|
ÖZET: Kamu idareleri, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi uyarınca, ödeme işlemleri sırasında gelir vergisi tevkifatı yapmakla yükümlüdür. Bu nedenle, ilamda belirtilen vekalet ücreti ve faizi toplamı üzerinden vergi kesintisi gerçekleştirilmiştir. Davacılara yapılacak tazminat ödemeleri sırasında, Bakanlık lehine hükmedilen vekalet ücreti mahsup edilerek işlem gerçekleştirilmiştir. İddia edildiği gibi iki kez vergi kesintisi yapılmamış, yalnızca kaynaktan kesinti yapılmıştır. Ayrıca, ilgili ödeme evrakları, hem icra dairesine hem de avukata gönderilmiş olup, bu belgeler vergi dairesine sunularak vergi iadesi alınabilir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın talimatları doğrultusunda yapılan bu işlemler sonucunda, şikayetçi tarafa herhangi bir borç bulunmamaktadır. Gelir Vergisi Kanunu’na göre, serbest meslek kazancı olarak değerlendirilen vekalet ücretleri üzerinden vergi tevkifatı yapılması gerekmektedir. 7194 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeler, vekalet ücretlerinin kimler tarafından tevkifat yapılacağı konusunda netlik sağlamıştır. Bu bağlamda, İçişleri Bakanlığı tarafından yapılan gelir vergisi tevkifatı yasal bir zorunluluk olup, mükerrer vergilendirme durumu söz konusu değildir. Sonuç olarak, İçişleri Bakanlığı’nın gerçekleştirdiği işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. İyi yönetim ilkeleri çerçevesinde, ilgili idarelerden alınan belgelerin makul sürede temin edildiği ve gerekçeli kararların verildiği belirlenmiştir. Başvurunun reddine karar verilmiştir. |
tarihli 7194 sayılı Kanuna göre değil 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94. Maddesi gereği
Kamu idareleri hesaben ödeme yaptıkları sırada tevkifat yapmak zorunda olduklarından ilamda hükmedilen vekalet ücreti ve faizi toplamı üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılmıştır.
2.2. Ödeme işlemi yapılırken; davacılara ödenecek maddi tazminat ve faizleri toplamı üzerinden Bakanlığımız lehine hükmedilen vekalet ücreti mahsup edilerek işlem gerçekleştirilmiştir. Av. ’ın iddia ettiği gibi iki kez vergi kesintisi söz konusu olmayıp İdaremiz lehine hükmedilen vekalet ücreti kaynaktan kesilerek ödeme yapılmıştır.
Ayrıca ilişikte örneğini sunmuş olduğumuz ilgi (a) yazımız (03/09/2019 tarihli ve – / sayılı yazı) ekinde yer alan ödeme evrakları ‘aslının aynıdır’ ibaresiyle mühürlenmiş olarak hem ilgili icra dairesine hem de Av. ’a gönderilmiş olup söz konusu evrakların vergi dairesine sunulması neticesinde vergi iadesi alınabilmektedir.
2.3. Genel Müdürlüğümüzce, yukarıda izah ettiğimiz üzere Hazine ve Maliye Bakanlığının talimatları doğrultusunda, Gelir Vergisi Kanununu da dikkate alarak yapmış olduğumuz ödeme işlemi sonucunda şikayetçi tarafa herhangi bir borcumuz bulunmamaktadır.
2.4. Yukarıda izah edilen ve usulüne uygun olarak yapılan ödeme işlemi sonucunda; Genel
Müdürlüğümüzce yapılması planlanan herhangi bir işlem bulunmamaktadır, …” açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun bilgi-belge yazısına istinaden Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan alınan 26/06/2020 tarih ve sayılı yazıda, “İlgide kayıtlı yazınız ve ekleri incelenmiş olup konu ile ilgili Başkanlığımız görüşü aşağıda açıklanmıştır.
3.1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 65 inci maddesinde “Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.
3.2. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.” hükmüne yer verilmiştir.
3.3. Buna göre, serbest meslek erbabı olan avukatlara ödenen vekalet ücretlerinin serbest meslek kazancı niteliğinde olması nedeniyle serbest meslek kazancı hükümlerine göre vergilendirilmesi gerekmektedir.
3.4. Anılan Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında ise kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçilerin maddede bentler halinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaları gerektiği hüküm altına alınmış olup, aynı fıkranın; (2) numaralı bendinde, yaptıkları serbest meslek işleri dolayısıyla bu işleri icra edenlere yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği belirtilmiştir.
3.5. Diğer taraftan, 7194 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi ile 193 sayılı Kanunun 94 üncü maddesine ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen üçüncü fıkrasında, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca karşı tarafa yükletilen vekalet ücretini (icra ve iflas müdürlüklerine yatırılanlar dâhil)
ödeyenler tarafından gelir vergisi tevkifatı yapılacağı” hükmüne yer verilmek suretiyle, mahkemelerce veya icra ve iflas müdürlüklerince karşı tarafa yükletilen, avukatlara ait olan ve serbest meslek kazancına dahil edilmesi gereken vekalet ücretleri üzerinden, kimlerin tevkifat yapmakla yükümlü olduğu hususuna açıklık kazandırılmıştır.
3.6. Ayrıca, avukatlara yapılan vekalet ücreti ödemeleri üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılması uygulaması adı geçenin iddia ettiği gibi 7194 sayılı Kanun ile getirilmiş bir uygulama değildir. 7194 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi, avukatlara yapılan vekalet ücreti ödemelerinde tevkifatın kimin tarafından yapılacağına (davacı, davalı veya icra dairesi)
yönelik ihtilaflar yaşanmış olup, yapılan düzenlemeyle tevkifatın kimin tarafından yapılacağı hususu netleştirilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceleri”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61 inci maddesinde “Ücret, işvere tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.” ,
6.1. Aynı Kanunun 65 inci maddesinde “Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.” ,
7. 27/05/2020 tarihli ve 31137 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 311 seri no.lu Gelir
Vergisi Genel Tebliğinin “Vekalet ücretlerinde vergi tevkifatı uygulaması” başlıklı 25 inci maddesinde, “(1) 193 sayılı Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında gelir vergisi tevkifatı yapmaya mecbur olan kişi ve kurumlar belirtilmiş ve aynı maddenin birinci fıkrasının; (1) numaralı bendinde hizmet erbabına ödenen ücretlerden 103 üncü ve 104 üncü maddelere göre, (2) numaralı bendinin (b) alt bendinde ise yaptıkları serbest meslek işleri dolayısıyla bu işleri icra edenlere yapılan ödemeler üzerinden 2009/14592 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca % 20 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
(2) 7194 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeyle, mahkemelerce veya icra ve iflas müdürlüklerince karşı tarafa yükletilen, avukatlara ait olan ve serbest meslek kazancına dahil avukatlara işvereni aracılığıyla ödenen vekalet ücretlerinin ise ücret hükümlerine göre vergilendirilmesi gerekmektedir.
10.2. Anılan Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında ise kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçilerin maddede bentler halinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaları gerektiği hüküm altına alınmış olup, aynı fıkranın; (1) numaralı bendinde, hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre, (2) numaralı bendinde, yaptıkları serbest meslek işleri dolayısıyla bu işleri icra edenlere yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği belirtilmiştir.
10.3. Diğer taraftan, 7194 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi ile 193 sayılı Kanunun 94 üncü maddesine ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen üçüncü fıkrasında, 9/6/1932 tarihli ve
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca
karşı tarafa yükletilen vekalet ücretini (icra ve iflas müdürlüklerine yatırılanlar dâhil) ödeyenler tarafından gelir vergisi tevkifatı yapılacağı” hükmüne yer verilmek suretiyle, mahkemelerce veya icra ve iflas müdürlüklerince karşı tarafa yükletilen, avukatlara ait olan ve serbest meslek kazancına dahil edilmesi gereken vekalet ücretleri üzerinden, kimlerin tevkifat yapmakla yükümlü olduğu hususuna açıklık kazandırılmıştır.
10.4. Bununla birlikte 27/05/2020 tarihli ve 31137 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 311 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin sekizinci bölümünde, konu ile ilgili olarak ayrıntılı açıklama ve örneklere yer verilmiştir. Anılan Tebliğin “Vekalet ücretlerinde vergi tevkifatı uygulaması” başlıklı 25 inci maddesinde konu ile ilgili açıklamalara yer verilmiştir.
10.5. Bu hüküm ve açıklamalara göre, İçişleri Bakanlığı tarafından mahkeme kararına istinaden serbest meslek kazanç mükellefi olan Av. Şuayip Bolat’a ödenen vekalet ücreti üzerinde yapılan gelir vergisi tevkifatı yasal bir düzenleme gereği olup, hükmolunan vekalet ücretinin icra dairesine yatırılması esnasında da vekalet ücreti üzerinden öncelikle gelir vergisi tevkifatının yapılması ve kalan tutarın icra dairesine yatırılması gerekmektedir. Diğer taraftan, adı geçen avukata yapılan vekalet ücreti ödemesi üzerinden kesilen gelir vergisi avukatın vereceği geçici ve yıllık gelir vergisi beyannamesinde ödenecek vergiden mahsup edilmekte olup mükerrer vergilendirme söz konusu değildir.
11. Bu kapsamında, somut olay değerlendirildiğinde; uyuşmazlık konusunun esasını teşkil eden idari işlem hakkında İçişleri Bakanlığı’nın,“…193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94.
Maddesi gereği Kamu idareleri hesaben ödeme yaptıkları sırada tevkifat yapmak zorunda olduklarından ilamda hükmedilen vekalet ücreti ve faizi toplamı üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılmıştır.” yönündeki açıklaması karşısında başvuran vekilinin iddiaları ve açıklamaları birlikte değerlendirildiğinde, ilgili idaresince gelir vergisi tevkifatına ilişkin tesis edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
12. Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; uyuşmazlık konusu hakkında İçişleri Bakanlığı tarafından tesis edilen idari işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde
Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu
“Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara Vergi
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi