühendis/mimar olması dolayısıyla ve bu meslek unvanı ile almış oldukları eğitim yahut sağlamış oldukları koşullar dolayısıyla gerçekleştirdikleri faaliyetler ile mesleğin icrasını gerektiren faaliyetlerin mesleki faaliyet olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla, mühendislik unvanı ile alınan eğitim veya sağlanan koşullar sebebiyle gerçekleştirilen faaliyetlerin
“mesleğin icrasını gerektiren faaliyetler” olduğu değerlendirilmiştir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın özel hukuk tüzel kişiliğini haiz anonim şirket statüsündeki Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’de sözleşmeli statüde “İş Güvenliği Uzmanı” olarak çalıştığı ve personelin tüm özlük haklarının şirket Yönetim Kurulu tarafından belirlendiği, her ne kadar başvuran “İş Güvenliği Uzmanlığı” işini yaparken mühendislik mesleğini icra etmediğini beyan etmekte ise de, 10 no.lu paragrafta yer verilen TMMOB Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası Çalışma ve Faaliyet Alanları
Yönetmeliğinin “Faaliyet ve çalışma alanları” başlıklı 5 inci maddesinde, Oda üyelerinin faaliyet ve çalışma alanına giren işler arasında metalurjik tesislerde işçi sağlığı ve iş güvenliği hizmeti vermek de sayıldığından başvuranın “Metalurji ve Malzeme Mühendisliği” mesleğini icra ettiğinin kabulü gerektiği hususları dikkate alındığında; başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” kanunilik” ve “ölçülülük ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve TMMOB Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası
Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi