|
ÖZET: Başvuru, kapatılan bir eğitim kurumuna ödenen ücretin iadesi talebine ilişkindir. Şikayetçi, 2016 yılında kayyum atanan Sema Eğitim Hizmetleri A.Ş.’ye bağlı İstanbul Coşkun Lisesi Anaokulu’na çocuğunu kaydettirdiğini ve kayıt ücretini peşin ödediğini belirtmektedir. İlgili idareye, 2016 yılında yaptığı başvuruda, ödemenin geri alınması için gerekli işlemlerin tamamlandığı ancak herhangi bir ödeme yapılmadığı bilgisi verilmiştir. Şikayetçi, bu süreçte yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
İstanbul Defterdarlığı, başvuruya ilişkin yaptığı açıklamada, olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirler doğrultusunda Sema Eğitim Hizmetleri A.Ş.’ye ait kurumların kapatıldığını ve bu süreçte iade taleplerinin değerlendirilmesi için belirli prosedürlerin takip edilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Ancak, şikayetçinin talebine yönelik bir takvim veya program bilgisi verilmediği tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, hukukun üstünlüğü ve hukuk güvenliğinin sağlanması amacıyla, sürecin hızlandırılması ve gerekli ödemelerin yapılması için İstanbul Defterdarlığı’na tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesiyle birlikte, İstanbul Defterdarlığı’nın mevzuatta belirtilen şartları taşıyan taleplere ilişkin işlemleri hızlandırması gerektiği vurgulanmıştır. İlgili idarenin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve gerekli işlemleri 30 gün içinde tamamlaması beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/69283-S.20.75472
BAŞVURU NO : 2020/3790
KARAR TARİHİ : 25/08/2020
TAVSİYE KARARI
İSTANBUL DEFTERDARLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılan eğitim kurumuna ödenen ücretin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, Nisan 2016’da devlet tarafından kayyum atanan Sema Eğitim Hizmetleri A.Ş.’ye ait İstanbul Coşkun Lisesi Anaokuluna (Maltepe/İstanbul), oğlunu kayyum atandıktan sonra kayıt ettirdiğini; okul kayıt ücretini, kayyım atanmış ve yönetimin devlet memurlarında olduğu düşüncesi ile peşin olarak ödediğini; akabinde kayıt ücretlerinin geri alınması amacı ile
02.09.2016 tarihinde İstanbul Defterdarlığı’na dilekçe ile başvurduğunu, (Başvuru no:
Eylül 2016’dan Ocak 2019’a kadar telefon ile yaptığı görüşmelerde İstanbul Defterdarlığı’nın cevaben; başvurular ile alakalı incelemelerin tamamlandığı ve gerekli bilgilerin Ankara’ya gönderildiği, Ankara’dan hiçbir bilgi ve ödeme talimatı gelmediğinden, işlem yapılamadığı bilgilerini verdiğini, ifade ederek, geçen süre zarfında incelemelerin tamamlanmış olmasına rağmen yapmış olduğu ödemenin neden tarafına geri ödenmediğinin bildirilmesini ve yaşamış olduğu mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden İstanbul Valiliği
Defterdarlık KHK İşlemleri, İl Bürosu’ndan alınan 11/08/2020 tarih ve sayılı cevabi yazının tetkikinden özetle; 2.1. “20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirler doğrultusunda 23.07.2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere ilişkin Kanun Hükmünde Kararname gereğince Sema Eğitim Hizm. Tic. A.Ş.’ye bağlı kurumlar kapatılarak tüm malvarlığı Hazineye devredilmesine karar verilmiştir. TBMM Kamu
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. ” , 3.2.”Olağanüstü hal yönetimi” başlıklı 119 uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.”, 4.14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5.23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin (Anılan kararname 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Kanun ile yasalaşmıştır) “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasında, “Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;… ç) Ekli (IV) sayılı listede yer alan vakıf yükseköğretim kurumları,… kapatılmıştır.”, 6.17/08/2016 tarihli ve 29804 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 670 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin (Anılan kararname 08/02/2018 tarihli ve 7091 sayılı Kanun ile yasalaşmıştır) “Devir işlemlerine ilişkin tedbirler” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası, “20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, asıl borçlu ve diğer kefiller hakkında kesin aciz vesikası bulunan haller hariç olmak üzere kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne veya diğer terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye …..Maliye Bakanlığı yetkilidir.”; dördüncü fıkrasında, “Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.”, 6.1.Anılan maddenin beşinci fıkrasında ise, “Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beş yüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” 7.2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca
Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelgenin “İl KHK İşlemleri Bürosunun yetki ve görevleri” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, “Valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri kaydedilmek üzere muhasebe birimine, incelenmek üzere İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonuna iletmek,”, (d) bendinde “Bakanlık tarafından ödenmesine karar verilen borçların ödenmesini sağlamak” 7.1.”İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun yetki ve görevleri” başlıklı 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin alacak ve haklarının tespiti ile ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusunda görüş ve öneride bulunmak,” 7.2.”İstihkak ve Alacak Taleplerine Yönelik Başvuruların Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “(1) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak ve alacak talepleri, bunların yönetim merkezinin bulunduğu yerdeki İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmek üzere alacaklının yerleşim yerindeki İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılabilir. (2) Fethullahçı Terör
Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen alacak ve istihkak talepleri, değerlendirilmek üzere İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından görevli İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, bu belgelerle birlikte diğer bilgi ve belgeleri de tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlar. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen rapor, işlem yapılmak üzere İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilir. (3)
Borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, İl KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılır. (4)
Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilir.” yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunan kişilerin madde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (17/08/2016) altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde gerekli belgelerle müracaat etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre başvuruların 17/10/2016 tarihine kadar defterdarlık bünyesinde kurulan İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılması gerekmektedir. Somut olayda şikâyetçi, 02/09/2016 tarihinde İstanbul Defterdarlığına başvuruda bulunmuştur.
13. Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak, haklar ile borç ve yükümlülükler konusunda görev yapacak büro ve komisyonların iş ve işlemleri ise 2016/1 Sıra
Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve
Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Genelge ile yürütülmektedir. Buna göre İl KHK İşlemleri Bürosu, valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda
FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmektedir.
14. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, defter, kayıt ve belgeleri tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlamakta ve söz konusu rapor işlem yapılmak üzere İl KHK
İşlemleri Bürosuna gönderilmektedir. İl KHK İşlemleri Bürosunun ‘Bakanlık tarafından ödenmesine karar verilen borçların ödenmesini sağlamak’ görevini ifa ederken uyması gereken hususlar Bakanlık tarafından 27/03/2017 tarihli ve 9160 genel yazı ile 81 İl Valiliğine gönderilmiştir. Buna göre; İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu raporu olmadan herhangi bir işlem tesis edilmemesi; iade ve ödeme gerektiren işlemlerde lehdar kişi ve kuruluşların
Fethullahçı Terör Örgütü’ne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatının olup olmadığının araştırılmasının yapılması; 2016/1 Sıra Sayılı Genelge uyarınca yapılması gereken iade ve ödeme işlemlerinde Bakanlıktan yazılı izin alınmadan nihai işlem tesis edilmemesi hususlarına uyulması gerekmektedir. Anılan genelgeye göre, borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, İl KHK
İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılmakta; Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri
Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilmektedir.
15.Somut olayda, uyuşmazlık konusu hakkında idareden alınan cevabi yazıda; “Emre
OKUMUŞ’un şikayetine konu olan öğrenim ücreti iadesine ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı).Ayrıca devletin yapacağı işlemlerin “makul bir süre” zarfında yapılması gerekliliğinin de belirlilik ilkesinin kapsamında değerlendirilmesi, dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere ödemelerin yapılması için nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerekmektedir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz Darbe
Girişiminin ardından 20/07/2016 tarihinde olağanüstü hal ilan edildiği, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınması amacıyla olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yürürlüğe girdiği, bu kapsamda Sema Eğitim Hizmetleri A.Ş.’ye ait İstanbul Coşkun Lisesi Anaokulu’nun 667 sayılı KHK ile kapatıldığı, kapatılan okula ödenen ücretin iadesi için 02/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat edildiği, ancak ilgili idareyle yapılan yazışma sonucunda şikâyetine konu olan öğrenim ücreti iadesine ilişkin çalışmaların devam ettiği, usul ve esas belirlenmediği değerlendirilmiş olup, olağanüstü halin kalktığı da dikkate alındığında hukuk güvenliği, belirlilik ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir.
17. 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamede, “Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beş yüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” düzenlemesi yer almaktadır. Anılan hükmün yerine getirilmemesi hukuka, adalete ve hakkaniyete uygun bulunmamıştır.
B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin vatandaş başvurularına ilişkin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Hukukun üstünlüğünün hayata geçirilmesi ve hukuk güvenliğinin sağlanması açısından talimat sürecine ilişkin belirli bir süre öngörülerek sürecin hızlandırılması ve mevzuatta belirtilen şartları taşıması halinde şikayetçiye ödemenin yapılması hususunda İSTANBUL
DEFTERDARLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL DEFTERDARLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi