|
ÖZET: Başvuran, Amasya ilinde bulunan işletmesinin önündeki elektrik trafosunun taşınmasını talep etmiştir. Başvurusunda, trafonun işletmesinin ön cephesini kapattığını, yaya trafiğini engellediğini ve insan sağlığı açısından tehlike oluşturduğunu öne sürmüştür. Ancak, Merzifon Belediye Başkanlığı ve Yeşilırmak Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (YEDAŞ) tarafından yapılan değerlendirmelerde, trafonun mevcut konumunun imar planına uygun olduğu, yaya ve araç yollarına engel teşkil etmediği belirtilmiştir. Ayrıca, trafonun taşınmasının teknik açıdan olumsuz sonuçlar doğuracağı ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, trafonun mevcut yerinin kamu yararı gözetilerek belirlendiğini ve taşınma talebinin hukuka aykırı olmadığını tespit etmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, elektrik dağıtım tesislerinin güvenli bir şekilde işletilmesi gerektiği vurgulanmış, başvuranın iddialarının asılsız olduğu sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, başvurunun reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, mevcut imar planı ve elektrik dağıtım mevzuatına uygunluk açısından değerlendirildiğinde, hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuru, ilgili idarelerin görüşleri doğrultusunda reddedilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/2824-S.23.4820
BAŞVURU NO : 2022/13001
KARAR TARİHİ : 08/03/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : YEŞİLIRMAK ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
MERZİFON BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın işletmesinin önünde yer alan trafo binasının farklı bir konuma taşınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/09/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Amasya ili, ilçesi, Mahallesi, Caddesi, No:
İç Kapı No: adresinde bulunan ve 09/03/2022 tarihinde açılan “ ” isimli kafelerinin önünde bulunan elektrik trafosu nedeniyle ön cephenin tamamen kapalı durumda bulunduğunu, bu durumun ticaretine engel olduğunu, yaya trafiğinin en fazla olduğu caddenin en işlek yerinde bulunduğunu, insan sağlığına ve güvenliğine tehlike oluşturduğunu, başvuru yaptığında şirket tarafından tapu sorgu ekranından inceleme yapıldığını, ancak yaya ve araç yolu bakımından değerlendirilmesi için incelemenin yerinde yapılmasının uygun olacağını ileri sürerek elektrik trafosunun daha uygun bir konuma taşınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24/11/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Merzifon
Belediye Başkanlığının 29/11/2022 tarihli ve sayılı yazısında özetle; başvuruya konu parselin Belediye Meclisinin 03/04/2012 tarih sayılı kararı ile onaylanan Merzifon ilave ve revizyon uygulama imar planı sınırları içerisinde trafo alanında kaldığı, Türkiye Elektrik Dağıtım A. Ş.
/
(TEDAŞ) adına kayıtlı gayrimenkulün imar planında park alanları ile aynı hat üzerinde konumlandırıldığı, kaldırım olarak düzenlenmiş yollara cepheli olduğu, aynı bölgede TEDAŞ adına kayıtlı ve trafo alanı olarak kullanılabilecek alternatif bir alanın imar planında bulunmadığı, 3. Kurumumuzun 24/11/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Yeşilırmak Elektrik Dağıtım Anonim Şirketinin (YEDAŞ) 20/12/2022 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 6203 Sayılı Kamulaştırma Kanunu, 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4628 Sayılı
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ve 02/11/2021 tarih ve
31647 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Tarafından Yürütülen
Taşınmaz Temini İşlemleri Hakkında Yönetmelik’in ilgili hükümleri çerçevesinde söz konusu trafo köşkünün olduğu taşınmazın kamulaştırma işlemlerinin gerçekleştirildiği, tapuda ada parsel numaralı taşınmazın TEDAŞ adına tescil edildiği, ilgili kabin alanının kamulaştırılarak TEDAŞ tarafından 07/06/2005 tarihinde enerjilendirildiği ve 13/04/2007 tarihinde TEDAŞ yetkilileri tarafından kabulünün gerçekleştirildiği, başvuruya konu trafonun bulunduğu yerin farklı açılardan çekilmiş fotoğraflarının ekte yer aldığı, ilgili kabinin içerisinde sadece trafonun mevcut olmayıp başka kabin ve trafolara da enerji veren kritik konuma sahip olduğu, mülkiyeti TEDAŞ’a ait olan taşınmaz üzerindeki elektrik tesislerinin farklı bir yere taşınması talebinin teknik açıdan olumsuzluklara sebebiyet verecek olup kamu kaynaklarının etkin ve verimli olarak kullanılmamasına neden olacağı, ilgili kabinin sadece o bölgeye enerji vermediği, başka bölgelerin enerji iletim hatlarının da kabine bağlı hücrelerden verildiği, yapılacak herhangi bir değişikliğin yaklaşık beş bin abonenin sürekli kesintiler yaşayarak etkileneceği, 150 km uzunluğunda olan ve yapımı
2007 yılına kadar süren Merzifon şehir alt yapısına zarar vereceği, ekte sunulan resimlerde de görüleceği
üzere söz konusu beton köşkün, yaya ve araç yoluna herhangi bir engelinin olmadığı, şehir estetiğine uygunluğu için Merzifon Belediyesi ile koordineli ve planlı şekilde boyama işleminin gerçekleştirildiği, başvuru sahibinin işletmesini 09/03/2022 tarihinde açtığını belirttiği, söz konusu işletmenin beton köşkün tesis edildiği tarihten yıllar sonra yapıldığı, ilgili kabinin TEDAŞ şartnamelerinde belirtildiği gibi yapıldığı ve TEDAŞ yetkilileri tarafından kabul işlemlerinin gerçekleştirildiği, mevzuata veya insan sağlığına herhangi bir olumsuz etkisinin bulunmadığı, 2005 yılından itibaren enerjili olan ve beş bin kişiye kesintisiz enerji sağlayan ilgili kabin hakkında ekteki bilgi, belge ve resimlerde de görüleceği üzere başvuru sahibinin belirtmiş olduğu iddiaların asılsız olduğu, 4. Kurumumuzun 06/01/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığı Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünün 22/02/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 4.1. Bahse konu prefabrik binanın yer aldığı Amasya ili, ilçesi, ada parsel numaralı 183,73 m² yüzölçümlü taşınmaz 2942 sayılı Kamulaştırma ve 6446 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunları gereği TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından kamulaştırılarak tapuda TEDAŞ Genel
Müdürlüğü adına tescil edildiği ve imar planında da belirtildiği üzere park alanının içinde trafo yeri olarak tahsis edilerek 07/06/2005 tarihinde trafoya enerji verildiği, mülkiyeti TEDAŞ Genel Müdürlüğüne ait söz konusu taşınmazın üzerindeki elektrik tesisinin farklı bir yere taşınması talebinin teknik açıdan olumsuzluklara sebebiyet vererek kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmamasına sebep olacağı, 4.2. 36/0,4 kV gerilim seviyesinde bulunan prefabrik trafo binası; Prefabrik Dağıtım Merkezi ve YG/AG
Dağıtım Transformatör Merkezi Binaları Teknik Şartnamesine uygun şekilde, herhangi bir başka parsele
komşu olmaksızın park alanı içinde müstakil bir trafo alanı içerisinde, imarda trafo parseli olarak belirlenmiş olan alana tesis edildiği, prefabrik trafo binasının 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği kapsamında can ve mal emniyeti koşulları gözetilerek, elektriksel olarak izole edilerek kilitli bir şekilde muhafaza edildiği, talebe konu olan no.lu parselin imarda trafo parseli olarak belirlendiği, bu alanın TEDAŞ
Genel Müdürlüğü tarafından kamulaştırılarak tapuda TEDAŞ Genel Müdürlüğü adına tescil edildiği, Merzifon Belediyesi’nin elektronik ortamdaki imar uygulamasında bu parselin herhangi bir başka parsele komşu olmaksızın park alanı içinde müstakil bir trafo alanı olduğu, ayrıca parsel sorgulaması yapılıp kadastrosu kontrol edildiğinde de yine aynı durumda olduğunun görüldüğü, bulunduğu yerde hiçbir parsele fiziken komşu olmayacak şekilde müstakil olarak konumlandırılmış bir prefabrik trafo binasının çevreye olumsuz etkisinin olma ihtimalinin bulunmadığı, 4.3. Prefabrik binanın ekonomik ömrünün en az 30 yıl olduğu, başvuruya konu prefabrik trafo binasının yürürlükteki mevzuata uygun olarak tesis edildiği, 4.4. Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar’ın 7’nci maddesinde deplase/iptal taleplerinin nasıl değerlendirileceği, 9’uncu maddesinde deplase/iptal süreçleri ve maliyetlerine dair esasların belirlendiği, aynı maddenin dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarında TEDAŞ mülkiyetinde olan tesislerin deplaselerinin talep sahibi tarafından karşılanması gerektiği ve buna ilişkin koşulların belirtildiği, deplase maliyetlerinin talep sahibi tarafından karşılanması durumunda; hazırlanan keşifte kamulaştırma bedeli hariç hesaplanan yaklaşık maliyetin 563.520,21 TL olduğu, 4.5. Ayrıca ilgili dağıtım şirketince resmi yazıyla Merzifon Belediyesinden “Amasya İli İlçesinde
Mahallesi ada parsel üzerinde yola sınır olacak şekilde elektrik dağıtım şebekesinde kullanılmakta olan beton köşk binası tesis edilmesi için yer tahsisi sağlanıp sağlanamayacağı, sağlanacaksa 50 metrekare alan için ne kadar bedel talep edileceğine ilişkin taraflarına bilgi verilmesini” istendiği ancak Merzifon Belediyesince “ilgili beton köşk binasının deplasesi nedeniyle yer tahsisi için uygun yerlerinin bulunmadığı” şeklinde cevap verildiği, bilgilerine yer verilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]”
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
7. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun “Dağıtım faaliyeti” başlıklı 9’uncu maddesi:
“(1) Dağıtım faaliyeti, lisansı kapsamında, dağıtım şirketi tarafından lisansında belirlenen bölgede yürütülür. Dağıtım şirketi, lisansında belirlenen bölgede sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesi hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumludur. Piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişiler bir dağıtım şirketine ve dağıtım şirketi piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişilere doğrudan ortak olamaz. Dağıtım şirketi, dağıtım faaliyeti dışında bir faaliyetle iştigal edemez. Dağıtım faaliyetiyle birlikte yürütülmesi verimlilik artışı sağlayacak nitelikteki piyasa dışı bir faaliyetin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Genel aydınlatma, dağıtım sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak amacıyla kullanılmak üzere elektrik enerjisi satın alınması ile sistem teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak için sözleşmeye bağlanan enerjinin gerçekleşmeler nedeniyle fazlasının satışı bu hükmün istisnasıdır.
(2) Dağıtım şirketi, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmak, dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm dağıtım sistemi kullanıcılarına ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür.
(3) Dağıtım şirketi, ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda yan hizmetleri sağlamakla yükümlüdür.
(4) Dağıtım lisansında belirlenen bölgelerde talep tahminlerinin hazırlanması ve TEİAŞ’a bildirilmesi görevi dağıtım şirketine aittir. Kurul bu talep tahminlerini onaylar ve tahminler TEİAŞ tarafından yayımlanır.
(5) Kurul tarafından onaylanan talep tahminleri doğrultusunda yatırım planlarının hazırlanması ve Kurul onayına sunulması, onaylanan yatırım planı uyarınca yatırım programına alınan dağıtım tesislerinin projelerinin hazırlanması ile gerekli iyileştirme ve kapasite artırımı yatırımlarının yapılması ve/veya yeni dağıtım tesislerinin inşa edilmesi görevi ilgili dağıtım sistemini işleten dağıtım şirketine aittir. (6) 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamaları Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde yapılan özelleştirme sonrası elektrik dağıtım tesislerinin iyileştirilmesi, güçlendirilmesi ve genişletilmesi için yapılan yatırımların mülkiyeti kamuya aittir. Özelleştirilen elektrik dağıtım tesis ve varlıklarına ilişkin her türlü işletme ile yatırım planlaması ve uygulamasında onay ve değişiklik yetkisi Kurula aittir. Dağıtım hizmetinin bu Kanunda öngörülen nitelikte verilmesini sağlayacak yatırımların yapılması esastır. Kurum dağıtım faaliyetlerini yönlendirir, izler ve denetler. Kurul tarafından onaylanmış yatırımlar, belirlenen sürede ve nitelikte gerçekleştirilmediği takdirde 16 ncı madde hükümleri uygulanır.
[…]”
7.1. “Taşınmaz temini işlemleri” başlıklı 19’uncu maddesinin ikinci ve beşinci fıkraları:
“ (2) Elektrik piyasasında dağıtım faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak; a) Dağıtım faaliyetinde bulunan lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre TEDAŞ tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri TEDAŞ tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde TEDAŞ tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir.
b) Temin edilen taşınmazların mülkiyeti ve/veya üzerindeki sınırlı ayni haklar TEDAŞ adına tescil edilir. Bu taşınmaz ve hakların kullanımı, lisans süresi ve dağıtım faaliyeti ile sınırlı olmak üzere, ilgili lisans sahibi özel hukuk tüzel kişisine aittir.
c) Özel hukuk tüzel kişileri tarafından faaliyette bulunma hakkı edinilen dağıtım bölgelerinde özelleştirme tarihi itibarıyla mevcut olan dağıtım tesislerinin bulunduğu ve bu tarih itibarıyla kamulaştırma kararları alınmamış veya kamulaştırma kararı alınmakla birlikte kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış taşınmazların kamulaştırması
TEDAŞ tarafından yapılır, tapuda TEDAŞ adına tescil edilir, kamulaştırma bedelleri ile bu işlemlere ilişkin diğer giderler TEDAŞ tarafından ödenir.
ç) Özel hukuk tüzel kişileri tarafından faaliyette bulunma hakkı edinilen dağıtım bölgelerinde özelleştirme tarihi sonrasında yapılan yeni dağıtım tesisleriyle ilgili taşınmaz temini işlemlerinin gerektirdiği bedeller ile bu işlemlere ilişkin diğer giderler, ilgili lisans sahibi tüzel kişi tarafından ödenir ve tarifeler yoluyla geri alınır.
d) Süresinin bitmesi nedeniyle dağıtım lisansının sona ermesi halinde, tarifeler yoluyla geri alınamayan taşınmaz teminine ilişkin bedeller, TEDAŞ tarafından ilgili özel hukuk tüzel kişisine iade edilir.
(5) Bu maddede belirtilen hususlara ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenir.”
8. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 5’inci maddesi:
“Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır.
Nazım İmar Planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır.
Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır. […]”
8.1. “Yönetmelik” başlıklı 44’üncü maddesinin birinci fıkrası:
“I – a) Enerji, sulama, tabii kaynaklar, ulaştırma ve benzeri hizmetlerle ilgili tesisler ve müştemilatından hangileri için ruhsat alınmayacağı, b) İmar planlarında okul, ibadet yeri, sağlık, spor, sosyal ve kültürel tesisler ile kamu kuruluşlarının yapıları için ayrılacak yerler ve bu konu ile ilgili diğer hususlar, c) Arazi ve arsa düzenlemesinin uygulanma şekil ve şartları, d) Ruhsata tabi olmayan yapılarda uyulacak esaslar, f) İmar planı yapımı ve değişiklikleriyle ilgili kriterlerin tespiti ve imarla ilgili diğer hususlar, g) İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerde yapılacak ifrazların asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri, i) Yerleşme alanlarıyla ilgili genel esaslar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” 9. 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesi:
“Tanımlar; genel tanımlar, elektrik tesislerinde aşırı gerilimlere ilişkin tanımlar, hava hatlarına ilişkin tanımlar, kablo şebekelerine ilişkin tanımlar olmak üzere dörde ayrılmıştır.
a) Genel tanımlar:
1) Elektrik kuvvetli akım tesisleri: İnsanlar, diğer canlılar ve eşyalar için bazı durumlarda (yaklaşma, dokunma vb.)
tehlikeli olabilecek ve elektrik enerjisinin üretilmesini, özelliğinin değiştirilmesini, biriktirilmesini, iletilmesini,
dağıtılmasını ve mekanik enerjiye, ışığa, kimyasal enerjiye vb. enerjilere dönüştürülerek kullanılmasını sağlayan tesislerdir.
2) Alçak gerilim: Etkin değeri 1000 volt ya da 1000 voltun altında olan fazlar arası gerilimdir.
3) Yüksek gerilim: Etkin değeri 1000 voltun üstünde olan fazlar arası gerilimdir.
4) Tehlikeli gerilim: Etkin değeri, alçak gerilimde 50 voltun üstünde olan, yüksek gerilimde hata süresine bağlı olarak
değişen gerilimdir. […] 12)Dağıtım transformatör merkezi: Yüksek gerilimli elektrik enerjisini alçak gerilimli elektrik enerjisine dönüştüren transformatör merkezleridir.”
9.1. “Kuvvetli Akım Tesislerinin Güvenliği” başlıklı 5’inci maddesi:
“Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır.
Herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunulması olanaksız olmalıdır ve ilerideki bölümlerde belirtilen emniyet mesafeleri ile koruma önlemleri sağlanmalıdır.”
9.2. “Elektromanyetik alanlara karşı duyarlı tesislerin gözetilmesi” başlıklı 6’ncı maddesi:
“Elektrik tesisleri, yakınlarında bulunan elektromanyetik alanlara karşı duyarlı tesislere etkileri, ilgili standartlarda müsaade edilebilir sınırlar içinde olacak biçimde yapılmalıdır.
Enerji tesislerinin oluşturdukları rahatsız edici elektrik ve manyetik alanlar müsaade edilen sınırlar içinde kalacak şekilde zayıflatılmalı ve yüksek harmoniklerden temizlenmiş olmalıdır.”
9.3. “Doğanın korunması” başlıklı 7’nci maddesi:
“Kuvvetli akım tesislerinin tasarımlanmasında ve yapımında, teknik ve ekonomik bakımlardan birbirine çok yakın birkaç çözümün bulunması durumunda, bunlar arasından doğaya en az zarar veren çözüm seçilmelidir.”
9.4. “Bakım ve onarım” başlıklı 27’nci maddesi:
“Tesislerin ve aygıtların teknik belgelerinde belirtilen aralıklarda bakım ve onarımları yapılmalıdır. Yapılan bakım ve onarımlar kalıcı bir şekilde kaydedilmelidir.”
9.5. “Kuvvetli akım tesislerinin denetimi ve güvenliği” başlıklı 67’nci maddesi:
“[…] b) Hava hatları dışındaki kuvvetli akım tesisleri: İşletme tarafından tesisin özellikleri göz önüne alınarak belirli aralıklarla denetleme ve yoklamaların süresi hiç bir zaman 2 yılı geçmemelidir. Yoklama ve bakımların sonuçları düzenli olarak kaydedilmelidir.” 10. 15/04/2022 tarihli ve 31810 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Dağıtım Sistemi
Yönetmeliği’nin “Dağıtım sisteminde bakım” başlıklı 4’üncü maddesi:
“(1) Dağıtım şirketi, elektrik enerjisinin kaliteli, güvenli ve sürekli bir şekilde gerçek ve tüzel kişilerin kullanımına sunulabilmesi ve kullanıcı memnuniyetinin arttırılması amacıyla yıllık bakım planı hazırlamakla yükümlüdür.
(2) Dağıtım şirketi tarafından bir sonraki yıl için hazırlanan yıllık bakım planı her yıl 31 Aralık tarihine kadar Kuruma sunulur.
(3) Dağıtım şirketi tarafından yıllık bakım planında; bakım faaliyetinin hangi seviyeye göre yapılacağına, bakım yapılacak tesis ve teçhizata ve yapılacak bakım zamanı ile planlanan iş gücüne (adam-gün) ilişkin açıklayıcı bilgilere yer verilir.
(4) Dağıtım şirketi tarafından ihtiyaç duyulan hallerde bakım planlarında değişiklik yapılması durumunda revize bakım planları gerekçeleriyle birlikte üçer aylık dönemler halinde Kuruma sunulur.
(5) Dağıtım şirketi bakım faaliyetine ilişkin olarak; iş emri ve araç takip kayıtlarını, bakımı yapılan dağıtım varlıklarını, kullanılan malzemeleri, bakım tutanaklarını ve yapılan bakıma ilişkin tevsik edici video, fotoğraf ve benzeri belgeleri Bakım Yönetim Sisteminde kayıt altına alır.
(6) Dağıtım şirketi Bakım Yönetim Sistemi kayıtlarını, bakım planındaki sıralamaya uygun olarak denetim yetkisini haiz kamu kurumunun erişimine açar ve EDVARS üzerinden Kuruma sunar.
(7) Dağıtım şirketi, yıllık bakım planının ve gerçekleştirilen bakıma ilişkin bilgilerin CBS’de veya CBS’ye entegre bakım yönetim sisteminde görüntülenebilmesini sağlar.
(8) Dağıtım şirketi tarafından dağıtım sistemine bağlanacak yeni tesis veya teçhizat ile bu tesis veya teçhizatın montajı TS, EN, CENELEC, IEC standartlarına ve ilgili teknik mevzuata uygun yapılır.
(9) Bakım çalışmasında görevlendirilen personelin 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, ilgili teknik mevzuat, ilgili mevzuat ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak iş sağlığı ve güvenliği ile elektrik dağıtım sisteminde bakım konusunda gerekli eğitimleri ve belgeleri almış olması zorunludur.
(10) Bakım çalışması esnasında; İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, ilgili teknik mevzuat, ilgili mevzuat ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak dağıtım şirketi gerekli güvenlik önlemlerini alır.
(11) Dağıtım şirketi, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşüren hususların tespiti halinde acil müdahale etmekle yükümlüdür.
(12) Dağıtım şirketi demontajı yapılan ve kullanılamayacak durumda olan tüm malzemelerin güvenli bir şekilde saklanması, imhası veya geri dönüşümünün ilgili mevzuat, ilgili diğer mevzuat ve ilgili teknik mevzuata uygun şekilde sağlanmasından sorumludur.” 11. 03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliği’nin “Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri” başlıklı 26’ncı maddesinin ikinci fıkrası:
“Birinci fıkrada belirtilenlerin ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.” 12. 14/06/2014 tarihli ve 29030 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mekânsal Planlar Yapım
Yönetmeliği’nin “Mekânsal kullanım tanımları ve esasları” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrasının (k) bendi:
“k) Teknik altyapı alanları: Kamu veya özel sektör tarafından yapılacak elektrik, petrol ve doğalgaz iletim hatları, içme ve kullanma suyu ile yer altı ve yer üstü her türlü arıtma, kanalizasyon, atık işleme tesisleri, trafo, her türlü enerji, ulaştırma, haberleşme gibi servislerin temini için yapılan tesisler ile açık veya kapalı otopark kullanışlarına verilen genel isimdir.”
12.1. “Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri” başlıklı 6’ncı maddesi:
“(1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve
İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur.
(2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır.
(3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur.”
12.2. “Plan raporu” başlıklı 9’uncu maddesinin dördüncü fıkrası:
“Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur.”
12.3. “İmar planı ilkeleri” başlıklı 21’inci maddesinin sekizinci ve dokuzuncu fıkraları:
“(8) Çevre kirliliği oluşturmayan mevcut veya ilave ihtiyaç duyulan sosyal ve teknik altyapı alanlarının, öncelikle söz konusu hizmetleri yürütmekle yükümlü kurum ve kuruluşların varsa kendi mülkiyeti veya tasarrufundaki alanlar üzerinde planlanması esastır.
(9) İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan enerji nakil hatları, dere koruma kuşakları, taşkın risk alanları, afete maruz alanlar ve benzeri alanlara ilişkin kurum ve kuruluş görüşleri imar planlarına yansıtılır.”
12.4. “İmar planı revizyonu ve ilaveleri” başlıklı 25’inci maddesi:
“(1) İmar planlarının ihtiyaca cevap vermediği veya uygulamasının mümkün olmadığı durumlar ile üst kademe plan kararlarına uygunluğunun sağlanması amacıyla planın tamamının veya plan ana kararlarını etkileyecek bir kısmının yenilenmesi için bu Yönetmelikte belirtilen ilke, esas ve standartlara uygun olarak imar planlarında revizyon yapılır.
(2) İmar planlarının ihtiyaca cevap vermediği durumlarda, mevcut plana bitişik ve mevcut planın genel arazi kullanım kararları ile süreklilik, bütünlük ve uyum sağlayacak biçimde, bu Yönetmelikte belirtilen ilke, esas ve standartlara uygun olarak ilave imar planı yapılabilir.”
12.5. “İmar planı değişiklikleri” başlıklı 26’ncı maddesi:
“(1) İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır.
(2) İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz.
(3) İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik
yapılabilmesi için:
a) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik altyapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı
Bakanlık veya kuruluşların görüşü alınır.
b) İmar planında yer alan yol hariç sosyal ve teknik altyapı alanlarının ve kamuya ait sosyal ve kültürel tesis alanlarının kaldırılabilmesi veya küçültülmesi ancak bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir. Eşdeğer alanın ayrılmasında yüzölçümü ve konum özellikleri korunur. Bu alanların yerinin değiştirilmesinde, mevcut plandaki hizmet etki alanına göre aynı uygulama etabı veya bölge içinde kalması, yaya erişim mesafelerinin dikkate alınması ve yeni tespit edilen alanın tesisin yapılmasına müsait olması zorunludur.
c) Düzenleme ortaklık payından elde edilen alanların yüzölçümleri toplamının altına düşülmemek kaydıyla, plan değişikliği ile kaldırılan yol alanlarının miktarları, düzenleme ortaklık payından oluşturulan park, çocuk bahçesi, meydan gibi açık ve yeşil alanlarda kullanılabilir. Ancak yol hariç düzenleme ortaklık payına tabi bir kullanımın kamu ortaklık payına tabi bir kullanıma dönüştürülmek istenilmesi halinde, düzenleme ortaklık payına tabi alanın hizmet edeceği etki alanında eşdeğer bir alan ayrılır.” 13. 20/10/2022 tarihli ve 41-2791 no’lu Yönetim Kurulu Kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren
Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar’ın “Amaç” başlıklı 1’inci
maddesi:
“Bu Usul ve Esasların amacı; gerçek/tüzel kişiler veya elektrik dağıtım şirketleri tarafından, dağıtım tesislerinin deplase/iptal edilmesi talepleri ile dağıtım tesislerinin daha önceki yıllarda deplase/iptal edilmesi nedeniyle kullanımına ihtiyaç kalmamış taşınmazların değerlendirilmesine ilişkin uygulama kriterlerinin ve bu kriterlere göre tesis edilecek işlemlerin belirlenmesidir.”
13.1. “Başvuru” başlıklı 5’inci maddesi:
“(l) Dağıtım tesislerinin deplase/iptal talepleri için başvuru, talep sahibi tarafından başvuru dilekçesi, mülkiyet bilgisini içeren tapıı/tapu kaydı, talep sahibine ait kimlik fotokopisi/vekâletname/noter onaylı yetkilendirme belgeleri ile birlikte ilgili elektrik dağıtım şirketine yapılır. Başvurular elektrik dağıtım şirketi tarafından bu Usul ve Esasların
7 nci maddesindeki belirtilen hususlar dikkate alınarak ön değerlendirmeyi müteakip deplase/iptal komisyonunda
görev alacak üye bilgileriyle birlikte 7 iş günü içerisinde TEDAŞ’a iletilir. Ancak deplase yaklaşık maliyetinin EPDK tarafından 28/10/2020 tarih ve 31288 sayıyla yayımlanan ‘Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının
Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendine göre Kurul tarafından belirlenecek limitin üzerinde olması ve yatırım planlarını etkilemesi durumunda, deplase talebi elektrik dağıtım şirketi tarafından, Şirket görüşüyle birlikte ilave 7 iş günü içerisinde TEDAŞ ‘a iletilir. Eksik evrak ile yapılan başvurular TEDAŞ’a iletilmez ve tamamlatılmak üzere talep sahibine iade edilir.
(2) Başvurunun eksiksiz yapılması halinde kıymet takdir raporu gerektiren işlemler hariç protokol düzenlemek için
TEDAŞ’ta geçen süre; deplase/iptal imkanının olmaması halinde en fazla 10 takvim günü, deplase/iptal imkanının olması halinde ise en fazla 15 takvim günü içerisinde sonuçlandırılır.”
13.2. “Deplase/iptal taleplerinin değerlendirilmesi” başlıklı 7’nci maddesi:
“(l) Deplase talebine konu tesisin; a) Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine göre can ve mal emniyeti açısından tehlike oluşturması hasebiyle acil tedbir alınmasının gerekmesi ve deplase/iptal komisyonunun tespiti ve değerlendirilmesi için beklemeye tahammülü olmaması, b) Kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş taşınmazlarda veya tescil harici alanlarda bulunan alçak gerilim seviyesindeki elektrik dağıtım tesislerinin tamamı ile orta gerilim seviyesindeki en fazla iki direk kapsamına girmesi, durumlarında deplase talebi bu Usul ve Esaslar çerçevesinde elektrik dağıtım şirketi tarafından değerlendirilerek sonuçlandırılır.
(2) Bunun dışında kalan deplase talepleri TEDAŞ’a iletilir.
(3) Deplase/iptal talebine ilişkin bilgi ve belgeler deplase/iptal komisyonu tarafından değerlendirilir. Deplase/iptal komisyonu tarafından gerekli görüldüğünde talep sahibi, kamu kurum/kuruluşları ile elektrik dağıtım şirketlerinden ilave bilgi/belgeler istenebilir.
(4) Deplase/iptal talepleri,
a) Elektrik dağıtım tesislerinin oluşturduğu can ve mal emniyet riski ile işletme koşulları, b) Şebeke bütünlüğü ve projelendirmeye ilişkin teknik hesaplamalar/kriterler c) Deplase/iptal talep edilen dağıtım tesisinin mevzuatta yer alan ekonomik ömür durumu, ç) Deplase/iptal komisyonunca bu Usul ve Esaslar çerçevesinde deplase maliyetinin elektrik dağıtım şirketince karşılanması kararı verilen hallerde dağıtım tesisinin bulunduğu mevcut yerin TEDAŞ tarafından belirlenecek tahmini kamulaştırma maliyeti ile deplase işlemine ait tesis bedelinin kıyaslanması, d) Deplase talebinin gerekçesi, e)Tesisin deplase edileceği yerin, hizmet kalitesini olumsuz etkileyip etkilemediği, göz önüne alınarak değerlendirilir.
(5) Deplase/iptal talebinin değerlendirilmesi aşamasında ihtiyaç olması halinde deplasesi istenen dağıtım tesisi için talep sahibi, deplase/iptal komisyonuna alternatif yer bildirir. Talep sahibi tarafından yer bildirilmemesi veya alternatif yer bulunamaması durumunda söz konusu tesisle ilgili deplase talebinin gerçekleştirilme imkanının olmadığı değerlendirilir. Tesisin bulunduğu taşınmazda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesisi bulunmuyorsa mevcut yerin kamulaştırma işlemleri başlatılır. Yeni yerlere ilişkin iktisap işlemleri ise bu Usul ve Esasların 14 üncü maddesindeki hükümlere göre yürütülür, (6) Deplase edilecek tesisteki mevcut envanterin kullanılıp kullanılmayacağına ilişkin değerlendirme, deplase komisyonu tarafından yapılarak raporda belirtilir.”
13.3. “Deplase/iptal sürecine ve maliyetlerine dair esaslar” başlıklı 9’uncu maddesi:
“(1) Deplase/iptal talebine konu olan dağıtım tesislerine ilişkin olarak yapılan değerlendirme sonucunda deplase/iptal komisyonu; a) Elektrik dağıtım tesisinin deplase/iptal imkanının olmaması, b) Dağıtım tesisinin kamulaştırma işlemleri yapılmamış ise mevcut yerin kamulaştırma işlemlerinin yapılması, c) Mevcut elektrik dağıtım tesisinin deplase edilmesi, ç) Mevcut elektrik dağıtım tesisinin iptal edilmesi, d) Daha önceki yıllarda dağıtım tesislerinin deplase/iptal edilmesi nedeniyle kullanımına ihtiyaç kalmamış taşınmazların devredilmesi, hususlarından birine veya birkaçına karar verebilir.
(2) Elektrik dağıtım tesisinin deplase/iptal imkanının olmadığına ve/veya mevcut yerin kamulaştırma işlemlerinin yapılmasına karar verilmesi durumunda, kamulaştırma işlemleri TEDAŞ tarafından yürütülür, kamulaştırma bedelleri ile kamulaştırma işlemlerinin gerektirdiği diğer giderler yürürlükteki kanunlar ve ikincil mevzuatta belirtilen taraflarca karşılanır.
(3) Kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş olan, gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesisleri ile ilgili uygun görülen deplase/iptal talebine ilişkin iş ve işlemler 28/10/2020 31288 sayı ile Resmi Gazetede yayımlanan ‘Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi
Yatırımlarının Belirlenmesine ilişkin Usul ve Esaslar ‘ın 10 uncu maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası doğrultusunda elektrik dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilir, talep sahibinin maliyeti üstlenme talebi olmadığı sürece talep sahibine herhangi bir maliyet yüklenemez.
(4)Kamulaştırma işlemleri yapılmış veya devam eden, mülkiyeti TEDAŞ veya önceki yıllarda elektrik dağıtım faaliyetlerini yürütmüş olan kurum/kuruluş/şirketler adına tescilli taşınmazlar ile üzerinde irtifak, intifa, kiralama vb.
/
hak tesis edilmiş (iz bedelle tescil edilenler dahil) gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesislerinin (Kamulaştırma bedeli ödenen ancak tescil işlemleri tamamlanmayan ve 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanununun 3 1/b maddesi ile 6830 sayılı İstimlak Kanununun 32/b maddesine istinaden tapu kaydına şerh işlenen gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlar TEDAŞ mülkiyetinde kabul edilir.) deplase/iptal maliyetleri talep sahibi tarafından karşılanır.
(5)Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin mevcut yeri ve deplase edileceği yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin diğer giderlerin tümü, deplase maliyetini karşılayan tarafça ödenir.
(6)Dağıtım tesisinin yeni yerine deplase işlemlerinin tamamlanıp geçici kabul ve taşınmaz malın tapuda tescil işlemleri sonuçlandırılıncaya ve deplase/iptaline karar verilen dağıtım tesisi toplatılıncaya kadar, mevcut dağıtım tesisi ile ilgili olarak tapuda TEDAŞ veya daha önce elektrik dağıtım faaliyetlerini yürütmüş kurum/kuruluş/şirketler adına tescilli mülkiyet, irtifak, intifa, kiralama vb. tüm haklar korunur.
(7)Deplase/iptal komisyonu tarafından deplase işleminin talep sahibi tarafından yapılmasına karar verilmesini müteakip ilgili elektrik dağıtım şirketince proje onayından önce projede belirtilen imalata dair maliyet keşfinin %20′ sini aşmayacak şekilde başvuru sahibinden teminat alınabilir. Alınan bu teminat deplasesi yapılan dağıtım tesisinin geçici kabulünün yapılmasından sonra iade edilir.
Deplase işleminin talep sahibi tarafından yapılması veya yaptırılması halinde işin fen ve tekniğine uygun yapılıp yapılmadığı elektrik dağıtım şirketi tarafından kontrol edilir.” 14. Prefabrik Dağıtım Merkezleri ve YG/AG Dağıtım Transformatör Merkezi Binaları Teknik
Şartnamesi’nin “A- Teknik Bölüm”de yer alan “Konu ve Kapsam” başlıklı 1’inci maddesi:
“Bu şartname; en yüksek sistem gerilimi 36 kV’a kadar (36 kV dâhil) YG Dağıtım Merkezi ve YG/AG Dağıtım
Transformatör Merkezlerinin tesis edileceği prefabrik beton yapı elemanlarının sahada bir araya getirilmesi ile oluşturulacak boş binaların tasarım, imal ve deney koşullarını kapsar.
Teknik Şartnamenin bundan sonraki bölümlerinde ‘Prefabrik Dağıtım Merkezi ve YG/AG Dağıtım Transformatör
Merkezi Binaları’na kısaca ‘Prefabrik Bina’ denilecektir.”
14.1. “Tasarım Özellikleri” başlıklı 5.1. maddesi:
“i. Prefabrik Bina içerisinde kullanılacak teçhizatın muhteviyatına ve ilgili bölümün kullanım amacına göre; – YG ve AG kabloların yer alacağı Tank/Temel Bölümü, – AG Dağıtım Panosu/AG Açık Bara Düzenleri ve YG Anahtarlama ve Kontrol Düzeni
Tesislerinin (YG Fonksiyonel Birimler) yer alacağı YG/AG Bölümü, – YG/AG Dağıtım Transformatörünün yer alacağı Transformatör Bölümü’nden oluşacaktır.
Prefabrik Binalar, şekli ve rengi ile çevreye ve endüstriyel estetik ölçülere uyumlu olacaktır.” 15. 14/09/2012 tarihli ve 28411 tarihli Resmî Gazete’de İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan
Şehir İçi Yollar – Yaya Yolu Ve Yaya Bölgeleri Tasarım Kuralları İle İlgili Tebliğ’in “Standardın
zorunlu olması” 2’nci maddesi:
“Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından hazırlanan TS 12174 “Şehir İçi Yollar – Yaya Yolu ve Yaya Bölgeleri
Tasarım Kuralları Standardı” mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinde ve bunların ihale, geçici kabul, kabul, denetim ve muayene safhalarında zorunlu olarak uygulanır.”
/
15.1.1. “Standardın kapsamı” başlıklı 3’üncü maddesi:
“Bu standard, şehir içi yollardaki yaya yolu ve yaya bölgesi tasarım kurallarını kapsar.”
15.1.2. “Standarda uyulması zorunluluğu” başlıklı 4’üncü maddesi:
“Söz konusu standard kapsamına giren konulardaki mal veya hizmet alımları ile yapım işlerini yapan veya yaptıranların bu Tebliğ hükümlerine uymaları zorunludur.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
16. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Başvuru, başvuranın işletmesinin önünde yer alan trafo binasının ticaretine engel olduğu, yaya trafiğini engellediği, insan sağlığına ve güvenliğine tehlike oluşturduğunu öne sürerek farklı bir konuma taşınması talebi hakkındadır.
18. Başvuranın talebine ilişkin 28/08/2022 tarihinde EPDK Şikâyet Sistemi üzerinden başvuruda bulunduğu, başvurusuna istinaden YEDAŞ tarafından verilen 06/09/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazıda, “Direk, Box yer değişikliği talebiniz doğrultusunda; ekiplerimizce yapılan incelemeler neticesinde, talebinizin bulunduğu adreste mevcut hattın can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturmadığı, kamusal alanda olduğu ve parsel üzerinde herhangi bir yapıya engel olmadığı tespit edilmiş olup talebiniz uygun bulunmamıştır.” şeklinde yanıt verildiği, bunun üzerine başvuranın tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
19. Dosya kapsamında Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerden; başvuruya konu trafo binasının TEDAŞ tarafından 07/06/2005 tarihinde enerjilendirildiği ve 13/04/2007 tarihinde TEDAŞ yetkilileri tarafından kabulünün gerçekleştirildiği, üzerinde bulunduğu ada parsel numaralı taşınmazın kamulaştırılarak tapuda mülkiyetin TEDAŞ adına tescil edildiği, Merzifon Belediye Meclisinin 03/04/2012 tarihli sayılı kararı ile kesinleşen Merzifon İlave ve Revizyon Uygulama İmar Planı’nda söz konusu parsele
“trafo alanı” olarak yer verildiği, imar planında öngörülen trafo alanı içerisinde hiçbir parsele fiziken komşu olmayacak şekilde müstakil ve park alanları ile aynı hat üzerinde ve kaldırım olarak düzenlenmiş yollara cepheli olarak konumlandırıldığı görülmektedir.
20. 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre imar planları; nazım imar planı ve uygulama imar planından oluşmaktadır. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5’inci maddesinde, “Nazım İmar Planı”; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak hâlihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, “Uygulama İmar Planı”; tasdikli hâlihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama
etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır. Planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca uygulama imar planları, nazım imar planlarına uygun olmak zorundadır.
21. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 3’üncü ve 8’inci maddelerinde, herhangi bir sahanın, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamayacağı düzenlenmiş olup arazi kullanımı ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulacağı belirtilmiştir.
22. Bilindiği üzere imar planları, kamu yararı amacı taşıyan, kesin ve yürütülmesi zorunlu, düzenleyici idari işlemlerdendir. Bu anlamda; imar planları, genel, soyut ve sürekli nitelikte hukuki etki doğurmakta, değiştirilene kadar geçerliliğini korumaktadır. İmar planı değişiklikleri, ilave ve revizyonlarına ilişkin hususlar, 3194 sayılı Kanun’a dayanılarak yürürlüğe konulan Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 25’inci ve 26’ncı maddelerinde düzenlenmiştir.
23. Başvuruya konu olay yönünden, söz konusu trafo binasının, mevcut uygulama imar planında trafo alanı olarak ayrılan yerde konumlandırıldığı ve kamu yararı amacıyla uygulama imar planında öngörülen kullanım fonksiyonuna uygun olarak bölgedeki enerji ihtiyacını karşıladığı, nitekim bu amaçla trafo binasının bulunduğu taşınmazın kamulaştırıldığı tespit edilmiş, dolayısıyla bu açıdan ilgili mevzuata aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.
24. Diğer yandan, başvuranın söz konusu trafonun yaya trafiğini engellediği, insan sağlığına ve güvenliğine tehlike oluşturduğu iddiaları bulunduğundan başvurunun bu yönden de değerlendirilmesi gerekmiştir.
25. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 9’uncu maddesine göre, elektrik dağıtım şirketleri, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmakla yükümlüdür. Bu anlamda, söz konusu trafo binası, Yeşilırmak Elektrik Dağıtım
Anonim Şirketi’nin yükümlülüğü kapsamındadır.
26. Elektrik kuvvetli akım tesislerinin kurulmasının, işletilmesinin ve bakımının can ve mal emniyeti bakımından güvenlikle yapılması gerektiği, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Yönetmelik’te elektrik kuvvetli akım tesisleri; insanlar, diğer canlılar ve eşyalar için bazı durumlarda (yaklaşma, dokunma vb.) tehlikeli olabilecek ve elektrik enerjisinin üretilmesini, özelliğinin değiştirilmesini, biriktirilmesini, iletilmesini, dağıtılmasını ve mekanik enerjiye, ışığa, kimyasal enerjiye vb. enerjilere dönüştürülerek kullanılmasını sağlayan tesisler olarak tanımlanmıştır. Bu anlamda, başvuruya konu trafonun da tabi olduğu anılan Yönetmelik’in 5’inci maddesinde, kuvvetli akım tesislerinin her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılması gerektiği, herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunmasının olanaksız olması ve emniyet mesafeleri ile koruma önlemlerinin sağlanması gerektiği öngörülmektedir.
27. Ayrıca Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 26. maddesinde, idarelerin, tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre, her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesinin, engellilerin erişimini, can ve mal güvenliğini sağlamasının zorunlu olduğu vurgulanmıştır. Nitekim İçişleri Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan tebliğlerde, Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından hazırlanan TS 12174 “Şehir İçi Yollar – Yaya
Yolu ve Yaya Bölgeleri Tasarım Kuralları Standardı” ve TS 12576 “Şehir İçi Yollar – Kaldırım ve Yaya
Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları Standardı”na uyulması zorunlu tutulmuştur.
28. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, kuvvetli akım tesislerinin, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak, ayrıca şehir içi yol, yaya geçidi ve kaldırımlarda, yaya trafiğini ve engellilerin ulaşımını engellemeyecek şekilde yapılması gerekmektedir. Belirtilmelidir ki, dağıtım faaliyeti kapsamda yapılan yapı ya da tesislerin planlarının onanmış ve idari makamlar tarafından yapılan denetimlerde bu yapı ve tesislerin inşasında hiçbir sakınca görülmemiş olması, söz konusu yükümlülüğü sona erdirmemektedir. Elektrik Dağıtım Sistemi Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinde, dağıtım şirketlerinin, elektrik enerjisinin kaliteli, güvenli ve sürekli bir şekilde gerçek ve tüzel kişilerin kullanımına sunulabilmesi ve kullanıcı memnuniyetinin arttırılması amacıyla dağıtım sisteminin bakımı için yıllık bakım planı hazırlamakla yükümlü olduğu, yıllık bakım planlarının Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumuna sunulacağı kural altına alınmıştır. Dolayısıyla, elektrik dağıtım şirketlerinin; dağıtım tesislerini, dağıtım hatlarını ve diğer dağıtım varlıklarını, teknik özelliklerinin gerektirdiği aralıklarla, denetleme, kontrol etme ve gerekli önlemleri alma noktasında yükümlülüğü devam etmektedir.
29. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2003/144 esas ve 2003/161 karar sayılı, 12/03/2003 tarihli kararı bu noktada önem arz etmektedir. Anılan kararda “Her ne kadar, bilirkişi raporlarına göre bir yapım bozukluğunun bulunmadığı belirtilmekte ise de, olayların gidişatından insanların ve canlıların yaşamı için önemli bir tehdit oluşturan bu tür tesislerin bakım ve korunmasında, tesisin yerleşim yeri üzerinde bulunduğu da düşünüldüğünde, normalin üzerinde bir özen borcu bulunduğu sonucuna varılır. Davalı elektrik idaresi bu tür yüksek gerilim iletkenlerine güvenli yaklaşma sınırının aşılmamasını sağlayıcı önlemleri almalı, gerekli uyarı levhalarını herkesin kolaylıkla görebileceği yerlere koymalı, bu tesislerin can ve mal güvenliğine zarar vermemesi için, yerleşim yeri dışındaki tesislere oranla çok daha kısa aralıklarla kontrollerini yapmalıdır. Ne var ki, somut olayda davalı idarenin bu bakım ve özen borcunu gereği gibi yerine getirmediği, söz konusu olaydan önce tele takılı bulunan uçurtmanın başkaları tarafından alınması sırasında doğabilecek tehlikeleri düşünerek, gereken denetimleri yaparak, bu tür engelleri kaldırmadığı anlaşıldığından, meydana gelen zarardan sorumlu olduğu, sorumluluğu kaldıracak nedenlerin ise bulunmadığı anlaşılmıştır.” şeklinde hüküm kurulduğu görülmektedir.
30. Öğretide ve yargısal içtihatlarda, elektrik enerjisinin üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet kapsamında değerlendirildiği görülmekte olup bu amaca hizmet eden tüm organizasyon ile teknik cihazların, en başta kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüklerinin korunmasına ilişkin gerekliliklere uygun ve güvenli şekilde yerleştirilmesinin bir yükümlülük olduğu; bu hizmet kapsamında kullanılan binaların, teknik ekipmanların ve diğer cihazların her türlü bakım ve onarımının yapılması, kişilerin yaşamları ve vücut bütünlüklerinin korunması bakımından risk oluşturup oluşturmadığının değerlendirilmesi ile tehlike arz eden binaların ve diğer cihazların korunması, gerekirse yıkılması veya etkisiz hâle getirilmesinin de bu yükümlülüğün bir parçası olduğu ifade edilmektedir. (Anayasa
Mahkemesi, Selman Tumur ve diğerleri, B. No: 2015/18754, 12/9/2019, § 57.)
31. Ayrıca Kurumumuzun 01.2013/139 şikâyet numaralı ve 26/03/2014 tarihli Tavsiye Kararında, “Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından kaldırım üzerine yerleştirilen şikayete konu elektrik panosunun kaldırımlar üzerinde tasarruf sahibi olan Belediyesinden herhangi bir izin alınmadan
konulduğu, mahalli idareler için zorunlu tutulan TSE kaldırım standartları ve Yönetmelik hükümleri dikkate alınmadan kaldırımların bu şekilde kullanılmasının yayaların gidiş ve gelişlerinin zorlaşmasına, yaya sirkülasyonunun engellenmesine ve engellilerin erişiminin can ve mal güvenliğinin sağlanması bakımından sıkıntı doğmasına sebep olduğu, ayrıca işyeri yönünden de olumsuz görüntü ve engel teşkil ettiği, Avrupa
Yaya haklarında belirtilen kamu alanlarının nimetlerinden özgürce yararlanma ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının ve yayanın, izole yaya bölgelerine değil kentin düzeniyle uyumlu, ulaşılabilir, kısa ve makul bağlantıları olan yaya alanlarına sahip olma hakkının var olduğu ilkelerinin ihlal edildiği, belediyelerin sorumluluk ve tasarrufundaki kamu malı olarak terkinli yerler üzerinde kamu hizmetlerinin görülebilmesi için gerekli yapıların ancak yaya ile taşıt trafiğini olumsuz yönde etkilemeyecek, yaya kullanım alanlarına taşmayacak, arka tarafta bulunan bina cephelerini kapatmayacak ve binaların girişini engellemeyecek şekilde kaldırımların yayalara faydalandırılması gerektiğinden, şikayete konu elektrik panosunun şikayetçiyi ve diğer aboneleri mağdur etmeyecek şekilde bulunduğu yerden kaldırılarak daha uygun bir yere yerleştirilmesi gerektiği” yönünde ilgili idarelere tavsiyede bulunulmuştur.
32. Başvuruya konu olay yönünden Yeşilırmak Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından, söz konusu trafo merkezi ile beş bin aboneye kesintisiz elektrik sağlandığı, başvuruya konu prefabrik trafo binasının elektriksel olarak izole edilerek kilitli bir şekilde muhafaza edildiği, yaya ve araç yoluna bir engel oluşturmadığı, şehir estetiğine uyumu için Merzifon Belediyesi ile koordineli şekilde boyama işlemi yapıldığı hususlarının belirtildiği, bununla birlikte, Yeşilırmak Elektrik Dağıtım Anonim Şirketinin 15/02/2023 tarihli sayılı yazısı ile Merzifon Belediye Başkanlığından Amasya İli İlçesinde
Mahallesi ada parsel üzerinde yola sınır olacak şekilde elektrik dağıtım şebekesinde kullanılmakta olan beton köşk binası tesis edilmesi için yer tahsisi sağlanıp sağlanamayacağı, sağlanacaksa
50 metrekare alan için ne kadar bedel talep edileceğine ilişkin bilgi verilmesinin istendiği, Merzifon
Belediye Başkanlığının 20/02/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında beton köşk binası tesis edilmesi için söz konusu yerde uygun bir yerin bulunmadığı, olduğu takdirde bilgi verileceğinin belirtildiği görülmüştür.
33. Tüm bu gerekçe, mevzuat ve yargı içtihatları çerçevesinde dosya kapsamı değerlendirildiğinde; başvuruya konu trafo binasının, mevcut uygulama imar planına uygun olarak öngörülen konumda icra edildiği, imar planında öngörülen fonksiyon dışında bir kullanımın söz konusu olmadığı, 2007 yılından beri söz konusu trafo merkezinden bölgenin enerji ihtiyacının karşılandığı, başvuranın ticari işletmesinin ise 09/03/2022 tarihinde faaliyete başladığı, dolayısıyla başvuranın faaliyete başladığı tarihte trafo binasının mevcut yerinde olduğu, nitekim Merzifon İlave ve Revizyon Uygulama İmar Planı’nın 2012 yılında kesinleştiği, Merzifon Belediye Başkanlığının Yeşilırmak Elektrik Dağıtım Anonim Şirketine ilettiği cevabi yazıda imar planında trafo binasının deplasesi için uygun bir yerin bulunmadığının belirtildiği, her ne kadar başvuran tarafından can ve mal güvenliği riskine ve yaya sirkülasyonuna engel oluştuğu unsurlarına vurgu yapılsa da, gerek YEDAŞ gerek TEDAŞ tarafından Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerde, trafo binasının can ve mal emniyeti koşulları gözetilerek elektriksel olarak izole edildiği ve kilitli bir şekilde muhafaza edildiğinin belirtildiği, trafo binasının yaya yolu olarak belirlenen alanda kurulu olmadığı anlaşıldığından, bu aşamada başvuranın trafo binasının farklı bir konuma taşınması talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
34. Diğer taraftan TEDAŞ tarafından Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerde, Dağıtım Tesislerinin
Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesi uyarınca başvuranın Yeşilırmak
Elektrik Dağıtım Anonim Şirketine deplase talebi başvurusunda bulunabileceği, deplase maliyetlerinin başvuran tarafından karşılanması durumunda hazırlanan keşifte kamulaştırma bedeli hariç hesaplanan yaklaşık maliyetin 563.520,21 TL olduğunun belirtildiği, Merzifon Belediyesi tarafından hâlihazırda trafo binasının deplasesi için alternatif bir yerin bulunmadığı belirtilmişse de, imar mevzuatı uyarınca, Merzifon
Belediyesi’nin plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelerle imar planı değişikliği yapma yetkisini haiz olduğu, bu bağlamda başvuruya konu trafo binasının konut ve ticaret aksı üzerinde konumlandırıldığı gözetilerek, trafo binasının bulunduğu yer itibariyle, yayaların ve engellilerin kentin düzeniyle uyumlu, ulaşılabilir, kısa ve makul bağlantıları olan kaldırım alanlarına sahip olma hakkına, kentsel estetiğe, yargı içtihatlarında ifade edilen güvenli yaklaşma mesafesine uygun olup olmadığının
Merzifon Belediyesi tarafından her zaman için değerlendirilebileceği, imar planı değişikliği gündeme geldiği takdirde bu hususların da dikkate alınabileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 35. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
36. Dosya kapsamında yapılan incelemede; başvurana verilen yanıtta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin bu hususa dikkat etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
37. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Samsun İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvurunun REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, YEŞİLIRMAK ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE ve bilgileri için MERZİFON BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, TÜRKİYE
ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TEBLİĞİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi