|
ÖZET: Başvuru, Uşak’taki çeşitli gölet inşaatlarına ilişkin şikâyetleri kapsamaktadır. Şikâyetçi şirket, Devlet Su İşleri (DSİ) 2. Bölge Müdürlüğü tarafından yürütülen Uşak Merkez Uzundere Göleti, Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Uşak Eşme Karacaömerli Göleti inşaatlarının ihale sürecinde kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmadığını, malzeme ocaklarının uygun şekilde teslim edilmediğini ve hakediş ödemelerinde gecikmeler yaşandığını iddia etmiştir. Ayrıca, bu durumların işin ilerlemesini olumsuz etkilediğini ve mağduriyet yarattığını belirtmiştir.
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, başvuruya ilişkin detaylı bir açıklama yaparak, ihale süreçlerinin ve kamulaştırma işlemlerinin yürütüldüğünü, ancak bazı gecikmelerin yaşandığını kabul etmiştir. Genel Müdürlük, ilgili projelerin sözleşme şartlarına uygun olarak ilerlediğini, ancak kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmadan inşaatlara başlanmasının sorunlar doğurduğunu ifade etmiştir. Bununla birlikte, hakediş ödemeleri konusunda bazı gecikmeler yaşandığını, ancak bu durumun projelerin ilerleyişine etkisinin sınırlı olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. DSİ 2. Bölge Müdürlüğü’ne, mevzuata uygun hareket etmesi ve gerekli düzeltici önlemleri alması yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu karar, ilgili idarenin yükümlülüklerini yerine getirmediği alanlarda düzeltici adımlar atmasını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 8600-8600 |sayi|36311982-101.07.06-E.36311982-101.07.06-E.
BAŞVURU NO : 2017/14462 2017/ 14462
KARAR TARİHİ : 18/05/2018 |tarih|
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,
BAŞVURUYA KONU İDARE : Devlet Su İşleri (DSİ) 2. Bölge Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Uşak Merkez Uzundere Göleti, Uşak Eşme
Dervişli Göleti ve Sulaması ile Uşak Eşme
Karacaömerli Göleti ve Sulaması ihalesi işlerine ilişkin şikâyetler hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 22/11/2017 22.11.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi şirket, Uşak Merkez Uzundere Göleti, Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ile Uşak
Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması inşaatlarının ihale ile tarafına verildiğini; bu kapsamda, ilgili idarenin Devlet Su İşleri (DSİ) 2. Bölge Müdürlüğü olduğunu; söz konusu inşaatların, bölge için büyük önem arz ettiğini; ancak ilgili idarenin üzerine düşen bazı sorumluluklarını yerine getirmediğini; özellikle inşaat işine başlamadan önce yapılması gereken kamulaştırmaların gerçekleştirilmediğini, malzeme ocaklarının teknik şartnamelere uygun olarak teslim edilmediğini ve
Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporları ile Orman Genel Müdürlüğünden alınacak izinlere ilişkin işlemlerin gereği gibi yapılmadığını; işin yapım sürecinde, kimi hakedişlerin geç, eksik veya hiç ödenmediğini; bu bağlamda, yapılan başvurular sonrasında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından soruşturma başlatıldığını; bununla birlikte, her hususun soruşturma kapsamında değerlendirilmediğini; ayrıca bu süreçte, işin akıbetini ilgilendiren herhangi bir işlemin (süre uzatımı verilmesi, sözleşmenin feshedilmesi veya sözleşmenin sulh yoluyla sonlandırılması) DSİ 2. Bölge
Müdürlüğü tarafından tesis edilmediğini iddia ederek, gerekli araştırmanın yapılmasını ve yaşanılan mağduriyetin giderilmesini yetkilisi aracılığıyla talep etmiştir .
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
1 / 16II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 07/ 12/ 2017 tarihli ve , 05/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı yazılarla Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünden başvuruya ilişkin bilgi-belge talep edilmiştir . Bu kapsamda, Genel Müdürlük 19/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı, 22/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazıları Kurumumuza iletmiştir .
3. DSİ Genel Müdürlüğünün anılan yazıları ve eklerinde özetle, 3.1.1. “ Uşak Merkez Uzundere Göleti ” işinin ihalesinin, 09/ 01/ 2014 tarihinde yapıldığı; 13.777.000,00 TL bedel karşılığında 03/ 04/ 2014 tarihinde sözleşmesinin imzalandığı; 11/ 04/ 2014 tarihinde yer tesliminin yapıldığı ve işe başlandığı; 3.1.2. “ Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ” işinin ihalesinin, 26/ 12/ 2013 tarihinde yapıldığı; 5.667.774,00 TL bedel karşılığında 27/ 02/ 2014 tarihinde sözleşmesinin imzalandığı; 07/ 03/ 2014 tarihinde yer teslimi yapıldığı ve işe başlandığı; 3.1.3. “ Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması ” işinin ihalesinin, 09/ 07/ 2013 tarihinde yapıldığı; 4.138.456,00 TL bedel karşılığında 11/ 09/ 2013 tarihinde sözleşmesinin imzalandığı; 17/ 09/ 2013 tarihinde yer teslimi yapıldığı ve işe başlandığı; 3.1.4. Anılan işlerin sözleşme ve eklerinde yer alan şartlar doğrultusunda fen ve sanat kaidelerine uygun olarak yapılmasının, yüklenici firmanın yükümlülüğünde olduğu; Bölge Müdürlüğünün de bu kapsamda gerekli tedbirleri aldığını; 3.2.1. “ Uşak Merkez Uzundere Göleti ” işine ait kamulaştırma planının, 22/ 12/ 2016 tarihinde kadastro müdürlüğünce onaylandığı ve vatandaşlarla anlaşma sürecine geçildiği; iletim hattı, depo yeri ve ile ilgili olarak, Bölge Müdürlüğü ile Uşak Belediye Başkanlığı arasında 06/ 08/ 2013 tarihinde protokol imzalandığı ve bu doğrultuda Uşak OSB ile Harita adlı firmayla anlaşılıp gölet-iletim hattı projesine başlanıldığı; bu kapsamda, projenin kontrol ve tescil işlemleri için 07/ 11/ 2014 tarihli ve sayılı yazı ile kadastro müdürlüğüne gönderildiği; ancak karayolları kamulaştırmasıyla çakışma olması üzerine, projenin kadastro müdürlüğünce iade edildiği; buna binaen, gölet-iletim hattına ait kamulaştırma işlemleri ayrılarak sadece gölet kısmına ait kamulaştırma planının tamamlatıldığı; karayolları kamulaştırmasına ilişkin ise, gerekli revizenin yapıldığı ve kadastro müdürlüğüne iletildiği; ancak anılan revizenin kontrol ve tescil işlemlerinin bitirilemediği; bu duruma ilişkin tapu müdürlüğü ile yapılan görüşmeler neticesinde, Ocak 2018 itibariyle Emirfakı, Derbent ve Beylerhan köylerinde ifraz işlemlerinin tamamlandığının öğrenildiği;
Depo- 2 yeri ile ilgili kamulaştırma çalışmalarının bitirildiği; Derbent köyüne ilişkin planın, çakışan parseller haricinde kadastro müdürlüğünce onaylandığı; geriye kalan kısımların ise, ifrazdan sonra ivedilikle onaya sunulacağı; ayrıca Emirfakı ve Beylerhan köylerine ait planın hazırlandığı ve ön kontrole verildiği; 3.2.2. “ Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ” ile “ Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması ” işlerinde kamulaştırma sorunu bulunmadığı; 3.3.1. “ Uşak Merkez Uzundere Göleti ” işinde, 1 no lu hakedişin 13/ 06/ 2014, 2 no lu hakedişin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
2 / 1604/ 08/ 2014, 3 no lu hakedişin 17/ 10/ 2014, 4 no lu hakedişin 19/ 11/ 2014, 5 no lu hakedişin
15/ 12/ 2014, 6 no lu hakedişin 20/ 03/ 2015, 7 no lu hakedişin 11/ 05/ 2015, 8 no lu hakedişin 13/ 07/ 2015, 9 no lu hakedişin 11/ 08/ 2015, 10 no lu hakedişin, 30/ 09/ 2015, 11 no lu hakedişin 10/ 11/ 2015, 12 no lu hakedişin 14/ 12/ 2015, 13 no lu hakedişin 06/ 05/ 2016, 14 no lu hakedişin 01/ 07/ 2016, 15 no lu hakedişin 01/ 09/ 2016, 16 no lu hakedişin 05/ 10/ 2016, 17 no lu hakedişin 01/ 11/ 2016, 18 no lu hakedişin 25/ 11/ 2016, 19 no lu hakedişin 14/ 12/ 2016 tarihinde düzenlendiği; 3.3.2. “ Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ” işinde, 1 no lu hakedişin 02/ 05/ 2014, 2 no lu hakedişin 19/ 06/ 2014, 3 no lu hakedişin 04/ 08/ 2014, 4 no lu hakedişin 31/ 10/ 2014, 5 no lu hakedişin 14/ 11/ 2014, 6 no lu hakedişin 15/ 12/ 2014, 7 no lu hakedişin 23/ 03/ 2015, 8 no lu hakedişin 12/ 05/ 2015, 9 no lu hakedişin 01/ 07/ 2015, 10 no lu hakedişin, 09/ 09/ 2015, 11 no lu hakedişin 23/ 12/ 2015, 12 no lu hakedişin 13/ 07/ 2016 tarihinde düzenlendiği; 3.3.3. “ Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması ” işinde, 1 no lu hakedişin 15/ 12/ 2013, 2 no lu hakedişin 01/ 04/ 2014, 3 no lu hakedişin 02/ 05/ 2014, 4 no lu hakedişin 11/ 06/ 2014, 5 no lu hakedişin 30/ 09/ 2014, 6 no lu hakedişin 09/ 12/ 2014, 7 no lu hakedişin 09/ 03/ 2015, 8 no lu hakedişin 15/ 04/ 2015, 9 no lu hakedişin 03/ 06/ 2015, 10 no lu hakedişin, 02/ 11/ 2015, 11 no lu hakedişin 02/ 02/ 2016 tarihinde düzenlendiği; 3.3.4. Hakediş ödemelerinde herhangi bir gecikmeye sebebiyet verilmediği; projesine ve sözleşmesine uygun olarak imalatı yapılan, yükleniciyle mutabık kalınan imalatların tamamının hakedişlerinin ödendiği; ödemeye esas metrajlar konusunda mutabık kalınamayan ünitelerle ilgili anlaşılması halinde, varsa eksik ödemelerin, kesin hesap metrajları bağlamında değerlendirileceği, 3.4.1. “ Uşak Merkez Uzundere Göleti ” işinin, sözleşme süresinin 400 takvim günü olduğu; iş bitim tarihinin 16/ 05/ 2015 olduğu; Bölge Müdürlüğünün 01/ 04/ 2015 tarihli Oluruyla iş bitim tarihinin ilk önce 05/ 12/ 2015, 19/ 03/ 2016 tarihli Oluruyla 25/ 11/ 2016 ve 27/ 11/ 2016 tarihli Oluruyla 13/ 04/ 2017 olarak belirlendiği; 3.4.2. “ Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ” işinin, sözleşme süresinin 400 takvim günü olduğu; iş bitim tarihinin 11/ 04/ 2015 olduğu; Bölge Müdürlüğünün 16/ 01/ 2015 tarihli Oluruyla 173 takvim günü, 29/ 12/ 2015 tarihli Oluruyla 181 takvim günü, 03/ 04/ 2016 tarihli Oluruyla 183 takvim günü süre uzatımı verildiği ve iş bitim tarihinin 14/ 09/ 2016 olarak belirlendiği; 3.4.3. “ Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması ” işinin, sözleşme süresinin 400 takvim günü olduğu; iş bitim tarihinin 22/ 10/ 2014 olduğu; Bölge Müdürlüğünün 02/ 11/ 2014 tarihli Oluruyla 250 takvim günü süre uzatımı verildiği ve iş bitim tarihinin 29/ 06/ 2015 olarak belirlendiği; işin tamamlandığı ve geçici-kesin kabul işlemlerinin yapıldığı; 3.4.4. Bölge Müdürlüğünce sözleşmelerin ilgili hükmünün uygulandığı ve mücbir sebep olarak değerlendirilen, yüklenici kusuru olmaksızın Bölge Müdürlüğünden kaynaklanan durumlarda yükleniciyi mağdur etmeyecek süre uzatımlarının verildiği; ayrıca sözleşme şartları bağlamında doğabilecek süre uzatımı taleplerinin bilahare değerlendirileceği; 3.5.1. “ Uşak Merkez Uzundere Göleti ” işinin, gölet kısmının tamamlandığı; iletim hattı kısmına ilişkin kamulaştırma işlemi biten bölümler için süre uzatımı talebinin, sözleşme hükümleri
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
3 / 16çerçevesinde değerlendirileceği ve süre uzatımının verileceği;
3.5.2. “ Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ” işinin devamı sırasında iki defa feyezan yaşandığı; oluşan ekonomik zararın all-risk sigorta poliçesi kapsamında sigorta firması tarafından karşılandığı; ancak yaşanan bu iki olay üzerine, sigorta firmasının poliçeyi yenilemediği; bu sebeple de sahada çalışmalara devam edilemediği; Bölge Müdürlüğünün sigorta firmaları nezdindeki girişimlerinin sonuçsuz kaldığı; ayrıca DSİ Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığının konuyla ilgili soruşturma başlattığı; soruşturmanın sonuçlanması üzerine, Bölge Müdürlüğünün işin akıbetine ilişkin gerekli kararı vereceği, 3.6. Şikâyete konu olan hususlara ilişkin şikâyetçi şirket ile ilgili idare arasında yargı mercilerine intikal eden herhangi bir uyuşmazlığın bulunmadığı hususlarına değinilmiştir .
3.7. Ayrıca başvuruda dile getirilen 23/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı soruşturma raporu ve ekleri ile buna ilişkin Teftiş Kurulu Başkanlığının hazırlayıp Genel Müdürlüğün Oluruna sunduğu 08/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı yazı Kurumumuza iletilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler ” hükmü yer almaktadır .
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi ” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir ” hükmü yer almaktadır .
6. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Sözleşmede değişiklik yapılması ” başlıklı
15 inci maddesinde, “ Sözleşme imzalandıktan sonra, sözleşme bedelinin aşılmaması ve idare ile
yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması kaydıyla, aşağıda belirtilen hususlarda sözleşme
hükümlerinde değişiklik yapılabilir :
a) İşin yapılma veya teslim yeri .
b) İşin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartları ” hükmüne yer verilmiştir .
6.1. 4735 sayılı Kanunun “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi ” başlıklı 20 nci maddesi ise, “ Aşağıda
belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder :
a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
4 / 16cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen
aynı durumun devam etmesi, b) Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi, Hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir ” hükmünü amirdir .
7. 04/ 03/ 2009 tarihli ve 27159 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri
Uygulama Yönetmeliğinin ekinde yer alan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Tanımlar ” başlıklı
4 üncü maddesinde, “ İşyeri : Yapım işinin meydana getirildiği yerler ile iş süresince geçici veya
sürekli olarak kullanılan bina, arazi, arsa, malzeme ocakları vb . yerleri, … ifade eder ” hükmüne yer verilmiştir .
7.1. Genel Şartnamenin “İşyerinin yükleniciye teslimi ” başlıklı 6 ncı maddesinin beşinci ve altıncı fıkralarında, “ İş için gerekli olması nedeniyle, el konacak taşınmaz malların kamulaştırılmasına veya geçici işgaline ait harita, plan, cetveller ve diğer bütün işlemler, sözleşmede aksi yazılı olmadığı takdirde, idarece yapılır ve kamulaştırılacak veya geçici olarak el konacak yerler, işlemler tamamlandıkça iş programına uygun olarak kısım kısım yükleniciye teslim edilir .
İşlerin yapılacağı yerlerin yükleniciye tesliminde gecikme olması ve bunun işin bir kısmının veya tamamının zamanında bitirilmesini geciktirmesi halinde, sözleşmede tespit edilen iş süresi, işin bir kısmı veya tamamı için gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır ” ifadelerine yer verilmiştir .
7.2. Genel Şartnamenin “Malzeme ocakları ” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasında, “ Yüklenicinin kamuya ait arazi ve sahalardaki ocaklardan malzeme temin etmesinin istenildiği hallerde, bu malzeme ocakları ihale dokümanında açıkça belirtilir . Bu durumda yüklenici kamuya ait arazi ve sahalardaki ocakları herhangi bir bedel ödemeden bu iş için geçici olarak kullanır .
Ocakların izin belgesinin (ruhsat) alınması idareye ait olup bunlar izin belgesi alınmış olarak yükleniciye teslim edilir . Ocak yerlerinin kullanımı için bazı işlemler gerekli ise, sözleşme veya eklerinde aksi yazılı değilse söz konusu işlemleri idare yürütür . Ancak, bu işlemlerde ihtiyaç duyulan plan ve cetvellerle diğer belgeler yüklenici tarafından hazırlanır ve ocak yerlerinin işgal giderleri de yüklenici tarafından karşılanır ” hükmü bulunmaktadır .
7.3. Genel Şartnamenin “Geçici hakediş raporları ” başlıklı 39 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile ikinci fıkrası ise, “ Birim fiyat esasına göre yapılan işlerin bedellerinin
ödenmesinde aşağıdaki esaslara uyulur :
a) Sözleşmeye ekli birim fiyat teklif cetvelinde yazılı veya sonradan düzenlenen yeni birim fiyatlar ile metrajlarından hesaplanan iş kalemi miktarlarının çarpımı üzerinden hesaplanan tutardan sözleşmedeki kayıtlara ve ilgili kanunlara göre yapılacak kesintiler de çıktıktan sonra, sözleşmenin ödemeye ilişkin hükümleri çerçevesinde kendisine ödenir .
…
Anahtar teslimi götürü bedel esasına göre yapılan işlerin bedelleri, ihale dokümanında öngörülen
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
5 / 16ilerleme yüzdeleri üzerinden sözleşmesinde ve eklerinde yazılı esaslara göre ödenir ” hükümlerini
amirdir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi ”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Başvuru, Uşak Merkez Uzundere Göleti, Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması ile Uşak Eşme
Karacaömerli Göleti ve Sulaması inşaatı işlerine ilişkin şikâyetler hakkındadır .
10. Şikâyetçi şirketin başvuruya konu yaptığı hususların başında, kamulaştırma işlemlerinin imalata başlanmadan tamamlanmamış olması gelmektedir . Yapım işleri bağlamında, işyerinin teslimine ilişkin mevzuat düzenlemeleri, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde yer almaktadır . Genel Şartnamenin
6 ncı maddesinin beşinci fıkrası ise, kamulaştırma işlemlerini gerektiren hallerdeki teslim usulünü
hükme bağlamıştır . Söz konusu hükme göre, kamulaştırılacak veya geçici olarak el konacak yerler, işlemler tamamlandıkça iş programına uygun olarak kısım kısım yükleniciye teslim edilecektir .
Ayrıca aynı maddenin altıncı fıkrası da, işlerin yapılacağı yerlerin yükleniciye tesliminde gecikme olması ve bunun, işin bir kısmının veya tamamının zamanında bitirilmesini geciktirmesi halinde, sözleşmede tespit edilen iş süresinin, işin bir kısmı veya tamamı için gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılacağını düzenlemiştir . Yani doğrudan ifade edilmemiş olsa da, yapım işinin yüklenici tarafından icrası için ön koşul, kamulaştırma gereken yerlerde anılan işlemlerin süratle tesis edilerek işyeri tesliminin yükleniciye yapılmasıdır . Bunun ardından, yüklenicinin imalata başlayacağı hususu izahtan varestedir . Aksinin kabulü ise, kamulaştırma yapılmadan özel mülkiyete müdahale sonucunu doğurarak hukuka aykırı bir durum meydana getirecektir . Dolayısıyla yer tesliminin yapılması ve işyerinin teslimi için kamulaştırma işlemlerinin ivedilikle tamamlanması elzemdir . Bununla birlikte, yaşanacak gecikmeler bakımından sorun çıkmaması için Genel Şartname, yukarıda belirtildiği gibi işin tamamlanma süresinin uzatılması usulünü düzenleyerek tarafların uyuşmazlığa düşmesini de engellemiştir .
11. Başvuruya konu yapım işlerinden biri olan Uşak Merkez Uzundere Göleti yapım işi, DSİ Genel
Müdürlüğünün Kurumumuza ilettiği bilgi-belgeler bağlamında, hâlihazırda kamulaştırma işlerinin tamamlanamadığı bir saha olma özelliğini göstermektedir . Ancak aynı bilgi-belgeler içinde, anılan iş için yer tesliminin, sözleşmede kararlaştırıldığı süre gereğince 11/ 04/ 2014 tarihinde yapıldığı ve işe başlandığı hususlarına da yer verilmiştir . Hatta 23/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı soruşturma raporunda, anılan işin fiziki gerçekleşmesinin %93,35 olduğu hususuna yer verilmiştir . Ayrıca Teftiş
Kurulu Başkanlığının hazırlayıp Genel Müdürlüğün Oluruna sunduğu 08/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı yazıda da değinilen ve soruşturma raporunun “ SONUÇ VE ÖNERİLER ” kısmında
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
6 / 16yer alan, “ Yerindeki incelemede, … Yüklenicinin yazışmalarda da belirttiği gibi imalatı
yapılmış/yapılmamış tesislerde kamulaştırma problemlerinin devam ettiği, bu nedenle de
Yüklenicinin geriye kalan işte ilerleme sağlayamadığının anlaşıldığı, …
… Kontrol Teşkilatının Mühendisi ve Amiri tarafından belirtildiği üzere,… 1 adet pompa binası ve 1 adet su deposu inşaatının tamamlanıp 2. su deposu ve 1713 metre kadarlık boru döşenmesi imalatlarına kamulaştırma problemleri nedeniyle başlanamadığının belirtildiği, …
Kamulaştırılması gerçekleştirilememiş ve Bölge Müdürlüğünce de imalatı tamamlanmış hatta ihaleye esas imalat bedelinin Yükleniciye ödemesinin yapılmış taşınmazın mülkiyeti (kamulaştırmasız el atma) konusunda işlerin nasıl yürütüldüğüne dair Bölge Müdürlüğünden cevap alınamadığı ” ifadeleri üzerine, ilgili müfettiş tarafından bazı yetkililerin kusurlu oldukları tespiti yapılmış ve nihayetinde idari yönden bazı hataların yapıldığı hususu Genel Müdürlük ile Teftiş
Kurulu Başkanlığı tarafında da kabul görmüştür . Dolayısıyla kamulaştırma işlemlerinin tüm iş alanını kapsayacak şekilde tamamlanması beklenmeden yapım işine yüklenici tarafından başlanmasına müsaade edildiği anlaşılmıştır .
12. Söz konusu açıdan Genel Şartnameye aykırı surette iş ve işlemlerin yapıldığı, yukarıdaki tespitler bağlamında açıktır . Ancak Bölge Müdürlüğünün, sözleşme gereğince bitim tarihi 16/ 05/ 2015 olan işin, bitirilmesi için yükleniciye süre tanıdığı ve iş bitim tarihini peyderpey uzatarak 13/ 04/ 2017 yaptığı da bilinmektedir . Bu bakımdan, işin bitirilmesi için ek süre verilmiş olması, Genel
Şartnameye genel olarak uyulduğu izlenimini vermektedir . Bununla birlikte, kamulaştırma yapılmadan yapım işine yönelmenin hem yükleniciye hem idareye hem de özel mülkiyet sahiplerine zarar verdiği de kuşkusuzdur . Zira idarenin, bu yükümlülüğünü geciktirmesi, bir taraftan yüklenicinin işini belli bir süreçte tamamlamasını engelleyerek kazancını maksimize etmesini önlemekte, öte taraftan toplumsal ihtiyacın derhal karşılanmasını geciktirmekte ve özel mülkiyete bedelsiz el atma imkânını gündeme getirmektedir .
13. Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işindeki kamulaştırma işlemlerinde de Genel
Şartnameye aykırılıklar görülmektedir . Anılan soruşturma evrakında, “ İncelemeye göre; işin projesinde yer alan işletme bakım yolları imalatının Yüklenici tarafından tek taraflı olarak yapıldığı, kamulaştırılması tamamlanmamış ve Yükleniciye teslim edilmiş/teslim edilmemiş iş yerine
Yüklenicinin kendi başına imalat yaptığının belirtildiği ve karşılığı bedelini talep ettiğine karşılık
Kontrol Teşkilatınca yukarıda belirtilen mevzuatlar çerçevesinde gerek imalat öncesi gerekse imalat süreci ve sonrasında bir işlemin tesis edilmediğinin anlaşıldığı, …
İşin Sözleşmesi ve ekleri doğrultusunda İdarenin bilgisi dışında (iş yeri teslim edilmeksizin-kamulaştırılması yapılmaksızın) ilgili işin imalatının tamamladığı ve bedelinin talep edildiği süreçte, Bölge Müdürlüğü ve Kontrol Teşkilatınca hiçbir ihtar ve uyarı yazısının yazılmadığı ve işin Sözleşmesi ve ekleri Şartnamelerin çalıştırılmadığının anlaşıldığı, İnceleme sürecinde, Bölge Müdürlüğünün ilgili iş kalemi imalatının yapılacağı arazinin kamulaştırılması hakkında verdiği bilgiye göre; sulama sahasında değerleme çalışmalarının
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
7 / 16bitirilmiş ve uzlaşma çalışmalarına başlanacağından taşınmaz üzerinde muktesat ve ürün
tespitlerinin yapılmış olduğunun belirtildiği, Kontrol Teşkilatınca her ne kadar imalatı gerçekleştirilen tesislerdeki mülkiyetler hakkında muvafakat alındığı belirtilse dahi ibraz edilemediği ve sunulan belgelerin ürün zayiatı hakkındaki tespitlerden ibaret olduğu, Parsellerin kamulaştırılması yapılmaksızın nasıl el atıldığı ve Yüklenicinin bir şekilde gerçekleştirdiği belirtilen imalatların, mevzuatlara göre iş yerinin teslimi yapılmadan Yüklenicinin imalatlara girilmemesi gerektiği yönünde de uyarı benzeri yazıların bulunmadığı konularına Bölge
Müdürlüğünce cevap verilemediği ” ifadeleri üzerine, ilgili müfettiş tarafından bazı yetkililerin kusurlu oldukları tespiti yapılmış ve nihayetinde idari yönden bazı hataların yapıldığı hususu Genel
Müdürlük ile Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafında da kabul görmüştür . Bu tespitler, Bölge
Müdürlüğünün kamulaştırma sorunu olmadığını belirttiği Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işinde, Genel Şartnameye aykırı kimi iş ve işlemlerin gerçekleştiğini gözler önüne sermektedir . İdare, kamulaştırma işlemlerini gereği gibi yapmamak suretiyle işin süresinde tamamlanmasını geciktirmiş ve Genel Şartnamedeki işyerinin teslimi bağlamındaki sorumluluğunu yerine getirmemişken, yüklenici de kamulaştırılmayan ve özel mülkiyete ait alanlara müdahale ederek hukuka aykırı hareket etmiştir .
14. Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması yapım işinde ise, her ne kadar kesin kabulün yapıldığı bilinse de, kamulaştırma hususunda bazı hukuka aykırılıklar göze çapmaktadır . Nitekim yukarıda değinilen soruşturma evrakının ilgili kısmında, “ İncelemenin devam ettiği süreçte; kesin kabulün de yapılmış olan ilgili işte, gölet kısmında kamulaştırılacak toplam 27 adet parsel bulunduğu ve kamulaştırmasının %90 oranında bitirildiği, göl alanı kuyruk kısmında 2 şahsın ölü olmasından dolayı mirasçıların veraset çıkarmalarının beklenildiği, göletin aks yerindeki
A .Ş.’ye ait 2 adet parselin hala kamulaştırmasının gerçekleştirilemediği ve sulama sahasında değerleme çalışmalarının bitirilmiş ve uzlaşma çalışmalarına başlanacağının anlaşıldığı, …
Kamulaştırılması gerçekleştirilememiş ve Bölge Müdürlüğünce de imalatı tamamlanmış hatta ihaleye esas imalat bedelinin Yükleniciye ödemesinin yapılmış taşınmazın mülkiyeti (kamulaştırmasız el atma) konusunda işlerin nasıl yürütüldüğüne dair Bölge Müdürlüğünden cevap alınamadığı ” ifadeleriyle, bazı yetkililerin kusurlu oldukları tespiti yapılmıştır . Bölge Müdürlüğünün kamulaştırma sorunu olmadığını belirttiği söz konusu yapım işinde, Genel Müdürlük ve Teftiş
Kurulu Başkanlığının da savunduğu üzere, kamulaştırmalar tamamlanmadan Genel Şartnameye aykırı surette işe başlandığı tespit edilebilmektedir . Hatta kamulaştırma işlemlerinin gereği gibi yapılmadığı bu yapım işi, nihayete de erdirilmiştir . Ancak bu durum, anılan iş ve işlemlerdeki hukuka aykırılığı gidermemektedir .
15. Başvuruya konu edilen bir diğer husus, malzeme ocaklarının tesliminde yaşandığı iddia edilen usulsüzlüklerdir . Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 8 nci maddesi, malzeme ocaklarına ilişkin hususları etraflıca düzenlemiştir . Buna göre, yüklenicinin kamuya ait arazi ve sahalardaki ocaklardan malzeme temin etmesinin istenildiği hallerde, bu malzeme ocakları ihale dokümanında açıkça belirtilecek, yüklenici anılan statüdeki ocakları herhangi bir bedel ödemeden bu iş için geçici olarak
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
8 / 16kullanacak ve ocakların izin belgesinin (ruhsat) alınması sorumluluğu, idareye ait olup bunlar izin
belgesi alınmış olarak yükleniciye teslim edilecektir . Genel Şartnamenin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında da, “ İdare, … sözleşme veya eklerinde kamuya ait ocaklardan temini öngörülen yapı malzemeleri varsa (taş, kum, çakıl, gravye, balast, stabilize vb .) bunların temin yerlerini, yükleniciye bedelsiz olarak teslim eder . İşyeri yükleniciye kısımlar halinde de teslim edilebilir ” ifadelerine yer verilmek suretiyle, benzer bir değerlendirme yapılmıştır . Yani ilgili idare, ihale dokümanında/sözleşmesinde kullanılacak malzeme ocaklarını göstermesi halinde, yükleniciye burayı gerekli izinleri almak şartıyla teslim etmekle mükelleftir . Bununla birlikte, Genel Şartnamenin 8 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, ocak yerlerinin kullanımı için gerekli bazı işlemlerin gerçekleştirilmesi ise, sözleşme veya eklerinde belirtilmesi kaydıyla yüklenicinin sorumluluğundadır .
16. Ayrıca kamulaştırma işlemlerinden kaynaklı gecikmeler bağlamında değinildiği gibi, malzeme ocaklarının tesliminde yaşanan gecikmelerde de, Genel Şartnamenin 6 ncı maddesinin altıncı fıkrasında yer alan süre uzatımı usulünün uygulanacağı kuşkusuzdur . Zira anılan hüküm, işlerin yapılacağı yerlerin yükleniciye teslimindeki gecikmelerde süre uzatımının gündeme geleceğini belirterek, Genel Şartnamenin 4 üncü maddesindeki işyeri tanımının içindeki malzeme ocaklarını da kapsamaktadır .
17. Başvuruya konu yapım işlerinden biri olan Uşak Merkez Uzundere Göleti işinde, malzeme ocaklarından kaynaklı uyuşmazlığın bulunduğu soruşturma evrakından anlaşılmaktadır . Ancak yine söz konusu belge üzerinden, malzeme ocaklarına ilişkin sorunların çözümlendiği veya süre uzatımlarının verilerek anılan yapım işine devam edildiği bilgilerine de ulaşılmıştır . Nitekim Genel
Müdürlüğün Oluruna sunulan 08/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı yazıda, “ Geçirimsiz malzeme ocağının izin işlemlerinin tamamlanamamasından dolayı Yükleniciye teslim edilmemesi nedeniyle
356 günlük süre uzatımı verildiği,
…
İncelemenin devam ettiği süreçte; Yüklenicinin de belirttiği üzere, süre uzatımı hariç kil Ocağı ile ilgili hiçbir problemin kalmadığının belirtildiği ve ilgili konunun da Bölge Müdürlüğünce de teyit edildiği, Bölge Müdürlüğünden alınan görüşte, malzeme ocağı ile ilgili problemin kalmaması ile birlikte ilgili ocaktan alınan malzeme ile gövde dolgusunun tamamlandığının belirtildiği, Malzeme ocağının Yükleniciye geç teslim edilmesi hakkında Kontrol Teşkilatının ifadesine göre, kil çekirdekli kum çakıl dolgu tipinde olan gölette, kil ocağında karşılaşılan kamulaştırma ve istenilen nitelikte malzemenin temin edilememesinden dolayı yeni ocak ihtiyacının ortaya çıktığının ve ocakla ilgili tüm izni gerektiren prosedürlerde gecikmeye uğradığından, malzeme ocağının ancak
03.09.2016 tarihinde tesliminin yapılabildiğinin ve işin imalatının da 2016 yılı sonunda
tamamlandığının belirtildiği, …
İnceleme sürecinde, konu ile alakalı Bölge Müdürlüğünden alınan bilgiye göre, yeni malzeme ocağının ÇED, MİGEM ve Orman İzinleri ile birlikte probleminin çözüldüğü ve ilgili belirtilen
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
9 / 16ocaktan malzeme alınarak gövde dolgusu imalatının tamamlandığının belirtildiği
…
Yerindeki incelemede, … malzeme ocakları ile ilgili her hangi bir işin ve problemin kalmadığının, …
Yüklenicinin şikayetine esas iddia edilen kil ocağında yaşanan problem sebebiyle meydana gecikmeler nedeniyle, Şartname doğrultusunda Bölge Müdürlüğünce 698 günlük süre uzatımının verildiği ” ifadelerine yer verilerek, söz konusu yapım işindeki malzeme ocaklarının durumu gözler önüne serilmiştir . Gelinen nokta itibariyle, Uşak Merkez Uzundere Göleti yapım işi bağlamındaki malzeme ocakları hakkında, idarenin Genel Şartnameye uygun hareket ettiği ve genel olarak yükümlülüklerini yerine getirdiği görülmüştür .
18. Benzer bir durumla Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işinde de karşılaşılmaktadır .
Zira anılan soruşturma evrakında, “ Yapılan incelemede; Geçirimsiz malzeme ocağı ile ilgili problemin 23.08.2016 tarihi itibariyle çözüme kavuşturulduğunun anlaşıldığı, …
Bölge Müdürlüğünün ifadesine göre, tasdikli projelerde gösterilen kil ocağında yapılan araştırmada, istenilen nitelikte malzemenin bulunmadığından dolayı farklı bir geçirimsiz malzeme ocağı araştırılarak Hammadde Üretim İzninin 02.08.2016 tarihinde alındığının ve Yükleniciye teslim edildiğinin belirtildiği, …
Kontrol Teşkilatının da 2016 yılı Ağustos ayı içerisinde yazdığı yazılar ile Yükleniciye bildirdiğine göre; hammadde üretimi için geçirimsiz malzeme sahasının izin numarası ile birlikte belgesinin sunulduğu, malzeme ocağı hakkındaki ‘ÇED Gerekli Değildir .’ kararının çıktığı ve Maden
Kanununa göre nezaretçi ve sevk fişi gibi işlemlerden sonra dolguya başlanabileceğinin ifade edildiğinin anlaşıldığı, …
İncelemenin yapıldığı süreçte, geçirimsiz malzeme ocağı ile ilgili gerekli izinlerin temin edilip yükleniciye teslim edildiğinin ve bu konuda herhangi bir anlaşmazlık bulunmadığının anlaşıldığı, …
İdareden kaynaklı gecikmeler nedeniyle; … kil ocağının yükleniciye teslim edilememesinden dolayı
… 2016 yılı içerisinde 179 gün, ÇED belgesi işlemleri nedeniyle 16 gün … süre uzatımının verildiği, Yüklenici şikayetine esas iddia konu hakkında, malzeme ocağının teslim edilememesi nedeniyle
Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre gerekli süre uzatımları verildiğinin anlaşıldığı ” ifadelerine yer verilmiş olup bu suretle malzeme ocaklarına ilişkin sorunların çözümlendiği veya süre uzatımlarının verilerek anılan yapım işine devam edildiği bilgilerine ulaşılmıştır . Bu bakımdan, Uşak Eşme
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
10 / 16Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işi bağlamındaki malzeme ocakları hakkında, idarenin Genel
Şartnameye uygun hareket ettiği ve genel olarak yükümlülüklerini yerine getirdiği görülmüştür .
19. Bununla birlikte, söz konusu soruşturma evrakında ayrı bir başlık açılmak suretiyle irdelenen bir husus da, yarı geçirimli malzeme ocağına ilişkin toprak koruma projesiyle ilgilidir . Uşak Eşme
Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işi kapsamında değinilen bu konu, anılan koruma projesinin kim tarafından yapılacağını ve bedel talebini içermektedir . Ancak tarafların 27/ 02/ 2014 tarihinde imzaladıkları sözleşmenin eki pozisyondaki “ Özel Teknik Şartname-Gölet ”in Malzeme Ocakları başlıklı 3 üncü maddesinde, “… tarım alanlarında Toprak Koruma Projesi … yüklenici tarafından yapılacak ve hazırlanacaktır ” hükmüne yer verilmiştir . Dolayısıyla bu hususta sorumluluğun yüklenicide olduğu kuşkusuzdur . Zaten bu duruma, anılan soruşturma evrakında da, “ İşin ihalesine esas Sözleşme ve ekleri Şartnamelere istinaden, ilgili konu sorumluluğunun Yüklenicide bulunduğu ve bu hususta herhangi bir bedel ödenmesinin de uygun olmayacağının anlaşıldığı ” ifadeleriyle değinilmiştir .
20. Şikâyetçi şirketin iddiaları arasında, başvuruda dile getirilen yapım işlerine ait hakediş ödemelerinin geç, eksik veya hiç yapılmadığı hususları da yer almaktadır . İdareden alınan bilgi-belgeler doğrultusunda, üç yapım işiyle de alakalı olarak hakediş ödemelerinde gecikmelerin olduğu tespitini yapabilmek mümkündür . Zira Uşak Merkez Uzundere Göleti İşine Ait Sözleşmenin, Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması İşine Ait Sözleşmenin ve Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve
Sulaması İşine Ait Sözleşmenin ortak olan 11 inci maddeleri, hakediş raporlarının her ayın ilk beş iş günü içinde düzenleneceğini; hazırlanan raporların onaylanmasını müteakip 30 gün içinde tahakkuka bağlanacağını ve 15 gün içinde ödemesinin yapılacağını hükme bağlamaktadır . Ancak Uşak Merkez
Uzundere Göleti işi için düzenlenen 19 adet, Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması işi için düzenlenen 12 adet ve Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması işi için düzenlenen 11 adet hakedişte, anılan sözleşme hükümlerine kimi zaman uyulmadan uzun aralıklarla ödemelerin yapıldığı da görülmektedir .
21. Bununla birlikte, Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması yapım işinin kesin kabulünün yapıldığı ve soruşturma evrakında belirtildiği üzere, görüş ayrılığına düşülmüş herhangi bir konunun da kalmadığı göz önünde tutularak, diğer iki yapım işindeki hakedişlerle ilgili soruşturma evrakının nelere vurgu yaptığına da değinmekte fayda vardır . Bu kapsamda, Uşak Merkez Uzundere Göleti yapım işiyle ilgili olarak soruşturma evrakında, “ Yüklenicinin iddiası ilgili madde hakkında; tamamlanan ve işin başından itibaren 02.12.2016 tarihinde tahakkuka bağlanmış olan ve 18 No.lu ara hakediş zamanına kadar ödemesi yapılmayan 1.151,29 metrelik gölet ve malzeme ulaşım yolundan 1.117,67 metrelik kısmının incelemenin yapıldığı süreçte dolusavak ulaşım yolundan 33,62 metrelik kısmı hariç ödemesinin gerçekleştirildiği, Bölge Müdürlüğünden alınan görüş yazısına göre ise, gölet ve malzeme ulaşım yollarına ilişkin problemin kalmadığı ve işin Sözleşmesi doğrultusunda İdare ile Yüklenici arasında ilgili konu hakkında mutabık kalındığı, ancak ilgili pozla alakalı imalata yönelik ilave ödeme gerekmesi durumunda işin kesin hesap döneminde değerlendirileceğinin anlaşıldığı, …
Yapılan incelemede; dolusavaktaki drenaj boruları bedelinin 16 No.lu hakedişle ödenmiş olduğu ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
11 / 16Yüklenicinin inceleme sürecinde konu ile alakalı her hangi bir itirazının da bulunmadığı,
… %5 kesin hesap kesintilerinin yapılışı şekliyle yapılan Yüklenici itirazına karşılık incelemenin devam ettiği süreçte, Bölge Müdürlüğünce yapılacak/yapılmış olan kesintilerin hakedişlerin kapağından kesilmesinin sağlanacağı ve düzenlenecek ilk hakedişten itibaren geriye dönük düzeltmelerin de yapılacağına ilaveten imalatların yapıldığı tarihteki katsayılar kullanılarak ödenek dilimleri revizyonlarının yapılacağı ve gerekirse süre uzatımları verilerek yeniden düzenleneceğinin anlaşıldığı, … işin başından beri beton imalatlarının metrajları konusunda anlaşmazlık bulunduğu, ancak incelemenin sürecinde dolusavak, derivasyon dipsavak beton imalatı metrajlarında ödenmemiş imalatlar ile başlık beton imalatının 15 ve 19 No.lu hakedişlerde ödendiğinin anlaşıldığı, …
Kontrol Teşkilatı görevlilerinin ifadesine göre; proje ve Şartnamelere göre yapımı tamamlanan imalatlara ilişkin ödemelerin hakediş dönemlerinde gerçekleştirildiği, Yüklenicinin 19.12.2016 tarihli 19 No.lu hakedişe itiraz konulu dilekçesinde belirtilen metraj hususundaki anlaşmazlıkların
Yapım İşleri Genel Şartnamesi doğrultusunda, imalatın fen ve sanat kaidelerine uygun olanlarının birçoğunun giderildiğinin belirtildiği ” ifadelerine yer verildiği ve anılan yapım işinde hakedişlere ilişkin olarak bazı uyuşmazlıkların yaşandığı anlaşılmıştır . Ancak yukarıda alıntılanan ifadeler, idarenin hakedişler bağlamındaki uyuşmazlıklara yapıcı bir yaklaşımla baktığını da gözler önüne sermektedir . Ayrıca soruşturma raporunun eklerinde yer alan ve şikâyetçi şirket tarafından 12 numaralı hakedişe itirazı konu alan 15/ 12/ 2015 tarihli dilekçede de, “tanzim edilecek hak edişlerde durum düzenlene kadar yapılacak tüm hak edişleri Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 39- 4.maddesi e fıkrası uyarınca ihtirazi kayıtlı olarak imzalayacağımız bilinmelidir ” ifadesine yer verilmekle birlikte, 06/ 05/ 2016 tarihinde düzenlenen 13 numaralı hakediş raporuna, yüklenici vekilinin Genel
Şartnamenin 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendine uygun olarak herhangi bir kayıt koymadığı da tespit edilmiştir . Yani bu hakedişle ilgili uyuşmazlığın da 13 numaralı hakedişe sirayet etmediği görülmüştür . Dolayısıyla dosya kapsamındaki bilgi-belgeler ışığında bu hususlar değerlendirildiğinde, hakedişlerin eksik veya hiç ödenmemesi iddiasıyla ilgili olarak idarenin iş ve işlemlerinin genel olarak eleştiriye açık olmadığı anlaşılmıştır .
22. Benzer bir durumla Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işinde de karşılaşılmaktadır .
Zira anılan soruşturma evrakında, “ Tamamlanmış olan her bir tesisin veya iş grubunun kesin hesaplarının teşkil edilmesi ile Yükleniciden kesilmiş olan kesin hesap teminatı ödemesinin, işin ilerleyişi sürecinde ara hakedişlerden yapılabileceği işin Sözleşmesi ve ekleri Şartnamelerde açık olduğu ve yapılan incelemede de Bölge Müdürlüğünce de aksine bir ifadeye rastlanılmadığı, Ancak %5 kesin hesap kesintilerinin yapılışı şekliyle yapılan Yüklenici itirazına karşılık incelemenin devam ettiği süreçte, Bölge Müdürlüğünce yapılacak/yapılmış olan kesintilerin hakedişlerin kapağından kesilmesinin sağlanacağı ve düzenlenecek ilk hakedişten itibaren geriye dönük düzeltmelerinin de yapılacağına ilaveten imalatların yapıldığı tarihteki katsayılar kullanılarak ödenek dilimleri revizyonlarının yapılacağı ve gerekirse süre uzatımları verilerek yeniden düzenleneceğinin anlaşıldığı, …
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
12 / 16Bölge Müdürlüğünün ilgili konu hakkındaki ifadesine göre; Poz No.lu Göletlerde
(Dolusavakta) Açık Beton ve Betonarme Betonu Dökülmesi iş kalemine ait metrajların, yüklenici firmanın teknik personeli nezaretinde yapıldığının, Yüklenici firmanın kesin hesap metrajlarına göre alacağının bulunması durumunda bu hususun kesin hakediş raporunda değerlendirileceğinin belirtildiği, Kontrol Teşkilatının ifadesinde; enjeksiyon, dolusavak betonarme imalatları, cebri boru ve dipsavak betonarme imalatlarının onaylı projelere göre yapılmış olduğundan ilgili hakedişlerde de ödemesinin gerçekleştirilmiş olduğunun ve dipsavak betonarme betonu bedelinin ise hedef dayanımının sağlanamaması üzerine ödenmemiş olduğunun belirtildiği, …
Bütün bunlara rağmen, işlerin ilerleyişi sırasında işin Sözleşmesi ile ekleri doğrultusunda tanzim edilemeyen belgelerin tanzim edilmesiyle, tamamlanan imalatların ödemesinin, en azından işin kesin hesap ve kesin hakediş döneminde dikkate alınacağının anlaşıldığı, …
Kontrol Teşkilatının ifadesinde, enjeksiyon, dolusavak betonarme imalatları, cebri boru ve dipsavak betonarme imalatlarının onaylı projelere göre yapılmış olduğunun ve ilgili hakedişlerde de ödemesinin gerçekleştirilmiş olduğu, ancak dipsavak betonarme betonu bedelinin hedef dayanımının sağlanmaması üzerine ödenmemiş olduğunun, ancak yeniden kaplama betonu yapılması durumunda ödemesinin gerçekleştirilebileceğinin belirtildiği ” ifadeleri vasıtasıyla, anılan yapım işinde hakedişlere ilişkin bazı uyuşmazlıkların yaşandığı bilgisine muttali olunmuştur . Ancak yukarıda alıntılanan ifadeler, idarenin hakedişler bağlamındaki uyuşmazlıklara yapıcı bir yaklaşımla baktığını ve ödemelerin yapılmamasını imalatın kimi zaman gerekli şartları sağlamaması gerekçesine bağladığını gözler önüne sermektedir . Bu bakımdan, dosya kapsamındaki bilgi-belgeler ışığında anılan hususlar değerlendirildiğinde; hakedişlerin eksik veya hiç ödenmemesi iddiasıyla ilgili olarak idarenin iş ve işlemlerinin genel olarak eleştiriye açık olmadığı anlaşılmıştır .
23. Başvuruda ele alınan ve mağduriyete yol açtığı belirtilen diğer bir husus ise, genel olarak yapım işlerinde süre uzatımı verilmemesi ile 23/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı rapora konu soruşturma süreci sebebiyle süre uzatımı, sözleşmenin feshi ve sözleşmenin sulh yoluyla sonlandırılması hakkında herhangi bir inisiyatif alınmamasıyla ilgilidir . Bu hususlar hakkında birkaç noktaya değinmekte yarar vardır . Yapım işlerinde süre uzatımı verilmediğine ilişkin iddia hakkında, her bir yapım işi incelendiği takdirde; iş bitim tarihi 16/ 05/ 2015 olan Uşak Merkez Uzundere Göletiyle ilgili iş bitim tarihinin müteaddit defalar alınan Bölge Müdürlüğü Olurlarıyla 13/ 04/ 2017 olarak belirlendiği, iş bitim tarihi 11/ 04/ 2015 olan Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması işiyle ilgili sona erme tarihinin müteaddit defalar alınan Bölge Müdürlüğü Olurlarıyla 14/ 09/ 2016 olarak belirlendiği, iş bitim tarihi 22/ 10/ 2014 olan Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması işiyle ilgili iş bitim tarihinin müteaddit defalar alınan Bölge Müdürlüğü Olurlarıyla 29/ 06/ 2015 olarak güncellendiği ve hâlihazırda bu işin kesin kabul işlemlerinin de yapıldığı tespit edilmiştir . Özetle, ilgili idare tarafından süre uzatımı verilmediği yönündeki iddia kabul edilebilir değildir . Özellikle başvuruda dile getirilen diğer hususlar hakkında yukarıda verilen bilgiler bağlamında da, süre uzatımlarının çeşitli kereler yapıldığı ve bu suretle yapım işinin tamamlanmasının hedeflendiği görülmektedir .
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
13 / 1624. Buna ek olarak, soruşturma süreciyle birlikte bazı sahalardaki faaliyetlerin sekteye uğradığı da
Genel Müdürlüğün ilettiği bilgi-belgeden anlaşılabilmektedir . Bu bağlamda şikâyetçi şirket ise, süre uzatımı, sözleşme feshi veya sözleşmenin sulh yoluyla sonlandırılması seçeneklerinin ilgili idare tarafından tatbik edilmesini talep etmektedir . Süre uzatımı, Yapım İşleri Genel Şartnamesi gereğince, koşulların varlığı halinde gündeme gelebilecekken, fesih veya anlaşılarak tasfiye edilme, ancak 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunundaki esaslar bağlamında vücut bulabilecektir . Dolayısıyla
4735 sayılı Kanunun ilgili maddelerinin irdelenmesi gerekmektedir .
25. Anılan Kanunda, sözleşmenin feshedilmesi müessesesi, 19 vd. maddelerde hüküm altına alınmıştır . Şikâyetçi şirketin ortaya koyduğu fesih talebi ise, bunlar arasında 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde zikredilen idarenin sözleşmeyi feshetmesi haline ilişkindir . Bu durumda idare, anılan hükümde belirtilen şartlarda sözleşmeyi feshedebilecektir . Bununla birlikte, Kanunun söz konusu 20 nci maddesi incelendiğinde, idarenin bu yönde bir karar almasının onun takdir alanında kaldığı da tespit edilebilmektedir . Zira maddenin (a) bendindeki “ yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi … ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi ” ifadesi ile (b) bendindeki “ sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi ” ifadesi, idarenin bu yönde yapacağı değerlendirmelerin asıl olacağını ve fesih iradesinin ancak idarenin kararıyla anlam kazanacağını göstermektedir .
26. Sözleşme ilişkisinin sulh yoluyla sonlandırılması ise, Kanunda açık bir düzenlemede ifade edilmemesine rağmen “ Sözleşmede değişiklik yapılması ” başlıklı 15 inci maddele anlam kazanmaktadır . Çünkü yapım işlerinin sözleşmede belirtilen şartların haricinde tamamlanmış sayılması, tarafların iradesinin bu hususta tekrar mutabık kalmasıyla mümkün olabilecektir . Bu bakımdan, sulh yoluyla sözleşmeyi sonlandırma isteği, sözleşmede değişiklik talep etmeyle aynı hususu konu edinmektedir . Bunun gerçekleşmesi ise, anılan 15 inci madde gereğince, idare ile yüklenicinin karşılıklı anlaşması şartına bağlıdır .
27. Başvuru kapsamında, Uşak Eşme Karacaömerli Göleti ve Sulaması yapım işinin kesin kabulünün yapıldığı gözetildiğinde, yukarıdaki hususların bu iş bakımından herhangi bir geçerliliğinin kalmadığı değerlendirmesi yapılabilecektir . Ancak diğer iki yapım işi için halen anılan taleplerin sonuç doğurabileceği dikkate alındığında, her biri bakımından ayrı ayrı değerlendirme yapılması yerinde olacaktır .
28. Genel Müdürlüğün Kurumumuza ilettiği bilgi-belgede; gölet inşaatı tamamlanan Uşak Merkez
Uzundere Göleti yapım işine ilişkin olarak, sözleşme hükümleri bağlamında Bölge Müdürlüğünce süre uzatımı verileceği taahhüdü yer almaktadır . Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması yapım işiyle alakalı olarak ise, Bölge Müdürlüğü, sigorta poliçesinin yenilenmemesi, bu hususta sigorta şirketleri nezdindeki girişimlerin sonuçsuz kalması ve teftiş sürecinin başlaması sebebiyle gerekli tedbirlerin alınamadığını anılan bilgi-belgede belirtmiş ve soruşturma sonrasında bu hususta karar verileceğine değinmiştir . Bu durum, her iki yapım işi bakımından da, ilgili idarenin sözleşme ilişkisini sonlandırma iradesinde olmadığını göstermektedir . Aksine Uşak Merkez Uzundere Göleti hakkında, süre uzatımının verileceği hususu açıkça Kurumumuzla paylaşılmıştır . Ayrıca 4735 sayılı
Kanun bağlamında, sözleşmeyi feshetme veya sulh yoluyla sonlandırma tercihi, tamamen ilgili idarenin inisiyatifinde kalan bir konudur . Her ne kadar Uşak Eşme Dervişli Göleti ve Sulaması
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
14 / 16işindeki sigorta sorunu sebebiyle işin devam edemeyeceği yönünde bir kanaat oluşabilse de, bu
hususta da yapım işinin hâlihazırdaki durumu ve ilerleyen süreçte yaşanabilecek olayları değerlendirip buna göre karar alma yetkisi sözleşmeye taraf olan idarededir . Dolayısıyla ilgili idarenin, süre uzatımı, sözleşmenin feshi veya sözleşmenin sulhla sonlandırılması hususlarındaki iş ve işlemlerini mevzuat çerçevesinde yerine getirdiği değerlendirilmektedir .
29. Yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde; başvuruya konu idarenin, anılan yapım işleriyle ilgili genel olarak mevzuata uygun surette iş-işlemlerde bulunduğu, ancak DSİ Genel Müdürlüğünün de Olurunu alan soruşturma evrakında da zikredildiği gibi bazı konularda üzerine düşen yükümlülükleri mevzuat bağlamında yerine getirmediği kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 30. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri ” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; 30.1. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde, başvuru konusuyla ilgili olarak şikâyetçinin 24/ 08/ 2016 tarihli BİMER başvurusuna 23/ 09/ 2016 tarihli yazıyla cevap verildiği ve bu kapsamda ilgili iddialar hakkında soruşturma açıldığı; soruşturma raporuna ilişkin nihai işlemin ise, 08/ 11/ 2017 tarihli Genel Müdürlük Oluruyla gerçekleştirildiği; bu hususun da 13/ 11/ 2017 tarihli yazıyla şikâyetçi şirkete bildirildiği; bu süre zarfında geçen sürenin incelenen hususların kapsamı bakımından makul olduğu değerlendirilerek, ilgili Genel Müdürlüğün “makul sürede karar verme ” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
31. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İzmir Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KISMEN RET KISMEN
KABULÜ ile;
Başvuruya konu idarenin, anılan yapım işleriyle ilgili genel olarak mevzuata uygun surette iş-işlemlerde bulunduğu değerlendirmesi doğrultusunda, Kararın “Hukuka ve Hakkaniyete
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
15 / 16Uygunluk Yönünden ” başlıklı bölümünde belirtilen ve ilgili idarenin sorumluluğunu yerine
getirmediğine ilişkin bir tespit yapılmayan hususlar hakkında başvurunun REDDİNE, Kararın “ Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden ” başlıklı bölümünde yer alan ve ilgili idarenin üzerine düşen yükümlülükleri mevzuat bağlamında yerine getirmediğinin belirlendiği konularda, hatalı davranıldığının kabul edilerek anılan yapım işlerine ilişkin gerekli düzeltici çalışmaların yapılması yönünde DSİ 2. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, DSİ 2. Bölge Müdürlüğü tarafından
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Bu kapsamda, başvuruya ilişkin verilen Kararın bir örneğinin de DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE iletilmesine, Kararın BAŞVURANA, DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve DSİ 2. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.