|
ÖZET: Başvuru, Artvin Şavşat Köyü’nde bulunan enerji nakil hattının güzergahının değiştirilmesi talebine yöneliktir. Başvuran, daha önce yapılan başvurunun olumsuz sonuçlandığını, yerleşim alanında kamulaştırma yapılmadan ve gerekli bilgilendirmeler olmaksızın enerji hattının geçişine izin verildiğini belirtmektedir. Bu durumun köy halkını mağdur ettiğini ve tehlikeli bir yaşam sürmelerine neden olduğunu ifade eden başvuran, yeni hatların yerleşim alanı dışına alınmasını talep etmektedir.
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü, başvurunun incelendiğini ve önerilen güzergahın işletme faaliyetlerine uygun olmadığını, alternatif güzergahın da arazi şartları nedeniyle uygun görülmediğini açıklamıştır. Ayrıca, enerji nakil hattının mevzuata uygun olarak projelendirildiği ve kamulaştırma işlemlerinin başlatıldığı belirtilmiştir. İdare, hak sahiplerine ödenecek bedelin uzlaşma yoluyla belirleneceğini ve mevcut tesis çalışmalarının durdurulduğunu ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğunu ve başvurunun reddedilmesi gerektiğini karara bağlamıştır. Başvuranın, idareye karşı dava açma süresinin, ret kararının tebliğinden itibaren başlayacağına dair bilgilendirme yapılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6325-S.22.9661
BAŞVURU NO : 2021/19904
KARAR TARİHİ : 17/05/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TEDAŞ 9. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Evin yakınından geçen enerji nakil hattının güzergahının değiştirilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yaptığı başvuruda şikayetçi özetle, Artvin Şavşat Köyü sınırları içerisinde kurulacak enerji nakil hatlarına ilişkin daha önce yaptığı başvuruya Çoruh EDAŞ Trabzon İl
Müdürlüğü’nün olumsuz cevabının tebliğ edilmiş olduğunu, yerleşim yeri içerisinde kamulaştırma yapılmadan, rıza alınmadığı gibi rızaya/itiraza imkan tanıyacak nitelikte bilgilendirme/aydınlatma yapılmadan, irtifak bedeli ödenmeden, Kuvvetli Akım Yönetmeliği’ndeki mesafelere uyulmadan) enerji nakil hattı geçirilerek mağdur edilmiş olduğunu, tehlike altında yaşamasına göz yumulmuş köy halkının enerji nakil hatlarının yeniden kurulma olanağı olduğu günümüz koşullarında hatların kurulumu tamamlandıktan sonra artık nesiller boyu değişme ihtimali olmayacağından hareketle bu mağduriyetten kurtarılmalarını bu bağlamda projede değişikliğe gidilerek (projenin tadili) yerleşim yeri dışında projelendirme yapıldığı takdirde tarafının ve köy halkının haklı talebinin karşılanmış olacağını ifade ederek; yeni kurulmakta olan enerji nakil hatlarının kendi yerleşim bölgelerinden uzakta kurulmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Yatırımlar İzleme Dairesi Başkanlığının 18/01/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuru ilgili Bölge Müdürlüğümüzce incelenmiş olup, -Bölge Müdürlüğümüzce 25.08.2021 tarih ve sayı ile onaylanan Hanlı HES 2x(3/0) AWG Enerji Nakil Hattının şikayete konu olduğu, köyü sakinlerince yapılan başvuru üzerine önerilen güzergahta inceleme yapıldığı ancak işletme
faaliyetlerine uygun olmadığı, arazi şartlarından dolayı arıza durumunda müdahalesinin zor olduğu, bu nedenle alternatif güzergahın uygun görülmediği,
2.2. Şikayete konu Enerji Nakil Hattının güzergahının Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde belirtilen emniyet mesafelerini ihlal etmediği ve yürürlükteki mevzuata uygun olduğu, Tesis çalışmalarını yürüten
Akyurt Enerji Üretim A.Ş’ne kamulaştırma ve orman izin işlemlerinin tamamlanmadan montaj çalışmalarına başlanmaması hususunda Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin sayılı yazısı ile uyarıda bulunulduğu,
2.3. Söz konusu Enerji Nakil Hattının kamulaştırma haritasının Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 11.01.2022 ve sayılı yazısı ekinde kontrol ve onay işlemlerinin yapılmasına müteakip kamulaştırma kararı alınması için Bölge Müdürlüğümüze gönderildiği, Kamulaştırma çalışmaları sonucunda hak sahiplerine ödenecek bedelin uzlaşma yoluyla belirlenmekte olduğu, uzlaşma sağlanamayan malikler ile mahkeme yolu ile bedel tespiti yapılarak ödeme yapıldığı, Şikayet konusuna ilişkin bir başvuru ve idaremize karşı açılmış yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karar bağlanmış bir dava bulunmadığı, Mevcut durumda tesis çalışmalarının durdurulmuş olduğu belirtilmiştir. Ayrıca tesisin onaylı elektrik proje bilgileri, mevcut ve yeni hattın vaziyet planları ve saha tespit fotoğrafları yazımız ekinde sunulmuştur.
Bilgilerinize arz ederiz.
hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “A. Taşınmaz mülkiyetinin içeriği I.
Kapsam” başlıklı 718 inci maddesinde, “Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde, üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyetin kapsamına, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.”; 6. 04/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun
/
6.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanun; kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, …karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler. …”; 6.2. “Kamulaştırma şartları” başlıklı 3 üncü maddesinde, “İdareler, kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler.
…İdarelerce yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz.” 6.3. “İrtifak hakkı kurulması” başlıklı 4 üncü maddesinde, “Taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir.” 6.4. “Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları:” başlıklı 11 inci maddesinde (Değişik: 24/4/2001 – 4650/6 md.), “Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
7. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun İletim Faaliyeti başlıklı 8 inci maddesinde; (1) Elektrik enerjisi iletim faaliyeti, lisansı kapsamında münhasıran TEİAŞ tarafından yürütülür. TEİAŞ, bu Kanunla belirlenen faaliyetler dışında bir faaliyetle iştigal edemez. İletim faaliyetiyle birlikte yürütülmesi verimlilik artışı sağlayacak nitelikteki piyasa dışı bir faaliyetin yürütülmesi Kurumun iznine tabidir. İletim sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak amacıyla ve yan hizmetler piyasası kapsamında elektrik enerjisi veya kapasitesi satın alınması veya kiralanması ile iletim sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak için sözleşmeye bağlanan enerjinin, gerçekleşmeler nedeniyle fazlasının satışı bu hükmün istisnasıdır.
(2) TEİAŞ’ın görev ve yükümlülükleri şunlardır: a) Kurulması öngörülen yeni iletim tesisleri için iletim yatırım planı yapmak, yeni iletim tesislerini kurmak ve iletim sistemini elektrik enerjisi üretimi ve tedarikinde rekabet ortamına uygun şekilde işletmek ve gerektiğinde iletim sisteminde ikame ve kapasite artırımı yatırımı yapmak. b) Bu Kanun kapsamında yürüttüğü faaliyetlere ilişkin tarife tekliflerini Kurumun belirlediği ilke ve standartlar çerçevesinde hazırlamak ve Kurumun onayına sunmak.
8. 30.11.2000 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 24246 sayılı Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliği’nin 5 inci maddesinde; Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır. Herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine
/
(aktif bölümler) dokunulması olanaksız olmalıdır ve ilerideki bölümlerde belirtilen emniyet mesafeleri ile koruma önlemleri sağlanmalıdır”. 20 nci maddesinde; Tesisler gerek işletme, gerekse onarım ve bakım için kısa sürede çabuk ve güvenle izlenebilecek biçimde açık olarak düzenlenmelidir. Bütün önemli tesis bölümlerine ve aygıtlara kolayca ulaşılabilmeli, bunlar zorluk çekilmeden yerlerine konulabilmeli ya da yerlerinden çıkarılabilmelidir. Aynı tesiste değişik gerilim ve akım türleri bulunursa bunlarla ilgili tesis bölümleri olabildiğince ayrı gruplar halinde toplanmalı ve yer bakımından da birbirinden ayrılmalıdır.
Tesisler arıza, onarım ve bakım nedeniyle çeşitli bölümlerin devre dışı olması durumunda da işletmenin olabildiğince kesintisiz sürebileceği biçimde bölümlere ayrılarak düzenlenmelidir. Devre dışı edilen tesis bölümleri ya da aygıtlar uygun ve kolayca görülebilecek ayırma düzenleri ile gerilimsiz duruma getirilebilmelidir. Tesisler yapılırken, gelecekteki genişlemeler ve yapım işleri sırasında işletmenin süreceği göz önünde bulundurulmalıdır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 10. Başvuran özetle, Artvin Şavşat Köyü sınırları içerisinde kurulacak enerji nakil hatlarına ilişkin geçmişte yerleşim yeri içerisinde kamulaştırma yapılmadan, rıza alınmadığı gibi rızaya/itiraza imkan tanıyacak nitelikte bilgilendirme/aydınlatma yapılmadan, irtifak bedeli ödenmeden, Kuvvetli Akım
Yönetmeliği’ndeki mesafelere uyulmadan) enerji nakil hattı geçirilerek mağdur edilmiş olduğunu, tehlike altında yaşamasına göz yumulmuş köy halkının enerji nakil hatlarının yeniden kurulma olanağı olduğu günümüz koşullarında hatların kurulumu tamamlandıktan sonra artık nesiller boyu değişme ihtimali olmayacağından hareketle bu mağduriyetten kurtarılmalarını bu bağlamda projede değişikliğe gidilerek (projenin tadili) yerleşim yeri dışında projelendirme yapıldığı takdirde tarafının ve köy halkının haklı talebinin karşılanmış olacağını ifade ederek yeni kurulmakta olan enerji nakil hatlarının kendi yerleşim bölgelerinden uzakta kurulmasını talep etmektedir.
11. İlgili idarenin cevabi yazısında Müdürlüklerince 25.08.2021 tarih ve sayı ile onaylanan Hanlı HES 2x(3/0) AWG Enerji Nakil Hattının şikayete konu olduğu, köyü sakinlerince yapılan başvuru üzerine önerilen güzergahta inceleme yapıldığı ancak işletme faaliyetlerine uygun olmadığı, arazi şartlarından dolayı arıza durumunda müdahalesinin zor olduğu, bu nedenle alternatif güzergahın uygun görülmediği ifade edilmektedir.
12. Başvuranın yerleşim yeri içerisinde kamulaştırma yapılmadan, rıza alınmadığı gibi rızaya/itiraza imkân tanıyacak nitelikte bilgilendirme/aydınlatma yapılmadan, irtifak bedeli ödenmeden, Kuvvetli Akım
Yönetmeliği’ndeki mesafelere uyulmadan enerji nakil hattı geçirildiğini ifade etmektedir.
12.1. İdarenin verdiği cevapta kamulaştırma çalışmalarına başlandığını, kamulaştırma sonucunda hak sahiplerine ödenecek bedelin uzlaşma yoluyla belirlenmekte olduğu, uzlaşma sağlanamayan malikler ile
mahkeme yolu ile bedel tespiti yapılarak ödeme yapıldığı, mevcut durumda tesis çalışmalarının durdurulmuş olduğu belirtilmiştir.
12.2. İdarece tesis çalışmalarını yürüten Akyurt Enerji Üretim A.Ş’ne kamulaştırma ve orman izin işlemlerinin tamamlanmadan montaj çalışmalarına başlanmaması hususunda talimat verilmiştir. Ayrıca söz konusu Enerji Nakil Hattının kamulaştırma haritasının Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 11.01.2022 ve sayılı yazısı ekinde kontrol ve onay işlemlerinin yapılmasına müteakip kamulaştırma kararı alınması için
Bölge Müdürlüğüne gönderildiği, Kamulaştırma çalışmaları sonucunda hak sahiplerine ödenecek bedelin uzlaşma yoluyla belirleneceği ifade edilmektedir.
13. TEDAŞ Trabzon Bölge Müdürü ile yapılan telefon görüşmesinde söz konusu işte projelendirme çalışmalarının tamamlandığı, proje ve yer seçiminde güzergâhın en uygun ve verimli şekilde belirlendiği, belirlenen hat üzerinde gerek orman arazileri gerekse diğer yerleşimlerde çalışmaların büyük ölçüde tamamlandığı, zaten yeni hattın, eski hattın yolu üzerinden belirlendiği, hattın değiştirilmesinin ciddi ölçüde bir kamu kaynağı gerektirdiği bilgisi verilmiştir. Yeni hat belirlenmesi halinde de bu alternatif hat üzerinde bulunan benzeri durumdaki hak sahiplerinin etkileneceği ifade edilmiştir.
14. Başvuranın iddiaları, idarenin cevabı, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamında yapılan inceleme neticesinde; şikayete konu Enerji Nakil Hattının güzergahında yapılan çalışmaların idarece mevzuata uygun bir şekilde belirlendiği, idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurana verilen cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, böylelikle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Rize İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve TEDAŞ 9. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi