|
ÖZET: Başvuran, Osmangazi Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından yerleştirilen elektrik panosunun, dükkanlarının önünü kapatması, araç giriş çıkışını engellemesi ve kaldırımı kullanacaklar için tehlike arz etmesi nedeniyle yolun yan kısmına taşınmasını talep etmiştir. Başvuru, 8 Mart 2023 tarihinde yapılmış ve ilgili idarelerden alınan yanıtlarla birlikte incelenmiştir. Afyonkarahisar Belediye Başkanlığı ve Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından verilen bilgilere göre, elektrik panosunun yerinin kamu alanında olduğu, gerekli izinlerin alındığı ve mevcut imar planına uygun olarak yerleştirildiği belirtilmiştir.
Yapılan değerlendirmelerde, elektrik panosunun yerinin değiştirilmesinin mümkün olmadığı, çünkü mevcut yerinin kamu hizmeti açısından uygun olduğu ve herhangi bir tehlike oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, ilgili mevzuat ve yönetmeliklere uygun olarak tesis edilen panonun, yaya ve araç trafiğine engel teşkil etmediği ifade edilmiştir. Başvurunun reddedilmesine ilişkin karar, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuş, başvuru sahibine tebliğ edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddi, ilgili idarelerin açıklamaları ve mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, idarenin işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9324-S.23.15053
BAŞVURU NO : 2023/3264
KARAR TARİHİ : 26/07/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : OSMANGAZİ ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, elektrik panosunun yolun yan kısmına taşınmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 08/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza vekili aracılığıyla şikayet başvurusunda bulunan (T.C Kimlik No:
başvurusunda özetle; Osmangazi Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından elektrik
tellerinin yer altına alınması çalışması kapsamında Mah. Bulvarı No:
Kapı No: Merkez/Afyonkarahisar adresinde bulunan ve altında dükkanlarının olduğu evinin önüne elektrik panosu konulduğunu, konulan elektrik panosunun yerinin genel görünümü bozucu olmakla birlikte; dükkanlarının önünü kapattığını, araç giriş çıkışını engellediğini ve kaldırımı kullanacak olanlar için tehlike arz ettiğini, kendi imkanlarıyla konuyla ilgili araştırma sonucunda elektrik panosunun daha uygun olan yolun yan tarafına alınabileceğinin söylendiğini, konu ile ilgili yapılan başvuruların olumsuz sonuçlandığını belirterek; şikâyete konu elektrik panosunun mevcut yerinin dükkanların mal indirme ve yükleme araçlarının giriş çıkışını engellenmeyecek olan yolun yan kısmına taşınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 13/03/2023 tarih ve S. sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Afyonkarahisar Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Afyonkarahisar Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/03/2023 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Afyon İli Merkez Mahallesi Ada Nolu Parselin meri imar planlarında konut
alanında kaldığı,
2.2 Elektrik panosu için, Fen İşleri Müdürlüğünden 27/04/2022 tarih ve sayılı protokol kapsamında
onay alındığı,
2.3 Elektrik panosunun Osmangazi Elektirik Dağıtım A.Ş tarafından konulmuş olduğunu,
2.4 Konulan elektrik panosunun yerinin kamu alanında kalmakta olup, 5 metrelik çekme mesafesinin
dışında kaldığı, ada nolu parselin şehrin Konya çıkışında olduğu, bu bölgenin şehrin dış çevresinde kalması nedeniyle işlek ana arterlerin olduğu yerlerden olmadığı belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 13/03/2023 tarih ve S. sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Osmangazi Elektrik Dağıtım Anonim Şirketinden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Osmangazi Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından gönderilen 03/04/2023 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 Şirketin, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu hükümleri ve
ilgili yönetmelikler doğrultusunda faaliyetlerini sürdürmekte olup kesintisiz enerji arzının sağlanabilmesi amacıyla yeni yatırımlar ile eskiyen tesislerin bakım, onarım ve yenileme işlerini yapmakla yükümlü olduğu,
3.2 Bu kapsamda yapılan AG şebeke tesis işlerinin, belediye uygulama imar planlarına ve kadastro
bilgilerine göre kamuya açık yerlerde, TEDAŞ ve OEDAŞ Teknik Şartnamelerine göre hazırlanan ve onaylanan uygulama projelerine göre yapıldığı,
3.3 Yapılan incelemede; söz konusu bölgede Afyonkarahisar İli İlçesi Nolu Ring .Etap Yeraltı
Tesisi Yapım İşi kapsamında onaylı projesine göre tesis yenileme çalışmaları yapıldığı,
3.4 Başvuruda belirtilen trafonun, abone bağlantılarının yapılarak abonelere enerji arzını sağlayan saha
dağıtım kutusu (box) olduğu, bahse konu saha dağıtım kutularının, kamuya açık tretuvarlar üzerine tesis edilmekte olup yaya ve araç trafiğine engel teşkil etmeyecek şekilde, onaylı projesine uygun olarak tesis edildiği,
3.5 Bahse konu saha dağıtım kutusunun tesis edilebilmesi için kazı çalışması yapılması gerektiğinden,
Afyonkarahisar Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü ile şirket arasında 2022 yılı işleri için protokol düzenlendiği ve çalışmaların bu doğrultuda yapıldığı,
3.6 Saha dağıtım kutusunun mevcut haline ilişkin güncel fotoğraflarda görüleceği üzere bahse konu saha
dağıtım kutusunun herhangi bir mevzuata aykırılığı veya bahsi geçen faaliyete engelinin söz konusu olmadığı,
3.7 İlgili mevzuata ve teknik şartnameleri uygun tesis edilen saha dağıtım kutularının TEDAŞ kabulü ile
devreye alınmakla birlikte mevcut haliyle herhangi bir tehlike oluşturmadığı gibi kesintisiz enerji arzı sağlanabilmesi amacıyla kamu hizmeti için tesis edildiği, herhangi bir şahsa ait taşınmaz üzerinde
bulunmamakta olup mevcut haliyle herhangi bir ticari faaliyete, araç giriş çıkışına, araç ve yaya geçişine engel olmadığı,
3.8 “Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar” 10. Maddenin
3. Fıkrası “Yatırımlara konu şebeke varlıklarının en az 30 yıl süreyle kullanımda olması esastır.” hükmü gereği yatırım yapılan tesisler için 30 yıl yatırım yapılamayacağı dikkate alındığında başvurucu tarafından talep edilen yer değişikliğinin yapılamayacağı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasasını;
4.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”
4.2 “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz”
4.3 “ Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. Maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu
haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
4.4 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”
4.5 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış hak ve
hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
4.6 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet
Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”
6. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Mülkiyet Hakkının içeriği ” başlıklı 683. Maddesinde; “Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”
7. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 3. maddesinde; “…Yaya yolu (Yaya kaldırımı):
Karayolunun, taşıt yolu kenarı ile gerçek veya tüzelkişilere ait mülkler arasında kalan ve yalnız yayaların kullanımına ayrılmış olan kısmıdır…” 8. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun;
8.1 “Dağıtım Faaliyeti” başlıklı 9. maddesinde; “Dağıtım faaliyeti, lisansı kapsamında, dağıtım şirketi
tarafından lisansında belirlenen bölgede yürütülür. Dağıtım şirketi, lisansında belirlenen bölgede sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesi hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumludur. Piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişiler bir dağıtım şirketine ve dağıtım şirketi piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişilere doğrudan ortak olamaz. Dağıtım şirketi, dağıtım faaliyeti dışında bir faaliyetle iştigal edemez. Dağıtım faaliyetiyle birlikte yürütülmesi verimlilik artışı sağlayacak nitelikteki piyasa dışı bir faaliyetin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Genel aydınlatma, dağıtım sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak amacıyla kullanılmak üzere elektrik enerjisi satın alınması ile sistem teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak için sözleşmeye bağlanan enerjinin gerçekleşmeler nedeniyle fazlasının satışı bu hükmün istisnasıdır. Dağıtım şirketi, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmak, dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm dağıtım sistemi kullanıcılarına ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür. Dağıtım şirketi, ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda yan hizmetleri sağlamakla yükümlüdür… Kurul tarafından onaylanan talep tahminleri doğrultusunda yatırım planlarının hazırlanması ve Kurul onayına sunulması, onaylanan yatırım planı uyarınca yatırım programına alınan dağıtım tesislerinin projelerinin hazırlanması ile gerekli iyileştirme ve kapasite artırımı yatırımlarının yapılması ve/veya yeni dağıtım tesislerinin inşa edilmesi görevi ilgili dağıtım sistemini işleten dağıtım şirketine aittir… Dağıtım şirketi, dağıtım bölgesinde, genel aydınlatmadan ve bunlara ait gerekli ölçüm sistemlerinin tesis edilmesi ve işletilmesinden sorumludur…”
8.2 “Taşınmaz temini işlemleri” başlıklı 19. maddesinde; “Elektrik piyasasında dağıtım faaliyetlerine
ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak; a) Dağıtım faaliyetinde bulunan lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre TEDAŞ tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri TEDAŞ tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde TEDAŞ tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir.
b) Temin edilen taşınmazların mülkiyeti ve/veya üzerindeki sınırlı ayni haklar TEDAŞ adına tescil edilir.
Bu taşınmaz ve hakların kullanımı, lisans süresi ve dağıtım faaliyeti ile sınırlı olmak üzere, ilgili lisans sahibi özel hukuk tüzel kişisine aittir.
c) Özel hukuk tüzel kişileri tarafından faaliyette bulunma hakkı edinilen dağıtım bölgelerinde özelleştirme tarihi itibarıyla mevcut olan dağıtım tesislerinin bulunduğu ve bu tarih itibarıyla kamulaştırma kararları
alınmamış veya kamulaştırma kararı alınmakla birlikte kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış taşınmazların kamulaştırması TEDAŞ tarafından yapılır, tapuda TEDAŞ adına tescil edilir, kamulaştırma bedelleri ile bu işlemlere ilişkin diğer giderler TEDAŞ tarafından ödenir.
ç) Özel hukuk tüzel kişileri tarafından faaliyette bulunma hakkı edinilen dağıtım bölgelerinde özelleştirme tarihi sonrasında yapılan yeni dağıtım tesisleriyle ilgili taşınmaz temini işlemlerinin gerektirdiği bedeller ile bu işlemlere ilişkin diğer giderler, ilgili lisans sahibi tüzel kişi tarafından ödenir ve tarifeler yoluyla geri alınır.
d) Süresinin bitmesi nedeniyle dağıtım lisansının sona ermesi halinde, tarifeler yoluyla geri alınamayan taşınmaz teminine ilişkin bedeller, TEDAŞ tarafından ilgili özel hukuk tüzel kişisine iade edilir.
(5) Bu maddede belirtilen hususlara ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenir.” 9. 3194 sayılı İmar Kanununun;
9.1 “Tanımlar” başlıklı 5. maddesinde; “Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır.
Nazım İmar Planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır. Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır. Yerleşme Alanı; imar planı sınırı içindeki yerleşik ve gelişme alanlarının tümüdür…Yapı; karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesislerdir. Bina; kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü ve insanların içine girebilecekleri ve insanların oturma, çalışma, eğlenme veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarayan, hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan yapılardır…İlgili idare; belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye, dışında valiliktir.”
9.2 “Kamuya ait gayrimenkuller:” başlıklı 11. Maddesinde; “ İmar planlarında; meydan, yol, su yolu,
park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük
Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir. Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir.
Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. (1) Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur. Bu yerlerin kullanılış şekli, yeni bir imar planıyla değiştirilip özel mülkiyete konu olabilecek hale getirildiği takdirde, bu yerler devir alınan idareye belediye veya özel idarece aynı usulle iade edilir. Buna aykırı davranışı sabit olan ilgililer şahsen sorumludur. Bu terkinler hiçbir şekilde resim, harç ve vergiye tabi değildir. (Değişik : 25/2/1998 – 4342/35 md.) Hazırlanan imar planı sınırları içindeki kadastral yollar ile meydanlar, imar planının onayı ile bu vasıflarını kendiliğinden kaybederek,
onaylanmış imar planı kararı ile getirilen kullanma amacına konu ve tabi olurlar. (Ek fıkra: 24/7/20085793/14 md.) Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve ağaçlandırılmak üzere izin verilen taşınmazlardan projesine uygun olarak ağaçlandırılanlar, imar planı kararıyla başka amaca ayrılamaz.”
9.3 Yönetmelik” başlıklı 44. Maddesinde; “… a) Enerji, sulama, tabii kaynaklar, ulaştırma ve benzeri
hizmetlerle ilgili tesisler ve müştemilatından hangileri için ruhsat alınmayacağı, b) İmar planlarında okul, ibadet yeri, sağlık, spor, sosyal ve kültürel tesisler ile kamu kuruluşlarının yapıları için ayrılacak yerler ve bu konu ile ilgili diğer hususlar, c) Arazi ve arsa düzenlemesinin uygulanma şekil ve şartları, d) Ruhsata tabi olmayan yapılarda uyulacak esaslar, f) İmar planı yapımı ve değişiklikleriyle ilgili kriterlerin tespiti ve imarla ilgili diğer hususlar, g) İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerde yapılacak ifrazların asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri, i) Yerleşme alanlarıyla ilgili genel esaslar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir…”
10. 03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliği’nin;
10.1 “Tanımlar” başlıklı 4. Maddesinde; “ Bu Yönetmelikte geçen;… jjj) Ön bahçe: Bina ön cephe hattı
ile parselin ön cephesi arasında kalan parsel bölümlerini (Yola cephesi olan bütün bahçeler ön bahçe statüsündedir.)… llll) Uygulama projeleri: Bir yapının inşa edilebilmesi için ilgili mevzuata göre hazırlanan, gerekli detay, hesap ve raporları ile bütün olan mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat projelerini,”
10.2 “Bahçe mesafeleri” başlıklı 23. Maddesinde; “Uygulama imar planında, aksine bir hüküm
bulunmadığı durumlarda bahçe mesafeleri; a) Ön bahçe ve yol kenarına rastlayan bahçe mesafeleri ile kamusal alanlara komşu olan bahçe mesafeleri en az 5.00 metredir…”
10.3 “Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri” başlıklı 26. maddesinin 2. fıkrasında; “Birinci fıkrada
belirtilenlerin ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.”
10.4 “Kamu alanlarında yapılacak yapılarda ruhsat” başlıklı 56. Maddesinde; “… Kamuya ait
alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan veya yaptırılacak olan… enerji, sulama, tabii kaynaklar, ulaştırma, iletişim ve diğer altyapı hizmetleri ile ilgili tesisler ve bunların müştemilatı niteliğinde olan kontrol ve güvenlik üniteleri, trafo, eşanjör, elavatör, konveyör gibi yapılar, bu işleri yapmak üzere geçici olarak kurulan beton ve asfalt santralleri, yapı ruhsatına tabi değildir. Beşinci fıkradaki yapı ve tesislerin projelerinin ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca incelenerek onaylanmış olması, denetime yönelik fenni mesuliyetin üstlenilmiş olması ve inşasına başlanacağının, ilgili yatırımcı kamu kurum ve kuruluşu tarafından mülkiyete ilişkin bilgiyle birlikte yazılı olarak ilgili idareye bildirilmesi gerekir. Bu yapılarda sorumluluk ilgili kamu kurum ve kuruluşunundur.”
11. 14/06/2014 tarihli ve 29030 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mekânsal Planlar Yapım
Yönetmeliği’nin;
11.1 “Mekânsal kullanım tanımları ve esasları” başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde; “k)
Teknik altyapı alanları: Kamu veya özel sektör tarafından yapılacak elektrik, petrol ve doğalgaz iletim
/
hatları, içme ve kullanma suyu ile yer altı ve yer üstü her türlü arıtma, kanalizasyon, atık işleme tesisleri, trafo, her türlü enerji, ulaştırma, haberleşme gibi servislerin temini için yapılan tesisler ile açık veya kapalı otopark kullanışlarına verilen genel isimdir.”
11.2 “Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri” başlıklı 6. Maddesinde; “Mekânsal planlar
kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar
Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla;
Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur.
Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur.”
11.3 “Plan raporu” başlıklı 9. maddesinin 4. Fıkrasında; “Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi
ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur.”
11.4 “İmar planı ilkeleri” başlıklı 21.maddesinin 8. ve 9. Fıkralarında; “Çevre kirliliği oluşturmayan
mevcut veya ilave ihtiyaç duyulan sosyal ve teknik altyapı alanlarının, öncelikle söz konusu hizmetleri yürütmekle yükümlü kurum ve kuruluşların varsa kendi mülkiyeti veya tasarrufundaki alanlar üzerinde planlanması esastır. İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan enerji nakil hatları, dere koruma kuşakları, taşkın risk alanları, afete maruz alanlar ve benzeri alanlara ilişkin kurum ve kuruluş görüşleri imar planlarına yansıtılır.”
12. 14/09/2012 tarih ve 28411 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Şehir İçi Yollar – Kaldırım Ve Yaya
Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler Ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları İle İlgili
Tebliğin;
12.1 “Standardın zorunlu olması” başlıklı 2. Maddesinde; “ Türk Standardları Enstitüsü (TSE)
tarafından hazırlanan TS 12576 “Şehir İçiYollar – Kaldırım ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin
Yapısal Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları Standardı” mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinde ve bunların ihale, geçici kabul, kabul, denetim ve muayene safhalarında zorunlu olarak uygulanır.”
12.2 “Standardın kapsamı” başlıklı 3. Maddesinde; “Bu standard, hareket kısıtlılığı bulunanlar dahil
tüm yayaların, şehir içi yollarda kaldırımları, yaya yollarını, yaya geçitlerini ve kavşakları güvenli ve rahatça kullanabilmeleri için oluşturulacak yapısal önlemlerin ve işaretlemelerin tasarım kurallarını kapsar.”
12.3 “Standarda uyulması zorunluluğu” başlıklı 4. Maddesinde; “Söz konusu standard kapsamına
giren konulardaki mal veya hizmet alımları ile yapım işlerini yapan veya yaptıranların bu Tebliğ hükümlerine uymaları zorunludur.”
13. 20/10/2022 tarihli ve 41-2791 no’lu Yönetim Kurulu Kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren
Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esasların;
13.1 “Amaç” başlıklı 1. Maddesinde; “Bu Usul ve Esasların amacı; gerçek/tüzel kişiler veya elektrik
dağıtım şirketleri tarafından, dağıtım tesislerinin deplase/iptal edilmesi talepleri ile dağıtım tesislerinin daha önceki yıllarda deplase/iptal edilmesi nedeniyle kullanımına ihtiyaç kalmamış taşınmazların
/
değerlendirilmesine ilişkin uygulama kriterlerinin ve bu kriterlere göre tesis edilecek işlemlerin belirlenmesidir.”
13.2 “Başvuru” başlıklı 5. Maddesinde; “Dağıtım tesislerinin deplase/iptal talepleri için başvuru, talep
sahibi tarafından başvuru dilekçesi, mülkiyet bilgisini içeren tapıı/tapu kaydı, talep sahibine ait kimlik fotokopisi/vekâletname/noter onaylı yetkilendirme belgeleri ile birlikte ilgili elektrik dağıtım şirketine yapılır. Başvurular elektrik dağıtım şirketi tarafından bu Usul ve Esasların 7 nci maddesindeki belirtilen hususlar dikkate alınarak ön değerlendirmeyi müteakip deplase/iptal komisyonunda görev alacak üye bilgileriyle birlikte 7 iş günü içerisinde TEDAŞ’a iletilir. Ancak deplase yaklaşık maliyetinin EPDK tarafından 28/10/2020 tarih ve 31288 sayıyla yayımlanan ‘Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının
Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendine göre Kurul tarafından belirlenecek limitin üzerinde olması ve yatırım planlarını etkilemesi durumunda, deplase talebi elektrik dağıtım şirketi tarafından, Şirket görüşüyle birlikte ilave 7 iş günü içerisinde TEDAŞ ‘a iletilir.
Eksik evrak ile yapılan başvurular TEDAŞ’a iletilmez ve tamamlatılmak üzere talep sahibine iade edilir.
Başvurunun eksiksiz yapılması halinde kıymet takdir raporu gerektiren işlemler hariç protokol düzenlemek için TEDAŞ’ta geçen süre; deplase/iptal imkanının olmaması halinde en fazla 10 takvim günü, deplase/iptal imkanının olması halinde ise en fazla 15 takvim günü içerisinde sonuçlandırılır.”
14. 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinin “Kuvvetli Akım Tesislerinin Güvenliği” başlıklı 5. maddesinde; “Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır…” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’ İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
15. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
16. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; konulan elektrik panosunun yerinin genel görünümü bozucu olmakla birlikte; dükkanlarının önünü kapattığını, araç giriş çıkışını engellediğini ve kaldırımı kullanacak olanlar için de tehlike arz ettiğini belirterek; şikâyete konu elektrik panosunun yolun yan kısmına taşınmasını talep etmektedir.
17. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
17.1 Osmangazi Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından; Afyonkarahisar İli İlçesi Nolu
Ring .Etap Yeraltı Tesisi Yapım İşi onaylı projesi kapsamında tesis yenileme çalışmaları yapıldığı,
17.2 Belirtilen trafonun, abone bağlantılarının yapılarak abonelere enerji arzını sağlayan saha dağıtım
kutusu (box) olduğu,
17.3 Elektrik panosu için, Fen İşleri Müdürlüğünden 27/04/2022 tarih ve sayılı protokol kapsamında
onay alındığı,
17.4 Afyon İli Mahallesi Ada Nolu Parselin meri imar planlarında konut
alanında kaldığı, konulan elektrik panosunun yerinin ise kamu alanında kalmakta olup, 5 metrelik çekme mesafesinin dışında kaldığı anlaşılmıştır.
18. Elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasını sağlamak amacıyla 6446 sayılı Elektrik piyasası Kanunu çıkarılmıştır.
19. 6446 sayılı Kanun kapsamında elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri tespit edilmiştir.
20. Piyasada, bu Kanun hükümleri uyarınca lisans almak koşuluyla yürütülebilecek faaliyetlerden biri de dağıtım faaliyeti olup; dağıtım şirketi, lisansında belirlenen bölgede sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesi hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumludur. Dağıtım şirketi, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmak, dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm dağıtım sistemi kullanıcılarına ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür.
21. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından onaylanan talep tahminleri doğrultusunda yatırım planlarının hazırlanması ve Kurul onayına sunulması, onaylanan yatırım planı uyarınca yatırım programına alınan dağıtım tesislerinin projelerinin hazırlanması ile gerekli iyileştirme ve kapasite artırımı yatırımlarının yapılması ve/veya yeni dağıtım tesislerinin inşa edilmesi görevi de yine ilgili dağıtım sistemini işleten dağıtım şirketine aittir.
22. Kanun Elektrik piyasasında dağıtım faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak ise; Dağıtım faaliyetinde bulunan lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemlerin, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre
TEDAŞ tarafından yürütüleceği belirtilmiştir.
23. İlgili kanun ayrıca piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin faaliyetlerinde uymaları gereken usul ve esasların da yönetmelikle düzenleneceğini belirtmiştir.
24. Fiziki, doğal, tarihi ve kültürel değerleri korumak ve geliştirmek, koruma ve kullanma dengesini sağlamak, ülke, bölge ve şehir düzeyinde sürdürülebilir kalkınmayı desteklemek, yaşam kalitesi yüksek, sağlıklı ve güvenli çevreler oluşturmak üzere hazırlanan, arazi kullanım ve yapılaşma kararları getiren mekânsal planların yapımına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla Mekansal
Planlar Yapım Yönetmeliği çıkarılmış olup; Yönetmelikte kamu veya özel sektör tarafından yapılacak olan elektrik iletim hattı, trafo gibi servislerin temini için yapılan tesislere teknik alt yapı alanı denilmiştir. Çevre kirliliği yaratmayan mevcut veya ilave ihtiyaç duyulan teknik alt yapıların ise; öncelikle söz konusu hizmetleri yürütmekle yükümlü olan kurum ve kuruluşların varsa kendi mülkiyeti veya tasarrufundaki alanlar üzerinde planlanmasının esas olduğunu düzenlemiştir.
25. İmar planlarında, parsellerde yapılacak yapıların ön ve yan taraftaki komşu parsel sınırına mesafesine bahçe mesafesi veya çekme mesafesi denilmektedir. Bu mesafe; binanın kendi parsel sınırlarına en fazla yaklaşabileceği mesafelerdir. Plan, fen, sağlık ve sürdürülebilir çevre şartlarına uygun
yapı ve yapılaşma ile projelendirmeye ve denetime ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla çıkarılan
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde ise; Uygulama imar planında, aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda ön bahçe ve yol kenarına rastlayan bahçe mesafeleri ile kamusal alanlara komşu olan bahçe mesafelerinin en az 5.00 metre olacağı belirtilmiştir.
26. Bu kapsamda; somut olayda şikayete konu elektirik saha dağıtım kutusu için Fen İşleri Müdürlüğünden 27/04/2022 tarih ve sayılı protokol kapsamında onay alındığı, yerinin kamu alanında bulunduğu, 5 metrelik çekme mesafesinin dışında kaldığı ve mevcut uygulama imar planına uygun olarak öngörülen konumda icra edildiği anlaşılmaktadır.
27. Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Alçak Gerilim Saha Dağıtım Kutuları Teknik Şartnamesinde, saha dağıtım kutusu; abone bağlantılarının yapılarak abonelere enerji arzını sağlayan; tek hat şemasına uygun olarak donatılmış, giriş ve çıkışlara ait kabloların irtibatlandığı sac veya cam elyaf takviyeli polyester mahfazalı kutu olarak tanımlanmış olup; tasarım ve imalinde Elektrik Kuvvetli Akım
Tesisleri Yönetmeliği ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği hükümlerine uyulacağı belirtilmiştir.
28. Bahse konu saha dağıtım kutularının kamuya açık tretuvarlar üzerine tesis edilmekte olup yaya ve araç trafiğine engel teşkil etmeyecek şekilde onaylı projesine uygun olarak tesis edilmesi gerektiği de anlaşılmıştır.
29. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde; kamu hizmeti olarak sayılabilecek elektrik iletim ve dağıtım faaliyetlerinin, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmasının gerekliliği vurgulanmıştır.
30. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği kapsamında idarelerin kamu hizmetlerinin yürütülmesi için tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerlerde her türlü altyapının yapımı, kullanımı ile bakım ve onarımını yapabileceği ancak gerek bahse konu yönetmelik gerekse Şehir İçi Yollar – Kaldırım Ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler Ve
İşaretlemelerin Tasarım Kuralları İle İlgili Tebliğinde belirtildiği üzere; söz konusu yapıların, yaya sirkülasyonu, engellilerin erişimini engellemeyecek, can ve mal güvenliğinin sağlanmasına halel getirmeyecek standardı da sağlaması gerektiği anlaşılmaktadır.
31. Yerel Yönetimler İçin Ulaşılabilirlik Temel Bilgiler Teknik El Kitabı’nda, yaya yolları ve kaldırımların temel görevi farklı yapıları, aktiviteleri ve mekanları dış mekanda birbirine bağlama olarak tanımlanmış olup; kaldırımların tasarımı ve uygulaması toplumdaki tüm bireylerin bu aktivitelerden faydalanmalarının ve günlük yaşamlarını hiçbir engelle karşılaşmadan sürdürebilmelerinin sağlanabilmesi açısından oldukça önemli olduğu vurgulanmıştır. Yaya yolları ve kaldırımların tasarımından uygulama aşamasına kadar temel hedef, tüm kullanıcıların, özellikle görme engelliler dahil hareket kısıtlılığı olanların ulaşabilirliğinin sağlanması için, güvenli, temiz, engelsiz, düzgün ve yeterli genişlikte yaya yolları sunmaktır. Kaldırımlar tasarlanırken uyulacak kurallar TS 12576 Şehir İçi Yollar-Özürlü ve
Yaşlılar İçin Sokak, Cadde, Meydan ve Yollarda Yapısal Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım
Kuralları’nda belirtilmiş olup bu kapsamda kamuya tahsis edilen alanlarda idarelerden Şehir İçi Yollar – Kaldırım Ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler Ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları
İle İlgili Tebliğde belirtilen standartlara riayet ederek erişilebilirlik ve ulaşılabilirlik ilkelerine azami özen
gösterilmesi ve idarelerin tüm işlemlerinde iyi yönetim ilkelerinin tamamına uyması beklenmektedir. (Bkz:
Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/3417 Başvuru Numaralı ve 05/09/2022 tarihli Ret Kararı)
32. Kurumumuza 2022/3417 sayılı dosya kapsamında yapılan “elektrik saha dağıtım panosunun yerinin değiştirilmesi” talepli başvuru hakkında; elektrik saha dağıtım panosunun, mahalle genelinde elektrik enerjisinin düşük olması sebebiyle enerji hatlarının yer altına alınması ve sokak aydınlatma çalışmaları kapsamında yerleştirildiği, kamusal alanda kaldığı, ilgili belediye tarafından yapılan tespitler doğrultusunda panonun can ve mal güvenliğine zarar verdiğine ilişkin olumsuz bir duruma rastlanılmadığı gerekçesiyle
Ret Kararı verildiği görülmüştür. (Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/3417 Başvuru Numaralı ve 05/09/2022 tarihli Ret Kararı)
33. Somut olayda; şikayete konu elektrik saha dağıtım panosunun, şehrin Konya çıkışında bulunduğu, bu bölgenin şehrin dış çevresinde kalması nedeniyle işlek ana arterlerin olduğu yerlerden olmadığı, mevcut haliyle ticari faaliyete, araç giriş ve çıkışlarına, yaya geçişlerine de engel teşkil etmediği, bugüne kadar panonun can ve mal güvenliğine zarar verdiğine ilişkin somut bir vakaya da rastlanıldı bilgisinin
Kurumumuza iletilmediği anlaşılmıştır.
34.Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
35. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde idare tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
36. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Afyon İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE, OSMANGAZİ ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE ve AFYONKARAHİSAR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi