TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 13379-13379 |sayi|94019529-101.07.04-E.94019529-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/5856 2017/ 5856
KARAR TARİHİ : 06/11/2017 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Karayolları Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, maliki olduğu taşınmaza ilişkin düzenlenen satınalma tutanağına istinaden kendisine kamulaştırma bedeli ödenmesi beklentisi içerisindeyken, kamulaştırma işleminin ve ödemenin geçmişte yapılmış olduğunun bildirilmesi üzerine konunun aydınlatılması ve mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 05/05/2017 5.5.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran ; 1/ 24 oranında maliki olduğu Karaman İli Merkez İlçesi Dilbeyan
Köyü ada parselde yer alan taşınmazın 1/ 3 hissesinin Karayolları Genel Müdürlüğü adına kamulaştırıldığı, kendisinin de hissedarı olan kısma ilişkin düzenlenen satınalma tutanağına rağmen herhangi bir ödemenin halen yapılmadığı, buna gerekçe olarak taşınmazın 1957 yılında halihazırda kamulaştırıldığının gösterildiğini belirterek konunun aydınlatılmasını ve mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Konya Tapu ve Kadastro V. Bölge Müdürlüğünün 13/ 07/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı
1 / 5ekinde başvuru konusu taşınmaza ilişkin tapu kayıtları gönderilmiştir . Bu kayıtlar ile Kurumumuzca
elektronik ortamda temin edilen tapu kayıt örneğinden, taşınmaz üzerinden Mayıs 1957 tarihinde yol geçirildiği, muhtar ve bilirkişi beyanı doğrultusunda taşınmazın 21/ 05/ 1958 tarihinde 1/ 4 oranında eşit hisseler ile adına tescil edildiği, adına tescilli hissenin 13/ 01/ 2017 tarihinde adına intikalen tescil edildiği, adına kayıtlı 1/ 3 hissenin ise 08/ 02/ 2017 tarihinde Karayolları Genel Müdürlüğü adına kamulaştırıldığı, 09/ 10/ 2017 tarihi itibariyle mülkiyetin ( ve Karayolları Genel
Müdürlüğü ( 1/ 3) adına kayıtlı olduğu tespit edilmiştir .
3) Karayolları Genel Müdürlüğünden, Konya Tapu ve Kadastro V. Bölge Müdürlüğünün cevabi
yazısı ve ekleri ile birlikte bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup, Genel Müdürlüğün konuya ilişkin 08/ 09/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1) 1957 yılında yapılan kamulaştırma işleminin 6830 sayılı İstimlâk Kanunu (mülga) hükümleri
uyarınca yürütüldüğü, 20/ 05/ 1957 tarihinde kamulaştırma kararının alındığı, 14/ 08/ 1957 ilâ 28/ 08/ 1957 tarihlerinde kararın cami kapısına asılmak suretiyle ilan edildiği, 20/ 08/ 1957 tarihinde noter aracılığıyla tebligatın yapıldığı, 04/ 12/ 1957 tarihinde 4255 Lira 96 Kuruş istimlâk bedelinin kendisine asaleten, velayeten, ise vekaleten olmak üzere ödendiği, ancak taşınmazın idareleri adına devrinin ise neden yapıldığının bilinmediği, 1958 yılında yapılan tapulama çalışmaları sırasında taşınmazın malikler adına tescil edildiği,
3.2) 2015 yılında Karaman Çevre Yolunda yapılacak yol inşaat ve emniyet sahası tesisi için
kamulaştırma çalışmaları yapıldığı, sehven başvuru konuşu taşınmazın 1957 yılında kamulaştırıldığının belirtilmediği, bu doğrultuda kamulaştırılmak üzere kıymet takdiri yapıldığı, ancak daha sonra durumun fark edilmesi üzerine maliklere pazarlık davet mektubunun gönderilmediği, başka bir parselde yer alan taşınmazı için kendisine ödeme yapıldığı, başvuru konusu taşınmaz için ödeme yapılmaksızın tescilinin sağlandığı, Belirtilmiştir .
4) Karayolları Genel Müdürlüğünden cevabi yazı ve eklerinde yer almayan kamulaştırma bedelinin
ödenmesine ilişkin makbuz ile kamulaştırma evrağının mahkemeye tevdi edilmesine ilişkin belgeler talep edilmiş, Genel Müdürlüğün 20/ 10/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ile dosyada başkaca bir evrak bulunmadığı belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
2 / 57) 6830 sayılı İstimlâk Kanununun (mülga) “Tapulu Gayrimenkul Hakkında” ve “Tapuda
Kayıtlı Olmayan Gayrimenkulun İdare Adına Tescili ve Zilyedin Hakları” başlıklı 17 nci ve 19 uncu maddelerinde; kamulaştırma bedelinin banka ya da banka yoksa malsandığına yatırılacağı, taşınmazın idare adına tescilini teminen makbuzun diğer evraklarla birlikte mahkemeye tevdi edileceği,
8) 4650 sayılı Kamulaştırma Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Geçici 1
inci maddesinde, kamulaştırma kararı alınmış ve tebligata çıkarılmış kamulaştırmalarda önceki hükümlerin uygulanacağı,
9) 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 4650 sayılı Kanunla değişiklik öncesi “Tapulu
taşınmaz mallarda tescil” başlıklı 17 nci maddesinde; kamulaştırma bedelinin tamamının milli bankalardan birine yatırılarak makbuzunun ilgili belge örnekleriyle birlikte mahkemeye verileceği, mahkemenin iki tarafı derhal davet ederek (gelmemeleri halinde gıyaplarında) belgeleri inceleyerek kamulaştırma usulüne uygun şekilde tamamlanmış ise, taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adına tesciline karar vereceği ve tapu dairesine bildireceği, Hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) İdarenin, kamulaştırma işlemini aradan geçen 60 yıllık sürede tamamlamamasının hukuka ve
hakkaniyete aykırı olduğu tespitiyle tavsiye karar önerisinde bulunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran, hissesi oranında malik olduğu taşınmaza ilişkin düzenlenen satınalma tutanağına
istinaden kendisine kamulaştırma bedeli ödenmesi beklentisi içerisindeyken, kamulaştırma işleminin ve ödemenin geçmişte yapılmış olduğunun bildirilmesi üzerine konunun aydınlatılması ve mağduriyetin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur (Bkz . 1) .
12) Başvuranın taşınmazın 1/ 24 oranında maliği olduğu tapu kayıtlarından tespit edilmiştir .
Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından kamulaştırma işleminin 1957 yılında tamamlandığı belirtilmekte ise de taşınmaz mülkiyeti halen 2/ 3 oranında gerçek kişilerin elinde olduğundan kamulaştırma işleminin tamamlanmadığı anlaşılmaktadır . Genel Müdürlük adına yapılan 1/ 3 oranındaki kamulaştırma ise tapu kayıtlarına göre 08/ 02/ 2017 tarihinde yapılmıştır . Tapu kayıtlarına göre 1957 yılında tamamlanmış bir kamulaştırma işlemi bulunmamaktadır (Bkz . 2) .
13) 1957 yılında kamulaştırma kararının alındığı, kararın ilan edildiği, noter aracılığıyla tebligatın
yapıldığı belgeler ile tasdik edilmekle birlikte, kamulaştırma bedelinin ödendiğine ilişkin makbuz
Kurumumuzca ikinci bir yazı ile talep edilmesine rağmen ibraz edilememiştir . Ancak; tutulan bir defterde, 04/ 12/ 1957 tarihinde 4255 Lira 96 Kuruş istimlâk bedelinin ödendiği kaydı düşülmüştür . Bu kayıt tek taraflı olup, alacaklı ya da ödemeye aracı bir kurum (banka ya da malsandığı) beyanını içermediğinden yeterli görülememektedir . Kamulaştırma evrakının mahkemeye intikal ettirildiğine dair bir bilgi ya da belge de yine Kurumumuzca ikinci bir yazı ile talep edilmesine rağmen ibraz edilememiştir (Bkz . 3,4) .
3 / 514) Talep edilen belgelerin Genel Müdürlük arşivinde bulunmadığının bildirilmesi, kamulaştırma
evrakının mahkemeye intikal ettirilmediği tespitini doğurmaktadır . Bu tespit ise kamulaştırma işleminin tamamlanmamasını izah eder niteliktedir . Gerek kamulaştırma tarihinde yürürlükte olan
6830 sayılı Kanun, gerekse de 2001 yılında yapılan değişiklik öncesi yürürlükte olan 2942 sayılı
Kanun hükümleri uyarınca kamulaştırma işleminin tamamlanması, yani taşınmazın idare adına tescili mahkeme eliyle yapılmaktadır (Bkz . 7,8,9) . Ödeme makbuzu ve diğer evrakın mahkemeye intikali gerçekleşmediğinden tapunun tescili İdare adına yapılamamış, 1958 yılında yapılan çalışma sonucunda mülkiyet gerçek kişiler adına tesis edilmiştir .
15) Kamulaştırma; kamu yararı adına, taşınmazların kişi mülkiyetinden alınarak kamu mülkiyetine
geçirilmesi işlemidir . Bu mülkiyet devri, kişiye maddi ya da manevi külfet doğurabilir ancak burada kamu yararının kişi yararından üstün olduğu ilkesi gözetilmek durumundadır . Her ne kadar kişinin kamu yararı adına katlandığı maddi külfet ödenecek kamulaştırma bedeli ile karşılanıyor gibi görünse de, kimi zaman ödenen bedel yetersiz kalmakta, ödenen bedelin içerisinde manevi külfetin ise karşılığı yer almamaktadır . Kamu yararı adına maddi ve manevi külfete katlanan bir bireye, üzerinden hâlihazırda devlet karayolu geçen ve malik tarafından kullanılması mümkün kılınmayan bir taşınmazın kamulaştırma işlemini geciktirerek ikinci bir külfet yüklenmesinde kamu adına bir fayda bulunmadığı gibi, kişi adına bir ek külfet yer almaktadır .
16) 1957 yılında kamulaştırma kararının alınması ile başlayan sürecin aradan geçen 60 yıllık sürede
halen tamamlanmadığı görülmektedir . Defter kaydında ödemenin gerçekleştirildiği belirtilmesine rağmen, üçüncü kişilerin beyanını içermeyen bu kayıt Kanunla öngörülen ödeme makbuzu niteliğini taşımamaktadır . Bu doğrultuda ödemenin yapılmadığının kabulü gerekmektedir . Kişilerin mağduriyetinin giderilmesi, kamu adına mülkiyetin tescil edilmesi ve tapuya güven ilkesinin zedelenmemesi adına kamulaştırma işleminin ödemenin yapılarak en kısa sürede tamamlanması gerekmektedir .
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde ; İdarenin, kamulaştırma işlemini aradan
geçen 60 yıllık sürede tamamlamamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin haklı beklentiye uygunluk, makul sürede karar verme ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Karaman Asliye
Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
4 / 5VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Güncel rayiç değerin hesaplanarak maliklere ödemenin yapılması suretiyle kamulaştırma işleminin tamamlanması hususunda KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Karayolları Genel Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi