|
ÖZET: Başvuran Madencilik ve Yatırım A.Ş., 12 Kasım 2019 tarihinde Karaman ili Ayrancı ilçesindeki II (b) grubu maden işletme ruhsatı için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne (MAPEG) rödövans sözleşmesi talebinde bulunmuştur. Ancak, bu talep, ETKB Taşınmaz Komisyonu tarafından 21 Mayıs 2020 tarihinde uygun bulunmamış ve başvuran, işlemin hukuka aykırı olduğunu belirterek iptalini talep etmiştir. Başvuran, rödövans sözleşmesinin maden siciline şerh edilmesi için gerekli belgeleri sunduğunu, ancak idarenin gerekçesiz bir şekilde talebini reddettiğini ifade etmiştir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, başvuranın rödövans sözleşmesi talebinin değerlendirilmesi için gerekli şartların yerine getirilmediğini belirtmiştir. Maden Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereğince, rödövans sözleşmesi taleplerinin kabulü için belirli belgelerin tam olarak sunulması ve ruhsat harçlarının ödenmiş olması gerekmektedir. Ancak, başvuranın talebinin gerekçesiz bir şekilde reddedilmesi, hukuka aykırı bir işlem olarak değerlendirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin kabul edilmesi yönünde bir tavsiyede bulunmuştur. İdarenin, kararlarını gerekçeli bir şekilde sunması ve şeffaflık ilkesine uyması gerektiği vurgulanmıştır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın, bu tavsiyeye uygun olarak işlem tesis etmesi için 30 gün süresi bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/1775-S.21.2929
BAŞVURU NO : 2020/91516
KARAR TARİHİ : 29/01/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Rödövans sözleşmesi talebinin uygun bulunmaması işlemine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/07/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Madencilik ve Yatırım A.Ş. yetkilisi, 12.11.2019 tarihinde Karaman ili
Ayrancı ilçesi dahilinde bulunan Sicil: sayılı II (b) grubu maden işletme ruhsatı ile ilgili olarak Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne (MAPEG) rödövans sözleşmesi talebinde bulunduklarını, Maden Kanununun on üçüncü maddesinde rödövans sözleşmesi taleplerinin değerlendirmeye alınma şartlarının sıralandığını, kendilerinin de bu gereklilikleri yerine getirdiklerini, ancak taleplerinin Taşınmaz Komisyonunun 21.05.2020 tarih 801599 sayılı kararı ile uygun bulunmadığını, MAPEG’in işleminin hukuka aykırı olduğunu, taleplerinin gerekçesiz bir şekilde takdir ve değerlendirme yetkisi bulunmayan ETKB
Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunmadığını belirterek MAPEG’in 29.06.2020 tarih sayılı idari işleminin iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 04/12/2020 tarih ve sayılı yazısında, “Karaman ili, Ayrancı ilçesi sınırları dahilinde bulunan ve Madencilik ve Yatırım A.Ş. adına kayıtlı sayılı II (b) grubu (mermer) işletme ruhsat sahası ile ilgili olarak ruhsat sahibi ile Madencilik San. ve Tic.
A.Ş. arasında yapılan rödövans sözleşmesinin, maden siciline şerh edilmesi talebiyle
12.11.2019 tarihli ve sayılı dilekçe ekinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne
verilmiştir. Söz konusu talebe yönelik eksikliğin 13.11.2019 tarihli ve sayılı dilekçeyle giderilmesi neticesinde talebin 3213 sayılı Maden Kanunu’nun Ek 7. Maddesi uyarınca
Bakanlığımızın onayına sunulduğu, ETKB Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz
Komisyonu’nun 21.05.2020 tarihli ve sayılı kararı ile söz konusu talebin uygun bulunmaması, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün 29.06.2020 tarihli ve sayılı yazısı ile Madencilik ve Yatırım A.Ş.’ye bildirilmiştir. 14.07.2020 tarihli ve sayılı dilekçe ile talebin uygun bulunmamasına ilişkin gerekçe hususunda bilgi talep edilmesi üzerine
Aet Madencilik ve Yatırım A.Ş.’ye özetle “12.11.2019 tarihli ve 115613 sayılı dilekçede bulunulan rödövans sözleşmesinin şerhi talebinin, ETKB Taşınmaz Komisyonu kararıyla uygun bulunmadığı” hususunun Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün 22.07.2020 tarihli ve savılı yazısıyla bildirildiği tespit edilmiştir.
3. a) İlgi yazımızın (a) maddesinde sorulan hususlara ilişkin olarak Bakanlığımızda herhangi bir bilgi belge bulunmadığını belirtir Bakanlığımız Strateji Geliştirme Başkanlığının 14/11/2020 tarihli ve sayılı yazısı ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün 12/11/2020 tarihli ve sayılı yazısı ve ekleri yazımız ekinde sunulmaktadır.
4. b) İlgi yazımızın (b) maddesinde sorulan hususlara ilişkin olarak rödövans sözleşmesi 3213 sayılı Maden Kanununda Maden Kanununda tanımlanmamış olup Maden Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (aaa) bendinde rödövans sözleşmesi “Ruhsat sahalarındaki madenlerin işletilerek değerIendirilmesi amacıyla üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı sağlamak üzere ruhsat sahasının tamamı ya da bir kısmı için ruhsat sahiplerinin, bu kişilerle yapmış oldukları sözleşmeler’ şeklinde tanımlanmıştır, Doktrinde ise rödövans sözleşmesinin tam iki tarata borç yükleyen, ivazlı, rızai, sürekli borç doğuran, rödövansçıya kullanma ve işletme hakkı veren ve kural olarak taraflar arasında nispi hak doğuran sözleşme olarak tanımlanmakta ve bu sözleşmede ruhsat sahibinin ruhsatlı maden sahasını rödövanscının kullanımına ve maden üretimine uygun hale getirme borcu altında olduğu, rödövanscının ise üretilen madenin kirası niteliğinde ödeme yapmakla yükümlü olduğu ifade edilmektedir (ÇİTİL, Bünyamin: Tüm Yönleriyle Maden Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2018, l.
Baskı, s.229).
5. Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kamın Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılmasına Dair 7164 sayılı Kanun’la değişik 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 13. Maddesinin 4. Fıkrası ile Maden Yönetmeliği’nin 101. Maddesi hükümleri gereğince yapılacak rödövans talebinin değerIendirmeye alınabilmesi için, talebe konu işletme ruhsatının tüm işletme ruhsat harçlarının, çevre ile uyum teminatlarının, ruhsat bedellerinin tam olarak yatırılmış olması, işletme izinli olan ruhsatlarda, tahakkuk etmiş ve son ödeme tarihi geçmiş Devlet hakkı borcu bulunmaması, işletme izni olan ruhsatlarda talep tarihi itibariyle daimi nezaretçi atamasının yapılmış olması, ruhsat sahibine ait yetkilendirilmiş tüzel kişi sözleşmesinin bulunması ve
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün sistem kayıtlarında yürürlükte olması, ruhsat sahibi ve rödövansçı şirketlere ait aktif edilmiş tebligata esas kayıtlı elektronik posta adresinin (KEP) verilmesi, ruhsat sahibi ve rödövansçı şirketlerin 6183 sayılı Kanun’un 22/A maddesi kapsamında borcunun bulunmadığına dair G.İ.B. “İnternet vergi dairesi” sistemi üzerinden alınan, dilekçe talep tarihi ve dilekçe numarası okunur şekilde olan belgelerin verilmesi, (Söz konusu belgenin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne veriliş tarihi itibariyle son 15 gün içinde alınmış olması gerekmektedir) talebe konu yıl için belirlenen “işletme ruhsatı taban bedeli” kadar “rödövans talep bedeli”nin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü muhasebe birimi hesabına yatırılması, başlangıç ve bitiş tarihi gün/ay/yıl olarak belirtilen rödövans sözleşmesi aslı veya ıslak imzalı noter onaylı örneğinin verilmesi, rödövans sözleşmesine imza atan ruhsat sahibi ve rödövansçı şirket yetkililerine ait imza sirküleri asılları veya ıslak imzalı noter onaylı örneği, rödövans sözleşmesine konu tarafların şahıs olması halinde imza atan şahıslara ait imza beyannameleri aslı veya noter onaylı örneği verilmesi, rödövans sözleşmesine imza atan kişi vekil ise, söz konusu kişinin vekil olarak tayin edildiğine dair vekaletname aslı veya ıslak imzalı noter onaylı örneği ile vekilin imza beyannamesi aslı veya ıslak imzalı noter onaylı verilmesi, rödövansçı ve ruhsat sahibinin ortaklarım (Limited şirketler için), güncel yönetim kurulu üyelerini (Anonim şirketler için), T.C. kimlik numaralarını veya yabancılar için pasaport numaralarım gösterir ilgili Ticaret Sicil Müdürlüğü’nden veriliş tarihi itibariyle son 15 gün içerisinde alınacak olan “Firma Durum Belgesi”nin (şirket tecil bilgileri, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası, sermaye, son adres, ortaklık yapısı, payları ve kimlik bilgileri, yönetim kurulu yapısı ve kimlik bilgileri, yetkilileri bilgilerini içeren) verilmesi, Maden Yönetmeliği’nin 101. Maddesinde yer alan hükümlerde belirlenen rödövansçı şirketin mali yeterlilik şartlarını sağladığına dair ilgili finans kurumlarından alınan belge aslı veya ıslak imzalı noter onaylı örneği, belgeyi imzalayan kurum yetkililerine ait imza sirküleri fotokopilerinin verilmesi gerekmektedir.
6. c) İlgi yazınızın (c) maddesinde sorulan hususlara ilişkin olarak Maden Kanununun Ek 7 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün iznine tabidir. İzin alınmaksızın yapılan rödövans sözleşmesi ile yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur.(Ek 3. cümle: 14.02.2019 – 7164
S.K/Madde 21) Genel Müdürlük rödövans sözleşmelerinin tarafı değildir.” hükmü uyarınca rödövans sözleşmelerinin maden siciline şerh edilmesi Maden ve Petrol İşleri Genel
Müdürlüğünün iznine tabidir. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün söz konusu izne ilişkin değerlendirmesine esas olmak üzere Bakanlığımız bünyesinde 11/09/2018 ve 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile ETKB Bağlı İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz
Komisyonu kurulmuş olup rödövans sözleşmesinin maden siciline şerh edilmesine ilişkili taleplere yönelik ilgili değerlendirmeler adı geçen komisyon tarafından yapılmaktadır.
7. d) İlgi yazınızın (d) maddesinde sanılan hususlara ilişkin olarak: Karaman ili, Ayrancı ilçesi sınırları dahilinde bulunan ve Madencilik ve Yatırım AŞ, adına kayıtlı II (b)
grubu (mermer) işletme ruhsat sahası kapsamında ruhsat sahibi ile Madencilik San. ve
Tic. A.Ş. arasında yapılan rödövans sözleşmesinin, maden siciline şerh edilmesi talebiyle
12.11.2019 tarihli ve sayılı dilekçe ile yapılan talep, ETKB Bağlı. İlgili ve İlişkili
Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu’nun 21.05.2020 tarihli ve sayılı kararı ile uygun bulunmamıştır.
8. Bilindiği üzere Anayasanın 168. Maddesi uyarınca tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bir hakkı, belli bir süre için gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. 321 sayılı Maden Kanunu madenlerin aranması, işletilmesi, üzerinde hak sahibi olunması, madenlerin ruhsatlandırılması usul ve esaslarını düzenlemektedir. Maden Kanununun 3. Maddesinde maden haklarının neler olduğu tanımlanmış, 4. Maddesinde ise madenlerin devletin hüküm ve tasarrufunda olduğu belirtilmiştir.
9. Devletin hüküm ve tasarrufundaki şeyler ifadesinin tanımı ve kapsamı konusunda yüksek yargı organlarının farklı değerlendirmeleri bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi 16.02.1965 tarihli ve E. 1963/126. K. 196517 sayılı kararında tabii servet ve kaynakların özel mülkiyete tabi olmayacağını belirterek devletin hüküm ve tasarrufunda olan yerler ifadesini “devletin devlet olma niteliği ile eli altında tuttuğu nesneler düzeni içinde yer verdiği mallar” şeklinde belirlemiştir. Bu belirleme de tanımdan ziyade devletin egemenlik yetkisinin bir sonucu olarak bazı malların özel mülkiyete tabi olmasa da gözetilmeye ve korunmaya ihtiyaç duyduğunu vurgulamaktadır. Danıştay’ın bu ifadeyi bir “kamu mülkiyeti” anlayışı ile ele aldığı belirtilmektedir. Danıştay 6. Dairesinin E. 1981/1909, K. 1984/1662 sayılı kararında; kamu mülkiyeti anlayışının da bir nevi idare hukukuna özgü mülkiyet olduğu belirtilmektedir.
10. Anayasa’nın 6771 sayılı Kanunla değiştirilen 104. Maddesinde Cumhurbaşkanının
Anayasa’nın ikinci kısmının birinci ve İkinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevlere ilişkin olmamak kaydıyla yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarabileceği, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Buradan hareketle Cumhurbaşkanınca Genelge çıkarılabileceği de tartışmasızdır.
11. Anayasa’nın 8. Maddesinde yapılan değişikliğe paralel olarak yürütme yetkisinin
Cumhurbaşkanına ait olduğu düzenlenmiştir. Dolayısıyla yürütme alanında kalmak şartıyla bütün yetki ve görevler Anayasa ve kanunla başka bir makama verilmemiş ise, Cumhurbaşkanına aittir. Yani Cumhurbaşkanı yürütme orgonının genel karar organıdır. Dava konusu işleme dayanak 2018/8 sayılı genelge; yürütme faaliyetinin nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin olup “Kamu kurum ve kuruluşları (belediyeler ve il özel idareleri hariç) ile sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamu kurum ve kuruluşlarına ait şirketler, kendi mülkiyetlerinde veya tasarruflarında bulunan taşınmazlarıyla ilgili olarak; kamu kurum ve kuruluşları, vakıf, dernek veya bunların şirketlerine, gerçek veya tüzel kişilere; satış, kira, irtifak, takas, tahsis, devir ve benzeri her türlü tasarrufa yönelik işlemlerini, bakanlıklar ile bağlı, ilgili ve ilişkili kamu kurum ve kuruluşlarında bakan yardımcısı, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında üst yönetici başkanlığında teşkil ettirilen komisyonlar vasıtasıyla yapacaklardır.” kuralını getirmiştir.
12. Anayasanın 104 üncü maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı Devletin başı olup yürütme yetkisi
Cumhurbaşkanına aittir. Yine aynı madde uyarınca Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin etmek görev ve yetkisi de Cumhurbaşkanına aittir. Yürütme yetkisinin sahibi olarak Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin etmek maksadıyla
Cumhurbaşkanınca kamu kurum ve kuruluşları… kendi mülkiyetlerinde veya tasarruflarında bulunan taşınmazlarıyla ilgili olarak satış, kira, ittifak, takas, tahsis, devir ve benzeri her türlü tasarruflarına yönelik işlemlerin bakan yardımcısı ve üst yönetici başkanlığında teşkil edilecek komisyonlar vasıtası ile yapılması yönünde düzenleme yapılmasında hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
13. Genelgede belirtilen komisyonların Genelge kapsamındaki satış, kira, irtifak, takas. tahsis, devir ve benzeri her türlü tasarrufa yönelik işlemleri ilgili mevzuatına uygun olarak yapacaklarına kuşku bulunmamaktadır.
14. Öte yandan söz konusu düzenleme, kapsamdaki satış, kira, irtifak, takas, tahsis, devir ve benzeri her türlü tasarrufa yönelik işlemlerin ilgili komisyonlar vasıtası ile yapılmasını öngörerek uygulama birliği temin etmesi bakımından da kamu hizmetinin gereklerine uygundur.
15. 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Cumhurbaşkanı izin makamı olarak belirlenmediği gibi, denetim makamı olarak da belirlenmemiştir. İşlemler ilgili idareler nezdinde oluşturulacak komisyonlarca tesis edilecek olup, Cumhurbaşkanlığına sadece
Genelgede belirtilen dönemlerde bilgi verilecektir. İncelenen 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Genelgesinde, Maden Kanunu dışındaki diğer izinler bakımından bir yetki gaspı söz konusu değildir. Cumhurbaşkanı yürütmenin başı olarak kendisine bağlı bulunan kamu kuruluşlarının taşınmazlarına ilişkin izin, tahsis, satış gibi tasarruflarda bulunurken özel komisyon vasıtasıyla nihai kararın verilmesini istemektedir. Cumhurbaşkanlığı makamı izin yetkisini bizzat kendi uhdesine almamakta, sadece yürütmenin izin sürecinin organizasyonunu belirlemektedir.
Ayrıca gerçekleşen izin süreçleri ile ilgili bilgi almak istemektedir (Prof. Dr. Mustafa
Topaloğlu, Maden Hukuku ile İlgili Makaleler, Vedat Yayıncılık, İstanbul, 2019, syf, 115)
16. Genelge, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin etmek maksadıyla düzenlenmiş olup, kapsamdaki satış, kira, irtifak, takas, tahsis, devir ve benzeri her tüylü tasarrufa yönelik işlemlerin ilgili komisyonlar vasıtası ile yapılması öngörülerek uygulamada birliğin temin edilmesi amaçlanmıştır. Dolayısıyla 2018/8 sayılı Genelge Başbakanlık
Genelgesinden ayrı ve yeni bir düzenleme olup, başta Anayasa olmak üzere 3213 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuata tamamıyla uygundur.
17. Yukarıda belirtildiği üzere taşınmaz olarak değerlendirilen maden sahalarına ilişkin müracaatlar Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlığımız Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu kararı ile reddedilmiştir.
18. Sonuç olarak, Karaman ili, Ayrancı ilçesi sınırları dahilinde bulunan ve Madencilik
Yatırım A.Ş. adına kayıtlı sayılı II (b) grubu (mermer) işletme ruhsat sahası kapsamında ruhsat sahibi ile Madencilik San. ve Tic. A.Ş. arasında yapılan rödövans sözleşmesinin, maden siciline şerh edilmesi istemiyle 12/11/2019 tarihli ve sayılı dilekçe ile yapılan talebin uygun bulunmadığına ilişkin ETKB Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar
Taşınmaz Komisyonu’nun 21/05/2020 tarihli ve sayılı kararın yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre yapıldığı ve hukuka uygun olduğu açıktır. Bu karar Maden ve Petrol İşleri
Genel Müdürlüğünün 29/06/2020 tarihli ve sayılı yazısı ile Madencilik ve Yatırım
A.Ş.’ye bildirilmiştir.
19. e) İlgi yazınızın (e) maddesinde sorulan hususlara ilişkin olarak; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun ilgili maddelerinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde, idari uyuşmazlıklarda: yazılı bildirimin yapıldığı günden itibaren Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış gün içinde ilgili başkanlığa hitaben yazılmış imzalı dilekçe ile dava açılabileceği belirtilmiş olup, uyuşmazlığın dava dışında sulhüne ilişkin dostane çözüm yolu gösterilmemiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
20. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, ‘Tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi’ başlıklı 168 inci maddesinde, “Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir.
Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir.”,
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
22. 3213 sayılı Maden Kanununun ‘Ruhsat bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar’ başlıklı
13 üncü maddesinde, “(4) I. Grup (a) bendi maden ruhsatları hariç diğer grup madenlerde
… rödövans ve devir talepleri, …nde işletme ruhsat taban bedelinin Genel Müdürlüğün bütçesine gelir kaydedilmek üzere Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılması (…) hâlinde müracaat edilir. … (5) Ruhsat sahiplerinin … rödövans sözleşmesi, … talepleri; aktif edilmiş tebligata esas kayıtlı elektronik posta adresinin (KEP) veya kurumsal elektronik tebligat sistemi (e-Tebligat) adresinin bulunması, (…) ruhsat harcı, ruhsat bedeli, çevre ile uyum teminatı ve Devlet hakkı borcu olmaması, işletme izni olan işletme ruhsatlarında daimi nezaretçi atamasının yapılmış olması, yetkilendirilmiş tüzel kişi sözleşmesinin bulunması ve mevzuatın ilgili hükümleri kapsamında ibraz edilmesi gereken belgelerin tamamının eksiksiz bir şekilde ibraz edilmesi şartıyla değerlendirmeye alınır, aksi takdirde talep reddedilir. Ruhsat devir taleplerinde tahakkuk etmiş/edecek, diğer taleplerde ise tahakkuk etmiş ve son ödeme tarihi geçmiş Devlet hakkı borcu olmaması aranır.”, ‘İşletme faaliyeti’ başlıklı 29 uncu maddesinde, “(13) … Maden bölgesi alanında rödövans sözleşmesi yapılamaz ve varsa mevcut sözleşmeler iptal edilir.”, Ek 7 nci maddesinde, “(1) Ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün iznine tabidir. İzin alınmaksızın yapılan rödövans sözleşmesi ile yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur. (3) Genel
Müdürlük rödövans sözleşmelerinin tarafı değildir. (2) Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç olmak üzere yer altı kömür işletmelerinde maden ruhsat sahipleri, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişiler ile üretim faaliyetlerine yönelik rödövans sözleşmeleri yapamaz. Aksi takdirde rödövans sözleşmesi ile yapılan madencilik faaliyetleri durdurulur. (3) Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden
Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.”,
23. 30187 ve 21/09/2017 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Maden Yönetmeliğinin
‘Tanımlar ve kısaltmalar’ başlıklı 4 üncü maddesinde, “Bu Yönetmelikte geçen; zz)
Rödövansçı: Ruhsat sahalarındaki madenlerin üretilerek değerlendirilmesi amacıyla ruhsat sahiplerinin rödövans sözleşmesi imzaladığı gerçek ve tüzel kişiler, kamu kurum ve kuruluşları ile bunların iştiraklerini, aaa) Rödövans sözleşmesi: Ruhsat sahalarındaki madenlerin işletilerek değerlendirilmesi amacıyla üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı sağlamak üzere ruhsat sahasının tamamı ya da bir kısmı için ruhsat sahiplerinin, bu kişilerle yapmış oldukları sözleşmeleri, bbb) Ruhsat hukuku: Ruhsat sahiplerinin ruhsattan doğan hak ve yükümlülüklerini, … ifade eder.” ‘Rödövans işlemleri’ başlıklı 101 inci maddesinde, “(1)
Ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında yapılacak olan rödövans sözleşmeleri Bakanlığın iznine tabidir. (2) Maden işletme ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmı veya tamamı için üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinin ve bu sözleşmelerde yapılan değişikliklerin, devir ve intikal işlemlerinde, bilgilendirme amacıyla Genel Müdürlüğe verilmesi ve maden siciline bilgi amaçlı şerh edilmesi zorunludur. Genel Müdürlük hiçbir şekilde rödövans sözleşmelerine taraf değildir. (3) Bir ruhsat sahasında rödövans talebinin olması durumunda talep alanının madencilik faaliyeti yapılabilecek büyüklükte olup olmadığı ve işletme faaliyetlerinin birbirini olumsuz etkileyip etkilemediği göz önünde bulundurularak
Genel Müdürlük tarafından değerlendirilir. (4) Kamu kurum ve kuruluşları ve iştirakleri hariç yeraltı kömür sahalarında rödövans sözleşmesi yapılamaz. Kamu kurum ve kuruluşları ve iştiraklerinin yeraltı kömür işletmelerinde aynı alan içinde, kot/kat farklılığı olması, giriş çıkışları ve havalandırmalarının birbirinden bağımsız olması halinde birden fazla rödövans sözleşmesi yapılabilir. (5) Rödövans sözleşmelerinde sözleşmenin bitiş tarihi, muhtemel süre uzatımları dahil gün/ay/yıl olarak belirtilir. Aynı alanda kot/kat farklılığı olsa dahi birden fazla rödövans sözleşmesi yapılamaz. (6) Rödövansçı olarak faaliyet gösteren tüzel kişilerden ortaklık payı ve adres bilgileri istenir. Tüzel kişinin Kanunun 6 ncı maddesindeki maden haklarını kullanma ile ilgili şartları taşıması ve bu Yönetmelikte belirlenen mali yeterlilik şartlarını sağlaması zorunludur. (7) Tarafların birlikte rödövans sözleşmesinin maden sicil kayıtlarından silinmesini talep etmeleri halinde bu kayıtlar maden sicilinden silinir. Tek taraflı silinme talepleri kabul edilmez. Süresi sona eren rödövans sözleşmeleri, maden sicilinden silinir. (8) Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Kanundan doğan teknik, mali ve hukuki konulardaki sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. …” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
24. Başvuranın talebinin kabul edilmesi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 25. Başvuran, rödövans [Redevans (isim, ticaret, Fransızca redevance): Bir berat, lisans hakkı veya ticari marka sahibinin bunu devrettiği firmalardan aldığı maddi karşılık.] sözleşmesi talebinin uygun bulunmasını talep etmektedir.
26. İlgili idare, yetkili birim tarafından takdir hakkı kapsamında işlem yapıldığını belirtmektedir.
27. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; başvuran tarafından Karaman ili
Ayrancı ilçesi dahilinde bulunan II (b) grubu maden işletme ruhsatı ile ilgili olarak Maden ve
Petrol İşleri Genel Müdürlüğünden (MAPEG) rödövans sözleşmesi talebinde bulunulduğu, talebin ETKB Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonunun kararı ile uygun bulunmadığı anlaşılmıştır.
28. Rödövans sözleşmesi, ruhsat sahalarındaki madenlerin işletilerek değerlendirilmesi amacıyla üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı sağlamak üzere ruhsat sahasının tamamı ya da bir kısmı için ruhsat sahiplerinin, bu kişilerle yapmış oldukları sözleşmeler şeklinde tanımlanmıştır.
29. Rödövans talebinin değerlendirmeye alınabilmesi için gerekli bilgi ve belgeler mevzuatta sayılmıştır. Sözleşme, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün (MAPEG) iznine tabidir.
MAPEG 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında yeniden yapılandırılmıştır. Buna göre, kamu tüzel kişiliğine sahip ve Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığına bağlıdır.
30. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün söz konusu izne ilişkin değerlendirmesine esas olmak üzere 11/09/2018 ve 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile ETKB Bağlı İlgili ve
İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu kurulmuştur. Rödövans sözleşmesinin maden siciline şerh edilmesine ilişkili taleplere yönelik ilgili değerlendirmeler adı geçen komisyon tarafından yapılmaktadır.
31. MAPEG’in bağlı kuruluş olduğu ve 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı genelgesinin izin faaliyetinin nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin olduğu hususları dikkate alındığında ETKB Bağlı
İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu vasıtası ile karar alınmasında hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
32. Başvuranın rödövans talebinin ise ETKB Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz
Komisyonunun 21/05/2020 tarihli ve sayılı kararı ile reddedildiği belirtilmektedir.
Ancak ETKB Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonunca MAPEG tarafından işlemlerinin devam edilmesi uygun bulunan ve uygun bulunmayan talepler listesinin haftalık olarak ilan edildiği ve çoğunlukla rödövans sözleşmesi taleplerinin kabul edildiği görülmektedir.
33. MAPEG’in, başvuranın talebine reddine yönelik olarak başvurana yazığı 29/06/2020 tarihli yazıda; “… rödövans sözleşmesi talebiniz, ETKB Taşınmaz Komisyonunun 21/05/2020 tarih ve
801599 sayılı kararı ile uygun bulunmamıştır.” şeklinde ifadelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Başvuranın, talebinin gerekçe gösterilmeden reddedildiği ve bu kapsamda işlemin gerekçesi hakkında tarafına bilgi verilmesine yönelik olarak ilgili idareye 13/07/2020 tarihinde başvuru yaptığı, İdarenin bu başvuruya, bir önceki yazısındaki aynı ifadeleri (… rödövans sözleşmesi talebiniz, ETKB Taşınmaz Komisyonunun 21/05/2020 tarih ve sayılı kararı ile uygun bulunmamıştır.) içerir 13/07/2020 tarihli yazıyla başvurana cevap verdiği anlaşılmıştır.
34. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, rödövans sözleşmesinin değerlendirmeye alınması için gerekli belgelere mevzuatta yer verildiği, başvuran için eksik belgelerin sonradan tamamlatıldığı ve talebinin değerlendirmeye alındığı, yine mevzuatta maden bölgesi alanında, yer altı kömür işletmelerinde rödövans sözleşmesi yapılamayacağının ve rödövans talebinin olması durumunda talep alanının madencilik faaliyeti yapılabilecek büyüklükte olup olmadığı ve işletme faaliyetlerinin birbirini olumsuz etkileyip etkilemediğinin göz önünde bulundurulacağının hüküm altına alındığı ancak somut olayda bu yönde bir tespit ve değerlendirmeye yer verilmediği, talebin takdir hakkı kapsamında reddedildiğinin belirtildiği, idarelerin takdir hakkı kapsamı ve takdir yetkisini kullanırken görev ve yetki sınırlarının her zaman için tartışma konusu olduğu, bu konuda çok sayıda içtihat ve doktrin değerlendirmesinin bulunduğu, takdir hakkının kapsamı ve koşullarına yönelik açıklık bulunması gerektiği, takdir yetkisinin anayasal sınırlamalar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutularak kullanması gerektiği, somut olayda devlet hüküm ve tasarrufu altında bulunan bir maden hâlihazırda zaten işletilmeye devam edildiği, rödövans ve akabinde başvuranın bilgi talebinin objektif kriterlere dayanmadan ve takdir hakkı olduğundan bahisle somut bir gerekçe gösterilmeden idarece reddedildiği böylelikle takdir hakkı kullanılmasında sınırın aşıldığı ve gerekçesiz işlem tesis edildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 35. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, şeffaflık ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
36. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın rödövans sözleşmesi talebinin reddedilmesi talebine yönelik işlemin geri alınması hususunda ENERJİ ve TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve ENERJİ ve TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarece bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi