|
ÖZET: Başvuru, Yiyecek İçecek Danışmanlık İthalat İhracat ve Turizm Anonim Şirketi tarafından, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile 16.12.2010 tarihinde imzalanan kira sözleşmesinin ihlal edildiği iddiasıyla yapılmıştır. Şirket, İzmir Adnan Menderes Hava Limanı İç Hatlar Terminali’nde sahip olduğu hakların, DHMİ ve TAV A.Ş. arasında yapılan yeni sözleşmelerle ihlal edildiğini öne sürerek, maddi ve manevi zararlarının tazmini talep etmiştir. Başvuru, 10.02.2021 tarihinde yapılmış olup, 29.06.2021 tarihinde ret kararı verilmiştir.
DHMİ, başvuruya verdiği yanıtta, sözleşmenin hukuka uygun olarak feshedilmediğini ve başvurucunun iddialarının geçersiz olduğunu belirtmiştir. İlgili mevzuat ve mahkeme kararları doğrultusunda, kira sözleşmesinin imtiyaz sözleşmesi ile kendiliğinden sona erdiği ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın, TAV ile yapılan yeni sözleşmelere ilişkin teklifleri kabul etmediği ve bu nedenle tazminat talebinin hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. Karar, hem başvuran vekiline hem de Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9549-S.21.15430
BAŞVURU NO : 2021/3098
KARAR TARİHİ : 29/06/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Kira sözleşmesi nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/02/2021
I. BAŞVURU KONUSU
1. Kurumumuza gelen başvuruda Şikayetçi vekili özetle, müvekkil ile idare arasında 16.12.2010 tarihinde 6570 sayılı kanun gereği üstü örtülü işyeri kira sözleşmesi akdedilmiş olduğunu, bu sözleşme ile müvekkilin, İzmir Adnan Menderes Hava Limanı İç Hatlar Terminali’nin yüzde ’ine sahip olduğunu, sözleşme devam ederken DHMİ’nin ihaleye çıkarak TAV A.Ş ile 12/12/2011 tarihinde hasılat kira sözleşmesi akdetmiş olduğunu, hasılat kira sözleşmesine göre, DHMİ’nin TAV’a ticari işletmeyi kullandırmakta ve hasılat üzerinde hak tanımakta olduğunu, TAV’ın ise İç Hatlar Terminali’nin yıkılmasını ve yeni bir terminal yapılmasını üstlenmekte olduğunu, Kira sözleşmelerinin de devredilip tadilat süresinde geçici yer temininin TAV tarafından yapılacağının öngörüldüğünü, somut olayda uyuşmazlığın, DHMİ ve
TAV arasındaki sözleşme ile doğmuş olduğunu, müvekkilin haklarının hiçe sayıldığını, hasılat kira sözleşmesi gereği DHMİ ve TAV’ın kira sözleşmelerinin devri konusunda anlaşmış olduğunu, müvekkile 27/12/2011 tarihinde sözleşmelerin TAV’a devrinin bildirilmiş olduğunu, DHMİ’nin zeyilname yazısı ve verilen cevapların, müvekkilin haklılığını ortaya koymakta olduğunu, TAV’ın kira sözleşmeleri ile kiracıları devraldığını kabul etmekte olduğunu, DHMİ ve TAV arasındaki devre yönelik hükümlerin, müvekkilin kira sözleşmesinin de devri sonucu doğurmadığını ve tarafı değiştirmediğini, TAV ile yapılan müzakereler sonucunda sözleşme kapsamında müvekkile uygun yerler tahsis etme kaydıyla tahliye gerçekleşmiş olduğunu, yapılan protokolde müvekkilin yıkım amacıyla boşaltacağı yerler için DHMİ ile kira sözleşmesine taraf olduğunun ayrıca vurgulanmış olduğunu, böylece somut olayda hem DHMİ hem TAV’ın
yeniden inşa edilecek terminalde müvekkile önceki işletmenin devamlılığını sağlamaya elverişli uygun yerler tahsis etmekle yükümlü hâlde bulunmakta olduğunu, müvekkilin eski terminaldeki faaliyetlerinin kapsamı, niteliği ve yetkileri (özellikle Burger King) ölçütleri dikkate alınarak yer tesisi yapılabileceğini, önceki işletmenin devamlılığını sağlamaya elverişli uygun yerler tahsis etmekle yükümlü olan DHMİ’nin, TAV’ın haksız ve hukuka aykırı eylemlerinden ötürü doğrudan sorumluluğunun bulunmakta olduğunu, ancak TAV’ın, kendi iştirakçisi BTA’nın menfaatini korumuş olduğunu, faaliyete geçişe ilişkin bildiriminden önce TAV ile BTA imtiyaz sözleşmesi imzalanmış olduğunu, müvekkile tahsisi gereken yerlerin BTA’ya bırakılmış olduğunu, TAV’ın kendi tekliflerinin kabulünü istemiş olduğunu, müvekkilin ise hukuka ve hakkaniyete aykırı bu teklifi kabul etmemiş olduğunu, müvekkilin işletmesinin fiili olarak kapanmış olduğunu, müvekkilinin uğradığı mağduriyetin giderilmesi için DHMİ’den talepte bulunmuş olduğunu ancak bir cevap alamadığını, TAV’ın yukarıdaki açıklanan eylem ve işlem sonucunda, 1/12/2011 tarihli kira sözleşmesinden doğan önceki işletmenin devamlılığını sağlamaya elverişli uygun yerler tahsis etme yükümlülüğünü ihlâl etmiş olduğunu, müvekkilin uğramış olduğu maddi ve manevi zarardan sorumlu olduğunu, müvekkilin uğramış olduğu zarar; -faaliyet kârı, -diğer işletmelerinin maliyetlerinin artması (Milas Havaalanı İşletmesi) -indirim ve promosyonlardan mahrum kalma-Milas-Bodrum Havaalanındaki işletmelerin, İzmir İşletmesi’nin kapanmasından önceki ve sonraki maliyet oranları -feshedilmiş bir sözleşme olmadığından 10 yıllık sürecin dikkate alınması ve hesaplama yapılması –TAV tarafından taahhüdün ihlali nedeniyle geçici olarak taşınılan yerlerin kapasitesine bağlı olarak meydana gelen kâr kayıpları -yolcu sayısı ve müvekkilin geçmişte kestiği fiş sayısı, geçmiş dönemdeki toplam satışlar üzerindeki faaliyet kâr oranı tespit edildikten sonra anılan verilerle birlikte müvekkilin uğradığı yoksun kalınan kârın tespiti -işçilik alacakları, stokların imhası, amortisman maliyetleri -gelecek yıllara yönelik ortalama kar oranı dikkate alınarak belirlenmesi ve ticari itibarı zedelendiğinden manevi zararın tazmini gerektiğini belirterek, maddi ve manevi zararlarının tazminini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Devlet Hava Meydanları İşletmesi
Genel Müdürlüğü’nden alınan sayılı ve 09.04.2021 tarihli cevabi yazıda özetle;
2.1. “Kurumunuzdan alınan ilgi yazıda Yiyecek İçecek Danışmanlık İthalat İhracat ve Turizm
Anonim Şirketi ( vekili Av. ‘ın, ile İdaremiz arasında 16.12.2010 tarihinde akdedilen Kira Sözleşmesinin, İdaremiz tarafından geçerli ve hukuka uygun olarak feshedilmediği ve ihlalinin tespiti; KDKK m.19 kapsamında yapılacak bilirkişi incelemesi ile tespit edilecek maddi zarar ile müvekkil şirketin sektörün öncüsü iken gerek kamu kurumları gerekse de özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişiler nezdinde düşmüş olduğu olumsuz durum ve bu durumun yarattığı mağduriyet kaynaklı olarak 2.000.000,00 TL’lik manevi zararın tazmini için Kurumunuza şikayet başvurusunda bulunduğu, başvurunun Kurumunuzca incelenmekte ve araştırılmakta olduğu, başvurunun çözümü amacıyla birtakım bilgi ve belgelere ihtiyaç duyulduğu belirtilerek söz konusu bilgi ve belgelerin onaylı birer örneği istenmiştir.
2.2.5335 sayılı Kanunun 33. maddesi uyarınca İzmir Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar Terminali ile
Mütemmimlerinin Yapımı ve CIP ile Mevcut Dış Hatlar Terminali ve Mütemmimleri ile Birlikte İşletme
Haklarının Devrine ilişkin İmtiyaz Sözleşmesi imzalanmış olup sözleşme kapsamında bahsi geçen tesislerin işletme hakları 2012 yılından itibaren TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş.ye devredilmiştir.
Anılan İmtiyaz Sözleşmesinin “Terminaldeki Mahallerin Kiralanmasında Uygulanacak Esaslar” başlıklı
/
13.maddesinin 2. fıkrasında, “Şirket, iç hat terminalinde görev yapan havayolu şirketleri, yer hizmet kuruluşları ve müstecirleri, İdare ile bağıtlanmış bulunan sözleşmeleri ile birlikte devir alacaktır.” hükmüne yer verilmiş olup benzer düzenleme İhale Şartnamesinin 5.maddesinde de yer almaktadır.
2.3. ile Kuruluşumuz arasında imzalanan 01.12.2011 tarihli Kira Sözleşmesi’nin 13.maddesinin (g)
bendinde de; “Hava Limanında/Havaalanında Yap-İşlet-Devret (YİD) ve Kirala-İşlet-Devret (KİD) modeli ve kiralama yolu ile hizmet verecek terminaller hizmete açıldığında veya mevcut terminallerin ve
Havalimanı/Havaalanının tümünün kiralanması halinde terminal işletimi ve/veya Havalimanı/Havaalanı işletimi kapsamındaki bu sözleşme herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden münfesih duruma gelecektir.” düzenlemesi yer almaktadır. Buna göre, 3996 sayılı Kanun ya da 5335 sayılı Kanun uyarınca bu sözleşmeye konu mahalli de kapsayacak şekilde havalimanı işletme hakkının devredilmesi durumunda, ile Kuruluşumuz arasında imzalanmış kira sözleşmesinin kendiliğinden münfesih hale geleceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla Başvurucu Firmasının, işbu hükmün işlerlik kazanmasına bağlı olarak münfesih hale gelen kira sözleşmesine dayanarak hak ve tazminat talebinde bulunması hukuka uygun değildir.
2.4.Nitekim, İzmir Adnan Menderes Havalimanı gibi 5335 sayılı Kanunun 33.maddesi gereğince işletme hakkı devredilen Muğla-Dalaman Havalimanı’nda kira sözleşmeleri ve imtiyaz sözleşmesinde de yukarıdaki sözleşme hükümlerine yer verilmiş olup kiracılardan biri tarafından açılan davada, Muğla Sulh
Hukuk Mahkemesi . . sayılı kararında (EK-1), “Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; taraflar arasında uyuşmazlık konusu olmayan 01.01.2014 tarihli kira sözleşmesinin 13/g maddesi gereğince havalimanı işletme hakkının 22/07/2014 tarihli imtiyaz sözleşmesiyle devredilmesi nedeniyle kira sözleşmesinin kendiliğinden münfesih olduğu değerlendirilmiştir.” gerekçesiyle kiracının tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.
2.5.Diğer yandan, tarafından TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş. firmasına karşı, önceki kira sözleşmesine göre kendilerine yer verilmesi ve bu yerlerin aylık rayiç kira bedellerinin tespiti talebiyle açılan davada; İzmir 2.Sulh Hukuk Mahkemesi . sayılı kararında (EK-2), iç hatlar terminalinin yeni durumu ve yeni kira bedeli ile kiralanması konusunda davalı TAV Ege Terminal
Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş. firmasının davacı firmasına TBK m.355/2 maddesi uyarınca Noter ihtarnamesiyle teklifte bulunulduğu vurgulanarak “davacının ( ne bu teklifi ne de davalı tarafından daha sonradan gönderilen benzer mahiyetli teklifleri kabul etmediği, yeniden inşa ve imar amacıyla boşaltılan taşınmazlara ilişkin kira sözleşmesinin son bulduğu dolayısıyla davalının (TAV) TBK 355.maddesi uyarınca üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği, eski kiracının rayiçlere göre kira bedeli tespiti isteyemeyeceği, tahsis talebinde bulunamayacağı” gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; söz konusu karar, temyiz ve karar düzeltme incelemelerinden geçerek kesinleşmiştir. Kararda, Davacı Türk Borçlar Kanunu’nda öngörülen sürelere uygun şekilde üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmediği ve TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş. tarafından kendisine yapılan teklifi kabul etmediği de vurgulanmıştır.
2.6.Dolayısıyla başvurucu Kurumunuza yaptığı başvuruda iddia ve talep ettiği zarar, (şayet var ise) kendi iradi seçiminin bir sonucudur. Yukarıda yer alan sözleşme hükümleri ve mahkeme kararları uyarınca, münfesih hale gelmiş bir sözleşmeye dayanarak ileri sürülen iddia ve zamanaşımına uğramış taleplerin Kuruluşumuzca kabul edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle Kurumunuza yapılan başvuruya dair tazminat istemi hususunda dostane çözüme ulaşılmasının da mümkün olamayacağı değerlendirilmektedir.”
Açıklamalarına yer verilmiştir.
/
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’ üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’ inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. Türk Borçlar Kanunu’nun “Sözleşme özgürlüğü” başlıklı 26ncı maddesinde, “Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler”
5.1. 299 uncu maddesinde; “Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
5.2.“Üçüncü kişinin sözleşmenin kurulmasından sonra üstün hak sahibi olması” “Kiralananın el değiştirmesi” başlıklı 310 uncu maddesinde; “Sözleşmenin kurulmasından sonra kiralanan herhangi bir sebeple el değiştirirse, yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur. Kamulaştırmaya ilişkin hükümler saklıdır.”
6.5335 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesinde, “Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü
(DHMİ), işletiminde bulunan hava alanları ile işletme dönemlerinin sonundan itibaren Yap-İşlet-Devret modeli çerçevesinde yaptırarak işletimini özel sektöre verdiği terminalleri ve/veya hizmetin bütünlüğü yönünden gerek gördüğü diğer tesisleri; 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 18 inci maddesinin (A) fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen kiralama ve/veya işletme hakkının verilmesi yöntemlerini kullanarak ihale yoluyla özel hukuk tüzel kişilerine 49 yılı geçmemek üzere devredebilir. İşin özelliğine göre belirtilen yöntemler birlikte veya ayrı ayrı kullanılabilir. Bu konuda karar vermeye DHMİ
Yönetim Kurulu yetkilidir. Bu madde kapsamında yapılacak uygulamalarda; yönetim, sorumluluk ve yetki üstlenebilecek işleticinin ve/veya kullanıcının temini, ihale ve devir işlemlerinin aleniyet içinde yürütülmesi, işletmede süreklilik ile uluslararası norm ve standartların sağlanması ve işletim ve/veya kullanım süresi boyunca işletmenin DHMİ tarafından denetlenmesi ilkeleri esas alınır.
İhalelerde değer tespiti işlemleri, DHMİ bünyesinde Mali İşler Daire Başkanının başkanlığında; Araştırma Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanı, Hasılat Daire Başkanı, İnşaat Daire Başkanı ve ilgili liman/meydan müdürü olmak üzere beş kişiden oluşan değer tespit komisyonu tarafından 4046 sayılı
Kanunun 18 inci maddesinin (B) fıkrasının (c) bendinde belirtilen esaslar çerçevesinde aynı bentte yer alan metotlardan en az birinin uygulanması suretiyle yapılır. DHMİ Yönetim Kurulunca, Değer Tespit
Komisyonunda yukarıda adı geçen birimlerde görevli olmak kaydıyla aynı sayıda yedek üye görevlendirilir. Değer Tespit Komisyonu aynı maddenin (B) fıkrasının (b) bendinde belirtilen usul ve esaslara göre çalışır. Değer Tespit Komisyonunun sekretarya hizmetleri Mali İşler Daire Başkanlığınca
yürütülür. Kiralama ve/veya işletme hakkının verilmesi ile ilgili ihaleler, DHMİ bünyesinde Araştırma
Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanının başkanlığında; Mali İşler Daire Başkanı, Hasılat Daire
Başkanı, İşletme Daire Başkanı, Malzeme Daire Başkanı ve Hukuk Müşaviri olmak üzere altı kişiden oluşan ihale komisyonu tarafından yapılır. DHMİ Yönetim Kurulunca, İhale Komisyonunda yukarıda adı geçen birimlerde görevli olmak kaydıyla aynı sayıda yedek üye görevlendirilir. İhale Komisyonu 4046 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin (C) fıkrasının (b) bendinde belirtilen usul ve esaslara göre çalışır.
İhale Komisyonunun sekretarya hizmetleri Araştırma Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanlığınca yürütülür. İhale usulleri, 4046 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin (C) fıkrasının (c) bendinde yer alan esaslar dahilinde pazarlık usulü veya açık artırma usulüdür. Bu ihale usullerinden hangisinin kullanılacağını belirlemeye DHMİ Yönetim Kurulu yetkilidir. Belirlenen ihale usulü, ihale ilanında belirtilir. İhale Komisyonu belirlenen ve ilan edilen ihale usulü çerçevesinde ihaleyi gerçekleştirir. İhale
Komisyonunca alınan ihale kararı, DHMİ Yönetim Kuruluna sunulur ve Yönetim Kurulunun onayı ile kesinlik kazanır. Kesinleşen ihale kararı kamuoyuna duyurulur. Bu madde kapsamında yapılacak kiralama ve/veya işletme hakkının verilmesi yoluyla gerçekleştirilecek devir işleminden sonra devredilen birimlerde çalışan DHMİ personeli, kadrolarına veya pozisyonlarına uygun olarak DHMİ’nin diğer birimlerinde görevlendirilirler. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/118 md.) Bu madde kapsamında yapılacak kiralama ve/veya işletme hakkının verilmesi imtiyaz addolunmaz. Bu çerçevede imzalanan sözleşmeler özel hukuk hükümlerine tabidir. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/118 md.) DHMİ’nin, 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Kanun kapsamında yaptırmış olduğu tesisler ile bu madde kapsamında yaptırmış olduğu tesislere ait maliyet bedelleri, söz konusu tesislerin bedelsiz olarak devir alınmış olması şartıyla DHMİ sermayesine, başkaca işleme gerek olmaksızın doğrudan ilave edilir. Maliyet bedelleri ile kayıtlara alınan söz konusu iktisadi kıymetler, devir alındıkları tarihler dikkate alınarak, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre amortismana tabi tutulur. Hesaplanan amortismanlar, kazancın tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınır. Bu fıkra kapsamında DHMİ’nin sermayesinin arttırılmasından doğan kazançlar kurumlar vergisinden, bununla ilgili işlemler de her türlü vergi ve harçtan istisnadır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin başvuranın talebi yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Şikayet konusu özetle, Yiyecek İçecek Danışmanlık İthalat İhracat ve Turizm Anonim Şirketi ( ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü arasında 16.12.2010 tarihinde akdedilen
Kira Sözleşmesinin, idare tarafından geçerli ve hukuka uygun olarak feshedilmediği ve ihlalinin tespiti ile tespit edilecek maddi zarar ile müvekkil şirketin sektörün öncüsü iken gerek kamu kurumları gerekse de özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişiler nezdinde düşmüş olduğu olumsuz durum ve bu durumun yarattığı
mağduriyet kaynaklı olarak uğradığı 2.000.000,00 TL’lik manevi zararın tazmini talebi ve iddiaları hakkındadır.
9. Şikâyet başvurusu ile ilgili Kurumumuzca Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü’nden konu ile ilgili bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, ilgili Kurum tarafından kurumumuza gönderilen cevabi yazıda, 5335 sayılı Kanunun 33. maddesi uyarınca İzmir Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar
Terminali ile Mütemmimlerinin Yapımı ve CIP ile Mevcut Dış Hatlar Terminali ve Mütemmimleri ile
Birlikte İşletme Haklarının Devrine ilişkin İmtiyaz Sözleşmesi imzalanmış olduğu, sözleşme kapsamında bahsi geçen tesislerin işletme haklarının 2012 yılından itibaren TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve
İşletme A.Ş.ye devredilmiş olduğu, anılan İmtiyaz Sözleşmesinin “Terminaldeki Mahallerin
Kiralanmasında Uygulanacak Esaslar” başlıklı 13.maddesinin 2. fıkrasında, “Şirket, iç hat terminalinde görev yapan havayolu şirketleri, yer hizmet kuruluşları ve müstecirleri, İdare ile bağıtlanmış bulunan sözleşmeleri ile birlikte devir alacaktır.” hükmüne yer verilmiş olduğu, ile idare arasında imzalanan
01.12.2011 tarihli Kira Sözleşmesi’nin 13.maddesinin (g) bendinde de; “Hava Limanında/Havaalanında
Yap-İşlet-Devret (YİD) ve Kirala-İşlet-Devret (KİD) modeli ve kiralama yolu ile hizmet verecek terminaller hizmete açıldığında veya mevcut terminallerin ve Havalimanı/Havaalanının tümünün kiralanması halinde terminal işletimi ve/veya Havalimanı/Havaalanı işletimi kapsamındaki bu sözleşme herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden münfesih duruma gelecektir.” düzenlemesinin yer almakta olduğu, diğer yandan, tarafından TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş.
firmasına karşı, önceki kira sözleşmesine göre kendilerine yer verilmesi ve bu yerlerin aylık rayiç kira bedellerinin tespiti talebiyle açılan davada; İzmir 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin .
sayılı kararında, iç hatlar terminalinin yeni durumu ve yeni kira bedeli ile kiralanması konusunda davalı
TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş. firmasının davacı firmasına TBK’nın 355/2 maddesi uyarınca Noter ihtarnamesiyle teklifte bulunulduğu vurgulanarak, davacının ( ne bu teklifi ne de davalı tarafından daha sonradan gönderilen benzer mahiyetli teklifleri kabul etmediği, yeniden inşa ve imar amacıyla boşaltılan taşınmazlara ilişkin kira sözleşmesinin son bulduğu, dolayısıyla davalının (TAV) TBK 355.maddesi uyarınca üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği, eski kiracının rayiçlere göre kira bedeli tespiti isteyemeyeceği, tahsis talebinde bulunamayacağı” gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; söz konusu kararın, temyiz ve karar düzeltme incelemelerinden geçerek kesinleşmiş olduğunu, iddia ve zamanaşımına uğramış taleplerin kabul edilmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
10. Dosya kapsamında yapılan incelemede, DHMİ ile TAV Ege Terminal Yapım ve İşletme A.Ş. arasında yap-işlet ihalesi sonucu yapılan kira sözleşmesinin 12.12.2011 tarihinde akdedildiği, yürürlük tarihinin ise
02.01.2012 olarak belirlendiği, İmtiyaz Sözleşmesinin “Terminaldeki Mahallerin Kiralanmasında
Uygulanacak Esaslar” başlıklı 13.maddesinin 2. fıkrasında, “Şirket, iç hat terminalinde görev yapan havayolu şirketleri, yer hizmet kuruluşları ve müstecirleri, İdare ile bağıtlanmış bulunan sözleşmeleri ile birlikte devir alacaktır.” hükmüne ve İhale Şartnamesinin 5.maddesinde de benzer bir hükme yer verilmiş olması nedeniyle, TAV Ege Terminal Yapım ve İşletme A.Ş’nin yenilenen havalimanında kiralanan yerler açısından DHMİ’nin yerine kiraya veren taraf konumuna geldiği anlaşılmaktadır.
11.Başvuran ile DHMİ arasında imzalanan 16.10.2010 tarihli kira sözleşmesinin 13(g) maddesinde, Havalimanında Yap-İşlet-Devret ve Kirala-İşlet-Devret modeli ve kiralama yolu ile hizmet verecek
terminaller hizmete açıldığında veya mevcut terminallerin ve Havalimanının tümünün kiralanması halinde, terminal işletimi, ve/veya havalimanı işletimi kapsamındaki bu sözleşme kendiliğinden münfesih duruma gelecektir” hükmü bulunduğundan, DHMİ ile arasındaki kira sözleşmesinin, TAV Ege Terminal
Yapım ve İşletme A.Ş ile imtiyaz sözleşmesi imzalanması nedeniyle, feshedilmiş duruma geldiği anlaşılmaktadır.
12.Öte yandan TAV Ege Terminal Yapım ve İşletme A.Ş tarafından, İzmir Adnan Menderes Hava Limanı
Eski İç Hatlar kısmının yeniden inşa ve imarı amacıyla sözleşmesi münfesih durumda bulunan eski kiracı olan başvurana yeni iç hatlar terminali tamamlandıktan sonra TAV tarafından yenilenmiş durumda bulunan iç hatlar terminalinin durumu ve yeni kira bedeli ile kiralanması konusundan müteaddit defalar başvurana teklifte bulunulduğu, ancak başvuranın işbu tekliflere olumsuz cevap verdiği, daha sonra TAV Ege
Terminal Yapım ve İşletme A.Ş aleyhine, önceki kira sözleşmesine göre kendilerine yer verilmesi ve bu yerlerin aylık rayiç kira bedellerinin tespiti talebiyle dava açtığı, davanın İzmir 2. Sulh Hukuk
Mahkemesi’nin . sayılı kararında “mahkemenin tarafların yerine geçerek sözleşmenin konusunu ve bedelini belirleyerek yeni bir kira sözleşmesi oluşturamayacağı, kimseyi sözleşme yapmaya zorlayamayacağı” gerekçesiyle reddedilmiş olduğu, hükmün kanun yollarının tüketilerek kesinleşmiş olduğu görülmüştür.
13. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile TAV Ege Terminal Yatırım Yapım ve İşletme
A.Ş arasında 5335 sayılı Kanunun 33. maddesi uyarınca İzmir Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar
Terminali ile Mütemmimlerinin Yapımı ve CIP ile Mevcut Dış Hatlar Terminali ve Mütemmimleri ile
Birlikte İşletme Haklarının Devrine ilişkin İmtiyaz Sözleşmesi imzalanmış olduğundan, sözleşme kapsamında bahsi geçen tesislerin işletme haklarının 2012 yılından itibaren TAV Ege Terminal Yatırım
Yapım ve İşletme A.Ş.ye devredilmiş olduğundan, yukarıda yer alan sözleşme hükümleri ve mahkeme kararı uyarınca, münfesih hale gelmiş bir sözleşmeye dayanarak ileri sürülen iddia ve taleplerin hukuka uygun olmadığı anlaşılmaktadır.
14. Öte yandan somut olayda bahsedilen kira sözleşmesinin konunun DHMİ ilgili boyutu açısından
“idarenin özel hukuk sözleşmeleri” kapsamında yer aldığı, tarafların karşılıklı iradeleriyle imzaladıkları kira sözleşmesinin 13 üncü maddesinin (g) bendinde belirtildiği üzere imtiyaz sözleşmesi imzalanması nedeniyle, sözleşmenin feshedilmiş duruma geldiği, özel hukuk tüzel kişisi olan TAV Ege Terminal
Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş açısından ise konunun mahkeme kararı ile hükme bağlandığı anlaşıldığından, başvurunun haklı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
15. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; idarenin dosya kapsamında incelenen işlemlerinde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler
neticesinde; başvuruya ilişkin istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’ inci maddesinin birinci fıkrası
uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
KARARIN BAŞVURAN VEKİLİNE VE DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi