|
ÖZET: Kurum personelinin maaş ödemeleri, Spor Genel Müdürlüğü tarafından değil, Taşra Teşkilatları (İl Müdürlükleri) aracılığıyla yürütülmektedir. Promosyon ödemeleri, üç yıllık bir süreyi kapsayan protokoller çerçevesinde, bankalarla yapılan anlaşmalar sonucunda belirlenen tutarların personel hesaplarına yatırılmasıyla gerçekleştirilir. Örneğin, 16 Ekim 2009 ile 15 Ekim 2012 tarihleri arasında 282 personele toplam 130.000 TL, 16 Ekim 2012 ile 15 Ekim 2015 tarihleri arasında ise 288 personele toplam 350.000 TL promosyon ödemesi yapılmıştır. Ancak, bu dönemlerde işe başlayan çalışanlar için herhangi bir hak tanınmamaktadır.
Başbakanlık genelgeleri doğrultusunda, mevcut personel arasında eşit dağıtım yapılmakta ve ödemeler, ilk maaş ödemesiyle birlikte hesaplara aktarılmaktadır. Şikayetçi, 19 Temmuz 2010 tarihinde göreve başlamış ve 23 Şubat 2018 tarihinde promosyon talebinde bulunmuştur. Ancak, bu talep, beş yıllık zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle reddedilmiştir. İlgili dönemlerdeki promosyon ödemeleri, belirli tarihlerde yapılmış olup, şikayetçinin talebi bu tarihlerden sonra gerçekleştiği için geçerli bir hak iddiasında bulunulmamaktadır. Sonuç olarak, şikayetçinin promosyon talebinin zamanaşımına uğraması nedeniyle, idare tarafından herhangi bir ödeme yapılması mümkün olmamıştır. İdarenin, sözleşmeler ve protokoller çerçevesinde yürüttüğü işlemler hukuka uygun bulunmuş ve başvurunun reddedilmesi gerektiği yönünde bir karar verilmiştir. |
5. Kurum personeli Maaş ödemesi çalışmaları Merkez Teşkilatımız olan Spor Genel Müdürlüğünce yapılmayıp, Taşra Teşkilatları (İl Müdürlükleri) ayrı ayrı protokol çalışması yapmaktadır .
6. Promosyon ödemeleri 3 yıllık süreyi kapsayacak şekilde protokolün başlama tarihinde (ilk maaş ödemesinde) bankalarca teklif edilen en yüksek bedeli teklif eden banka ile anlaşma sağlanıp protokol imza edilmekte, protokol imzalanan miktar mevcut personele 2007/ 21 ve 2008/ 18 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri hükümleri gereğince eşit miktarda dağıtımı yapılmakta ilk maaş ödemesi ile personel hesaplarına yatırılmaktadır .
7. 16/ 10/ 2009- 15/ 10/ 2012 tarihleri arasında imza edilen Kamu Kurumları Kurum Maaş ödeme
Protokolü 130.000,00.-TL toplam 282(ikiyüzsekseniki) personel üzerinden anlaşma sağlanmış damga vergisi düşülerek personel başı 457,74.-TL, 16/ 11/ 2009 tarihinde personele ödeme yapılmıştır .
16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 tarihleri arasında imza edilen Kamu Kurumları Kurum Maaş ödeme
Protokolü 350.000,00.-TL toplam 288 (ikiyüzseksensekiz) personel üzerinden anlaşma sağlanmış personel başı 1.215,27.-TL 15/ 11/ 2012 tarihinde personele ödeme yapılmıştır . 2009- 2012 yılları promosyon ödemelerinde protokolün akdedilmesi sonrasında işe başlayan çalışanlar bakımından herhangi bir lehte hüküm bulunmamaktadır .
8. Başbakanlığın 2007/ 21 ve 2008/ 18 sayılı genelgeleri hukuki dayanak teşkil etmektedir .
Protokolün başladığı tarihteki Mevcut bulunan personele eşit miktarda bölünerek hesaplarına aktarılmıştır . Şikayetçi 16/ 10/ 2009- 15/ 10/ 2012 dönemini kapsayan Kurum Maaş ödemesi Banka promosyonu süresi içinde herhangi bir talepte bulunmamıştır . İlgili talebini 23/ 02/ 2018 tarihinde bulunmuş talep tarihi itibariyle 5(Beş) yıllık zaman aşımı süresi dolmuştur .
16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 dönemini kapsayan Kurum Maaş ödemesi Banka promosyonu süresi içinde herhangi bir talepte bulunmamıştır . İlgili talebini 23/ 02/ 2018 tarihinde bulunmuştur . Maaş promosyon ödemesi 15/ 11/ 2012 tarihinde yapılması nedeniyle 5 yıllık zaman aşımı süresi dolmuştur .
Başbakanlığın 2007/ 21 ve 2008/ 18 sayılı genelgeleri gereğince, maaş promosyon ödenmesi için alınan 350.000,00.-TL mevcut 288 personelin hesaplarına 15/ 11/ 2012 tarihinde aktarılarak ödeme yapılmıştır . Kurum Maaş Ödemesi Protokolü 15/ 10/ 2015 tarihine kadar geçerli ve yürürlükte olması nedeniyle herhangi bir işlem tesis edilememiştir .
9. İl Müdürlüğümüzce benzer durumda olan personel için 12/ 12/ 2013 tarih sayılı yazı ile
Halkbankası Üsküdar Şubesinden Maaş Ödeme Protokolünden sonra kuruma atanan 89 kişiye promosyon ödemesi yapılması istenmiş banka ‘Protokolün 4.5 maddesinde “İlk maaş ödemesi yapıldıktan sonra, kuruma yeni atanan personele banka tarafından hiçbir suretle promosyon ödemesi yapılmayacak olup, kurumun norm kadrosuna yeni kadro ihdas edilmesi ve/veya mevcut norm kadrodaki boş kadrolara personel atanması halinde de, yeni atanan personele hiçbir suretle promosyon ödemesi yapılmayacaktır . Kurum protokol süresi içinde Banka’dan başka promosyon talebinde bulunmayacaktır .” İbaresinin yazılmış olması nedeniyle talebiniz değerlendirilememiştir .’ şeklinde ödeme yapamayacaklarını belirtmişlerdir .
10. Şikâyetçi Spor Genel Müdürlüğümüzün 02.07.2010 tarih ve sayılı onay ile açıktan atanmış, 19.07.2010 tarihinde görevine başlamıştır . 15.08.2010 tarihinde ilk maaşını almıştır . Adı geçenin göreve başladığında 2009 yılında imzalanan banka promosyon ödemesi protokolü yürürlükte olduğundan bu protokolde protokol sonrası işe başlayanlar lehine herhangi bir hüküm bulunmamaktadır .
11. 2009 ve 2012 yılları banka promosyon ödemeleri protokol örnekleri yazımız ekinde gönderilmektedir .
2 / 612. Şikâyetçinin göreve başlama tarihi olan 19.07.2010 tarihini kapsayan 16 Kasım 2009- 15 Kasım
2012 ( 2009 yılı) dönemi promosyon ödeme protokolüne denk gelmektedir . Şikâyetçinin Askerlik
hizmetini yerine getirmek üzere 31/ 07/ 2012 tarihinde görevinden ayrılmış 01/ 02/ 2013 tarihinde görevine başlamıştır . Maaş ödeme promosyon tarihleri 16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 tarihleri arası olup alınan promosyon miktarı 15/ 10/ 2012 tarihinde personele ödeme yapılmıştır .
13. Şikâyetçinin daha önce 07.10.2009 ile 14.07.2010 tarihleri arasında Karadeniz Teknik
Üniversitesi Rektörlüğünde çalıştığı SGK Trabzon İl Müdürlüğünün 24.05.2016 tarih ve sayılı yazılarından (Ek- 9) anlaşılmaktadır . Ancak; herhangi bir promosyondan yararlanıp yararlanmadığı tespit edilememiştir .
14. Benzer taleplerin olabileceği Halk Bankası Üsküdar Şubesine iletilmiş ancak promosyon ödeme protokollerinde ( 2009- 2012) promosyon ödenebilmesine imkan verecek herhangi bir hüküm bulunmadığından talep reddedilmiştir . 2015 protokolünde protokol imzasından sonraki süreçte göreve başlayacak, ücretsiz izinde olan 10 personel için kıst promosyon hükmü konulmuştur .
Protokolün 4.5. maddesi 5. satırda belirlenmiştir .09.10.2018 tarihinde açık arttırması yapılan 15
Kasım 2018 – 14 Kasım 2021 dönemini kapsayan protokol sürecinde Kurumumuza atanacak olan ve ücretsiz izinden dönecek olan tüm personeller kıstelyevm (Protokol süresinde kalan ayların )
promosyon ödemesi esası ile ilk maaş ödemesi ile birlikte promosyon ödemesinden yararlanacaktır .
(Madde 5.5)
15. Şikâyetçi atanmasının 16 Kasım 2009- 15 Kasım 2012 Maaş promosyon ödenmesinden sonra olması, askerlik hizmetinde olduğu dönemde 16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 dönemini kapsayan Maaş promosyon ödemesi Başbakanlığın 2007/ 21 ve 2008/ 18 sayılı genelgeleri gereğince alınan promosyon miktarları tamamı mevcut bulunan personele eşit miktarlarda bölünerek hesaplarına yatırılmış olması ve şikâyetçinin talebinin de protokollerin geçerlilik süresinden sonra olmasından dolayı, Mevcut Promosyon dönemlerine ait İl Müdürlüğümüzde bir bakiye olmayıp
Müdürlüğümüz bütçesinden banka promosyon adı altında ödeme yapılabilmesi mümkün değildir .
Ayrıca (e) verilen cevapta da açıklandığı üzere zaman aşımı süresi dolduğundan şikâyetçiye ödeme yapılamamaktadır .” ifadelerine yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
16. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar ” hükmünü amirdir .
17. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler” hükmü yer almaktadır .
18. Anayasanın 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür” hükmünü amirdir .
19. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi ” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır .
3 / 620. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında;
“Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir” hükmü bulunmaktadır .
21. Türk Borçlar Kanununun ‘On yıllık zamanaşımı’ başlıklı 146 ncı maddesinde; “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir .” hükmü bulunmaktadır .
22. Türk Borçlar Kanununun ‘Beş yıllık zamanaşımı’ başlıklı 147 nci maddesinde; “Aşağıdaki alacaklar için beş yıllık zamanaşımı uygulanır : 1. Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler .” hükmü bulunmaktadır .
23. Türk Borçlar Kanununun ‘Zamanaşımının başlangıcı/Dönemsel edimlerde’ başlıklı 150 nci maddesinde; “Ömür boyunca gelir ve benzeri dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımı, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlar . Alacağın tamamı zamanaşımına uğramışsa, ifa edilmemiş dönemsel edimler de zamanaşımına uğramış olur .” hükmü bulunmaktadır .
24. Bankalar tarafından sunulan ek mali imkânların tasarrufuna ilişkin olarak kamu kurum ve kuruluşlarında uygulama birliğinin sağlanması amacıyla 20/ 07/ 2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan 2007/ 21 sayılı Başbakanlık Genelgesinin 09/ 08/ 2010 tarih 2010/ 17 sayılı genelge ile değişik 4 üncü maddesi, “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır .” hükmünü amirdir .
25. 2007/ 21 sayılı Başbakanlık Genelgesinin değişik 5 inci maddesinde ise, “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir” hükmü bulunmaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
26. Şikâyetçinin banka promosyonu ödenmesi talebinin zamanaşımına uğradığı gerekçesi ile ilgili idarece yerine getirilmemesinde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddedilmesi gerektiği önerilmiştir .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 27. Başvuran, kendisine promosyon ödemesi yapılmasını talep etmektedir .
28. İlgili idare, promosyon ücretinin talep tarihi itibari ile zamanaşımına uğradığı gerekçesi ile ödeme yapılamayacağını belirtmektedir .
29. Dosya kapsamına göre, 16/ 10/ 2009- 15/ 10/ 2012 ve 16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 tarihlerini kapsayan promosyon protokollerin bulunduğu, 16/ 10/ 2009- 15/ 10/ 2012 tarihleri arasında imza edilen maaş ödeme protokolü kapsamında 282 personele 16/ 11/ 2009 tarihinde ödeme yapıldığı, şikâyetçinin 19/ 07/ 2010 tarihinde göreve başladığı, 30. 16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 tarihleri arasında imza edilen maaş ödeme protokolü kapsamında 288 personele 15/ 10/ 2012 tarihinde ödeme yapıldığı, şikâyetçinin askerlik hizmetini yerine getirmek üzere 31/ 07/ 2012 tarihinde görevinden ayrıldığı ve 01/ 02/ 2013 tarihinde görevine döndüğü,
4 / 631. Şikayetçinin her iki protokol dönemine isabet eden promosyon miktarını 23/ 02/ 2018 tarihinde
talep ettiği, ilgili idare tarafından talep tarihi itibariyle 5 yıllık zaman aşımı süresinin dolduğu gerekçesi ile ödemenin yapılmadığı hususları tespit edilmiştir .
32. Uyuşmazlığın çözümü noktasında banka promosyonunun niteliği ve tabi olduğu zamanaşımı süresinin belirlenmesi önem taşımaktadır .
33. Yargı kararlarında göre mülkiyet hakkına ilişkin hakların zamanaşımına uğramayacağı ve diğer şartları sağlamak şartıyla her zaman talep edilebileceği hususları tartışılmaktadır . Bu kararlar incelendiğinde taşınmaz mülkiyeti ile ilgili doğrudan veya imar planı uygulamaları ile iç içe geçmiş, uzun dönemlere etki etmiş veya edecek hak ve menfaat ihlallerinin dikkate alınarak yorum yapıldığı görülmektedir .
34. Banka promosyonu ödemeleri, personelin maaşını banka aracılığı ile alması ve bunun sonucunda bankanın bu işlem sürecinde birden çok fayda sağlaması karşılığında personelin çalıştığı kurum aracılığı ile personele ödenmektedir . Bu noktada personelin maaşı esas alınarak personele ödenen maaş nedeniyle belirli bir zaman aralığına isabet edecek şekilde maaşa bağlı ek mali olanak olarak nitelendirilebilecek bir banka promosyonu ödemesi yapılmaktadır . Bir başka deyişle banka promosyonu ödenmesinin nedeni personel maaşları ve bu personel maaşlarının banka aracılığı ile ödenmesidir . Banka promosyonu ödenmesi konusunda ilgili idare banka ile ihale benzeri bir süreç yürütüp sözleşme yapmakta, personelin bu sürece bir dahli olmamaktadır . Ancak ilgili idare tarafından personelin banka promosyonundan yararlanamayacak şekilde imza altına aldığı sözleşmeler dolayısıyla varsa zarara uğrayan personeline karşı sorumluluğu bulunmaktadır .
35. İdarenin yaptığı özel hukuk sözleşmeleri idarenin özel hukuk kuralları uyarınca yapılmakta ve bu sözleşmelerin uygulanması sırasında çıkacak uyuşmazlıklar özel hukuk kurallarına göre çözümlenmektedir .
36. Yukarıda yapılan değerlendirme sonucunda banka promosyonlarının feri nitelikte olduğu, taşınmaz mülkiyeti gibi doğrudan mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu kapsamda alacak hakkı yahut mülkiyet hakkı kapsamında zamanaşımına tabi olmadığı yorumu, banka promosyonlarının belirli bir dönem aralığı için belirli bir tarihte ödenmesi durumu dikkate alındığında makul olmayacaktır . Bu nedenle banka promosyonlarının bir zamanaşımı süresine tabi olduğu yorumu yapılmalıdır .
37. Somut olayda, banka promosyonlarının maaşa bağlı ek mali imkân kapsamında kalması, protokol süresince personelin aldığı her maaş için kural olarak gün karşılığı ödendiği, bu kapsamda Türk
Borçlar Kanununun ‘Beş yıllık zamanaşımı’ başlıklı 147 nci maddesinde belirtilen “Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler .” kapsamında beş yıllık zamanaşımına tabi olduğu, Türk Borçlar Kanununun ‘Zamanaşımının başlangıcı/Dönemsel edimlerde’ başlıklı 150 nci maddesinde yer alan “ Ömür boyunca gelir ve benzeri dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımı, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlar .” hükmü gereğince 16/ 10/ 2009- 15/ 10/ 2012 tarihleri arasına denk gelen protokol hükümleri kapsamında şikâyetçinin göreve başladığı 19/ 07/ 2010 tarihinden sonra ilk maaş aldığı tarih itibari ile zamanaşımı süresinin işlemeye başladığı ve 2014 yılı itibari ile zamanaşımına uğradığı, 38. 16/ 10/ 2012- 15/ 10/ 2015 tarihleri arasında isabet eden maaş ödeme protokolü kapsamında 15/ 10/ 2012 tarihinde yapılan ödeme sırasında şikayetçinin askerde bulunduğu, askere giden bir personelin çalıştığı kurumda ücretsiz izinde sayıldığı, bu kapsamda kurum ile ilişiğe devam etmekte birlikte maaş vb. haklardan faydalanamadığı, şikayetçinin 01/ 02/ 2013 tarihinde görevine dönmesi sonrasında aldığı ilk maaş tarihi itibari ile birlikte zamanaşımı süresinin işlemeye başladığı, kamu
5 / 6görevlilerine maaş ödeme gününün her ayın 15’i olduğundan hareketle 15/ 02/ 2013 tarihinde alınan
maaş ve bu tarih itibari ile hak edilen maaş promosyonuna ilişkin zamanaşımı süresinin yukarıda açıklandığı üzere 15/ 02/ 2013 tarihi ile başladığı ve 5 yıllık zamanaşımı süresi uyarınca 15/ 02/ 2018 tarihi itibari ile zamanaşımına uğradığı, şikayetçinin ise her iki protokol dönemine isabet eden promosyon miktarını 23/ 02/ 2018 tarihinde talep ettiği ve sonuç olarak promosyon ödemelerinin zamanaşımına uğradığı hususları tespit edilmiştir .
39. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranların iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; şikâyetçinin banka promosyonu ödenmesi talebinin idarece yerine getirilmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 40. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
41. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL VALİLİĞİ GENÇLİK ve SPOR İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi