|
ÖZET: Başvuran, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından uygulanan toplam 140.375 TL idari para cezasının iptalini talep etmiştir. Cezanın gerekçesi, ruhsat yürürlük tarihinden itibaren gerekli izinlerin alınmaması olarak belirtilmiştir. Başvuran, 2017 yılında mera vasfı değişikliği talep ettiklerini, ancak bu talebin ilgili tarım müdürlüğüne iletilmediğini savunmuştur. Dolayısıyla, ruhsatları için gerekli izinleri alamadıkları için ceza uygulanmasının haksız olduğunu ifade etmektedir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, başvuranın iddialarını incelemiş ve ruhsat sahasında sit alanı ve boru hatları bulunduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle, ruhsatın geçerliliği ve izin süreçleri açısından belirsizlikler yaşanmıştır. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, başvuranın izin taleplerinin zamanında yerine getirilmediğini belirterek ceza uygulamasını hukuka uygun bulmuştur. Ancak Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda uygulanan cezanın hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, idari para cezasının iptal edilmesi ve ödenen tutarın başvurana iade edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi için 30 gün süre verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/17816-S.21.28547
BAŞVURU NO : 2021/11265
KARAR TARİHİ : 21/12/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İdari para cezasının iptali talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 23/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili dilekçesinde özetle, şirketlerine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve
Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün 12/11/2020 tarih ve sayılı yazısı ile “Şanlıurfa ili, Merkez ilçesi dâhilinde sayılı II(a) grubu işletme ruhsatı ile ilgili olarak ; “..7 nci madde izinlerinin verilmemesi nedeniyle ruhsat yürürlük tarihinden 09/04/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743 TL, 09/04/2018 tarihinden 09/04/2019 tarihine kadar olan dönem için 77.632 TL olmak üzere toplamda 140.375,00 TL idari para cezasının uygulandığını, 3213 Sayılı Kanun 7. madde izinleri kapsamında, “mera vasıf değişikliği taleplerinin Genel Müdürlüğe 2017 yılında sunulmuş olduğunu, taleplerine istinaden sahaya 09/11/2017 tarih ve sayılı olur ile görevlendirilen heyetin, raporunu 28/11/2017 tarihinde sunmuş olduğunu ve 8,68 hektarlık alan için mera vasıf değişikliği
talebinin uygun bulunmuş olduğunu, ancak Genel Müdürlük tarafından Şanlıurfa İl Gıda Tarım ve
Hayvancılık Müdürlüğü’ne mera vasıf değişikliği ile ilgili herhangi bir yazı gönderilmemiş olduğunu, mera vasıf değişikliği talebinin 2017 yılında uygun bulunan ancak ilgili Tarım Müdürlüğü’ne yazı gönderilmeyen bu taleple ilgili olarak, sahaya 13/01/2020 tarih ve sayılı olur ile yeni bir heyet görevlendirilmiş olduğunu, bu kapsamda mera vasıf değişikliği yapılmadığı için 3213 Sayılı kanunun 7. Madde izinleri kapsamında GSM ruhsatı alamamakta olduklarını, buna rağmen, bahsi geçen ve müvekkil şirketten kaynaklanmayıp genel müdürlükten kaynaklanan mera vasıf değişikliğinin ilgili tarım müdürlüğüne bildirilmemesi neticesinde, 7. Madde izinlerinin genel müdürlüğe tevdi edilmemesinden bahisle idarece müvekkil şirkete toplamda 140.375 TL idari para cezası uygulanmış olduğunu, söz konusu cezanın 13.04.2021 tarihinde ödenmiş olduğunu ifade ederek, toplamda 140.375,00 TL idari para cezası uygulanması işleminin geri alınmasını ve ödenen bu tutarın istirdadına karar verilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığından 06/07/2021 tarih ve sayılı yazımız ile Şanlıurfa İl Tarım ve Orman
Müdürlüğünden 19/10/2021 tarih ve sayılı yazılarımızla bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünden alınan
21.10.2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda,
“…konu ile ilgili olarak yapılan incelemede Şanlıurfa ili, Merkez ilçesi dâhilinde ve – İnş. San.
ve Tic. Ltd. Şti. uhdesinde iken 26.04.2021 tarihinde Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited
Şirketi’ne devir olan sayılı sahaya 09/04/2015 tarihinden geçerli II(a) grubu işletme ruhsatı düzenlendiği, Genel Müdürlüğümüze tevdi edilen 27/10/2017 tarih ve sayılı dilekçe (Ek-
1) ve ekleri ile işletme izin alanı değişikliği ve mera tahsis değişikliği talebinde bulunulduğu, talebe
istinaden 09/11/2017 tarih ve sayılı Makam Oluru ile görevlendirilen heyet tarafından sahanın mahallinde tetkiki yapılarak, mahallinde tetkik heyetinin sunmuş olduğu rapora (Ek-2) istinaden 8,68 hektarlık alan için işletme izin alanı değişikliği ve mera vasıf değişikliği talebi uygun bulunmuştur.
Maden Yönetmeliğinin 26. Maddesinde “II. Grup (a) ve (c) bendi ve patlatma yapılarak üretim yapılan
I. Grup (b) bendi madenlerin projesinde talep edilen izin alanına ve kırma-eleme tesis yerlerine,
Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğunda olan yollara, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlara, organize hale gelmiş tarım ve hayvancılık bölgelerine, denizlere, göllere, birinci derece sit alanlarında fiziki olarak ortaya çıkarılmış kültürel varlıkların ön görünüm alanında yatay olarak en az 500 metre mesafede, ön görünüm alanı dışında ise en az 150 metre mesafe dahilinde izin verilmez.” hükmü bulunmaktadır. (ER: ) sayılı II(a) grubu işletme ruhsat sahası için heyet tarafından uygun bulunan yeni işletme izin alanının ER: (Boru Hatları) sayılı izin alınarak çalışılacak saha ile çakıştığı ayrıca ER: ( I. Derece Arkeolojik Sit Alanı) sayılı izin alınarak çalışılacak sahaya 100 metre mesafe olduğu hususları tespit edildiğinden yukarıda belirtildiği şekliyle Maden Yönetmeliğinin 26. Maddesi gereği sit alanının talep alanı ile öngörünüm durumunun tespiti ve işletme izin alanı belirlenmesi için sahanın yeniden tetkik programına alındığı ve ruhsat sahibine yazılan 21.10.2019 tarih ve sayılı yazımızla (Ek-3) ruhsat sahibine bildirildiği, mera tahsis değişikliği ile ilgili hususta işletme izin alanının belirli olmaması nedeniyle
İç Yönergenin 21. Maddesinde de (Ek-4) belirtildiği üzere sahada rezerv varlığı tespit edildikten sonra işletme izin alanı belirlenebilmekte ve Genel Müdürlüğümüzce rezerv olan alanda mera tahsis değişikliği işlemleri gerçekleştirilebilmektedir. Bu nedenle sahaya ait işletme izin alanının tam olarak belirlenebilmesi amacıyla sahanın 13/01/2020 tarih ve sayılı Makam Oluru ile görevlendirilen
heyet tarafından sahanın en son mahallinde tetkikinin gerçekleştirildiği ve hazırlanan rapora(Ek-5)
istinaden, işletme izin alanı değişiklik talebinin 03.11.2020 tarih ve sayılı yazımız(Ek-6)
ile uygun bulunduğu, sahanın 26.04.2021 tarihi itibari ile devir işlemlerinin tamamlandığı, uygun bulunan yeni işletme izin alanı dahilinde kalan 6,29 hektarlık alanı için Mera Tahsis Değişikliğinin
Genel Müdürlüğümüzce uygun bulunduğuna dair Şanlıurfa Valiliği İl Tarım ve Orman
Müdürlüğü’ne 21/05/2021 tarih ve sayılı yazımızın (Ek-7) yazıldığı belirlenmiştir”.
“3213 sayılı Maden Kanunu’nun 24’üncü maddesinin onbirinci fıkrasında; “7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir.” hükmü bulunmaktadır. sayılı II(a) grubu işletme ruhsatlı saha için 7 nci madde izinleri Genel Müdürlüğümüze tevdi edilmediğinden yukarıda belirtilen 3213 sayılı Maden Kanununun 24 üncü maddesinin onbirinci fıkrası kapsamında 12/11/2020 tarih ve sayılı yazımız ile ruhsat vürürlük tarihinden 09/04/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743 TL, 09/04/2018 tarihinden 09/04/2019 tarihine kadar olan dönem için
77.632 TL olmak üzere toplamda 140.375 TL idari para cezası uygulandığı, …Ruhsat sahası için
17.10.2017 tarih ve sayılı “ÇED Gerekli Değildir Kararı” belgesinin (Ek- 8) alındığı ve
ruhsat sahibi tarafından 20.05.2021 tarihinde GSM izni için Valiliğe başvuruda (Ek-9) bulunulduğu belirlenmiş olup, mera izninin mülkiyete dair bir izin olması ve diğer izinlerin ruhsat sahibi tarafından tamamlanması nedeniyle mera izninin alınmamasının diğer izinlere başvurulmasına bir engel olmadığı açıktır. Söz konusu ruhsat sahibince süresinde izinlere başvurulmamış olup bu nedenle
Maden Kanununun 24. Maddesinin onbirinci fıkrası kapsamında toplam 140.375,00 TL idari para cezası uygulanmış olup Genel Müdürlüğümüzce bu aşamada yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır”.
2.2. Şanlıurfa İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden alınan 03.11.2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda, “Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nün 21.05.2021 tarih ve sayılı yazısına istinaden; Maden
İşleri Genel Müdürlüğü’nün, Mad.İnş.San. ve Tic. Ltd. Şti. verilmiş bulunan (ER: ) sayılı II (a) grubu Kalker İşletme ruhsat sahası için, İlimiz Bozova İlçesi Avlak
Mahallesi nolu mera vasıflı parselin 6.24 hektarlık alanın 4342 Sayılı Mera Kanunu’nun 14.
Maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince tahsis amacı değişikliği ve Hazine adına tescili
Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından talep edilmiştir. Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nün yazımız ekinde bulunan 21.05.2021 tarih ve sayılı yazıları gereğince; İl Mera Komisyonu’nca
10.08.2021 tarih ve sayılı toplantıda Çalışma Kararı alınmış olup; Mera teknik ekibince kurum
yazışmaları arazi çalışmaları devam ettiğinden mera komisyonumuzca ilgili talebin sonuçlanmadığını; Mera teknik ekibince kurum yazışmaları ve arazi çalışmaları bittiği taktirde komisyonumuzca tahsis amacı değişikliği sonuçlandırılacaktır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 3213 sayılı Maden Kanununun ‘Tanımlar’ başlıklı 3 üncü maddesinde, “ Kanunda geçen deyimler aşağıda açıklanmıştır: Ruhsat Hukuku: Ruhsat sahiplerinin ruhsattan doğan hak ve yükümlülükleri. Arama Ruhsatı : Belirli bir alanda maden arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi için verilen yetki belgesi. İşletme Ruhsatı : İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi.
İşletme İzni : Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin. Ruhsat : Madenlerin aranması ve işletilmesi
için yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde Genel Müdürlükçe verilen belge. Beyan :
İlgililerin resmi kuruluşlara herhangi bir durumu belirlemek veya açıklamak maksadı ile yazılı ve/veya elektronik ortamda vermiş oldukları belge. Maden İşletme Faaliyetleri : Üretime yönelik hazırlık çalışmaları ve üretim için yapılan faaliyetler. Madencilik Faaliyetleri : Madenlerin aranması, üretime yönelik hazırlık çalışmaları, üretilmesi, sevkiyatı, cevher hazırlama ve zenginleştirme, atıkların bertarafı, ruhsat sahasındaki stoklama/depolama işlemleri, maden işletmelerinin kapatılması ve çevre ile uyumlu hale getirilmesi ile ilgili tüm faaliyetler ve bu faaliyetlere yönelik geçici tesislerin yapılması.”, 5.1.Madencilik faaliyetlerinde izinler başlıklı 7 inci maddesinde, “ (1)… Bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama ancak kanun ile düzenlenir. (Ek 7.
fıkra: 10.06.2010 – 5995 S.K/Madde 3) Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur. Ancak, Genel
Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. (10) İlgili bakanlıkların mevzuatı gereği yapacakları inceleme ve denetimlerde; ruhsat alanlarında ilgili Kanun esaslarına uygun çalışılmadığının tespiti halinde, mevzuat çerçevesinde yapılacak işlemler Genel Müdürlüğe bildirilir. Çevre ve insan sağlığına zarar verdiği tespit edilen madencilik faaliyetleri gerekli önlemler alınıncaya kadar durdurulur.”, İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi başlıklı 24 üncü maddesinin değişik onbirinci fıkrasında;
7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği
tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin
Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz.
6. 21.06.2005 tarih ve 25852 sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliğinin ‘İzinlerle ilgili temel ilke’ başlıklı 5 inci maddesinde, “…Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları, madencilik
faaliyetleri için bu Yönetmelik kapsamında izin verme ve süre uzatılmasına ilişkin görev ve yetkilerini kullanırken, kanunlarında, uluslararası sözleşmelerde ve bu Yönetmelikte öngörülmemiş ise başka kuruluşların görev, yetki ve sorumluluk alanına giren hususlara dayalı olarak işlem yapamaz.
Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları, izin taleplerini, kanunlarındaki ve bu Yönetmelikteki hükümlere göre sonuçlandırır. Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca, bu Yönetmelik hükümlerinde belirtilen haller ve diğer kanunların ilgili hükümleri dışında, madencilik faaliyetleri engellenemez ve çıkarılacak yönetmeliklerde bu Yönetmelikte belirtilen kısıtlamaların dışında bir kısıtlama getirilemez.”, ‘Müktesep haklar’ başlıklı 18 inci maddesinde, “- Kanunun 7 nci maddesinde ve bu Yönetmelikte belirtilen yerlerde yapılan madencilik faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı tesisler için verilmiş olan izinler, müktesep hak olarak ruhsat hukuku devam ettiği sürece geçerlidir. Alınan izinler, ruhsatın temdit edilmesi halinde uzatılır. İşletme ruhsatı sınırları dahilinde işletme izni alınan diğer alanlar için de izin verilir.”, 7. 21.09.2017 tarih ve 30187 sayılı Maden Yönetmeliğinin II. Grup (a), (c) bendi ve patlatma yapılarak üretim yapılan I. Grup (b) bendi madenlerin ruhsatlandırılması, izin verilmesi ve işletilmesi ile ilgili genel ilkeler başlıklı 26 ncı maddesinde; “(1) II. Grup (a) ve (c) bendi ve patlatma yapılarak üretim yapılan I. Grup (b) bendi madenlerin projesinde talep edilen izin alanına ve kırmaeleme tesis yerlerine, Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğunda olan yollara, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlara, organize hale gelmiş tarım ve hayvancılık bölgelerine, denizlere, göllere, birinci derece sit alanlarında fiziki olarak ortaya çıkarılmış kültürel varlıkların ön görünüm alanında yatay olarak en az 500 metre mesafede, ön görünüm alanı dışında ise en az 150 metre mesafe dahilinde izin verilmez. Ancak Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan yol kenarlarında, alternatif alan bulunamaması veya coğrafik ve bölgesel şartlar dikkate alınarak, Karayolları Genel
Müdürlüğünden izin alınması durumunda izin verilebilir. Temdit talepleri kazanılmış haklar dikkate alınarak değerlendirilir. Bu fıkradaki mesafeler, ihtiyaç halinde faaliyetlerin boyutu, işletme yöntemi, emniyet tedbirleri ile arazinin topoğrafik ve jeolojik yapısı dikkate alınarak Bakanlıkça artırılabilir.
Mesafeler yatay olarak hesaplanır”.
7.1. ‘Genel ilkeler’ başlıklı 104 üncü maddesinde, “(2) Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur.
Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. (3) Tarım toprağı, sit alanı, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanları, mera alanları ve sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, muhafaza ormanları, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 1 inci derece sit alanları, 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanunda belirtilen alanlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları, tabiat anıtları, tabiat koruma alanları, tabiat parkları, kent ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcere alanları, endemik ve korunması gereken nadir eko sistem alanları, sulak alanlar, su havzaları, mesire alanları, tarihi yapılar, tarihi sit alanları, su ürünleri üreme ve istihsal alanları gibi izne tabi alanlarda izin alınmadan veya ÇED, gayrisıhhi müessese izinlerinin sınıfı dışındaki izinler olmadan faaliyette bulunulduğunun tespiti halinde işletme faaliyetleri durdurulur. ÇED, gayrisıhhi müessese izni ve mülkiyete ait izin alınmadan işletme faaliyetinde bulunulduğunun tespiti halinde Kanunun 7 nci maddesinin yirmi birinci fıkrası gereğince işlem tesis edilir.”
7.2.‘İzinler için müracaat’ başlıklı 105 inci maddesinde, “(1) izin almak için ruhsat sahipleri tarafından gerekli belgelerle ilgili kamu kurum ve kuruluşuna müracaat edilir. ÇED işlemleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından, diğer izinlere ilişkin işlemler de ilgili bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca ÇED sürecinde en geç üç ay içinde bitirilir. Bakanlık ve diğer bakanlıkların mevzuatının gerektirdiği maddi yükümlülükler ruhsat sahibi tarafından karşılanır.”, 8. 31.07.1998 tarih ve 23419 sayılı Mera Yönetmeliği’nin “Tahsis Amacının Değiştirilmesi” başlıklı değişik 8 inci maddesinde; “Mera, yaylak ve kışlak alanları ile umuma ait çayır, otlak ve kamu orta mallarının tahsis amacı; zaruri olan hallerde ilgili müdürlüğün Bakanlık İl Müdürlüğüne talebi, Komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, talep edilen alanın tamamının veya bir kısmının tahsis amacı valilikçe değiştirilebilir. Tahsis amacı değiştirilen alanların tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. İlgili müdürlüğün tahsis amacı değişikliği başvurularında, talebin amacını ve büyüklüğünü belirten belgelerle birlikte, istenen diğer belgelerin, asılları veya onaylı suretleri eklenir. Komisyon ilgili müdürlükten, gerekli gördüğü hallerde ek bilgi ve belge isteyebilir. Valiliğin kararına esas olacak rapor Komisyonca hazırlanarak, karar defterine geçirilir ve üyelerce imzalanır.
İnceleme raporları Komisyona sunulmak üzere teknik ekipler vasıtasıyla hazırlanır. Tahsis amacı değişikliği talep edilen alan için teknik ekip tarafından hazırlanan rapor olumlu ise yirmi yıllık ot geliri de bir raporla tespit edilerek Komisyona teslim edilir. Teknik Ekip; inceleme raporunu istenen bilgi ve belgelere göre hazırlar, talep ile ilgili kesin görüşünü de belirterek raporu imzalar ve Mera
Komisyonuna teslim eder. Teknik ekipçe hazırlanacak inceleme raporu; bölgedeki hayvan sayısı, hayvanın cinsi, kaba yem kaynakları, kaba yem üretimi, kaba yem açığı, üretilen kaba yemin ihtiyacı karşılama oranı ile tahsis amacının değiştirilmesi halinde kaba yem ihtiyacının nereden karşılanacağı, meranın vasfı, topografyası, toprak yapısı, vejetasyonun yapısı, otlatma kapasitesi, yatırım için talep edilen alanın dışında başka uygun alan olup olmadığı, yatırımın hangi parasal kaynaktan yapılacağı, köyün toplam merası, teknik ekibin kesin görüşü, çiftçi hane sayısı, çiftçi görüşü gibi bilgileri içerir.
Teknik ekip Komisyona sunmak üzere, gerekli gördüğü hallerde ilgili kurum veya kuruluştan ek bilgi ve belge isteyebilir, inceleme raporuna bulunmasını istediği ek bilgi ve belgeleri ekler. Raporun sonuç bölümünde yapılacak yatırımın mera bütünlüğünü bozup bozmadığı, köyün kaba yem açığının mevcut olup olmadığı ve miktarı, açık var ise nasıl karşılanacağı, alternatif alanın olup olmadığı ile birlikte teknik ekibin kesin görüşü yer alır. a) Tahsis amacı değişikliğinde istenecek bilgi ve belgeler: 1) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol
Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan alanların tahsis amacı aşağıdaki şekilde değiştirilir. Arama ruhsatı alınan alanlar için,
6326 sayılı Petrol Kanunu ve 3213 sayılı Maden Kanununa göre arama ruhsatı verilen yerlerin tamamı
veya bir kısmının mera, yaylak, kışlak alanları içerisinde kalması halinde, bu alanlarda arama yapılabilmesi için ilgili müdürlük veya Genel Müdürlük, Bakanlık İl Müdürlüğünden koordinat değerleri belli; varsa 1/5000, yoksa 1/25000 ölçekli harita, vaziyet planı, arama ruhsatının onaylı örneği ile Komisyonca istenecek diğer bilgi ve belgeleri ekleyerek talep eder.
9. Maden İşleri Genel Müdürlüğü Maden Mevzuatı Uygulama Yönergesi’nin “Mera vasfı değişikliği taleplerinin mahallinde denetimi” başlıklı 21 inci maddesinde; (1) Mera vasfı değişikliği taleplerinin mahallinde denetimi aşağıdaki esaslar kapsamında yapılır. a)
Vaziyet planının arzda uygunluğu kontrol edilir. b) Talep edilen alanın yerleşim yerlerine olan konumu (ev, okul, ibadethane, hastane, kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerler, mesire, tarihi ve turizm özelliği olan yer vb.) ile bu alan ve çevresinde hayvancılık yapılıp yapılmadığı, çevrede ekili ve
dikili alanların olup olmadığı, bu alanlara olumsuz etkilerinin olup olmayacağı belirlenecektir. Ayrıca bölgedeki rüzgâr, kot farklılıkları vb. topografik özellikler dikkate alınarak, belirlenen yerin yerleşim yerine ve bu alanlara olumsuz etkisinin alınacak önlemlerle giderilemeyeceğinin tespit edilmesi durumunda, ruhsat sahasının içerisinde alternatif alan bulunup bulunmadığı gibi hususlarda dikkate alınarak yapılan inceleme sonucunda, mera vasfı değişikliği yapılmadan önce Kanun ve Yönetmelik hükümlerine göre gerekirse mesafe artırılarak uygun alan belirlenir. Madenin cinsi, üretimin yapıldığı bölge, işletme yöntemi ve çimento, seramik, kireç, kalsit gibi sanayi tesislerinin hammadde ihtiyaçları dikkate alınarak, uygun alan bulunmadığı takdirde talep reddedilir”.
hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
11. Uyuşmazlık konusu özetle, Şanlıurfa ili Bozova İlçesi Avlak Köyü sınırları dahilinde bulunan 2(A) grubu işletme ruhsatlı sahada, işletme izni almış bulunan – İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited
Şirketi’ne Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nce 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 7 nci maddesi kapsamında kesilen “7 nci madde izinlerinin verilmemesi nedeniyle ruhsat yürürlük tarihinden 09/04/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743 TL, 09/04/2018 tarihinden 09/04/2019 tarihine kadar olan dönem için 77.632 TL olmak üzere toplamda 140.375,00 TL idari para cezasının” iptali talebi hakkındadır.
12. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; işletme izni alınmış bulunan 10 Hektarlık sahada sit alanı bulunmuş olduğu, bu nedenle başvuran şirket tarafından 27.10.2017 tarihinde alan değişikliği talebinde bulunulduğu, talebe istinaden, Makamın 09/11/2017 tarih ve sayılı Oluru gereği söz konusu sahanın Maden Kanununun 2. ve 24. maddeleri kapsamında tetkik edilmiş ve görevlendirilen heyetin, raporunu 28/11/2017 tarihinde sunduğu ve 8,68 hektarlık alan için mera vasıf değişikliği talebinin uygun bulunmuş olduğu, ancak bu defa Maden ve Petrol İşleri Genel
Müdürlüğü’nün 21.10.2019 tarihli yazısında, heyet tarafından uygun bulunan yeni işletme izin alanının
ER: sayılı Boru Hatları sahası “İzin Alınarak Çalışılacak Saha” ile girişimi bulunduğu ayrıca
ER: sayılı I. Derece Arkeolojik Sit Alanına 100 metre mesafede olduğu hususlarının belirlenmiş olduğu, ruhsat sahası için heyet tarafından uygun bulunan yeni işletme izin alanının ER: sayılı Boru Hatları sahası ile çakışmayan kısımlarına işletme izni düzenlenmesi, çakışan kısımlarına Maden Kanununun 7. Maddesinin üçüncü fıkrası gereğince ER: sayılı saha için ilgili Kurumdan izin alınması gerektiği, uygun bulunan yeni işletme izin alanına 100 metre mesafede bulunan ER: sayılı I. Derece Arkeolojik Sit Alanı ile ilgili olarak Maden
Yönetmeliğinin 26. maddesinde yer alan; “II. Grup (a) ve (c) bendi ve patlatma yapılarak üretim yapılan I. Grup (b) bendi madenlerin projesinde talep edilen izin alanına ve kırma-eleme tesis yerlerine, Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğunda olan yollara, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlara, organize hale gelmiş tarım ve hayvancılık bölgelerine, denizlere, göllere, birinci derece sit alanlarında fiziki olarak ortaya çıkarılmış kültürel varlıkların ön görünüm alanında yatay
olarak en az 500 metre mesafede, ön görünüm alanı dışında ise en az 150 metre mesafe dâhilinde izin verilmez.” hüküm gereği sit alanının talep alanı ile öngörünüm durumunun tespiti için sahanın yeniden tetkikinin gerektiği hususlarının tespit edildiğinin belirtildiği, anlaşılmaktadır. Bu bağlamda idarece uygun bulma işleminden sonra, Maden Yönetmeliğinin 26. Maddesi gereği sit alanının talep alanı ile öngörünüm durumunun tespiti ve işletme izin alanı belirlenmesi için sahanın idarece yeniden tetkik programına alındığı anlaşılmaktadır.
13. 13.1.2020 tarihli Mahallinde Tetkik Raporunda “3213 Sayılı Maden Kanununun 7. maddesi gereği ruhsat sahasına işleme izni düzenlenebilmesi için alınması zorunlu arazi mülkiyet izni, ÇED görüşü ve GSM ruhsatına ilaveten boru hatları ile ilgili BOTAŞ’dan, SİT ile ilgili de Tabiat Valıkları Koruma
İl Müdürlüğünden uygun görüş alınıp Genel Müdürlüğe tevdii edilmesine müteakip işletme izni düzenlenebileceğinin mera tahsis değişikliği talebinin de heyetçe uygun olarak değerlendirilmiş olduğunun” ifade edildiği, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün başvuran şirkete yönelik
03.11.2020 tarihli izin değişikliği hakkında yazısında, “ sayılı saha için heyet raporu,
heyet ek görüşü, ilgili kurum görüşü ve sistem kayıtlarının değerlendirilmesi neticesinde; söz konusu saha için tarafınızca Genel Müdürlüğümüze 27/10/2017 tarih ve sayılı dilekçe ve ekleri ile tevdi edilen işletme izin alanı değişiklik talebi, 7. madde izinlerine ek olarak ER: sayılı I. Derece
Arkeolojik Sit Alanı , ER: sayılı Doğal Gaz Boru Hattı ve Şanlıurfa-Adıyaman Karayolu için ilgili kurumlardan izin alınarak Genel Müdürlüğümüze tevdi edilmesine müteakip, ilgili kısımları taksir edilerek belirlenen aşağıdaki koordinatlar dahilinde Kalker işletme izni düzenlenmesi Genel
Müdürlüğümüzce uygun bulunmuştur.” Denildiği, yine Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün
Şanlıurfa Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne yönelik 21.05.2021 tarihli yazısında “Yapılan incelemede, mera tahsis değişikliği talep edilen ocak alanının Genel Müdürlüğümüz teknik elemanlarınca II(a) Grubu Kalker işletme izni verilmesi uygun bulunan alanın içerisinde kaldığı tespit edilmiştir. Bu nedenle mera tahsis değişikliği uygun bulunmuştur. sayılı II(a) Grubu
Kalker işletme ruhsat sahası içinde gerçekleştirilecek madencilik faaliyetleri için kullanılmak üzere mera tahsis değişikliği talep edilen ve ekte koordinatları verilen 6.29 hektarlık alanın, 5178 sayılı
Kanunla Değişik 4342 sayılı Mera Kanununun 14. maddesi gereğince mera tahsis değişikliği talebinin değerlendirilerek, mevzuatınız gereği tespit edilecek eksikliklerin, ruhsat sahibinden istenilmesi ve sonucundan Genel Müdürlüğümüze bilgi verilmesini rica ederim.” Denildiği anlaşılmaktadır.
14. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü 12/11/2020 tarih ve sayılı yazısında; “
Şanlıurfa ili, Merkez ilçesi dâhilinde ve uhdenizde bulunan sayılı II(a) grubu işletme ruhsatı 09/04/2015 tarihinde yürürlüğe girmiş olup 7 nci madde izinleri henüz Genel Müdürlüğümüze tevdi edilmemiştir. 3213 sayılı Maden Kanununun 24 üncü maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan; “7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin
Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izni verilir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz.” hüküm ve 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan;”…bu bedeller ile bu Kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır…” hüküm gereği, 7 nci madde izinlerinin verilmemesi nedeniyle ruhsat yürürlük tarihinden 09/04/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743 TL (Altmış iki bin yedi yüz kırk üç Türk Lirası), 09/04/2018 tarihinden 09/04/2019 tarihine kadar olan dönem için
77.632 TL (Yetmiş yedi bin altı yüz otuz iki Türk Lirası) olmak üzere toplamda 140.375 TL (Yüz kırk
bin üç yüz yetmiş beş Türk Lirası) idari para cezası uygulanması uygun bulunmuştur……” denilmek suretiyle idari para cezasını uygulanmış olduğu anlaşılmaktadır.
15. Madencilik faaliyetlerinde izinler başlıklı 7 inci maddesinde, “…Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir.” denilmektedir.
Somut olayda, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün 21.10.2019 tarihli yazısında, heyet tarafından uygun bulunan yeni işletme izin alanının Boru Hatları sahası ve I. Derece Arkeolojik Sit
Alanına 100 metre mesafede olduğu hususlarının belirlenmiş olduğu, bu nedenle, sahanın yeniden tetkiki için heyet görevlendirildiği, 13.1.2020 tarihli Mahallinde Tetkik Raporunda “3213 Sayılı
Maden Kanununun 7. maddesi gereği ruhsat sahasına işleme izni düzenlenebilmesi için alınması zorunlu arazi mülkiyet izni, ÇED görüşü ve GSM ruhsatına ilaveten boru hatları ile ilgili BOTAŞ’dan, SİT ile ilgili de Tabiat Valıkları Koruma İl Müdürlüğünden uygun görüş alınıp Genel Müdürlüğe tevdii edilmesinin” gerektiğinin rapor edildiği anlaşılmaktadır. Dolaysıyla, sit alanı ve boru hatlarının bulunduğu maden sahasının sınırlarının tam olarak tespit edilmemiş olması dolayısıyla, 13.1.2020 tarihi itibariyle faaliyete başlanmasının mümkün bulunmadığı açıktır.
16. 3213 sayılı Maden Kanununun 24 üncü maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan; “7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren
Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izni verilir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz.” Denilmektedir. Bu bağlamda, anılan maden sahasında bulunduğu sonradan anlaşılan( Maden ve Petrol Genel
Müdürlüğü’nün 21.10.2019 tarihli yazısına istinaden) fiili ve hukuki durumların – ki burada sit alanı ve boru hattı olduğu anlaşılmakta- çalışma yapılacak alanın sınırları ile ilgili tereddüte yol açtığı, bu nedenle anılan tarih itibariyle gerekli izinlerin alınamadığı ve dolayısıyla işletme izninin de alınamadığı anlaşılmaktadır.
17. Uygulanan idari para cezasının ise Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün 12/11/2020 tarih ve sayılı yazısından anlaşıldığı üzere, 7 nci madde izinlerinin verilmemesi nedeniyle 09/04/2015 tarihli ruhsat yürürlük tarihinden 09/04/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743
TL (Altmış iki bin yedi yüz kırk üç Türk Lirası), 09/04/2018 tarihinden 09/04/2019 tarihine kadar olan dönem için 77.632 TL (Yetmiş yedi bin altı yüz otuz iki Türk Lirası) olmak üzere toplamda 140.375
TL (Yüz kırk bin üç yüz yetmiş beş Türk Lirası) olarak uygulandığı, bunun ise söz konusu sahada sit alanı ve boru hattının tespit edildiğinin belirtildiği 21.10.2019 tarihinden önceki bir döneme denk geldiği, anlaşılmakla, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nce uygulanan idari para cezasının hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmadığı değerlendirilmiştir.
18. Anılan idari para cezasının ruhsatın başka bir firmaya devredilmesi nedeniyle, uygulanan idari para cezasının devir edilmesine engel teşkil etmemesi için ödenmiş bulunduğu başvuran tarafından ifade edilmektedir.
19. Dosya kapsamı, idare ve başvuran tarafından iletilen tüm bilgi ve belgelerin ve ilgili mevzuatın incelenmesi suretiyle, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde 3213 Sayılı kanunun 7 inci Maddesi kapsamında 140.375 TL idari para cezası uygulanması işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, bu nedenle, uygulanan idari para cezasının iptali ile başvuran tarafından ödenmiş bulunan bedelin iade edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, talep edilen bilgi ve belgeleri makul bir sürede kurumumuza iletmediği tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
3213 Sayılı kanunun 7 inci Maddesi kapsamında 140.375 TL idari para cezası uygulanması işleminin
hukuka ve hakkaniyete aykırı bulunmuş olması dolayısıyla, anılan idari işlemin geri alınmasına karar verilmesi ve ödenen meblağın başvurana iadesi hususunda MADEN VE PETROL İŞLERİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA, VEKİLİNE ve MADEN VE PETROL İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi