TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 20364-20364 |sayi|94019529-101.07.04-E.94019529-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/8833 2018/ 8833
KARAR TARİHİ : 06/12/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : T . C. Üsküdar Belediye Başkanlığı
T . C. İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar
Merkez Bölgesi Uygulama İmar
Planı’nda büyük bir kısmı “Çocuk
Bahçesi”, az bir kısmı da kütle tanımı bulunmayan “Konut Alanı” olarak tanımlı olan taşınmazın kamulaştırılması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 04/07/2018 4.7.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Üsküdar ’da ada parselde dedesinden kalma 934 metrekare arsa ve içerisinde iki katlı kâgir ev bulunan bir yeri olduğunu, buranın tapu ve yapı izni olduğu halde
Üsküdar Belediyesi’nin burayı çocuk parkı olarak gösterdiğini, ayrıca evin ve arsanın ayrı ayrı vergilerini aldığını fakat buraya hiç bir şekilde bir yapı yaptırtmadığını, elinde tapusu olduğu halde ne satabildiğini ne de bir müteahhitte verebildiğini, bu yüzden çok mağdur olduğunu ifade ederek, derdine bir çare bulunup mağduriyetinin giderilmesini Kamu Denetçiliği Kurumundan talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
1 / 122. Üsküdar Belediye Başkanlığı’nın 13/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı
ve eki belgelerde özetle, 2.1.İmar planlarının yapılması ve onaylanmasına ilişkin hususların başta 3194 sayılı Kanun olmak üzere, 5393 sayılı Belediye Kanunu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve bu kanunlara dayanılarak hazırlanıp yürürlüğe konulan uygulama yönetmeliklerinde (Mekânsal Planlar Yapım
Yönetmeliği, vb.) düzenlendiği, bu doğrultuda, ilgili ilçe belediyeleri tarafından hazırlanan, 1/ 1000 ölçekli Uygulama İmar Planı ve değişikliklerinin, üst ölçekli planda öngörülen yoğunluk kademelenmeleri, nüfus-donatı dengesi, donatıların mekânsal organizasyonu gibi bölge planı kararlarını etkileyecek düzenlemeleri içermemesi, planlar arasındaki kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olarak hazırlanması ve bütüncül ele alınması gerektiği, 2.2.Üsküdar İlçesi, Mahallesi (eski Mahallesi), B ada, parselin yürürlükte bulunan 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar
Planı’nda “Çocuk Bahçesi” olarak tanımlı kısmının “Konut Alanı” olarak tanımlanabilmesinin plan değişikliği konusu olması ve üst ölçekli 15.09.1997 t .t .li 1/ 5000 ölçekli planda da söz konusu alanın “Çocuk Bahçesi” olarak tanımlı bulunması nedeniyle öncelikle bölgenin üst ölçekli planı olan 1/ 5000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Nazım İmar Planı’nda plan değişikliği yapılmasının gerektiği, bu işlemin Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın yetkisinde bulunduğu, 2.3.İlgilisi tarafından yetkili bir planlama bürosuna öncelikle 1/ 5000 ölçekli plan değişikliği teklifi hazırlattırılarak Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın ilgili Müdürlüğü’ne sunulması ve ilgili müdürlük tarafından da İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Meclisi’ne karar alınmak üzere iletilmesi gerektiği, İBB tarafından onaylanan 1/ 5000 ölçekli plan değişikliğine istinaden
Belediyenin ilgili müdürlüğüne sunulacak 1/ 1000 ölçekli plan değişikliği teklifinin karar alınmak üzere Üsküdar Belediye Meclisi’ne iletilerek karara bağlanacağı, alınan Üsküdar Belediye
Meclis Kararı ve plan paftalarının onaylanmak üzere 5216 sayılı yasanın 7-b maddesi gereği
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na iletileceği ve Belediye Başkanınca onaylanan planların askı ve ilan işlemleri için ilgili Belediyesi’ne iletilerek plan değişikliği sürecinin tamamlanacağı, 2.4.Başvuruya konu olan Üsküdar İlçesi, B ada, parselin bulunduğu bölgenin sistemlerinde kayıtlı en eski onay tarihli planı olan 22.01.1976 tasdik tarihli 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez
Bölgesi Uygulama imar Planı’nda; “Yeşil Alan”da kaldığı, daha sonra yürürlüğe giren
15.09.1997 t .t .li ve 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli planlarda da büyük bir kısmı “Çocuk
Bahçesi”, az bir kısmı da kütle tanımı bulunmayan “Konut Alanı” olarak tanımlı olduğu , 2.5.İlgilisinin söz konusu parseli edinme tarihinin önemli olduğu, yürürlükteki plan koşullarının hiçbirinde ada parselin “konut alanı” fonksiyonunda kalmadığı, dosyasında yapılan incelemede Üsküdar Birinci Sulh Mahkemesi Satış Müdürlüğü’nün 17.10.1991 tarihli
“Gayrimenkul Satış İlanı” bulunduğu görüldüğünden, taşınmazın plan durumu bilinerek edinilip edinilmediğinin değerlendirilmesi gerektiği,
2 / 122.6.Başvuranın ada parselin imara açılması ile ilgili talebinin önündeki fiili ve hukuki
engelin parselin yürürlükte bulunan 15.09.1977 t .t .li 1/ 5000 ölçekli Merkez Bölgesi Nazım İmar
Planı’nda “Çocuk Bahçesi” alanında, 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Merkez Bölgesi Uygulama
İmar Planında da; büyük bir kısmının “Çocuk Bahçesi”, az bir kısmının da kütle tanımı bulunmayan “Konut Alanı”nda kalması nedeniyle fonksiyon değişikliği gerektirmesi olduğu, 2.7.Yürürlükte bulunan nazım ve uygulama imar planlarında; plan kararları ile bölgedeki mevcut durum ve ihtiyaçlar doğrultusunda, donatı alanlarının standartlarının sağlanması için ulaşım, nüfus, parsel büyüklüğü, parsel derinlikleri, çevre yapılaşma niteliği, yürüme mesafesi, hizmet vereceği etki alanı, arazinin eğimi ve yönelişi gibi hususlara da dikkat edilerek, arazi kullanım kararları çerçevesinde planlama bölgesi halkı için gerekli olan donatı alanlarının ayrıldığı, planlama aşamasında yapılan analiz çalışmaları ile; ideal donatı deseninin oluşturulması hedefi doğrultusunda, şehircilik ilkeleri ve planlama teknikleri ve ilgili yönetmelikler kapsamında uygun çalışmaların yapıldığı, planlarda “Çocuk Bahçesi” olarak tanımlanan alanın plan değişikliği ile “Konut Alanı”na çevrilebilmesi için , imara açılan alana eşdeğer “Çocuk Bahçesi” ve/veya “Yeşil Alan”ın ilgili yasa ve yönetmelikler çerçevesinde yine aynı plan bölgesi içerisinde oluşturulması gerektiği, 2.8.Başvuruya konu talep için öncelikle üst ölçekli plan olan 1/ 5000 ölçekli planda değişiklik yapılması gerektiği, bu sürecin muhatabının İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı olduğu, ilgilisinin söz konusu parseli için ilgili kuruma (İBB) 1/ 5000 ölçekli plan değişikliğine yönelik teklifini sunmasında hukuki veya filli bir engel bulunmadığı, üst ölçekli planlarda yapılacak olan plan değişikliği (çocuk bahçesinden konut alanına alınması yönünde) sonrası 1/ 1000 ölçekli plan değişikliği talebinin ilgili müdürlüklerine sunulduğunda konunun Belediyelerince değerlendirilebileceği, söz konusu parsel ile ilgili bu güne kadar yapılmış bir plan değişikliği teklifinin dosyasında bulunmadığı, 2.9.Taşınmazın mer ’i 1/ 1000 ölçekli planlar kapsamında kamulaştırılması konusunun taşınmazın imar uygulamasına konu olması olduğu, söz konusu taşınmazın imar planındaki amacına göre kamu hizmeti yapacak olan yatırımcı müdürlüğün talebi doğrultusunda mal sahibine davetiye çıkartılarak, 24.04.2001 tarih ve 465 sayılı kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun 8. maddesine göre anlaşarak satın alınmasının veya karşılığında başka bir taşınmaz ile trampasının mümkün olduğu, adı geçen taşınmaz için ilgili müdürlüğe herhangi bir kamulaştırma talebi yapılmadığı, ilgilisinin de parselinin kamulaştırılması yönünde bir talepte bulunmadığının dosyasında yapılan incelemeden anlaşıldığı, 2.10.Üsküdar İlçesi, B ada, parselin ilgilisinin mağduriyetinin giderilmesi için; öncelikle imar programları doğrultusunda imar uygulamasına gidilmesi ve buna bağlı olarak kamulaştırma yapılarak sürecin tamamlanmasının uygun olacağının düşünüldüğü, imar uygulaması sürecinin mümkün olmaması durumunda; İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na 1/ 5000 ölçekli plan değişikliği teklifinin sunulması ve onay sonrası 1/ 1000 ölçekli plan değişikliği teklifinin de
Üsküdar Belediye Başkanlığı’na sunularak plan değişikliğinin gerçekleştirilmesi gerektiği,
3 / 122.11.Plan Proje Müdürlüğü ile İmar ve Şehircilik Müdürlüğü dosyalarında yapılan incelemede;
ilgililerinin Plan ve Proje Müdürlüğüne sunduğu 09.06.2008 tarihli dilekçe ile; 1960 yılından beri ikamet edilmekte olan tapulu binanın varlığından söz edilerek, planlarda “çocuk bahçesi” olarak tanımlanmasından oluşan mağduriyetin biran önce giderilmesinin talep edildiği,
18.07.2008 tarih ve sayılı yazıları ile söz konusu dilekçeye cevap verilerek söz konusu
1319 ada, 133 parsel sayılı yerin 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi
Uygulama İmar Planında “Çocuk Bahçesi” alanında kaldığı, daha önce yürürlükte bulunan
15.09.1997 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planında da aynı
fonksiyonda bulunduğ u ifade edilerek, ilgili talebin genel imar planı revizyonu çalışmalarında değerlendirilebileceği bilgisinin verildiği, 2.12.İlgilisinin İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’ne sunduğu 10.11.2016 tarihli dilekçe ile; ada parselin akıbetini ve imar durumunun taraflarına bildirilmesini talep ettiği, müdürlüklerinin
11.11.2016 tarih ve sayılı cevabi yazısında; söz konusu parselin 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000
ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planında; kısmen park alanında, kısmen de yapılaşması olmayan konut alanında kaldığı, tek başına yapılaşma şartlarını sağlayamadığından, hangi parsellerle tevhiden uygulama yapacağının uygulama aşamasında belirleneceği, komşu parsellerinde tescilli eski eser yapı bulunduğu için İstanbul VI Nolu K.V .K.
Bölge Kurulu’ndan görüş alınarak uygulama yapılacağı, ada parselin Üsküdar
Çekmeköy Metro güzergahında kaldığından, ilgili kurumdan görüş alarak uygulama yapabileceği nin ifade edildiği, 2.13.Üsküdar İlçesi, B ada, parselin; mer ’i 15.09.1997 t .t .li 1/ 5000 ölçekli Üsküdar Merkez
Bölgesi Revizyon Nazım İmar Planı’nda; kısmen “Çocuk Oyun Bahçesi”, kısmen de 500 kişi/hektar yoğunlukta “Konut Alanı” lejantında kaldığı, mer ’i 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli
Üsküdar Merkez Bölgesi Revizyon Uygulama İmar Planında; kısmen “Çocuk Bahçesi” kısmen de kütle tanımı yapılmamış “Konut Alanı”nda kaldığı, söz konusu ada parselin bir kısmının Üsküdar-Çekmeköy Metro güzergahında kaldığından, ilgili kurumdan görüş almadan uygulama yapılamayacağı, 2.14.Mer ’i 15.09.1997 t .t .li 1/ 5000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Revizyon Nazım İmar Planı ile birlikte hazırlanıp onaylanan 15.09.1997 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Revizyon
Uygulama İmar Planı yürürlükte iken, İstanbul 4. İdare Mahkemesi ve Danıştay Kararları gereği,
15.09.1997 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planı’nın usul
yönünden iptal edildiği, 15.09.1997 t .t .li 1/ 1000 ölçekli planların yeniden onaylanmasını sağlamak amacıyla sunulan 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planı teklifinin 05.04.2006 gün ve 35 sayılı Üsküdar Belediyesi İlçe Meclis Kararı ile uygun bulunduğu, onay için İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na iletildiği, İstanbul Büyükşehir
Belediye Meclisi’nin 11.05.2006 gün ve 859 sayılı kararı ile aynen uygun görülerek 09.06.2006 tarihinde Büyükşehir Belediye Başkanınca onandığı, söz konusu planların 3194 sayılı yasa gereği Üsküdar Belediyesi Planlama ve Kentsel Tasarım Müdürlüğü koridorunda 16.06.2006- 17.07.2006 tarihleri arasında bir ay süreyle askıya çıkarıldığı, 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli uygulama imar planının; uygulama ile ilgili Müdürlüklere dağıtımının yapıldığı,
4 / 122.15.Üsküdar İlçesi, ada, parselin; şuan yürürlükte bulunan mer ’i 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000
ölçekli uygulama imar planı ile bu plandan önce yürürlükte bulunan 15.09.1997 t .t .li 1/ 1000 ölçekli uygulama imar planında aynı fonksiyonda kaldığı, herhangi bir fonksiyon değişikliğine gidilmediği, 15.09.1997 t .t .li 1/ 1000 ölçekli planlardan önce bölgede 22.01.1976 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar İmar Planı’nın geçerli olduğu, bu planlarda da söz konusu parselin tamamının yeşil alanda kaldığı, 2.16.Başvuruya konu taşınmazın yürürlükte bulunan planlardaki fonksiyonu olan “Çocuk Bahçesi” olarak kullanılabilmesi için; mer ’i 1/ 1000 ölçekli planlar doğrultusunda imar programına alınmasının ve bu kapsamda da imar uygulamasının yapılmasının gerektiği, imar uygulama işlemi için Belediyelerinin konu ile ilgili yatırımcı Müdürlüğü’nün ve/veya ilgilisinin talebi doğrultusunda mal sahibine davetiye çıkartılarak, 24.04.2001 tarih ve 465 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 8. maddesine göre anlaşarak satın alınması veya karşılığında başka bir taşınmaz ile trampasının mümkün olduğu, 2.17.Üsküdar İlçesi, ada, parselin; mer ’i 15.09.1997 t .t .li 1/ 5000 ölçekli Üsküdar Merkez
Bölgesi Revizyon Nazım İmar Planı’nda “Çocuk Bahçesi” fonksiyonunda, mer ’i 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planı’nda büyük bir kısmı “Çocuk Bahçesi”, bir kısmı da yapılaşması olmayan “Konut Alanı” fonksiyonunda kaldığı söz konusu parselin yeniden imara açılmasının yani tamamının “Konut Alanı” fonksiyonuna alınması için öncelikli olarak
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na 1/ 5000 ölçekli plan değişikliği teklifinin sunulması ve onaylanması sonrasında 1/ 1000 ölçekli plan değişikliği teklifinin de Üsküdar Belediye
Başkanlığı’na sunulmasının gerektiği, 2.18.Üsküdar İlçesi, ada, parselin yürürlükteki 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli planda
“Konut Alanı” olarak tanımlanabilmesi için; 5216 sayılı ve 3194 sayılı kanunlar ve mekânsal planlar yapım yönetmeliğinin ilgili hükümleri doğrultusunda öncelikle 1/ 5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin (Çocuk Bahçesi fonksiyonundan Konut Alanı fonksiyonuna alınması yönünde) yapılması gerektiği, üst ölçekli imar planları niteliğinde olan 1/ 5000 ölçekli nazım imar planını değiştirme ve onama yetkisinin Büyükşehir Belediye Başkanlığında olduğu, ilgili yasal mevzuat kapsamında hazırlanacak 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliği sonrasında, üst ölçekli plan kararları doğrultusunda 1/ 1000 ölçekli uygulama imar planlarında değişikliğin yapılabileceği, 1/ 5000 ölçekli plan değişikliği gerçekleştirilmeden ilgilisinin bahse konu mağduriyetinin giderilmesi için İdareleri nezdinde yapılacak bir işlem bulunmadığı, ayrıca ilgilisi tarafından başvuruda bulunulması halinde; söz konusu taşınmazın yürürlükte bulunan planlardaki fonksiyonu olan “Çocuk Bahçesi” olarak kullanılabilmesi için mer ’i 1/ 1000 ölçekli planlar kapsamında 24.04.2001 tarih ve 465 sayılı kanunla değişik 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu’nun 8. maddesine göre kamulaştırılmasının mümkün olduğu, 3. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 06/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ve eki belgelerde özetle, 3.1.Bahse konu parselin dosyasında yapılan incelemede; Üsküdar ilçesi, Mahallesi,
5 / 12ada, parselin 15.09.1997 tt .li 1/ 5000 ölçekli Üsküdar Merkez Nazım İmar Planı kapsamında
çoğunlukla “Çocuk Oyun Alanı”nda, kısmen “ 500 ki/ha yoğunlukta Konut Alanı”nda,
09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Uygulama İmar Planı kapsamında çoğunlukla
“Çocuk Oyun Alanı”nda, çok az bir kısmı “Konut Alanı”nda kalmakta olduğu, bahse konu parselin 20.04.2015 t .t .li 1/ 5000- 1/ 1000 ölçekli Üsküdar-Ümraniye Çekmeköy Metrosu Revize
Projesine ilişkin Nazım ve Uygulama İmar Planı değişikliklerinden etkilendiğinin görüldüğü,
3.2.15.09.1997 tt .li 1/ 5000 ölçekli Üsküdar Merkez Nazım İmar Planı ile 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000
ölçekli Üsküdar Merkez Uygulama İmar Planları ve itirazlarına ilişkin iş ve işlemlerin
Başkanlıkları Şehir Planlama Müdürlüğünce yürütüldüğü, bahse konu parselin de içinde bulunduğu alanda Başkanlıkları Şehir Planlama Müdürlüğünce alınan 18.05.2006 tarihli Olur doğrultusunda 1/ 5000 ölçekli revizyon plan çalışmalarının yürütüldüğü, başvuranın talebinin bütüncül bir yaklaşımla bölge planı bütünlüğü içinde değerlendirilebileceğinin görüldüğü,
3.3.5216 sayılı Yasanın yürürlüğe girdiği 23.07.2004 tarihinden sonra yayımlanan, Nazım İmar Planı
ve Uygulama İmar Planlarının üretilmesi ve yürürlüğe konulması sürecinde yasalar, yönetmelikler ve yargı kararları uyarınca uyulması zorunlu bulunan ilkeleri içeren 20/ 08/ 2004 tarih ve S/ 89 sayılı Büyükşehir Belediye Başkanlığı genelgesi ile 5216 sayılı Büyükşehir
Belediyesi Kanununda belirtilen nazım imar planı ve uygulama imar planı tekliflerinin değerlendirilmesi ve onanmasına ilişkin hükümleri, İdari Mahkemelerin ve Danıştay’ın çeşitli kararları ile Hukuk Müşavirliklerinin mütalaaları ve genelge gereği uygulamaların, 20/ 08/ 2004 tarih ve S/ 89 sayılı Büyükşehir Belediye Başkanlığı genelgesine ekli 20.08.2004 tarih ve S/ 90 sayılı Başkanlık Olurunda belirtilen usul ve esaslara göre yeniden düzenlendiği, 3.4.Bahse konu parselin imara açılmasına yönelik talebin 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planında değişiklik yapılmasını gerektiğinden Başkanlık Olurunda; “İlgililerinin II-A maddesinde belirtilen belgelerle birlikte talepte bulunması halinde konu değerlendirilerek karar alınmak üzere Büyükşehir Belediye Meclisi’ne iletilecektir .” denilmekte olduğu, parsel ilgililerince
Başkanlık Olurunun II-A maddesinde belirtilen belgelerin ve ilgili meri mevzuat hükümleri kapsamında hazırlanacak plan değişikliği dosyasının taraflarına iletilmesi halinde talebin değerlendirilmek ve hakkında karar alınmak üzere Büyükşehir Belediye Meclisine iletilebileceğinin görüldüğü, Müdürlüklerine herhangi bir plan değişikliği talebinde bulunulmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”;
6 / 124.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde : “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir .
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .”; 4.3. “Kamulaştırma” başlıklı 46 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir .”; 5. 03/ 05/ 1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanun, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir .”; 5.2. “İmar programları, kamulaştırma ve kısıtlılık hali : ” başlıklı 10 uncu maddesinde, “Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere
5 yıllık imar programlarını hazırlarlar… Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan
alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar . Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur . İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder .”; 6. 04/ 11/ 1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu 6.1.“Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Bu Kanun; kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, …karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler .”; 6.2.Ek 1 inci maddesinin birinci fıkrasında, “(Ek : 20/ 8/ 2016- 6745/ 33 md.) Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır . Bu süre içerisinde belirtilen işlemlerin yapılmaması hâlinde taşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonra taşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idare aleyhine idari yargıda dava açılabilir . ”; 6.3.Geçici Madde 11- (Ek : 20/ 8/ 2016- 6745/ 34 md.) (İptal birinci fıkra : Anayasa Mahkemesinin 28/ 3/ 2018 tarihli ve E: 2016/ 196 ve K : 2018/ 34 sayılı kararıyla .) (İptal ikinci fıkra : Anayasa
7 / 12Mahkemesinin 28/ 3/ 2018 tarihli ve E: 2016/ 196 ve K : 2018/ 34 sayılı kararıyla .)
7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında , Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”; 8. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“Tavsiye kararı” başlıklı 32 nci maddesinde, “ İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olduğu kanaatine varılması hâlinde tavsiye kararı verilir…”;
Düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisinin inceleme ve araştırması neticesinde, başvurunun kabulü ile; 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planı’nda büyük bir kısmı “Çocuk
Bahçesi”, az bir kısmı da kütle tanımı bulunmayan “Konut Alanı” olarak tanımlı olan taşınmazın kamulaştırma programına alınarak ivedilikle kamulaştırılması; taşınmazın kamulaştırma bedelinin, güncel rayiç bedel gözetilerek mümkünse uzlaşma yoluyla belirlenmesi ve kamulaştırma bedelinin makul sürede ödenmesini teminen yeni bir işlem tesis edilmesi, kamulaştırmanın mümkün olmaması halinde taşınmazın imara açılması için başvuranın ilgili mevzuatına uygun olarak yapacağı başvuruya istinaden taşınmazın imara açılması, veya başvuranın talep etmesi halinde, kamulaştırma bedeli yerine 2942 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi hükümleri uygulanarak idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından eşdeğer nitelikte bir taşınmaz ile trampa yoluna gidilmesi hususlarında İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığına ve Üsküdar Belediye Başkanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASI yönünde hazırladığı karar önerisini Kamu Başdenetçisine sunmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran vârisi olduğu, Üsküdar İlçesi, Mahallesi (eski Mahallesi), B ada, nolu parselinin, yürürlükte bulunan mer ’i 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Merkez Bölgesi
Uygulama İmar Planı’nda büyük bir kısmının “Çocuk Bahçesi”, bir kısmının da yapılaşması olmayan “Konut Alanı” fonksiyonunda kalması sebebiyle taşınmazından tasarruf edemediğinden bahisle mağduriyetinin giderilmesi için gereğini talep etmektedir .
11. Anayasanın 35 inci maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu ve bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği hüküm altına alınmış olup, 46 ncı maddesinde ise özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamının veya bir kısmının kamu yararının gerektirdiği
8 / 12hallerde, kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırılabileceği düzenlemesine yer
verilmiştir . Anayasanın 46 ıncı maddesindeki düzenlemeye benzer şekilde 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu ile de kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamının veya bir kısmının devlet ve kamu tüzel kişilerince kamulaştırılabileceği hüküm altına alınmıştır .
12. 20/ 08/ 2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanununa eklenen Ek 1 inci maddesi ile ise uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar için uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarının yapılacağı, bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazların ilgili idarelerce kamulaştırılacağı veya her hâlde kişilerin mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılacağı/yaptırılacağı hüküm altına alınmıştır .
13. 3194 sayılı İmar Kanunuyla, yerleşim yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla aynı Kanunun 7 nci ve 8 inci maddesiyle belirli nüfusu aşan belediyelere imar planlarını hazırlama ve yürürlüğe koyma yükümlülüğü getirilmiş olup, 10 uncu maddesinde de belediyelere, imar planlarını uygulamak üzere belirtilen süre içinde imar programı hazırlama; ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarına ise imar programlarında kendi görev alanlarındaki kamu hizmetine tahsis edilmiş özel mülkiyete konu taşınmazları kamulaştırma yükümlülüğü getirilmiştir .
14. Mülkiyet hakkına müdahaleler en yaygın olarak uygulama imar planları ile yapılmakta olup, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 15/ 12/ 2010 tarihli ve E :2010 / 5- 662, K:2010 / 651 sayılı kararında, “ …uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı İdarenin, malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkını belirsiz bir süre için kullanılamaz hale getirdiği , dolayısıyla malikin taşınmazdan mülkiyet hakkının özüne uygun şekilde yararlanma olanağı kalmadığı, taşınmaz malikinin mülkiyet hakkının hukuksal bir nedene dayanılmadan İdarece engellendiği” tespitinde bulunmuştur . Benzer şekilde
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de 13331/ 07 başvuru nolu 11 Ocak 2011 tarihli “Hakan
ARI-Türkiye” davasında, başvuranın mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin 2002 yılından, yani imar izni talebinde bulunduğu ve idarenin taşınmazını okul inşası için tahsis ettiğini öğrendiği tarihten bu yana sürdüğünün altını çizmiş ve “ idarenin belirtilmeyen bir tarihte yapacağı kamulaştırmaya dek araziye getirilen imar yasağı sebebiyle başvuranın mülkiyet hakkından tam anlamıyla yararlanmasının engellendiğini, arazinin satış şansı da dâhil, sonucu itibarıyla taşınmazın değerini hatırı sayılır ölçüde azalttığını, maliklerin kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları ” yönünde bir tespitte bulanarak AİHS Ek 1 No’lu Protokol’ün 1.
maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır . (Corpus Mevzuat ve İçtihat Programı, Erişim 13/ 02/ 2018) .
15. İlgili idarelerce ve başvuran tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, başvuranın vârisi olduğu taşınmazın (Üsküdar İlçesi, B ada, parsel) bulunduğu bölgenin en
9 / 12eski onay tarihli planı olan 22.01.1976 tasdik tarihli 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi
Uygulama imar Planı’nda; “Yeşil Alan”da kaldığı, daha sonra yürürlüğe giren 15.09.1997 t .t .li ve
09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli planlarda da büyük bir kısmı “Çocuk Bahçesi”, az bir kısmı da kütle
tanımı bulunmayan “Konut Alanı” olarak tanımlı olduğu, söz konusu parselin yeniden imara açılmasının yani tamamının “Konut Alanı” fonksiyonuna alınması için öncelikli olarak İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na 1/ 5000 ölçekli plan değişikliği teklifinin sunulması ve onaylanması sonrasında 1/ 1000 ölçekli plan değişikliği teklifinin de Üsküdar Belediye Başkanlığı’na sunulmasının gerektiği, taşınmazın mer ’i 1/ 1000 ölçekli planlar kapsamında kamulaştırılması konusunun ise taşınmazın imar uygulamasına konu olması olduğu, söz konusu taşınmazın imar planındaki amacına göre kamu hizmeti yapacak olan yatırımcı müdürlüğün talebi doğrultusunda mal sahibine davetiye çıkartılarak, 24.04.2001 tarih ve 465 sayılı kanunla değişik 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu’nun 8. maddesine göre anlaşarak satın alınmasının veya karşılığında başka bir taşınmaz ile trampasının mümkün olduğu görülmüştür .
16. Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik yer verilen düzenlemeler ve Mahkemelerin benzer uyuşmazlıklara ilişkin içtihatları genel olarak ele alınıp değerlendirildiğinde, özel mülkiyet hakkının korunması gereken temel insan hakları arasında olduğu, idareler eliyle mülkiyet hakkına müdahalede bulunulabileceği ancak, bu müdahalede “kamu yararı” , “kanuni düzenleme” ve “ölçülülük” ya da “orantılılık” gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkı ihlaline neden olacağı sonucuna ulaşılmaktadır . Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi “Sporrong ve Lönnroth (İsveç)” davasında uzun süreli kamulaştırma şerhleri ve imar yasakları ile karşı karşıya kalan mülk sahiplerinin mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddiasıyla yaptıkları başvuruya ilişkin incelemesinde, mülkiyet hakkına herhangi bir müdahalenin haklı gösterilebilmesi için bunun kamu veya genel çıkarlar doğrultusunda meşru bir amaca hizmet etmesi gerektiğini, fakat bunun yeterli olmadığını, Mahkemece ayrıca toplumun genel çıkarlarının gerekleri ile bireyin temel haklarının korunması gereği arasında adil dengenin korunup korunmadığının belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir ( http : //www .inhak .adalet .gov.tr/inhak_bilgi_bankasi/el_kitaplari/mulikyet_kilavuz .pdf , 13/ 2/ 2018) .
17. Başvuruya konu taşınmaza ilişkin yukarıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuat, ulusal ve uluslararası mahkemelerin benzer uyuşmazlıklara ilişkin verdiği kararlar ışığında başvuruya konu talep değerlendirildiğinde, ilgili taşınmazın mer ’i 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Merkez Bölgesi
Uygulama İmar Planı’nda büyük bir kısmının “Çocuk Bahçesi”, bir kısmının da yapılaşması olmayan “Konut Alanı” fonksiyonunda kalması sebebiyle taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının yaklaşık 21 yıldır kısıtlandığı, taşınmazın imar planında belirtilen amaca uygun olarak kullanılması için kamu hizmeti yapacak olan yatırımcı müdürlüğün talebi doğrultusunda mal sahibine davetiye çıkartılarak, satın alınmasının/kamulaştırılmasının veya karşılığında başka bir taşınmaz ile trampasının mümkün olduğu yönündeki açıklama karşısında taşınmaz vârisinin taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkının belirsiz bir süre için kullanılamaz hale getirildiği, bu suretle başvuranın mülkiyet hakkından tam anlamıyla yararlanmasının engellendiği, taşınmazın gelecekte belirsiz bir süre içinde kamulaştıracağına ilişkin verilen taahhüdün taşınmazın satış şansı da dâhil, sonucu itibarıyla değerini hatırı sayılır ölçüde azalttığı, sonuç olarak malikin “kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir
10 / 12yüke katlanmak zorunda bırakıldığı” tespit edildiğinden, bahse konu taşınmazın kamulaştırma
programına alınarak ivedilikle kamulaştırılması; taşınmazın kamulaştırma bedelinin, güncel rayiç bedel gözetilerek mümkünse uzlaşma yoluyla belirlenmesi ve kamulaştırma bedelinin makul sürede ödenmesini teminen yeni bir işlem tesis edilmesi, kamulaştırmanın mümkün olmaması halinde taşınmazın imara açılması için başvuranın ilgili mevzuatına uygun olarak yapacağı başvuruya istinaden taşınmazın imara açılması, veya başvuranın talep etmesi halinde, kamulaştırma bedeli yerine 2942 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi hükümleri uygulanarak idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından eşdeğer nitelikte bir taşınmaz ile trampa yoluna gidilmesi hususlarında ilgili idarelere tavsiyede bulunulması gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “ dürüstlük”, makul “sürede karar verme” “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve
“ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İstanbul
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ İLE, 1. 09.06.2006 t .t .li 1/ 1000 ölçekli Üsküdar Merkez Bölgesi Uygulama İmar Planı’nda büyük bir kısmı “Çocuk Bahçesi”, az bir kısmı da kütle tanımı bulunmayan “Konut Alanı” olarak tanımlı olan taşınmazın kamulaştırma programına alınarak ivedilikle kamulaştırılması; 2. Taşınmazın gerek “Çocuk Bahçesi”, gerekse de “Konut Alanı” olarak ayrılan kısımlarına ilişkin kamulaştırma bedelinin, güncel rayiç bedel gözetilerek mümkünse uzlaşma yoluyla belirlenmesi ve kamulaştırma bedelinin makul sürede ödenmesini teminen yeni bir işlem tesis edilmesi, 3. Kamulaştırmanın mümkün olmadığının değerlendirilmesi durumunda ise başvuranın ilgili mevzuatına uygun olarak yapacağı başvuruya istinaden taşınmazın imara açılması yönünde işlem tesis edilmesi,
11 / 124. Başvuranın talep etmesi halinde, kamulaştırma bedeli yerine 2942 sayılı Kanunun 26 ncı
maddesi hükümleri uygulanarak idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından eşdeğer nitelikte bir taşınmaz ile trampa yoluna gidilmesi, hususlarında, İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve ÜSKÜDAR
BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR
BELEDİYE BAŞKANLIĞINCA ve ÜSKÜDAR BELEDİYE BAŞKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA, İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve
ÜSKÜDAR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi