|
ÖZET: Başvuran, Vakfıkebir Cumhuriyet Başsavcılığı’nda zabıt katibi olarak görev yapmaktadır. 28 Mart 2023 tarihinde meydana gelen fırtınada, adliye lojmanının paratoneri, lojmanın yanında park halindeki aracının üzerine düşerek maddi hasara yol açmıştır. Başvuran, bu zararın tazmin edilmesini talep etmiştir.
Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu, başvuranın talebine ilişkin yaptığı incelemede, paratonerin düşmesinin aracında hasara neden olduğunu tespit etmiştir. Ancak, zarara ilişkin yeterli belge ve bilgi bulunmadığı gerekçesiyle talep reddedilmiştir. İlgili mevzuat uyarınca, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı tazmin etme yükümlülüğü bulunmaktadır. Ayrıca, başvuranın zararının tazmin edilmesi gerektiği yönünde Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından bir tavsiye kararı hazırlanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın zararının makul bir süre içinde tazmin edilmesi için Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu’na tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin bu karar doğrultusunda işlem tesis etmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13544-S.23.21437
BAŞVURU NO : 2023/5967
KARAR TARİHİ : 24/10/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : CEZA İNFAZ KURUMLARI İLE TUTUKEVLERİ İŞYURTLARI
KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Araçta meydana gelen hasarın tazmini talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 26/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Vakfıkebir Cumhuriyet Başsavcılığında zabıt katibi olarak görev yaptığını, Vakfıkebir adliyesi lojmanında ikamet ettiğini, 28.3.2023 tarihinde gerçekleşen fırtınada adliye lojmanının paratonerinin lojmanın yanında park halinde bulunan aracının üzerine düştüğünü, maddi hasara yol açtığını, Başsavcılığın görüş yazısında da bu durumun görüldüğünü belirterek zararının karşılanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konuyla ilgili olarak Ceza İnfaz Kurumları İle Tutukevleri İşyurtları Kurumu tarafından 12.7.2023 tarihinde Kurumumuza gönderilen cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın dilekçesi uyarınca Vakfıkebir Cumhuriyet Başsavcılığınca yerinde araştırma ve inceleme yapılması, sonucundan bilgi verilmesi istenmiş, yapılan inceleme ve araştırma sonucunda lojmanda ikamet edenlerin görgü ve bilgisine göre lojman çatısından düşen paratonerin adı geçenin aracına çarpması sonucu zarar verdiğinin tespit edildiği, 2.2. Ancak araçta meydana gelen zarara ilişkin polis tutanağı, eksper raporu ile meteorolojik hava durum raporu ve kurum ihmalinden kaynaklanıp kaynaklanmadığına ilişkin somut bilgi ve belge bulunmaması,
ayrıca Kamu Konutları Yönetmeliği ve 339 Sıra Sayılı Milli Emlak Genel Tebliği’nin ”Kamu Kurum ve
Kuruluşlarınca Karşılanacak Giderler” başlıklı Ek-5 formunda bulunan hükümler kapsamında söz konusu zararın karşılanmasının uygun görülmediği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40’ncı maddesinde; “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır”,
3.3. “Yargı yolu” başlıklı 125’inci maddesinde; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. … İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. 23.09.1984 tarih ve 18524 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Konutları Yönetmeliğinin
Kurum ve Kuruluşlarca Karşılanacak İşletme, Bakım ve Onarım Giderleri başlıklı 26 ncı maddesinde;
a) Bu Yönetmeliğe göre, kamu konutu olarak ayrılan konutların; 1) 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan kaloriferli konutların ısınma giderleri, 2) Borçlar Kanununun 258 nci maddesinde bahsi geçen ve konutların olağan kullanılmasından doğan temizlik ve küçük onarım giderleri dışında kalan asansör, kalorifer, ana duvarlar, çatı, koridor gibi ortak yerlerin bakımı, korunması ve onarımı ile ilgili giderleri,
3) (Değişik: 1/9/1986-86/10974) Kalorifer, hidrofor ve asansör gibi ortak tesislerin elektrik ve işletme
giderleri, 4) Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren beş yılda bir boya (yağlı, plastik gibi) ve üç yılda bir badana giderleri, b) Özel tahsisli konutların ısınma, işletme, bakım ve onarım giderleri ile demirbaş eşya ve mefruşat giderleri ve konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz, temizlik, telefon, kapıcı, ahçı, kaloriferci, bahçıvan ve benzeri giderleri, c) Görev tahsisli konutlardan (3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahiplerine tahsis edilen konutların (a) bendinde belirtilen giderlerine ilave olarak, demirbaş eşya ve mefruşat giderlerinin tamamı ile konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz ve benzeri giderlerinin, konutun yüzyirmi metrekaresine isabet eden kısmından fazlası, Kamu kurum ve kuruluşlarınca karşılanır. Konutta oturanlar, kurum ve kuruluşlara ait olup Konutta oturanlar, kurum ve kuruluşlara ait olup, yapılması uygun görülen onarımların yapılmasına engel olamazlar ve meşru bir mazeret olmadıkça tarihini erteleyemezler. Konutta oturanların kurumlarının muvafakatını almadan yaptıkları onarım giderleri ödenmez.
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; (1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.,.
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuru talebinin kabulü gerektiği hususunda hazırlanan tavsiye karar önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Yukarıda 1 numaralı paragrafta belirtildiği üzere, başvuran ikamet ettiği lojmanda park halinde bulunan aracının üzerine paratoner düştüğünü ve aracında maddi hasar oluştuğunu belirterek karşılanmasını talep etmektedir.
8. Anayasanın 125 inci maddesinde açıkça belirtildiği üzere, idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. İdarenin tazminat sorumluluğu ise kusurlu sorumluluk ve kusursuz sorumluluk esaslarına dayanmaktadır. Kusurlu sorumlulukta, idare kusurlu eylem ve işlemleriyle yol açtığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür. İdare Hukukunun genel kabul gören temel ilkeleri uyarınca idarenin mali sorumluluğuna hükmedilebilmesi için idari davranış ve zarar arasında neden-sonuç ilişkisi bulunması gerekmektedir. Bununla beraber maddi tazminatın belli, gerçekleşmiş ve özel bir zararın yazılı bilgi ve belgelerle kanıtlanması halinde verilebileceği, bunun dışında soyut ve varsayıma dayalı bilgilerle tazminat ödenmeyeceği bilinmektedir. Yine para ile ölçülebilecek türden zararın gerçekleşmiş olduğunun geçerli belgelerle kanıtlanması yükümlülüğünün zarara maruz kaldığını iddia eden tarafa ait olduğu kuşkusuzdur.
Bununla birlikte tazminat davasına konu zararın, zarara uğrayanın tutumundan doğması, başka bir deyişle, kusurlu olması veya meydana gelen zararda üçüncü kişinin kusuru bulunması durumunda, idarenin sorumluluğunun tamamen ortadan kalkacağı ya da duruma göre idarenin kısmen sorumlu olacağı idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.
9. Somut olayda idare tarafından verilen cevapta lojmanda ikamet edenlerin tanıklığına başvurulduğu, lojman çatısından düşen paratonerin başvuranın aracına çarpması sonucu zarar verdiğinin tespit edildiği, dolayısıyla başvuranın zarara maruz kaldığını ispat ettiği anlaşılmıştır.
10. Bahsi geçen bölgede 28.03.2023 tarihinde şiddetli fırtına olacağına dair Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından uyarı verildiği, hasar ve kayıpların oluşmasının muhtemel görüldüğü, bu nedenle çok tedbirli olunması gerektiği, dosya kapsamında ise idare tarafından şiddetli fırtınaya ilişkin ek önlemler alındığına dair herhangi bir somut belge sunulmadığı anlaşılmıştır. Yine paratoner periyodik kontrol, çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı tarafından yönetmelik gereğince düzenli olarak işleme alınması gereken uygulamalar alanındadır. Kontroller yılda bir kez yapılmakta olup paratoner direği ile yakala ucunun paslanıp paslanmadığı ve paratonerin sağlamlığı kontrol edilmektedir. Hayatın olağan akışında yıldırımsavar olarak bilinen paratonerlerin hava elektrik akımlarını absorbe etmesi ve dolayısıyla sağlam yapılar olması gerekmektedir. Somut olayımızda ise ilgili idare tarafından kamu binasının çatısında bulunan paratonerin düzenli bakım ve onarımlarının yapıldığına dair herhangi bir bilgi ve belge sunulmamıştır.
11. Hukuk devleti ilkesi gereği başvuru konusu olayda idarenin sorumluluğu bulunduğu ve zararı tazmin etmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
12. Yukarıda yapılan açıklamalar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde ilgili İdarenin iyi yönetim ilkelerinden; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülerek idarenin bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 4. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile,
Başvuranın zararının makul sürede tazmin edilmesi hususunda CEZA İNFAZ KURUMLARI İLE
TUTUKEVLERİ İŞYURTLARI KURUMU’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvuran ve Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu’na tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi